Adhyaya 3
Hiraṇyakaśipu’s Austerities and Brahmā’s Boons (The Architecture of ‘Conditional Immortality’)
നാരദൻ യുധിഷ്ഠിരനോട് ഉപദേശിച്ച്, അജേയനാകണമെന്ന ദഹിക്കുന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ഹിരണ്യകശിപു മന്ദരാചലത്തിൽ ഭയങ്കര തപസ്സു ചെയ്തതിനെ വിവരിക്കുന്നു—കാൽവിരൽത്തുമ്പിൽ നിന്നു കൈകൾ ഉയർത്തി നൂറു ദിവ്യവർഷങ്ങൾ. അവന്റെ തപോതേജസ്സാൽ ലോകം കുലുങ്ങുന്നു; ഗ്രഹങ്ങൾ കത്തുന്നു, സമുദ്രങ്ങൾ കലങ്ങുന്നു, ദേവന്മാർ ഭയന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം തേടുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഋഷികളോടൊപ്പം പുഴുക്കുന്നിലിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന അസുരനെ കണ്ടെത്തി കമണ്ഡലുജലത്തോടെ ജീവിപ്പിച്ച്, അവന്റെ സഹനത്തെ പ്രശംസിച്ച് വരം നൽകുന്നു. ഹിരണ്യകശിപു ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടികർത്താവും കാലനിയന്ത്രകനുമെന്നു സ്തുതിച്ച്, മരണത്തെ ഒഴിവാക്കുന്ന പാളിപ്പാളിയായ സംരക്ഷണങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു—സ്ഥലം, സമയം, കർത്താവ്, ആയുധം, ജീവിവർഗ്ഗം എന്നിവയുടെ ഭേദങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നവിധം—കൂടാതെ ഏകച്ഛത്രാധിപത്യം, യോഗസിദ്ധികളും. പ്രഹ്ലാദനെ രക്ഷിക്കാൻ ഭഗവാൻ അത്ഭുതമായി ഇടപെടുന്ന അടുത്ത ഘട്ടത്തിന് ഈ അധ്യായം പശ്ചാത്തലം ഒരുക്കുന്നു; ബ്രഹ്മവചനവും നിലനിൽക്കും.
Shlokas
Verse 1
श्रीनारद उवाच हिरण्यकशिपू राजन्नजेयमजरामरम् । आत्मानमप्रतिद्वन्द्वमेकराजं व्यधित्सत ॥ १ ॥
ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഹിരണ്യകശിപു സ്വയം അജേയനും അജരാമരനും പ്രതിദ്വന്ദ്വരഹിതനുമായി, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏകരാജാവാകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।
Verse 2
स तेपे मन्दरद्रोण्यां तप: परमदारुणम् । ऊर्ध्वबाहुर्नभोदृष्टि: पादाङ्गुष्ठाश्रितावनि: ॥ २ ॥
മന്ദരപർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ അവൻ അത്യന്തം ദാരുണമായ തപസ്സു ചെയ്തു—കാൽവിരലുകളുടെ അഗ്രത്തിൽ ഭൂമിയെ ആശ്രയിച്ച്, കൈകൾ മേലോട്ടുയർത്തി, ദൃഷ്ടി ആകാശത്ത് നിർത്തി।
Verse 3
जटादीधितिभी रेजे संवर्तार्क इवांशुभि: । तस्मिंस्तपस्तप्यमाने देवा: स्थानानि भेजिरे ॥ ३ ॥
അവന്റെ ജടകളിൽ നിന്ന് പ്രളയകാല സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളെപ്പോലെ സഹിക്കാനാകാത്ത ദീപ്തി പുറപ്പെട്ടു. ആ ഭീകര തപസ്സു കണ്ട ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി।
Verse 4
तस्य मूर्ध्न: समुद्भूत: सधूमोऽग्निस्तपोमय: । तीर्यगूर्ध्वमधोलोकान् प्रातपद्विष्वगीरित: ॥ ४ ॥
അവന്റെ കഠിന തപസ്സിന്റെ ഫലമായി തലയിൽ നിന്ന് പുകയോടുകൂടിയ അഗ്നി ഉദിച്ചു. അത് മേലും കീഴും ഇടയിലുമുള്ള ലോകങ്ങളെ എല്ലാദിക്കിലും വ്യാപിച്ച് അത്യന്തം ചൂടാക്കി.
Verse 5
चुक्षुभुर्नद्युदन्वन्त: सद्वीपाद्रिश्चचाल भू: । निपेतु: सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश ॥ ५ ॥
അവന്റെ ഘോരതപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ നദികളും സമുദ്രങ്ങളും കലങ്ങി; പർവതദ്വീപങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമി നടുങ്ങി; ഗ്രഹനക്ഷത്രങ്ങൾ വീണു; പത്തു ദിക്കുകളും ജ്വലിച്ചു।
Verse 6
तेन तप्ता दिवं त्यक्त्वा ब्रह्मलोकं ययु: सुरा: । धात्रे विज्ञापयामासुर्देवदेव जगत्पते । दैत्येन्द्रतपसा तप्ता दिवि स्थातुं न शक्नुम: ॥ ६ ॥
ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ഘോരതപസ്സാൽ ദഗ്ധരായി അത്യന്തം കലങ്ങിയ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങൾ വിട്ട് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി സ്രഷ്ടാവിനോട് ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചു—ദേവദേവാ, ജഗത്പതേ! അവന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്നുയരുന്ന തപോഅഗ്നിയിൽ ഞങ്ങൾ ദഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ സ്വലോകങ്ങളിൽ നില്ക്കാനാകാതെ നിങ്ങളുടെ ശരണത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്നു।
Verse 7
तस्य चोपशमं भूमन् विधेहि यदि मन्यसे । लोका न यावन्नङ्क्ष्यन्ति बलिहारास्तवाभिभू: ॥ ७ ॥
ഓ മഹാപുരുഷാ, നിങ്ങൾക്ക് യുക്തമെന്നു തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ ഈ സർവ്വനാശകരമായ ഉപദ്രവം ശമിപ്പിക്കണമേ; നിങ്ങളുടെ വിധേയരായ ലോകങ്ങൾ നശിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ ഇതിനെ തടയുക.
Verse 8
तस्यायं किल सङ्कल्पश्चरतो दुश्चरं तप: । श्रूयतां किं न विदितस्तवाथापि निवेदितम् ॥ ८ ॥
അവൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുന്നു—ഇതാണ് അവന്റെ തീരുമാനം. അവന്റെ ഉദ്ദേശം നിങ്ങൾക്കറിയാത്തതല്ല; എങ്കിലും ഞങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുന്നതു ദയവായി ശ്രവിക്കണമേ.
Verse 9
सृष्ट्वा चराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सर्वधिष्ण्येभ्य: परमेष्ठी निजासनम् ॥ ९ ॥ तदहं वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालात्मनोश्च नित्यत्वात्साधयिष्ये तथात्मन: ॥ १० ॥
“തപോയോഗവും സമാധിയും എന്ന ശക്തിയാൽ ഈ ചരാചരജഗത്ത് സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ധിഷ്ണ്യങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് തന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായി. കാലവും ആത്മാവും നിത്യമായതിനാൽ, ഞാനും തപോയോഗ-സമാധിയെ വർധിപ്പിച്ച് അനേകം ജന്മങ്ങൾ সাধന ചെയ്ത്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അതേ പദം കൈവശമാക്കും.”
Verse 10
सृष्ट्वा चराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सर्वधिष्ण्येभ्य: परमेष्ठी निजासनम् ॥ ९ ॥ तदहं वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालात्मनोश्च नित्यत्वात्साधयिष्ये तथात्मन: ॥ १० ॥
തപോയോഗവും സമാധിയും എന്ന ശക്തിയാൽ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് ഈ ചരാചര ലോകം സൃഷ്ടിച്ച് തന്റെ പരമാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായി; അതിനാൽ സൃഷ്ടിയിൽ ഏറ്റവും പൂജ്യനായി. കാലവും ആത്മാവും നിത്യമാണ് എന്നറിഞ്ഞ്, ഞാനും അനേകം ജന്മങ്ങൾ തപസ്സ്, യോഗം, സമാധി എന്നിവ সাধിച്ച് ബ്രഹ്മാസനം നേടും.
Verse 11
अन्यथेदं विधास्येऽहमयथा पूर्वमोजसा । किमन्यै: कालनिर्धूतै: कल्पान्ते वैष्णवादिभि: ॥ ११ ॥
എന്റെ കഠിന തപസ്സിന്റെ ബലത്തോടെ ഈ ലോകത്തെ മുൻപുപോലെ അല്ല, മറ്റൊരു രീതിയിൽ ഞാൻ ക്രമീകരിക്കും. പുണ്യപാപഫലങ്ങളെയും മറിച്ചിടുകയും ലോകത്തിലെ സ്ഥാപിത ആചാരങ്ങളെ മറിച്ചുമാറ്റുകയും ചെയ്യും. കല്പാന്തത്തിൽ ധ്രുവലോകം പോലും കാലത്താൽ നശിക്കുന്നു; പിന്നെ അതിന് എന്ത് പ്രയോജനം? ഞാൻ ബ്രഹ്മപദം തന്നെയാകും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.
Verse 12
इति शुश्रुम निर्बन्धं तप: परममास्थित: । विधत्स्वानन्तरं युक्तं स्वयं त्रिभुवनेश्वर ॥ १२ ॥
പ്രഭോ, വിശ്വസനീയമായ വൃത്താന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു: ഹിരണ്യകശിപു നിങ്ങളുടെ പദം നേടുവാൻ പരമഘോര തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ത്രിഭുവനേശ്വരൻ; അതിനാൽ വൈകാതെ നിങ്ങൾക്ക് യുക്തമെന്നു തോന്നുന്ന നടപടി ഉടൻ സ്വീകരിക്കണമേ.
Verse 13
तवासनं द्विजगवां पारमेष्ठ्यं जगत्पते । भवाय श्रेयसे भूत्यै क्षेमाय विजयाय च ॥ १३ ॥
ഹേ ജഗത്പതേ ബ്രഹ്മദേവാ, നിങ്ങളുടെ പരമേഷ്ഠ്യ ആസനം ലോകത്തിന്റെ മംഗളം, ശ്രേയസ്, ഐശ്വര്യം, ക്ഷേമം, വിജയം എന്നിവയ്ക്കായി—പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കും പശുക്കൾക്കും—അത്യന്തം ശുഭകരമാണ്. നിങ്ങളുടെ പദത്തിൽ ബ്രാഹ്മണധർമ്മവും ഗോസംരക്ഷണത്തിന്റെ മഹിമയും വർധിക്കുന്നു; അതിനാൽ എല്ലാ സമൃദ്ധിയും സ്വയം വർധിക്കും. എന്നാൽ ഹിരണ്യകശിപു ആ ആസനം പിടിച്ചാൽ എല്ലാം നശിക്കും.
Verse 14
इति विज्ञापितो देवैर्भगवानात्मभूर्नृप । परितो भृगुदक्षाद्यैर्ययौ दैत्येश्वराश्रमम् ॥ १४ ॥
ഹേ രാജാവേ, ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ അറിയിച്ചപ്പോൾ, പരമശക്തനായ ആത്മഭൂ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ഭൃഗു, ദക്ഷ മുതലായ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം, ഹിരണ്യകശിപു തപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദൈത്യരാജന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 15
न ददर्श प्रतिच्छन्नं वल्मीकतृणकीचकै: । पिपीलिकाभिराचीर्णं मेदस्त्वङ्मांसशोणितम् ॥ १५ ॥ तपन्तं तपसा लोकान् यथाभ्रापिहितं रविम् । विलक्ष्य विस्मित: प्राह हसंस्तं हंसवाहन: ॥ १६ ॥
ഹംസവാഹനനായ ശ്രീബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടുകൂടെ ആദ്യം ഹിരണ്യകശിപുവിനെ കാണാനായില്ല; അവന്റെ ശരീരം വൽമീകം, പുല്ല്, മുളക്കൊമ്പുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് മറഞ്ഞിരുന്നു; ദീർഘകാല തപസ്സാൽ ഉറുമ്പുകൾ അവന്റെ ത്വക്ക്, മേദസ്, മാംസം, രക്തം വരെ തിന്നുകളഞ്ഞിരുന്നു. പിന്നെ മേഘാവൃത സൂര്യനെപ്പോലെ തപസ്സാൽ ലോകങ്ങളെ ചൂടാക്കുന്ന അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വിസ്മയിച്ച് പുഞ്ചിരിയോടെ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।
Verse 16
न ददर्श प्रतिच्छन्नं वल्मीकतृणकीचकै: । पिपीलिकाभिराचीर्णं मेदस्त्वङ्मांसशोणितम् ॥ १५ ॥ तपन्तं तपसा लोकान् यथाभ्रापिहितं रविम् । विलक्ष्य विस्मित: प्राह हसंस्तं हंसवाहन: ॥ १६ ॥
ഹംസവാഹനനായ ശ്രീബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടുകൂടെ ആദ്യം ഹിരണ്യകശിപുവിനെ കാണാനായില്ല; അവന്റെ ശരീരം വൽമീകം, പുല്ല്, മുളക്കൊമ്പുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് മറഞ്ഞിരുന്നു; ദീർഘകാല തപസ്സാൽ ഉറുമ്പുകൾ അവന്റെ ത്വക്ക്, മേദസ്, മാംസം, രക്തം വരെ തിന്നുകളഞ്ഞിരുന്നു. പിന്നെ മേഘാവൃത സൂര്യനെപ്പോലെ തപസ്സാൽ ലോകങ്ങളെ ചൂടാക്കുന്ന അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വിസ്മയിച്ച് പുഞ്ചിരിയോടെ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।
Verse 17
श्रीब्रह्मोवाच उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते तप:सिद्धोऽसि काश्यप । वरदोऽहमनुप्राप्तो व्रियतामीप्सितो वर: ॥ १७ ॥
ശ്രീബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ കാശ്യപപുത്രാ, എഴുന്നേൽക്കുക, എഴുന്നേൽക്കുക; നിനക്കു മംഗളം. നീ തപസ്സിൽ സിദ്ധനായിരിക്കുന്നു; വരദാതാവായി ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു. നിനക്കിഷ്ടമായ വരം അപേക്ഷിക്കൂ।
Verse 18
अद्राक्षमहमेतं ते हृत्सारं महदद्भुतम् । दंशभक्षितदेहस्य प्राणा ह्यस्थिषु शेरते ॥ १८ ॥
നിന്റെ ഈ മഹാദ്ഭുതമായ സഹിഷ്ണുത ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു. പലവിധ കീടങ്ങളും ഉറുമ്പുകളും കടിച്ചു ശരീരം ഭക്ഷിച്ചിട്ടും നിന്റെ പ്രാണവായു അസ്ഥികളിൽ തന്നെയിരുന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു—ഇത് തീർച്ചയായും വിസ്മയകരം।
Verse 19
नैतत्पूर्वर्षयश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे । निरम्बुर्धारयेत्प्राणान् को वै दिव्यसमा: शतम् ॥ १९ ॥
ഇത്തരം കഠിനമായ തപസ്സു മുൻകാല ഋഷിമാരും ചെയ്തിട്ടില്ല; ഭാവിയിലും ആരും ചെയ്യുകയില്ല. ഈ ത്രിലോകങ്ങളിൽ നൂറു ദിവ്യവർഷം വെള്ളം കുടിക്കാതെ പ്രാണനെ ധരിക്കാൻ ആര്ക്കാകും?
Verse 20
व्यवसायेन तेऽनेन दुष्करेण मनस्विनाम् । तपोनिष्ठेन भवता जितोऽहं दितिनन्दन ॥ २० ॥
ഹേ ദിതിപുത്രാ! നിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയവും കഠിനതപസ്സും മഹർഷികൾക്കും ദുഷ്കരമായ കാര്യം സാധിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ നീ തീർച്ചയായും എന്നെ ജയിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 21
ततस्त आशिष: सर्वा ददाम्यसुरपुङ्गव । मर्तस्य ते ह्यमर्तस्य दर्शनं नाफलं मम ॥ २१ ॥
ഹേ അസുരശ്രേഷ്ഠാ! അതിനാൽ നിന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഞാൻ എല്ലാ വരങ്ങളും നൽകുന്നു. ഞാൻ അമര ദേവലോകത്തേതാണ്; നീ മർത്ത്യനായാലും എന്റെ ദർശനം നിഷ്ഫലമാകില്ല।
Verse 22
श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वादिभवो देवो भक्षिताङ्गं पिपीलिकै: । कमण्डलुजलेनौक्षद्दिव्येनामोघराधसा ॥ २२ ॥
ശ്രീ നാരദമുനി പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ആദിപുരുഷനും അത്യന്തം ശക്തിമാനുമായ ബ്രഹ്മദേവൻ, തന്റെ കമണ്ഡലുവിലെ ദിവ്യവും അച്യുതപ്രഭാവമുള്ളതുമായ ജലം, ഉറുമ്പുകളും കീടങ്ങളും തിന്നുതീർത്ത ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ തളിച്ചു; അതോടെ അവൻ പുനർജീവിച്ചു।
Verse 23
स तत्कीचकवल्मीकात् सहओजोबलान्वित: । सर्वावयवसम्पन्नो वज्रसंहननो युवा । उत्थितस्तप्तहेमाभो विभावसुरिवैधस: ॥ २३ ॥
ബ്രഹ്മദേവന്റെ കമണ്ഡലുജലം തളിക്കപ്പെട്ട ഉടൻ ഹിരണ്യകശിപു ആ വാല്മീകത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു. അവൻ ഓജസ്സും ബലവും നിറഞ്ഞവനായി, എല്ലാ അവയവങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണമായി, വജ്രംപോലെ ദൃഢമായ ശരീരമുള്ള യുവാവായി മാറി. അവന്റെ ദേഹകാന്തി ഉരുകിയ സ്വർണ്ണംപോലെ തിളങ്ങി; ഇന്ധനത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ।
Verse 24
स निरीक्ष्याम्बरे देवं हंसवाहमुपस्थितम् । ननाम शिरसा भूमौ तद्दर्शनमहोत्सव: ॥ २४ ॥
ആകാശത്തിൽ ഹംസവാഹനത്തിൽ സന്നിഹിതനായ ബ്രഹ്മദേവനെ കണ്ട ഹിരണ്യകശിപു അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. ആ ദർശനം മഹോത്സവമായി കരുതി അവൻ ഉടൻ തല ഭൂമിയിൽ വെച്ച് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു।
Verse 25
उत्थाय प्राञ्जलि: प्रह्व ईक्षमाणो दृशा विभुम् । हर्षाश्रुपुलकोद्भेदो गिरा गद्गदयागृणात् ॥ २५ ॥
അപ്പോൾ ദൈത്യാധിപൻ നിലത്തു നിന്നുയർന്ന്, കൈകൂപ്പി, മുന്നിലെ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവിനെ ദർശിച്ച് ആനന്ദത്തിൽ വിഹ്വലനായി. കണ്ണീരോടും രോമാഞ്ചത്തോടും കുലുങ്ങുന്ന ശബ്ദത്തോടും കൂടി വിനയത്തോടെ പ്രാർത്ഥിച്ചു തുടങ്ങി.
Verse 26
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच कल्पान्ते कालसृष्टेन योऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग्जगदिदं स्वयञ्ज्योति: स्वरोचिषा ॥ २६ ॥ आत्मना त्रिवृता चेदं सृजत्यवति लुम्पति । रज:सत्त्वतमोधाम्ने पराय महते नम: ॥ २७ ॥
ശ്രീഹിരണ്യകശിപു പറഞ്ഞു—കൽപാന്തത്തിൽ കാലം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഘോരാന്ധകാരത്തിൽ ഈ ജഗത്ത് മൂടപ്പെടുമ്പോൾ, സ്വയംജ്യോതി പ്രഭു തന്റെ തന്നെ പ്രകാശത്തിൽ അതിനെ വീണ്ടും പ്രകടമാക്കുന്നു.
Verse 27
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच कल्पान्ते कालसृष्टेन योऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग्जगदिदं स्वयञ्ज्योति: स्वरोचिषा ॥ २६ ॥ आत्मना त्रिवृता चेदं सृजत्यवति लुम्पति । रज:सत्त्वतमोधाम्ने पराय महते नम: ॥ २७ ॥
അവൻ തന്നെ ത്രിഗുണമയമായ ശക്തിയാൽ ഈ ജഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സത്ത്വ-രജസ്-തമസ് ഗുണങ്ങളുടെ ആശ്രയമായ പരമ മഹാനായ ബ്രഹ്മാവിന് നമസ്കാരം.
Verse 28
नम आद्याय बीजाय ज्ञानविज्ञानमूर्तये । प्राणेन्द्रियमनोबुद्धिविकारैर्व्यक्तिमीयुषे ॥ २८ ॥
ആദ്യബീജസ്വരൂപനും ജ്ഞാന-വിജ്ഞാനമൂർത്തിയുമായ ബ്രഹ്മാവിന് നമസ്കാരം. പ്രാണം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ വികാരങ്ങളാൽ ഈ ജഗത്ത് പ്രകടമായി ദൃശ്യമാകാൻ കാരണമാകുന്നത് അവനാണ്.
Verse 29
त्वमीशिषे जगतस्तस्थुषश्च प्राणेन मुख्येन पति: प्रजानाम् । चित्तस्य चित्तैर्मनइन्द्रियाणां पतिर्महान् भूतगुणाशयेश: ॥ २९ ॥
പ്രഭോ! ഈ ജഗത്തിലെ ചരാചര ജീവികളുടെ മുഖ്യപ്രാണസ്വരൂപനും അധിപതിയും നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. അവരുടെ ചൈതന്യത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; മനസ്സിന്റെയും പ്രവർത്തന-ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും മഹാനായ നിയന്ത്രകനുമാണ് നിങ്ങൾ. ഭൂതങ്ങൾ, ഗുണങ്ങൾ, ആശയങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ—എല്ലാറ്റിന്റെയും ഈശ്വരൻ നിങ്ങൾ തന്നെ.
Verse 30
त्वं सप्ततन्तून् वितनोषि तन्वा त्रय्या चतुर्होत्रकविद्यया च । त्वमेक आत्मात्मवतामनादि- रनन्तपार: कविरन्तरात्मा ॥ ३० ॥
ഹേ പ്രഭോ! വേദമൂർത്തിയായ നിങ്ങൾ ത്രയിയും ചതുര്ഹോത്രവിദ്യയും വഴി അഗ്നിഷ്ടോമാദിയായ ഏഴ് വിധ യജ്ഞതന്തുക്കൾ വിപുലീകരിക്കുന്നു. ത്രിവേദോക്ത കർമങ്ങൾ ചെയ്യാൻ യാജ്ഞിക ബ്രാഹ്മണരെ നിങ്ങൾ തന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ഏക പരമാത്മാവ്, സർവ്വജീവികളുടെ അന്തര്യാമി, അനാദി, അനന്ത, സർവ്വജ്ഞൻ.
Verse 31
त्वमेव कालोऽनिमिषो जनाना- मायुर्लवाद्यवयवै: क्षिणोषि । कूटस्थ आत्मा परमेष्ठ्यजो महां- स्त्वं जीवलोकस्य च जीव आत्मा ॥ ३१ ॥
ഹേ പ്രഭോ! നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് അനിമിഷൻ, സദാ ജാഗരൂകനായ കാലം; ക്ഷണം, ലവം, നിമിഷം, മുഹൂർത്തം മുതലായ നിങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളാൽ എല്ലാ ജീവികളുടെ ആയുസ്സ് നിങ്ങൾ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും നിങ്ങൾ കൂറ്റസ്ഥൻ, അവികാരി പരമേഷ്ഠി, അജൻ, മഹാൻ സാക്ഷി-ഈശ്വരൻ; ജീവലോകത്തിന്റെ ജീവനും ആത്മാവ് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.
Verse 32
त्वत्त: परं नापरमप्यनेज- देजच्च किञ्चिद्व्यतिरिक्तमस्ति । विद्या: कलास्ते तनवश्च सर्वा हिरण्यगर्भोऽसि बृहत्त्रिपृष्ठ: ॥ ३२ ॥
നിങ്ങളിൽനിന്ന് മേലോ താഴെയോ—സ്ഥാവരമോ ജംഗമമോ—ഒന്നും വേറിട്ടതല്ല. ഉപനിഷത്താദി വൈദികവിദ്യകളും വേദാംഗ-ഉപാംഗങ്ങളും കലകളും എല്ലാം നിങ്ങളുടെ ബാഹ്യദേഹസദൃശം. നിങ്ങൾ ഹിരണ്യഗർഭൻ, വിശ്വത്തിന്റെ നിധി; എങ്കിലും ത്രിഗുണമയ ലോകത്തെ അതീതനായ പരമനിയന്താവായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 33
व्यक्तं विभो स्थूलमिदं शरीरं येनेन्द्रियप्राणमनोगुणांस्त्वम् । भुङ्क्षे स्थितो धामनि पारमेष्ठ्ये अव्यक्त आत्मा पुरुष: पुराण: ॥ ३३ ॥
ഹേ വിഭോ! നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ പരമധാമത്തിൽ അവികാരമായി നിലകൊണ്ടിരിക്കെ, ഈ ജഗത്തിൽ സ്ഥൂലമായ വ്യക്ത വിശ്വരൂപം വിപുലീകരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയ-പ്രാണ-മനോ-ഗുണവിഷയങ്ങളെ ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങൾ അവ്യക്താത്മാവ്, പുരാണപുരുഷൻ—ബ്രഹ്മം, പരമാത്മാവ്, ഭഗവാൻ തന്നെയാണ്.
Verse 34
अनन्ताव्यक्तरूपेण येनेदमखिलं ततम् । चिदचिच्छक्तियुक्ताय तस्मै भगवते नम: ॥ ३४ ॥
അനന്തമായ അവ്യക്തരൂപത്തിൽ ഈ സമസ്ത ജഗത്തെയും വ്യാപിപ്പിച്ചവനും, ചിത്-ശക്തി, അചിത്-ശക്തി, കൂടാതെ ജീവരൂപമായ തടസ്ഥ (മാർജിനൽ) ശക്തിയാൽ യുക്തനുമായ ആ ഭഗവാനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
Verse 35
यदि दास्यस्यभिमतान् वरान्मे वरदोत्तम । भूतेभ्यस्त्वद्विसृष्टेभ्यो मृत्युर्मा भून्मम प्रभो ॥ ३५ ॥
ഹേ പ്രഭോ, വരദാതാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! നീ എനിക്ക് അഭീഷ്ടമായ വരം നല്കുമെങ്കിൽ, നിന്റെ സൃഷ്ടിയിലെ യാതൊരു ജീവിയാലും എനിക്ക് മരണം വരരുതേ।
Verse 36
नान्तर्बहिर्दिवा नक्तमन्यस्मादपि चायुधै: । न भूमौ नाम्बरे मृत्युर्न नरैर्न मृगैरपि ॥ ३६ ॥
എനിക്ക് ഈ വരം നല്കണമേ—വീട്ടിനകത്തോ പുറത്തോ, പകലോ രാത്രിയോ, ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ, ആയുധങ്ങളാലോ, മനുഷ്യരാലോ, മൃഗങ്ങളാലോ എനിക്ക് മരണം വരരുതേ।
Verse 37
व्यसुभिर्वासुमद्भिर्वा सुरासुरमहोरगै: । अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे ऐकपत्यं च देहिनाम् ॥ ३७ ॥ सर्वेषां लोकपालानां महिमानं यथात्मन: । तपोयोगप्रभावाणां यन्न रिष्यति कर्हिचित् ॥ ३८ ॥
എനിക്ക് ഈ വരം നല്കണമേ—ജീവമുള്ളതോ ജഡമായതോ ഒന്നും എന്റെ മരണകാരണമാകരുത്; ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ പാതാളത്തിലെ മഹാസർപ്പങ്ങളോ എന്നെ കൊല്ലാൻ കഴിയരുത്. യുദ്ധത്തിൽ നിനക്കു പ്രതിദ്വന്ദ്വിയില്ലാത്തതുപോലെ എനിക്കും എതിരാളിയില്ലാത്ത അവസ്ഥ ദയചെയ്യുക. എല്ലാ ജീവികളിലും ലോകപാലകരിലും ഏകാധിപത്യം, ആ സ്ഥാനത്തിന്റെ മഹിമ, കൂടാതെ തപസ്സും യോഗവും നൽകുന്ന ഒരിക്കലും നഷ്ടമാകാത്ത സിദ്ധികൾ എനിക്ക് പ്രദാനം ചെയ്യുക।
Verse 38
व्यसुभिर्वासुमद्भिर्वा सुरासुरमहोरगै: । अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे ऐकपत्यं च देहिनाम् ॥ ३७ ॥ सर्वेषां लोकपालानां महिमानं यथात्मन: । तपोयोगप्रभावाणां यन्न रिष्यति कर्हिचित् ॥ ३८ ॥
സകല ലോകപാലകരുടേതുപോലുള്ള (അഥവാ നിനക്കു തുല്യമായ) മഹിമ എനിക്ക് ദയചെയ്യുക; കൂടാതെ തപസ്സും യോഗവും നൽകുന്ന, ഒരിക്കലും നശിക്കാത്ത സിദ്ധികളും എനിക്ക് നൽകുക।
Frequently Asked Questions
Within Bhāgavata theology, devas like Brahmā are administrators who respond to severe tapas with boons, acknowledging the power generated by austerity. Brahmā’s granting does not imply moral approval; it reflects the cosmic rule that tapas yields results. The narrative then demonstrates that such boons remain limited and cannot override Bhagavān’s ultimate sovereignty, especially in matters of Poṣaṇa (protecting devotees).
He asks to avoid death by any being created by Brahmā, to avoid death in or out of a residence, by day or night, on earth or in the sky, by weapon, and by human or animal—plus supremacy and siddhis. It is strategic because it attempts to fence off every ordinary category through which death occurs, creating a logic of ‘conditional immortality.’ The later narrative resolves this by showing the Supreme Lord acting in a category-transcending way while still respecting the boon’s wording.
His stuti frames Brahmā as the cosmic engineer operating through material nature and time: creation, maintenance, and dissolution occur via prakṛti invested with sattva, rajas, and tamas. This aligns with Bhāgavata cosmology where Brahmā, as Hiraṇyagarbha and secondary creator, presides over visarga (secondary creation) under the Supreme’s sanction, while remaining distinct from the ultimate source.