Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 2
The Six Dvīpas Beyond Jambūdvīpa and the Cosmic Boundary of Lokāloka
जम्बूद्वीपोऽयं यावत्प्रमाणविस्तारस्तावता क्षारोदधिना परिवेष्टितो यथा मेरुर्जम्ब्वाख्येन लवणोदधिरपि ततो द्विगुणविशालेन प्लक्षाख्येन परिक्षिप्तो यथा परिखा बाह्योपवनेन । प्लक्षो जम्बूप्रमाणो द्वीपाख्याकरो हिरण्मय उत्थितो यत्राग्निरुपास्ते सप्तजिह्वस्तस्याधिपति: प्रियव्रतात्मज इध्मजिह्व: स्वं द्वीपं सप्तवर्षाणि विभज्य सप्तवर्षनामभ्य आत्मजेभ्य आकलय्य स्वयमात्मयोगेनोपरराम ॥ २ ॥
jambūdvīpo ’yaṁ yāvat-pramāṇa-vistāras tāvatā kṣārodadhinā pariveṣṭito yathā merur jambv-ākhyena lavaṇodadhir api tato dvi-guṇa-viśālena plakṣākhyena parikṣipto yathā parikhā bāhyopavanena; plakṣo jambū-pramāṇo dvīpākhyākaro hiraṇmaya utthito yatrāgnir upāste sapta-jihvas tasyādhipatiḥ priyavratātmaja idhmajihvaḥ svaṁ dvīpaṁ sapta-varṣāṇi vibhajya sapta-varṣa-nāmabhya ātmajebhya ākalayya svayam ātma-yogenopararāma.
ജംബൂദ്വീപ് എത്ര വിസ്തൃതമാണോ അത്ര തന്നെ വിസ്തൃതമായ ക്ഷാരോദധി (ഉപ്പുകടൽ) അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിലകൊള്ളുന്നു. ആ ക്ഷാരോദധിയെ വീണ്ടും അതിന്റെ ഇരട്ടിവിസ്തൃതിയുള്ള പ്ലക്ഷദ്വീപ് ചുറ്റുന്നു—കോട്ടയുടെ പരിഖയെ പുറത്ത് ഉപവനംപോലുള്ള വനമുണ്ടാകുന്നതുപോലെ. പ്ലക്ഷദ്വീപ് ജംബൂദ്വീപിനോടു തുല്യമായ അളവുള്ളതും, അവിടെ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തമായ പ്ലക്ഷവൃക്ഷം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നതുമാണ്; അതിന്റെ മൂലദേശത്ത് ഏഴു ജിഹ്വകളുള്ള അഗ്നി ഉപാസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ദ്വീപിന്റെ അധിപൻ പ്രിയവ്രതന്റെ പുത്രനായ ഇധ്മജിഹ്വ. അവൻ ദ്വീപിനെ ഏഴു വർഷങ്ങളായി വിഭജിച്ച്, തന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാരുടെ പേരുകൾ ആ വർഷങ്ങൾക്ക് നൽകി, അവർക്കു ഭാഗം നല്കി, പിന്നെ ആത്മയോഗത്തിൽ വിരമിച്ച് ഭഗവാന്റെ ഭക്തിസേവയിൽ ലീനനായി।
FAQs
In Canto 5, Chapter 20, the Bhagavatam explains that Jambūdvīpa is surrounded by a salt ocean of equal breadth, and beyond it lies Plakṣa-dvīpa, which is twice as expansive and golden in appearance.
The verse identifies the fire-god as “Saptajihva,” meaning “seven-tongued,” describing Agni’s seven flames/tongues as he is worshiped on Plakṣa-dvīpa.
After responsibly delegating duties, Idhmajihva withdraws through ātma-yoga, teaching that leadership should culminate in detachment and inner spiritual practice rather than lifelong attachment to power.