Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

Kṛṣṇa Teases Rukmiṇī; Her Devotional Reply and the Lord’s Assurance

त्वं वै समस्तपुरुषार्थमय: फलात्मा यद्वाञ्छया सुमतयो विसृजन्ति कृत्‍स्‍नम् । तेषां विभो समुचितो भवत: समाज: पुंस: स्‍त्रियाश्च रतयो: सुखदु:खिनोर्न ॥ ३८ ॥

tvaṁ vai samasta-puruṣārtha-mayaḥ phalātmā yad-vāñchayā su-matayo visṛjanti kṛtsnam teṣāṁ vibho samucito bhavataḥ samājaḥ puṁsaḥ striyāś ca ratayoḥ sukha-duḥkhinor na

നിങ്ങൾ എല്ലാ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുടെയും സാരവും, സ്വയം പരമഫലവും ആകുന്നു. നിങ്ങളെ പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ബുദ്ധിമാന്മാർ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഹേ വിഭോ, നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിന് അർഹർ അവർ തന്നെയാണ്; പരസ്പര കാമത്തിൽ നിന്നുള്ള സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ ആസക്തരായ സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ അല്ല.

tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPrathamā (nominative), Ekavacana
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya; emphasis particle (निपात)
samasta-puruṣārtha-mayaḥcomposed of all human aims
samasta-puruṣārtha-mayaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamasta + puruṣa-artha + maya (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana; बहु-तत्पुरुष: ‘consisting of all human goals’
phalātmāthe very fruit (result)
phalātmā:
Viśeṣya (विशेष्य/predicate noun)
TypeNoun
Rootphala + ātman (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana; ‘whose nature is the fruit/result’
yat-vāñchayāby whose wish
yat-vāñchayā:
Hetu (हेतु/instrumental cause)
TypeNoun
Rootyad + vāñchā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (feminine), Tṛtīyā (instrumental), Ekavacana; ‘by whose desire’
su-matayaḥthe wise
su-matayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsu + mati (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Bahuvacana; ‘good-minded persons’
visṛjantiabandon
visṛjanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-sṛj (सृज् धातु)
FormLaṭ (present), Prathama puruṣa, Bahuvacana; ‘give up/abandon’
kṛtsnamthe whole (everything)
kṛtsnam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṛtsna (प्रातिपदिक)
FormNapुṁsaka, Dvitīyā, Ekavacana; used adverbially ‘entirely/whole’
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī (genitive), Bahuvacana; ‘of them’
vibhoO Lord
vibho:
Sambodhana (सम्बोधन/address)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Sambodhana (vocative), Ekavacana
samucitaḥproper
samucitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamucita (प्रातिपदिक; क्त participle from सम्+उचि/उचित)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana; past participle sense ‘proper/fit’
bhavataḥof you
bhavataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhavat (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Ṣaṣṭhī (genitive), Ekavacana; ‘of you’
samājaḥassociation, company
samājaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsamāja (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana
puṁsaḥof a man
puṁsaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpumān (पुम्/पुंस् प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana; ‘of a man’
striyāḥof a woman
striyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana; ‘of a woman’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चय)
ratayoḥof the two lovers
ratayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrati (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Ṣaṣṭhī (genitive), Dvivacana (dual); ‘of the two (in) love/attachment’
sukha-duḥkhinoḥ(of the two) experiencing pleasure and pain
sukha-duḥkhinoḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsukha + duḥkhin (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (as adjective), Ṣaṣṭhī, Dvivacana; द्वन्द्व: ‘happy and unhappy’ (i.e., experiencing pleasure and pain)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; negation; here: ‘not (for)’

Here Queen Rukmiṇī refutes Lord Kṛṣṇa’s statement in text 15:

K
Kṛṣṇa
R
Rukmiṇī

FAQs

This verse declares that Kṛṣṇa Himself is the very fruit and essence of all puruṣārthas; the truly wise renounce everything to attain Him.

In her intimate dialogue with Kṛṣṇa, Rukmiṇī emphasizes that His closeness is rightly meant for those devoted to Him, affirming that He is the supreme treasure sought by saints and renunciants.

Treat both comfort and difficulty as occasions to remember and serve Kṛṣṇa, seeking His association through prayer, chanting, and steady commitment rather than changing faith with changing circumstances.