Adhyaya 20
Secondary Creation Begins: Brahmā’s Productions, the Guṇas, and the Emergence of Orders of Beings
അധ്യായാരംഭത്തിൽ ശൗനകൻ സൂതനോട് വിദുര–മൈത്രേയ സംവാദം തുടർന്നുപറയണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു; ശ്രവണം ഗംഗാസ്നാനത്തെപ്പോലെ പാവനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പുകഴ്ത്തുന്നു. വരാഹലീല കേട്ട വിദുരൻ ചോദിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മാവ് പ്രജാപതികളെ സൃഷ്ടിച്ചതിന് ശേഷം സൃഷ്ടി എങ്ങനെ മുന്നോട്ടുപോയി: വ്യക്തിപരമായി, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം, അല്ലെങ്കിൽ സമഷ്ടിയായി? മൈത്രേയൻ സൃഷ്ടിക്രമം വിശദീകരിക്കുന്നു: കാലപ്രേരിത ഗുണക്ഷോഭം, മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അധിഷ്ഠാനം, ജീവകർമ്മം എന്നിവ ചേർന്ന് തത്ത്വങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; മഹത്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ത്രിവിധ അഹങ്കാരം, തുടർന്ന് ഭൂതങ്ങളുടെ സംയോജനം; ഭഗവദ്ശക്തിയാൽ പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ ചേർന്ന് ബ്രഹ്മാണ്ഡം രൂപപ്പെടുന്നു. പിന്നെ ഗർഭോദകശായീ വിഷ്ണു അതിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് താമര, താമരയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉദിച്ച് അന്തര്യാമിയുടെ ആന്തരിക മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തോടെ പുനഃസൃഷ്ടി നടത്തുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദേഹത്യാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് രാത്രി, സന്ധ്യ മുതലായ അവസ്ഥകൾ ഉണ്ടാകുകയും, ഗുണാനുസാരമായി യക്ഷ-രാക്ഷസർ, ദേവർ, അസുരർ, ഗന്ധർവ-അപ്സരസുകൾ, ഭൂത-പ്രേതങ്ങൾ, പിതൃകൾ, സിദ്ധർ മുതലായ വർഗങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം മനുക്കൾ വഴി മനുഷ്യക്രമം സ്ഥിരപ്പെടുന്നതും ഋഷികളുടെ ആവിർഭാവവും—സൃഷ്ടിയെയും ധർമ്മത്തെയും വേഗപ്പെടുത്താൻ—അടുത്ത ഘട്ടത്തിന് അടിത്തറയിടുന്നു.
Shlokas
Verse 1
शौनक उवाच महीं प्रतिष्ठामध्यस्य सौते स्वायम्भुवो मनु: । कान्यन्वतिष्ठद् द्वाराणि मार्गायावरजन्मनाम् ॥ १ ॥
ശ്രീ ശൗനകൻ ചോദിച്ചു: ഹേ സൂതഗോസ്വാമീ! ഭൂമി വീണ്ടും തന്റെ സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിതമായ ശേഷം, സ്വായംഭുവ മനു പിന്നീടു ജനിക്കാനിരിക്കുന്നവർക്ക് മോക്ഷമാർഗം കാണിക്കുവാൻ ഏതു ഏതു ദ്വാരങ്ങൾ/ഉപായങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു?
Verse 2
क्षत्ता महाभागवत: कृष्णस्यैकान्तिक: सुहृत् । यस्तत्याजाग्रजं कृष्णे सापत्यमघवानिति ॥ २ ॥
ക്ഷത്താ വിദുരൻ മഹാഭാഗവതനായിരുന്നു; ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഏകാന്തഭക്തനും പ്രിയ സുഹൃത്തുമായിരുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കെതിരായി പുത്രന്മാരോടുകൂടെ കപടതന്ത്രങ്ങൾ നടത്തിയ തന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കൂട്ടം അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു।
Verse 3
द्वैपायनादनवरो महित्वे तस्य देहज: । सर्वात्मना श्रित: कृष्णं तत्परांश्चाप्यनुव्रत: ॥ ३ ॥
വിദുരൻ ദ്വൈപായന വേദവ്യാസന്റെ ദേഹജൻ ആയിരുന്നു; മഹിമയിൽ അദ്ദേഹത്തേക്കാൾ കുറവല്ല. അവൻ സർവ്വാത്മനാ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചു, അവന്റെ ഭക്തരോടും പരായണനായി അനുവ്രതനായി നിന്നു.
Verse 4
किमन्वपृच्छन्मैत्रेयं विरजास्तीर्थसेवया । उपगम्य कुशावर्त आसीनं तत्त्ववित्तमम् ॥ ४ ॥
തീർത്ഥസേവയാൽ രജസ്സിൽ നിന്നു ശുദ്ധനായ വിദുരൻ ഒടുവിൽ കുശാവർത്തം (ഹരിദ്വാർ) എത്തി. അവിടെ തത്ത്വവിദനായ മഹർഷി മൈത്രേയനെ ആസീനനായി കണ്ടു സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു—വിദുരൻ മൈത്രേയനോട് പിന്നെ എന്തെല്ലാം ചോദിച്ചു?
Verse 5
तयो: संवदतो: सूत प्रवृत्ता ह्यमला: कथा: । आपो गाङ्गा इवाघघ्नीर्हरे: पादाम्बुजाश्रया: ॥ ५ ॥
ഹേ സൂത! വിദുരനും മൈത്രേയനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ ഹരിയുടെ പാദപദ്മാശ്രയമായ നിർമല കഥകൾ ഒഴുകിയിരിക്കണം. അവ ഗംഗാജലത്തെപ്പോലെ പാപഹരമാണ്.
Verse 6
ता न: कीर्तय भद्रं ते कीर्तन्योदारकर्मण: । रसज्ञ: को नु तृप्येत हरिलीलामृतं पिबन् ॥ ६ ॥
ഓ സൂതഗോസ്വാമീ, നിനക്ക് മംഗളം. ദയവായി പ്രഭുവിന്റെ ഉദാരവും കീർത്തനീയവുമായ കർമങ്ങളെ വർണ്ണിക്കൂ. ഹരിലീലാമൃതം പാനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഏത് രസജ്ഞ ഭക്തനാണ് തൃപ്തനാകുക?
Verse 7
एवमुग्रश्रवा: पृष्ट ऋषिभिर्नैमिषायनै: । भगवत्यर्पिताध्यात्मस्तानाह श्रूयतामिति ॥ ७ ॥
നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ മഹർഷികൾ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതോടെ, റോമഹർഷണപുത്രനായ ഉഗ്രശ്രവാ സൂതഗോസ്വാമി—ഭഗവാന്റെ ദിവ്യലീലകളിൽ മനസ്സർപ്പിച്ചവൻ—അവരോട് പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നതു കേൾക്കുവിൻ।
Verse 8
सूत उवाच हरेर्धृतक्रोडतनो: स्वमायया निशम्य गोरुद्धरणं रसातलात् । लीलां हिरण्याक्षमवज्ञया हतं सञ्जातहर्षो मुनिमाह भारत: ॥ ८ ॥
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹരി തന്റെ യോഗമായയാൽ വരാഹരൂപം ധരിച്ചു രസാതലത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ ഉയർത്തി, ഹിരണ്യാക്ഷനെ ലീലയിൽ അവഗണ്യമായി വധിച്ചു. ഈ കഥ കേട്ട് ഭാരതവംശജനായ വിദുരൻ ആനന്ദിച്ച് മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
Verse 9
विदुर उवाच प्रजापतिपति: सृष्ट्वा प्रजासर्गे प्रजापतीन् । किमारभत मे ब्रह्मन् प्रब्रूह्यव्यक्तमार्गवित् ॥ ९ ॥
വിദുരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, നിങ്ങൾ അവ്യക്തമാർഗ്ഗം അറിയുന്നവൻ. പ്രജാസൃഷ്ടിയിൽ പ്രജാപതികളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാവ് പിന്നെ എന്ത് ആരംഭിച്ചു? ദയവായി പറയുക.
Verse 10
ये मरीच्यादयो विप्रा यस्तु स्वायम्भुवो मनु: । ते वै ब्रह्मण आदेशात्कथमेतदभावयन् ॥ १० ॥
വിദുരൻ ചോദിച്ചു—മരീചി മുതലായ ഋഷിമാരും സ്വായംഭുവ മനുവും ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രജാപതികൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഈ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ നടത്തി? ഈ പ്രകടമായ ലോകം എങ്ങനെ വികസിപ്പിച്ചു?
Verse 11
सद्वितीया: किमसृजन् स्वतन्त्रा उत कर्मसु । आहोस्वित्संहता: सर्व इदं स्म समकल्पयन् ॥ ११ ॥
അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ചോ? അല്ലെങ്കിൽ കര്മ്മങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രരായിരുന്നോ? അതോ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ഈ സൃഷ്ടി ആവിഷ്കരിച്ചോ?
Verse 12
मैत्रेय उवाच दैवेन दुर्वितर्क्येण परेणानिमिषेण च । जातक्षोभाद्भगवतो महानासीद् गुणत्रयात् ॥ १२ ॥
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—അചിന്ത്യമായ ദൈവവ്യവസ്ഥയാൽ, പരമപുരുഷനായ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ, കൂടാതെ അനിമിഷമായ കാലശക്തിയാൽ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ സമതുല്യം ക്ഷുബ്ധമായപ്പോൾ, മഹത്തത്ത്വം—സകല ഭൗതിക ഘടകങ്ങളുടെ സമഷ്ടി—ഉദ്ഭവിച്ചു.
Verse 13
रज:प्रधानान्महतस्त्रिलिङ्गो दैवचोदितात् । जात: ससर्ज भूतादिर्वियदादीनि पञ्चश: ॥ १३ ॥
രജോഗുണപ്രധാനമായ മഹത്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ജീവന്റെ ദൈവവിധി പ്രേരണയാൽ ത്രിവിധ അഹങ്കാരം ഉദിച്ചു. ആ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ആകാശാദി അഞ്ചഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളുടെ അനേകം കൂട്ടങ്ങൾ പ്രകടമായി।
Verse 14
तानि चैकैकश: स्रष्टुमसमर्थानि भौतिकम् । संहत्य दैवयोगेन हैममण्डमवासृजन् ॥ १४ ॥
അവ തത്ത്വങ്ങൾ വേർവേറായി ഭൗതിക ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിക്കാൻ അശക്തമായിരുന്നു. എന്നാൽ പരമേശ്വരന്റെ ശക്തിയായ ദൈവയോഗത്താൽ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് അവർ ദീപ്തമായ സ്വർണമയ അണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 15
सोऽशयिष्टाब्धिसलिले आण्डकोशो निरात्मक: । साग्रं वै वर्षसाहस्रमन्ववात्सीत्तमीश्वर: ॥ १५ ॥
ആ ദീപ്തമായ അണ്ഡകോശം കാരണസമുദ്രത്തിന്റെ ജലത്തിൽ ജീവശൂന്യാവസ്ഥയിൽ ആയിരം വർഷത്തിലധികം കിടന്നു. പിന്നീടു ഭഗവാൻ അതിൽ ഗർഭോദകശായീ വിഷ്ണുവായി പ്രവേശിച്ചു।
Verse 16
तस्य नाभेरभूत्पद्मं सहस्रार्कोरुदीधिति । सर्वजीवनिकायौको यत्र स्वयमभूत्स्वराट् ॥ १६ ॥
ഗർഭോദകശായീ വിഷ്ണു ഭഗവാന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ആയിരം ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ഒരു താമര മുളച്ചു. ആ താമരയാണ് എല്ലാ ബന്ധിത ജീവികളുടെ ആശ്രയം; അതിൽ നിന്നുതന്നെ ആദ്യ ജീവിയായ സർവാധിപൻ ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 17
सोऽनुविष्टो भगवता य: शेते सलिलाशये । लोकसंस्थां यथापूर्वं निर्ममे संस्थया स्वया ॥ १७ ॥
ഗർഭോദകസമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്ന പരമഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പ്രേരിതമായ ബുദ്ധിയാൽ, തന്റെ തന്നെ ക്രമീകരണത്തിലൂടെ, മുൻപുപോലെ ലോകസംസ്ഥാനം സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങി।
Verse 18
ससर्ज च्छाययाविद्यां पञ्चपर्वाणमग्रत: । तामिस्रमन्धतामिस्रं तमो मोहो महातम: ॥ १८ ॥
ആദ്യം ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ നിഴലിൽ നിന്ന് ബന്ധജീവികളുടെ അവിദ്യയുടെ അഞ്ചു മറവുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു—താമിസ്രം, അന്ധതാമിസ്രം, തമസ്, മോഹം, മഹാമോഹം।
Verse 19
विससर्जात्मन: कायं नाभिनन्दंस्तमोमयम् । जगृहुर्यक्षरक्षांसि रात्रिं क्षुत्तृट्समुद्भवाम् ॥ १९ ॥
പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് തമോമയമായ ആ ദേഹം വെറുപ്പോടെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ആ അവസരം പിടിച്ച് യക്ഷരും രാക്ഷസരും അതിനെ കൈവശപ്പെടുത്താൻ പാഞ്ഞുവന്നു; ആ ദേഹം രാത്രിയുടെ രൂപത്തിൽ നിലനിന്നു—രാത്രിയാണ് വിശപ്പിനും ദാഹത്തിനും ഉറവിടം.
Verse 20
क्षुत्तृड्भ्यामुपसृष्टास्ते तं जग्धुमभिदुद्रुवु: । मा रक्षतैनं जक्षध्वमित्यूचु: क्षुत्तृडर्दिता: ॥ २० ॥
വിശപ്പും ദാഹവും കീഴടക്കിയ അവർ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെത്തി ബ്രഹ്മാവിനെ തിന്നുകളയാൻ പാഞ്ഞു; “അവനെ രക്ഷിക്കരുത്! അവനെ തിന്നുക!” എന്നു നിലവിളിച്ചു.
Verse 21
देवस्तानाह संविग्नो मा मां जक्षत रक्षत । अहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं बभूविथ ॥ २१ ॥
ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ ബ്രഹ്മാവ് ആശങ്കയോടെ അവരോട് പറഞ്ഞു—“എന്നെ തിന്നരുത്; എന്നെ രക്ഷിക്കൂ. അയ്യോ! നിങ്ങൾ എന്റെ സന്തതിയായി ജനിച്ച് യക്ഷരും രാക്ഷസരുമായിരിക്കുന്നു.”
Verse 22
देवता: प्रभया या या दीव्यन् प्रमुखतोऽसृजत् । ते अहार्षुर्देवयन्तो विसृष्टां तां प्रभामह: ॥ २२ ॥
പിന്നീട് അദ്ദേഹം സത്ത്വത്തിന്റെ പ്രഭയിൽ ദീപ്തരായ പ്രധാന ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരുടെ മുമ്പിൽ പകലിന്റെ ദീപ്തരൂപം വിട്ടുവെച്ചു; ദേവന്മാർ കളിയോടെ അതിനെ കൈവശമാക്കി.
Verse 23
देवोऽदेवाञ्जघनत: सृजति स्मातिलोलुपान् । त एनं लोलुपतया मैथुनायाभिपेदिरे ॥ २३ ॥
അപ്പോൾ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ നിതംബത്തിൽ നിന്ന് അസുരന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ അത്യന്തം കാമലോലുപർ. ആ ലോലുപതയാൽ അവർ ബ്രഹ്മാവിനെ സംയോഗത്തിനായി സമീപിച്ചു।
Verse 24
ततो हसन् स भगवानसुरैर्निरपत्रपै: । अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीत: परापतत् ॥ २४ ॥
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് അവരുടെ മൂഢതയിൽ ചിരിച്ചു; എന്നാൽ ലജ്ജയില്ലാത്ത അസുരന്മാർ വേഗത്തിൽ പിന്തുടരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ക്രുദ്ധനും ഭീതനും ആയി അതിവേഗം ഓടി മാറി।
Verse 25
स उपव्रज्य वरदं प्रपन्नार्तिहरं हरिम् । अनुग्रहाय भक्तानामनुरूपात्मदर्शनम् ॥ २५ ॥
അവൻ വരദനും ശരണാഗതരുടെ ദുഃഖഹരനും ആയ ഹരിയെ സമീപിച്ചു; ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ അവരുടെ യോഗ്യതയ്ക്കനുസരിച്ച് ദിവ്യരൂപത്തിൽ ആത്മദർശനം നൽകുന്നവൻ.
Verse 26
पाहि मां परमात्मंस्ते प्रेषणेनासृजं प्रजा: । ता इमा यभितुं पापा उपाक्रामन्ति मां प्रभो ॥ २६ ॥
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ പരമാത്മൻ പ്രഭോ! നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ഈ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; ഈ പാപികൾ എന്നെ ഭോഗിക്കാനും/ആക്രമിക്കാനും മുന്നേറുന്നു, ദയവായി എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ।
Verse 27
त्वमेक: किल लोकानां क्लिष्टानां क्लेशनाशन: । त्वमेक: क्लेशदस्तेषामनासन्नपदां तव ॥ २७ ॥
ഹേ പ്രഭോ! ക്ലിഷ്ടരായ ലോകജനങ്ങളുടെ ക്ലേശം നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏകവൻ നിങ്ങൾ മാത്രം; നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ ആശ്രയം തേടാത്തവർക്ക് ക്ലേശം നൽകുന്നവനും നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്।
Verse 28
सोऽवधार्यास्य कार्पण्यं विविक्ताध्यात्मदर्शन: । विमुञ्चात्मतनुं घोरामित्युक्तो विमुमोच ह ॥ २८ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെ മനസ്സു വ്യക്തമായി കാണുന്ന ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദുഃഖം ഗ്രഹിച്ചു—“ഈ ഘോരവും അശുദ്ധവുമായ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്ക” എന്നു കല്പിച്ചു. പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേഹം വിട്ടു.
Verse 29
तां क्वणच्चरणाम्भोजां मदविह्वललोचनाम् । काञ्चीकलापविलसद्दुकूलच्छन्नरोधसम् ॥ २९ ॥
ബ്രഹ്മാവ് ഉപേക്ഷിച്ച ആ ദേഹം സായാഹ്നസന്ധ്യാരൂപമായി—പകലും രാത്രിയും ചേരുന്ന, കാമം ഉണർത്തുന്ന സമയം. രജോഗുണാധീനരായ, സ്വഭാവത്തിൽ കാമപ്രവൃത്തിയുള്ള അസുരർ അതിനെ ഒരു യുവതിയായി കരുതി—കിങ്കിണി മുഴങ്ങുന്ന പദ്മപാദങ്ങൾ, മദത്തിൽ വിഹ്വലമായ കണ്ണുകൾ, സൂക്ഷ്മവസ്ത്രം മറച്ച നിതംബത്തിൽ കാഞ്ചി തിളങ്ങുന്നതായി.
Verse 30
अन्योन्यश्लेषयोत्तुङ्गनिरन्तरपयोधराम् । सुनासां सुद्विजां स्निग्धहासलीलावलोकनाम् ॥ ३० ॥
അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ പരസ്പരം ചേർന്ന് ഉയർന്നു, ഇടയിൽ ഇടവിടമില്ലാതെ ചേർന്നിരുന്നു. അവൾക്ക് മനോഹരമായ മൂക്കും ഭംഗിയുള്ള പല്ലുകളും; അധരങ്ങളിൽ മൃദുലമായ പുഞ്ചിരി കളിച്ചു, അസുരന്മാരിലേക്കു കളിയോടെയുള്ള നോട്ടം എറിഞ്ഞു.
Verse 31
गूहन्तीं व्रीडयात्मानं नीलालकवरूथिनीम् । उपलभ्यासुरा धर्म सर्वे सम्मुमुहु: स्त्रियम् ॥ ३१ ॥
കറുത്ത മുടിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവൾ ലജ്ജകൊണ്ട് സ്വയം മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. ആ സ്ത്രീയെ കണ്ടതുമാത്രം എല്ലാ അസുരരും കാമാഭിലാഷത്തിൽ മോഹിതരായി.
Verse 32
अहो रूपमहो धैर्यमहो अस्या नवं वय: । मध्ये कामयमानानामकामेव विसर्पति ॥ ३२ ॥
അസുരർ പുകഴ്ത്തി: “അഹോ, എത്ര രൂപം! അഹോ, എത്ര ധൈര്യം! അഹോ, എത്ര പുതുയൗവനം!” ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കാമത്തോടെ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴും, അവൾ നമ്മുടെ നടുവിൽ കാമരഹിതയെന്നപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Verse 33
वितर्कयन्तो बहुधा तां सन्ध्यां प्रमदाकृतिम् । अभिसम्भाव्य विश्रम्भात्पर्यपृच्छन् कुमेधस: ॥ ३३ ॥
യുവതിയുടെ രൂപം ധരിച്ചതായി അവർക്കു തോന്നിയ സായാഹ്നസന്ധ്യയെക്കുറിച്ച്, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള അസുരർ പലവിധം വിചാരിച്ചു, ആദരത്തോടെ സ്നേഹപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു।
Verse 34
कासि कस्यासि रम्भोरु को वार्थस्तेऽत्र भामिनि । रूपद्रविणपण्येन दुर्भगान्नो विबाधसे ॥ ३४ ॥
ഓ റംഭോരു സുന്ദരീ! നീ ആരാണ്? ആരുടെ ഭാര്യയോ മകളോ? ഓ ഭാമിനി, ഇവിടെ വരാനുള്ള നിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്ത്? നിന്റെ സൗന്ദര്യമെന്ന അമൂല്യ ധനം കാട്ടി ഞങ്ങളെന്ന ദുർഭാഗ്യരെ എന്തിന് വേദനിപ്പിക്കുന്നു?
Verse 35
या वा काचित्त्वमबले दिष्टया सन्दर्शनं तव । उत्सुनोषीक्षमाणानां कन्दुकक्रीडया मन: ॥ ३५ ॥
ഓ സുന്ദരിയായ അബലേ, നീ ആരായാലും—നിന്റെ ദർശനം ഞങ്ങൾക്ക് ഭാഗ്യം. പന്തുകളിയിൽ നീ നോക്കുന്നവരുടെ മനസ്സുകളെ എല്ലാം കലക്കി ഉണർത്തി.
Verse 36
नैकत्र ते जयति शालिनि पादपद्मं घ्नन्त्या मुहु: करतलेन पतत्पतङ्गम् । मध्यं विषीदति बृहत्स्तनभारभीतं शान्तेव दृष्टिरमला सुशिखासमूह: ॥ ३६ ॥
ഓ ശാലിനി സുന്ദരീ! നീ കൈത്തളിരാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ചാടുന്ന പന്തിനെ അടിക്കുമ്പോൾ നിന്റെ പദ്മപാദങ്ങൾ ഒരിടത്ത് നില്ക്കുന്നില്ല. പുഷ്ടമായ സ്തനഭാരത്തിൽ നിന്റെ നടുവ് ക്ഷീണിക്കുന്നു; നിന്റെ നിർമ്മല ദൃഷ്ടിയും ശാന്തമായതുപോലെ മങ്ങുന്നു. നിന്റെ മനോഹരമായ മുടി ചുരുളാക്കി കെട്ടുക.
Verse 37
इति सायन्तनीं सन्ध्यामसुरा: प्रमदायतीम् । प्रलोभयन्तीं जगृहुर्मत्वा मूढधिय: स्त्रियम् ॥ ३७ ॥
ഇങ്ങനെ ബുദ്ധി മൂടപ്പെട്ട അസുരർ, സ്ത്രീപോലെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന രൂപം കാണിച്ച സായാഹ്നസന്ധ്യയെ സ്ത്രീയെന്ന് കരുതി പിടിച്ചെടുത്തു.
Verse 38
प्रहस्य भावगम्भीरं जिघ्रन्त्यात्मानमात्मना । कान्त्या ससर्ज भगवान् गन्धर्वाप्सरसां गणान् ॥ ३८ ॥
ഭാവഗംഭീരമായ ചിരിയോടെ, തന്റെ കാന്തിയാൽ തന്നെ തന്നെ ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ, ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ഗന്ധർവ-അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 39
विससर्ज तनुं तां वैज्योत्स्नां कान्तिमतीं प्रियाम् । त एव चाददु: प्रीत्या विश्वावसुपुरोगमा: ॥ ३९ ॥
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് ചന്ദ്രജ്യോത്സ്നപോലെ ദീപ്തവും കാന്തിമയവും പ്രിയവുമായ ആ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ചു; വിശ്വാവസു മുതലായ ഗന്ധർവന്മാർ അതിനെ സന്തോഷത്തോടെ ഏറ്റെടുത്തു।
Verse 40
सृष्ट्वा भूतपिशाचांश्च भगवानात्मतन्द्रिणा । दिग्वाससो मुक्तकेशान् वीक्ष्य चामीलयद् दृशौ ॥ ४० ॥
അടുത്തതായി ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ തന്ദ്രയിൽ നിന്ന് ഭൂത-പിശാചുകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ നഗ്നരായി ചിതറിയ മുടിയോടെ നിൽക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം കണ്ണുകൾ അടച്ചു.
Verse 41
जगृहुस्तद्विसृष्टां तां जृम्भणाख्यां तनुं प्रभो: । निद्रामिन्द्रियविक्लेदो यया भूतेषु दृश्यते । येनोच्छिष्टान्धर्षयन्ति तमुन्मादं प्रचक्षते ॥ ४१ ॥
പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് ഉപേക്ഷിച്ച ‘ജൃംഭണ’ (ആവലിക്കൽ) എന്ന ദേഹം ഭൂത-പിശാചുകൾ കൈവശപ്പെടുത്തി. ഇതാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ലാലസ്രാവം പോലെയുള്ള വിക്ലേദം ഉണ്ടാക്കുന്ന നിദ്ര. അശുദ്ധരായ മനുഷ്യരെ അവർ ആക്രമിക്കുന്നത് ‘ഉന്മാദം’ എന്നു പറയുന്നു।
Verse 42
ऊर्जस्वन्तं मन्यमान आत्मानं भगवानज: । साध्यान् गणान् पितृगणान् परोक्षेणासृजत्प्रभु: ॥ ४२ ॥
തന്നെ ആഗ്രഹവും ഊർജവും നിറഞ്ഞവനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ അജ ബ്രഹ്മാവ്, തന്റെ പരോക്ഷമായ (അദൃശ്യ) രൂപത്തിൽ നിന്ന് സാധ്യന്മാരുടെയും പിതൃഗണങ്ങളുടെയും സംഘങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 43
त आत्मसर्गं तं कायं पितर: प्रतिपेदिरे । साध्येभ्यश्च पितृभ्यश्च कवयो यद्वितन्वते ॥ ४३ ॥
പിതൃകൾ തങ്ങളുടെ നിലനില്പിന്റെ കാരണമായ ആ സൂക്ഷ്മമായ, അദൃശ്യ ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. അതേ സൂക്ഷ്മദേഹത്തിന്റെ മാധ്യത്തിലൂടെയാണ് ശ്രാദ്ധകാലത്ത് വിധിജ്ഞർ സാധ്യർക്കും പിതൃകൾക്കും പിണ്ഡജലാദി അർപ്പിക്കുന്നത്.
Verse 44
सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तिरोधानेन सोऽसृजत् । तेभ्योऽददात्तमात्मानमन्तर्धानाख्यमद्भुतम् ॥ ४४ ॥
പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ തിരോധാനശക്തിയാൽ സിദ്ധന്മാരെയും വിദ്യാധരന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു; അവർക്കു ‘അന്തർധാന’ എന്ന തന്റെ അത്ഭുതരൂപം ദാനം ചെയ്തു.
Verse 45
स किन्नरान किम्पुरुषान् प्रत्यात्म्येनासृजत्प्रभु: । मानयन्नात्मनात्मानमात्माभासं विलोकयन् ॥ ४५ ॥
ഒരു ദിവസം ജീവികളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ് വെള്ളത്തിൽ തന്റെ പ്രതിബിംബം കണ്ടു; അതിനെ നോക്കി സ്വയം അഭിനന്ദിച്ച്, ആ പ്രതിബിംബത്തിൽ നിന്നുതന്നെ കിംപുരുഷന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
Verse 46
ते तु तज्जगृहू रूपं त्यक्तं यत्परमेष्ठिना । मिथुनीभूय गायन्तस्तमेवोषसि कर्मभि: ॥ ४६ ॥
കിംപുരുഷന്മാരും കിന്നരന്മാരും പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവ് ഉപേക്ഷിച്ച ആ നിഴൽപോലെയുള്ള രൂപം ഏറ്റെടുത്തു. അതുകൊണ്ടാണ് അവർ ഭാര്യമാരോടുകൂടെ ഓരോ പ്രഭാതവും അവന്റെ കർമ്മകഥകൾ പാടി സ്തുതിക്കുന്നത്.
Verse 47
देहेन वै भोगवता शयानो बहुचिन्तया । सर्गेऽनुपचिते क्रोधादुत्ससर्ज ह तद्वपु: ॥ ४७ ॥
ഭോഗസമ്പന്നമായ ദേഹത്തോടെ ബ്രഹ്മാവ് നീണ്ടുകിടന്ന്, സൃഷ്ടികാര്യങ്ങൾ പുരോഗമിക്കാത്തതിനെക്കുറിച്ച് ഏറെ ചിന്തിച്ചു. അപ്പോൾ ക്രോധവും നിരാശയും കൊണ്ട് ആ ദേഹവും ഉപേക്ഷിച്ചു.
Verse 48
येऽहीयन्तामुत: केशा अहयस्तेऽङ्ग जज्ञिरे । सर्पा: प्रसर्पत: क्रूरा नागा भोगोरुकन्धरा: ॥ ४८ ॥
പ്രിയ വിദുരാ, ആ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വീണ മുടികൾ സർപ്പങ്ങളായി മാറി; കൈകാലുകൾ ചുരുങ്ങി ദേഹം ഇഴയുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്നുതന്നെ ക്രൂര സർപ്പങ്ങളും ഫണം വിരിച്ച നാഗങ്ങളും ജനിച്ചു।
Verse 49
स आत्मान् मन्यमान: कृतकृत्यमिवात्मभू: । तदा मनून् ससर्जान्ते मनसा लोकभावनान् ॥ ४९ ॥
ഒരു ദിവസം സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് താൻ കൃതകൃത്യനായെന്നു കരുതി; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ലോകക്ഷേമം വളർത്തുന്ന മനുക്കളെ മനസ്സിൽ നിന്നുതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 50
तेभ्य: सोऽसृजत्स्वीयं पुरं पुरुषमात्मवान् । तान् दृष्ट्वा ये पुरा सृष्टा: प्रशशंसु: प्रजापतिम् ॥ ५० ॥
ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ് അവർക്കു തന്റെ തന്നെ മനുഷ്യരൂപം നൽകി. മനുക്കളെ കണ്ടപ്പോൾ മുമ്പേ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ മുതലായവർ പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രശംസിച്ചു।
Verse 51
अहो एतज्जगत्स्रष्ट: सुकृतं बत ते कृतम् । प्रतिष्ठिता: क्रिया यस्मिन् साकमन्नमदामहे ॥ ५१ ॥
അവർ പ്രാർത്ഥിച്ചു: ഓ ജഗത്സ്രഷ്ടാവേ, ഞങ്ങൾ ആനന്ദിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചതെല്ലാം അത്യുത്തമം. ഈ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ യാഗാദി ക്രിയകൾ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായതിനാൽ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ചേർന്ന് യാഗഹവിസ്സിന്റെ ഭാഗം പങ്കുവെക്കും।
Verse 52
तपसा विद्यया युक्तो योगेन सुसमाधिना । ऋषीनृषिर्हृषीकेश: ससर्जाभिमता: प्रजा: ॥ ५२ ॥
തപസ്സും വിദ്യയും യോഗവും സുസമാധിയും കൈവശമാക്കി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്കിഷ്ടമായ മഹർഷിമാരെ പ്രിയപുത്രന്മാരായി സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 53
तेभ्यश्चैकैकश: स्वस्य देहस्यांशमदादज: । यत्तत्समाधियोगर्द्धितपोविद्याविरक्तिमत् ॥ ५३ ॥
ആ പുത്രന്മാരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും അജൻ (അജന്മ സൃഷ്ടികർത്താവ്) തന്റെ ദേഹത്തിന്റെ ഒരു അംശം നൽകി; അത് സമാധി-യോഗം വർധിപ്പിച്ച തപസ്സ്, വിദ്യ, വൈരാഗ്യം എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായിരുന്നു।
Frequently Asked Questions
The brahmāṇḍa marks the first coherent integration of the otherwise separate elements; it becomes viable only when empowered by the Lord’s śakti. The Lord’s entry as Garbhodakaśāyī Viṣṇu establishes that creation is not merely mechanical: divine immanence sustains order, enables Brahmā’s birth from the lotus, and provides the inner intelligence (buddhi-yoga in principle) by which Brahmā can ‘recreate as before.’ The theology safeguards transcendence (the Lord is beyond guṇas) while affirming governance (He animates and directs the cosmos).
The narrative links certain beings to guṇa-dominant conditions: when Brahmā first produces coverings of ignorance, the cast-off ‘body of ignorance’ becomes night, associated with hunger and thirst. Yakṣas and Rākṣasas, driven by consumption and agitation, seize that condition. Symbolically, ‘night’ represents tamas—confusion and compulsive appetite—showing how psychological states (hunger, thirst, delusion) are mapped onto cosmic functions and species-types in Visarga.
The Manus are progenitors and administrators who establish human social-religious order conducive to yajña and welfare (loka-saṅgraha). Other classes celebrate because the human form becomes the stable venue for ritual exchange—sacrificial offerings that nourish the devas and uphold cosmic reciprocity. In Bhāgavatam’s frame, this is not mere ritualism; it is a step toward regulated life that can mature into devotion and liberation.