Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 65
Sāṅkhya: Categories of the Absolute Truth and the Unfolding of Creation
Tattva-vicāra
त्वचं रोमभिरोषध्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रेतसा शिश्नमापस्तु नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६५ ॥
tvacaṁ romabhir oṣadhyo nodatiṣṭhat tadā virāṭ retasā śiśnam āpas tu nodatiṣṭhat tadā virāṭ
ചർമ്മത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാത ദേവന്മാരും ഔഷധി-സസ്യങ്ങളും ദേഹരോമങ്ങളോടുകൂടെ അവന്റെ ചർമ്മത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; എങ്കിലും വിരാട്-പുരുഷൻ എഴുന്നേറിയില്ല. പിന്നെ ജലത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാത ദേവൻ പ്രജനനശക്തിയോടുകൂടെ അവന്റെ ജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; എങ്കിലും അവൻ ഉയർന്നില്ല.
FAQs
In this verse, herbs and plants are said to arise from the hairs (roma) of the Virāṭ, the Universal Form, as part of the staged manifestation of the cosmos.
The verse describes correspondences in cosmic creation: the generative organ and semen manifest, and from semen the waters arise—showing how elements unfold from the Virāṭ in Sāṅkhya-style cosmology.
It cultivates reverence: seeing nature (plants, water, the body) as connected to the Lord’s universal manifestation encourages gratitude, purity, and responsible living aligned with dharma.