Shloka 116
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
अपक्षस्येव गमनं गगने पक्षिणो यथा / वरिष्ठः सर्वधर्माणां मोक्षधर्मः सनातनः
Transliteration
apakṣasyeva gamanaṃ gagane pakṣiṇo yathā / variṣṭhaḥ sarvadharmāṇāṃ mokṣadharmaḥ sanātanaḥ
Translation
ചിറകില്ലാത്ത പക്ഷിക്ക് ആകാശത്തിൽ പറക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും സനാതനമായ മോക്ഷധർമ്മം തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠം।
Word by Word
अपक्षस्यof a wingless (one)
अपक्षस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअपक्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
इवlike/as
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
FormComparative particle (उपमा-निपात)
गमनम्movement/going
गमनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगमन (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
गगनेin the sky
गगने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
पक्षिणःof a bird
पक्षिणः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
यथाjust as
यथा:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
FormComparative/illustrative indeclinable (उपमा/दृष्टान्त)
वरिष्ठःthe श्रेष्ठतम (best)
वरिष्ठः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवरिष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); superlative (तमप्/इष्ठ)
सर्वधर्माणाम्of all dharmas
सर्वधर्माणाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन); tatpuruṣa 'सर्वे धर्माः' (collective)
मोक्षधर्मःthe dharma of liberation
मोक्षधर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); tatpuruṣa 'मोक्षस्य धर्मः'
सनातनःeternal
सनातनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifying मोक्षधर्मः