Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 34
Guṇa-viveka, Haṁsa-gītā, and the Yoga that Cuts False Ego
ईक्षेत विभ्रममिदं मनसो विलासं दृष्टं विनष्टमतिलोलमलातचक्रम् । विज्ञानमेकमुरुधेव विभाति माया स्वप्नस्त्रिधा गुणविसर्गकृतो विकल्प: ॥ ३४ ॥
īkṣeta vibhramam idaṁ manaso vilāsaṁ dṛṣṭaṁ vinaṣṭam ati-lolam alāta-cakram vijñānam ekam urudheva vibhāti māyā svapnas tridhā guṇa-visarga-kṛto vikalpaḥ
ഈ ലോകം മനസ്സിന്റെ കളിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യേക വിഭ്രമമാണെന്ന് കാണുക—അതിവേഗം മാറുന്ന, ഇന്ന് കാണപ്പെടുകയും നാളെ അപ്രത്യക്ഷമാകുകയും ചെയ്യുന്ന; തീക്കൊമ്പ് ചുറ്റുമ്പോൾ കാണുന്ന ചുവന്ന രേഖപോലെ. ആത്മാവ് സ്വഭാവത്തിൽ ഏകമായ ശുദ്ധ വിജ്ഞാന-ചൈതന്യമാണ്; എന്നാൽ മായ അത് പലവിധമായി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ഗുണവിസർഗ്ഗം മൂലം ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്ന ത്രിവിധ വികല്പങ്ങൾ ഉയരുന്നു; അവ എല്ലാം സ്വപ്നസദൃശമായ മായ മാത്രമാണ്.
The Lord now describes an additional process for transcending the illusory interaction of the material mind and material sense objects. Lāsa means “jumping” or “dancing,” and thus manaso vilāsam here indicates that the material mind is jumping superficially from one conception of life to another. Our original consciousness, however, is one ( vijñānam ekam ). Therefore, one should carefully study the flickering “here today, gone tomorrow” nature of the material world and detach oneself from the illusory variety of māyā.
FAQs
This verse says the mind’s shifting display is like a whirling firebrand—appearing real but vanishing moment to moment—while the reality is one consciousness that māyā makes seem diversified through the modes of nature.
Because it vividly shows how a single point of fire, when moved, appears as a circle—just as one consciousness, when filtered through guṇas and mental vikalpa, appears as a complex world of variety.
Treat thoughts and perceptions as temporary vikalpas—seen and then gone—and repeatedly return to the steady witness-consciousness through sādhana (hearing, chanting, and remembrance of the Lord), rather than chasing the mind’s flickering projections.