Shloka 49
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते / सेंद्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः
Transliteration
tārake cāsuravare samudīrṇe nipātite / seṃdropendrairmahābhāgairdevairagnisutaḥ prabhuḥ
Translation
അസുരശ്രേഷ്ഠനായ താരകൻ ഉയർന്നു കലങ്ങിയപ്പോൾ, അവൻ നിപാതിതനായി; അപ്പോൾ ഇന്ദ്ര-ഉപേന്ദ്രന്മാരോടുകൂടിയ മഹാഭാഗ ദേവന്മാർ അഗ്നിസുതനായ പ്രഭുവിനെ (പ്രതിഷ്ഠിച്ചു).
Word by Word
तारकेin/at Tāraka (i.e., when Tāraka...)
तारके:
Adhikarana (अधिकरण/Location-context)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
असुरवरेin the foremost asura
असुरवरे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute context)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (‘श्रेष्ठः असुरः’); ‘in the best of asuras’
समुदीर्णेwhen (he) had arisen/was roused
समुदीर्णे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootसम् + उद् + ईर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘when (he was) aroused/risen up’ (locative absolute)
निपातितेwhen (he) was felled/slain
निपातिते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘when (he was) struck down’ (locative absolute)
सhe
स:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
इन्द्रby Indra(s)
इन्द्र:
Kartr̥ (कर्ता/Agent; with passive sense)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (इन्द्रैः) — समासाङ्ग (see next)
उपेन्द्रैःby Upendra(s) (Vishnu)
उपेन्द्रैः:
Kartr̥ (कर्ता/Agent; with passive sense)
TypeNoun
Rootउपेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
महाभागैःby the very fortunate
महाभागैः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा (पूर्वपद) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण; कर्मधारय (‘great’ + ‘fortunate’)
देवैःby the gods
देवैः:
Kartr̥ (कर्ता/Agent; in passive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अग्निसुतःAgni’s son
अग्निसुतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘Agni’s son’)
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणार्थक-संज्ञा