Adhyaya 7

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणं मैत्रेयं द्वैपायनसुतो बुध: । प्रीणयन्निव भारत्या विदुर: प्रत्यभाषत ॥ १ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! മൈത്രേയ മഹർഷി ഇങ്ങനെ പ്രസംഗിക്കുമ്പോൾ, ദ്വൈപായന വ്യാസന്റെ പുത്രനായ വിദുരൻ മധുരവാക്കുകളാൽ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു।

Verse 2

विदुर उवाच ब्रह्मन् कथं भगवतश्चिन्मात्रस्याविकारिण: । लीलया चापि युज्येरन्निर्गुणस्य गुणा: क्रिया: ॥ २ ॥

വിദുരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഭഗവാൻ ശുദ്ധചൈതന്യമാത്രനും അവികാരിയും നിർഗുണനും ആകുമ്പോൾ, പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളും അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും അവനോട് എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു? ഇത് ലീല ആണെങ്കിൽ, അവികാരനിൽ ക്രിയകൾ എങ്ങനെ പ്രകടമാകും?

Verse 3

क्रीडायामुद्यमोऽर्भस्य कामश्चिक्रीडिषान्यत: । स्वतस्तृप्तस्य च कथं निवृत्तस्य सदान्यत: ॥ ३ ॥

കുട്ടി ആഗ്രഹം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ മറ്റു കുട്ടികളോടോ പലവിധ കളിപ്പാട്ടങ്ങളോടോ കളിക്കാൻ ഉത്സാഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ സ്വയംതൃപ്തനും സദാ വിരക്തനും ആയ ഭഗവാനിൽ അത്തരം ആഗ്രഹം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 4

अस्राक्षीद्भगवान् विश्वं गुणमय्यात्ममायया । तया संस्थापयत्येतद्भूय: प्रत्यपिधास्यति ॥ ४ ॥

ഭഗവാൻ ത്രിഗുണമയമായ തന്റെ ആത്മമായയാൽ ഈ വിശ്വം സൃഷ്ടിച്ചു. അതേ ശക്തിയാൽ ഇതിനെ സ്ഥാപിച്ച് പരിപാലിക്കുന്നു; പിന്നെയും പിന്നെയും ലയത്തിലേക്കും കൊണ്ടുപോകുന്നു.

Verse 5

देशत: कालतो योऽसाववस्थात: स्वतोऽन्यत: । अविलुप्तावबोधात्मा स युज्येताजया कथम् ॥ ५ ॥

ശുദ്ധാത്മാവ് ചൈതന്യസ്വരൂപമാണ്; ദേശം, കാലം, അവസ്ഥ, സ്വപ്നം മുതലായ കാരണങ്ങളാൽ അവന്റെ ബോധം ഒരിക്കലും ലുപ്തമാകുന്നില്ല. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, അവൻ അജാ—അവിദ്യയുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു?

Verse 6

भगवानेक एवैष सर्वक्षेत्रेष्ववस्थित: । अमुष्य दुर्भगत्वं वा क्लेशो वा कर्मभि: कुत: ॥ ६ ॥

ഭഗവാൻ പരമാത്മാവായി ഓരോ ജീവിയുടെയും ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതനാണ്. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ ജീവികളുടെ കര്‍മങ്ങളാൽ ദുര്ഭാഗ്യവും ദുഃഖവും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?

Verse 7

एतस्मिन्मे मनो विद्वन् खिद्यतेऽज्ञानसङ्कटे । तन्न: पराणुद विभो कश्मलं मानसं महत् ॥ ७ ॥

ഹേ വിദ്വാനേ, ഈ അജ്ഞാനസങ്കടത്തിൽ എന്റെ മനസ് അത്യന്തം വിഷണ്ണമാണ്. ഹേ വിഭോ, ഈ മഹത്തായ മാനസിക കല്മഷം നീക്കി തരണമേ.

Verse 8

श्रीशुक उवाच स इत्थं चोदित: क्षत्‍त्रा तत्त्वजिज्ञासुना मुनि: । प्रत्याह भगवच्चित्त: स्मयन्निव गतस्मय: ॥ ८ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ഹേ രാജാവേ, തത്ത്വജിജ്ഞാസുവായ വിദുരൻ ഇങ്ങനെ ചോദ്യംചെയ്തപ്പോൾ മുനി മൈത്രേയൻ ആദ്യം അത്ഭുതപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി; എന്നാൽ ഭഗവച്ചിത്തനായതിനാൽ മടിയില്ലാതെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 9

मैत्रेय उवाच सेयं भगवतो माया यन्नयेन विरुध्यते । ईश्वरस्य विमुक्तस्य कार्पण्यमुत बन्धनम् ॥ ९ ॥

ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഇതാണ് ഭഗവാന്റെ മായ; ചിലർ ‘ഈശ്വരൻ വിമുക്തൻ’ എന്നു പറഞ്ഞിട്ടും, അതേ സമയം അവനിൽ ദൈന്യവും ബന്ധനവും ഉണ്ടെന്ന് വാദിക്കുന്നു. ഇത് യുക്തിവിരുദ്ധം.

Verse 10

यदर्थेन विनामुष्य पुंस आत्मविपर्यय: । प्रतीयत उपद्रष्टु: स्वशिरश्छेदनादिक: ॥ १० ॥

യഥാർത്ഥ അടിസ്ഥാനമില്ലാതെ ജീവന് ആത്മപരിചയത്തിൽ വിപരീതബോധം തോന്നുന്നു—സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നവൻ തന്റെ തല വെട്ടപ്പെടുന്നതുപോലുള്ളതെല്ലാം കാണുന്നതുപോലെ.

Verse 11

यथा जले चन्द्रमस: कम्पादिस्तत्कृतो गुण: । द‍ृश्यतेऽसन्नपि द्रष्टुरात्मनोऽनात्मनो गुण: ॥ ११ ॥

ജലത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ പ്രതിബിംബം ജലഗുണസംബന്ധം മൂലം കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ, ദ്രഷ്ടാവായ ആത്മാവ് അനാത്മവസ്തുവിന്റെ ഗുണസംഗം മൂലം ഗുണമുള്ളവനായി തോന്നുന്നു, യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെ അല്ലെങ്കിലും।

Verse 12

स वै निवृत्तिधर्मेण वासुदेवानुकम्पया । भगवद्भक्तियोगेन तिरोधत्ते शनैरिह ॥ १२ ॥

ആ ആത്മഭ്രമം ഇവിടെ നിവൃത്തിധർമ്മമായ വൈരാഗ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, വാസുദേവ ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഭഗവദ്ഭക്തിയോഗത്തിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ ക്രമേണ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 13

यदेन्द्रियोपरामोऽथ द्रष्ट्रात्मनि परे हरौ । विलीयन्ते तदा क्लेशा: संसुप्तस्येव कृत्‍स्‍नश: ॥ १३ ॥

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പരമ ദ്രഷ്ടാവായ പരമാത്മ ഹരിയിൽ ശാന്തമായി അവനിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ക്ലേശങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അകലുന്നു; ഗാഢനിദ്രയ്ക്കുശേഷംപോലെ।

Verse 14

अशेषसंक्लेशशमं विधत्ते गुणानुवादश्रवणं मुरारे: । किं वा पुनस्तच्चरणारविन्दपरागसेवारतिरात्मलब्धा ॥ १४ ॥

മുരാരിയുടെ ഗുണാനുവാദം ശ്രവിക്കുകയും കീർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതു മാത്രം അനന്ത ക്ലേശങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ, ഭഗവാന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ ധൂളിസേവയിൽ രതി നേടി ആത്മലാഭം പ്രാപിച്ചവരെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം!

Verse 15

विदुर उवाच संछिन्न: संशयो मह्यं तव सूक्तासिना विभो । उभयत्रापि भगवन्मनो मे सम्प्रधावति ॥ १५ ॥

വിദുരൻ പറഞ്ഞു: ഹേ വിഭോ! നിങ്ങളുടെ സുവചനങ്ങളുടെ വാൾ എന്റെ സംശയങ്ങളെ ഛേദിച്ചു. ഹേ ഭഗവൻ, ഇനി എന്റെ മനസ് ഭഗവാന്റെയും ജീവന്റെയും—ഇരുവിധ തത്ത്വങ്ങളിലേക്കും ശരിയായി പ്രവേശിക്കുന്നു।

Verse 16

साध्वेतद् व्याहृतं विद्वन्नात्ममायायनं हरे: । आभात्यपार्थं निर्मूलं विश्वमूलं न यद्बहि: ॥ १६ ॥

ഹേ പണ്ഡിത ഋഷേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ വ്യാഖ്യാനം അത്യന്തം യുക്തമാണ്. ബന്ധിതജീവന്റെ കലഹങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു ആധാരമില്ല; ഹരിയുടെ ബാഹ്യമായ മായാശക്തിയുടെ ചലനമേ കാരണം.

Verse 17

यश्च मूढतमो लोके यश्च बुद्धे: परं गत: । तावुभौ सुखमेधेते क्लिश्यत्यन्तरितो जन: ॥ १७ ॥

ലോകത്തിലെ അതിമൂഢനും ബുദ്ധിക്ക് അതീതമായ പരമസ്ഥിതിയിലെത്തിയവനും—ഇരുവരും സുഖത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇടയിൽ നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യൻ മോഹാവൃതനായി ക്ലേശിക്കുന്നു.

Verse 18

अर्थाभावं विनिश्चित्य प्रतीतस्यापि नात्मन: । तां चापि युष्मच्चरणसेवयाहं पराणुदे ॥ १८ ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉറപ്പായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു—ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നിയാലും അതിന് സാരമില്ല; അത് ആത്മാവിന്റെതുമല്ല. നിങ്ങളുടെ പാദസേവയാൽ ഈ മിഥ്യാധാരണയും ഞാൻ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കും.

Verse 19

यत्सेवया भगवत: कूटस्थस्य मधुद्विष: । रतिरासो भवेत्तीव्र: पादयोर्व्यसनार्दन: ॥ १९ ॥

ഗുരുപാദസേവയാൽ മധുദ്വിഷ്, കൂറ്റസ്ഥനായ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ തീക്ഷ്ണമായ പ്രേമരസം ഉദിക്കുന്നു; അതേ സേവ തന്നെയാണ് ഭൗതിക ദുഃഖങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 20

दुरापा ह्यल्पतपस: सेवा वैकुण्ठवर्त्मसु । यत्रोपगीयते नित्यं देवदेवो जनार्दन: ॥ २० ॥

അल्पതപസ്സുള്ളവർക്ക് വൈകുണ്ഠപഥത്തിൽ മുന്നേറുന്ന ശുദ്ധഭക്തരുടെ സേവ ലഭിക്കുക ദുഷ്കരം. കാരണം ആ ശുദ്ധഭക്തർ ദേവദേവനായ ജനാർദനനെ നിത്യം ഏകാഗ്രമായി കീർത്തിക്കുന്നു.

Verse 21

सृष्ट्वाग्रे महदादीनि सविकाराण्यनुक्रमात् । तेभ्यो विराजमुद्‍धृत्य तमनु प्राविशद्विभु: ॥ २१ ॥

ആദിയിൽ ഭഗവാൻ മഹത്-തത്ത്വം മുതലായ വികാരയുക്ത തത്ത്വങ്ങളെ ക്രമമായി സൃഷ്ടിച്ചു; അവയിൽ നിന്ന് വിരാട് വിശ്വരൂപം പ്രകടമാക്കി സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭു അതിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 22

यमाहुराद्यं पुरुषं सहस्राङ्‌घ्र्‌यूरुबाहुकम् । यत्र विश्व इमे लोका: सविकाशं त आसते ॥ २२ ॥

കാരണമഹാസമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്ന പുരുഷാവതാരനെയാണ് ഭൗതിക സൃഷ്ടിയിലെ ആദി പുരുഷൻ എന്നു പറയുന്നു; അവന്റെ വിരാട് രൂപത്തിൽ, അതിൽ ഈ ലോകങ്ങളും അവയിലെ ജീവികളും വസിക്കുന്നു, ആയിരങ്ങളായ പാദങ്ങളും കൈകളും ഉണ്ട്।

Verse 23

यस्मिन् दशविध: प्राण: सेन्द्रियार्थेन्द्रियस्त्रिवृत् । त्वयेरितो यतो वर्णास्तद्विभूतीर्वदस्व न: ॥ २३ ॥

ഓ മഹാബ്രാഹ്മണാ! വിരാട് രൂപത്തിൽ പത്തു വിധ പ്രാണൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ, കൂടാതെ ത്രിവിധ ജീവവീര്യം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നു നിങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ഇനി ദയചെയ്ത് ആ പ്രത്യേക വിഭാഗങ്ങളുടെ വിവിധ ശക്തികൾ ഞങ്ങൾക്ക് വിശദീകരിക്കൂ।

Verse 24

यत्र पुत्रैश्च पौत्रैश्च नप्तृभि: सह गोत्रजै: । प्रजा विचित्राकृतय आसन् याभिरिदं ततम् ॥ २४ ॥

ഓ പ്രഭോ! പുത്രൻ, പൗത്രൻ, പ്രപൗത്രൻ, ഗോത്രജൻ എന്നിങ്ങനെ പ്രജയുടെ ഈ പ്രവാഹം വിവിധ രൂപങ്ങളിലും ജാതികളിലും പ്രകടമായി സർവ്വ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു।

Verse 25

प्रजापतीनां स पतिश्चक्लृपे कान् प्रजापतीन् । सर्गांश्चैवानुसर्गांश्च मनून्मन्वन्तराधिपान् ॥ २५ ॥

ഓ പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണാ! പ്രജാപതികളുടെ അധിപനായ ബ്രഹ്മാവ് എങ്ങനെ വിവിധ പ്രജാപതികളെ, സൃഷ്ടിയും അനുശൃഷ്ടിയും, കൂടാതെ മന്വന്തരാധിപന്മാരായ പല മനുക്കളെയും സ്ഥാപിച്ചു എന്നു ദയചെയ്ത് വിവരിക്കൂ. ആ മനുക്കളെയും അവരുടെ സന്തതിയെയും കൂടി വിവരണം ചെയ്യൂ।

Verse 26

उपर्यधश्च ये लोका भूमेर्मित्रात्मजासते । तेषां संस्थां प्रमाणं च भूर्लोकस्य च वर्णय ॥ २६ ॥

ഹേ മിത്രാത്മജാ, ദയവായി ഭൂമിയുടെ മുകളിലും താഴെയും ഉള്ള ലോകങ്ങളുടെ സ്ഥിതിയും അവയുടെ അളവും, കൂടാതെ ഭൂലോകത്തിന്റെ അളവും വിവരിക്കണമേ।

Verse 27

तिर्यङ्‌मानुषदेवानां सरीसृपपतत्‍त्रिणाम् । वद न: सर्गसंव्यूहं गार्भस्वेदद्विजोद्‍‌भिदाम् ॥ २७ ॥

ദയവായി തിര്യക് (മൃഗങ്ങൾ), മനുഷ്യർ, ദേവന്മാർ, സർപ്പാദി സരീസൃപങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, കൂടാതെ ഗർഭജ, സ്വേദജ, ദ്വിജ (പക്ഷികൾ) ഉത്ഭിദ് (സസ്യങ്ങൾ) എന്നിവയുടെ സൃഷ്ടിവിന്യാസവും ഉപവിഭാഗങ്ങളും ഞങ്ങൾക്ക് വിവരിക്കണമേ।

Verse 28

गुणावतारैर्विश्वस्य सर्गस्थित्यप्ययाश्रयम् । सृजत: श्रीनिवासस्य व्याचक्ष्वोदारविक्रमम् ॥ २८ ॥

ഗുണാവതാരങ്ങളായ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നിവരിലൂടെ വിശ്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളുടെ ആശ്രയം വിശദീകരിക്കണമേ; കൂടാതെ ശ്രീനിവാസന്റെ അവതാരവും അവന്റെ ഉദാരമായ വീര്യകൃത്യങ്ങളും വിവരിക്കണമേ।

Verse 29

वर्णाश्रमविभागांश्च रूपशीलस्वभावत: । ऋषीणां जन्मकर्माणि वेदस्य च विकर्षणम् ॥ २९ ॥

ഹേ മഹർഷേ, ലക്ഷണം, ആചാരം, സ്വഭാവം എന്നിവ പ്രകാരം വർണാശ്രമ വിഭാഗങ്ങൾ വിവരിക്കണമേ; കൂടാതെ ഋഷിമാരുടെ ജന്മവും കർമങ്ങളും, വേദത്തിന്റെ ശാഖാ-വിഭാഗവും വിശദീകരിക്കണമേ।

Verse 30

यज्ञस्य च वितानानि योगस्य च पथ: प्रभो । नैष्कर्म्यस्य च सांख्यस्य तन्त्रं वा भगवत्स्मृतम् ॥ ३० ॥

ഹേ പ്രഭോ, യജ്ഞങ്ങളുടെ വിപുലീകരണങ്ങൾ, യോഗത്തിന്റെ പഥങ്ങൾ, നൈഷ്കർമ്യം, സാംഖ്യം, കൂടാതെ ഭഗവത്സ്മൃതി രൂപമായ ഭക്തിതന്ത്രം—ഇവയെല്ലാം അതത് നിയമങ്ങളോടുകൂടി വിവരിക്കണമേ।

Verse 31

पाषण्डपथवैषम्यं प्रतिलोमनिवेशनम् । जीवस्य गतयो याश्च यावतीर्गुणकर्मजा: ॥ ३१ ॥

ദയവായി പാഷണ്ഡ നാസ്തികരുടെ പഥത്തിലെ ദോഷങ്ങളും പരസ്പരവിരോധങ്ങളും, പ്രതിലോമ (വർണസങ്കര) സ്ഥിതിയും, ഗുണ-കർമ്മാനുസൃതമായി ജീവികളുടെ വിവിധ യോനികളിലെ ഗതികളും വിവരിക്കൂ।

Verse 32

धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधत: । वार्ताया दण्डनीतेश्च श्रुतस्य च विधिं पृथक् ॥ ३२ ॥

ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കുള്ള പരസ്പരവിരോധമില്ലാത്ത കാരണങ്ങൾ, കൂടാതെ ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ, ദണ്ഡനീതി (രാജനിയമം)യും ശ്രുതിയിൽ പറഞ്ഞ വ്യത്യസ്ത വിധികളും വേർതിരിച്ച് വിവരിക്കൂ।

Verse 33

श्राद्धस्य च विधिं ब्रह्मन् पितृणां सर्गमेव च । ग्रहनक्षत्रताराणां कालावयवसंस्थितिम् ॥ ३३ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വിധി, പിതൃലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, കൂടാതെ ഗ്രഹ-നക്ഷത്ര-താരകളിൽ കാലവിഭാഗങ്ങളുടെ ക്രമവും അവയുടെ അവയുടെ സ്ഥാനങ്ങളും വിശദീകരിക്കൂ।

Verse 34

दानस्य तपसो वापि यच्चेष्टापूर्तयो: फलम् । प्रवासस्थस्य यो धर्मो यश्च पुंस उतापदि ॥ ३४ ॥

ദാനം, തപസ്സ്, ഇഷ്ടാപൂർത (ഉദാ: ജലാശയങ്ങൾ കുഴിക്കൽ മുതലായവ) എന്നിവയുടെ ഫലം, കൂടാതെ വീട്ടിൽ നിന്ന് അകലെ കഴിയുന്നവന്റെ ധർമ്മസ്ഥിതി, ദുരിതത്തിലായ പുരുഷന്റെ കടമയും വിവരിക്കൂ।

Verse 35

येन वा भगवांस्तुष्येद्धर्मयोनिर्जनार्दन: । सम्प्रसीदति वा येषामेतदाख्याहि मेऽनघ ॥ ३५ ॥

ഹേ അനഘ, ധർമ്മത്തിന്റെ ജനകനായ ഭഗവാൻ ജനാർദനൻ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനാകുന്ന മാർഗം, അല്ലെങ്കിൽ ആരോടാണ് അവൻ സമ്പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാകുന്നതെന്ന്—എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 36

अनुव्रतानां शिष्याणां पुत्राणां च द्विजोत्तम । अनापृष्टमपि ब्रूयुर्गुरवो दीनवत्सला: ॥ ३६ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഗുരുക്കന്മാർ ദീനർക്കു അത്യന്തം കരുണയുള്ളവർ. അവർ അനുയായികൾക്കും ശിഷ്യർക്കും പുത്രന്മാർക്കും സദാ കൃപ കാണിക്കുന്നു; ചോദിക്കാതെയും സമസ്ത ജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കുന്നു।

Verse 37

तत्त्वानां भगवंस्तेषां कतिधा प्रतिसंक्रम: । तत्रेमं क उपासीरन् क उ स्विदनुशेरते ॥ ३७ ॥

ഭഗവൻ! ഭൗതിക തത്ത്വങ്ങൾക്ക് എത്രവിധ പ്രളയങ്ങളുണ്ട്? ആ പ്രളയങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഹരി യോഗനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആരാണ് ശേഷിച്ച് അവനെ ഉപാസിച്ച് സേവിക്കുന്നത്?

Verse 38

पुरुषस्य च संस्थानं स्वरूपं वा परस्य च । ज्ञानं च नैगमं यत्तद्गुरुशिष्यप्रयोजनम् ॥ ३८ ॥

ജീവന്മാരെയും പരമപുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാനെയും സംബന്ധിച്ച സത്യങ്ങൾ എന്ത്? അവരുടെ സ്വരൂപവും നിലയും എന്ത്? വേദങ്ങളിൽ നിഗൂഢമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രത്യേക മൂല്യങ്ങൾ എന്ത്? ഗുരുവിനും ശിഷ്യർക്കും ആവശ്യമായ കര്‍ത്തവ്യങ്ങൾ എന്ത്?

Verse 39

निमित्तानि च तस्येह प्रोक्तान्यनघसूरिभि: । स्वतो ज्ञानं कुत: पुंसां भक्तिर्वैराग्यमेव वा ॥ ३९ ॥

ഈ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ നിർമലഭക്തന്മാർ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ സഹായമില്ലാതെ മനുഷ്യർക്കു സ്വതഃ ജ്ഞാനവും ഭക്തിയും വൈരാഗ്യവും എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

Verse 40

एतान्मे पृच्छत: प्रश्नान् हरे: कर्मविवित्सया । ब्रूहि मेऽज्ञस्य मित्रत्वादजया नष्टचक्षुष: ॥ ४० ॥

ഹേ മുനിവര്യാ! ഹരി—പരമഭഗവാന്റെ ലീലകൾ അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു. നിങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും സുഹൃത്ത്; അതിനാൽ മായയാൽ ദൃഷ്ടി നഷ്ടപ്പെട്ട ഈ അജ്ഞനോട് കൃപയോടെ പറയുക।

Verse 41

सर्वे वेदाश्च यज्ञाश्च तपो दानानि चानघ । जीवाभयप्रदानस्य न कुर्वीरन् कलामपि ॥ ४१ ॥

ഹേ അനഘാ! ഈ എല്ലാ ചോദ്യങ്ങൾക്കും നിന്റെ ഉത്തരങ്ങൾ എല്ലാ ഭൗതിക ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള രക്ഷ നൽകും. ജീവികൾക്ക് അഭയം നൽകുന്ന ഈ ദാനം, എല്ലാ വൈദിക ദാനങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, ദാനധർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം; അവയ്ക്ക് ഇതിന്റെ ഒരു കല പോലും ചെയ്യാനാവില്ല.

Verse 42

श्रीशुक उवाच स इत्थमापृष्टपुराणकल्प: कुरुप्रधानेन मुनिप्रधान: । प्रवृद्धहर्षो भगवत्कथायां सञ्चोदितस्तं प्रहसन्निवाह ॥ ४२ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—കുരുശ്രേഷ്ഠനായ വിദുരൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതോടെ, മുനിപ്രധാനനായ (മൈത്രേയൻ) പുരാണസദൃശമായ വ്യാഖ്യാനം ആരംഭിച്ചു. ഭഗവത്‌കഥയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹർഷം വർധിച്ചു; വിദുരന്റെ പ്രേരണയാൽ, പുഞ്ചിരിയോടെ തന്നെ പ്രഭുവിന്റെ ദിവ്യലീലകൾ വിവരണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.