Adhyaya 6

Verse 1

मैत्रेय उवाच अथ देवगणा: सर्वे रुद्रानीकै: पराजिता: । शूलपट्टिशनिस्त्रिंशगदापरिघमुद्गरै: ॥ १ ॥ सञ्छिन्नभिन्नसर्वाङ्गा: सर्त्विक्सभ्या भयाकुला: । स्वयम्भुवे नमस्कृत्य कार्त्स्‍न्येनैतन्न्यवेदयन् ॥ २ ॥

മൈത്രേയ മുനി പറഞ്ഞു: ശിവന്റെ പടയാളികളാൽ പരാജയപ്പെട്ടവരും ത്രിശൂലം, വാൾ തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളാൽ പരിക്കേറ്റവരുമായ ദേവന്മാരും ഋത്വിക്കുകളും ഭയത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ വണങ്ങി നടന്ന സംഭവങ്ങളെല്ലാം വിശദീകരിച്ചു.

Verse 2

मैत्रेय उवाच अथ देवगणा: सर्वे रुद्रानीकै: पराजिता: । शूलपट्टिशनिस्त्रिंशगदापरिघमुद्गरै: ॥ १ ॥ सञ्छिन्नभिन्नसर्वाङ्गा: सर्त्विक्सभ्या भयाकुला: । स्वयम्भुवे नमस्कृत्य कार्त्स्‍न्येनैतन्न्यवेदयन् ॥ २ ॥

മൈത്രേയ മുനി പറഞ്ഞു: ശിവന്റെ പടയാളികളാൽ പരാജയപ്പെട്ടവരും ത്രിശൂലം, വാൾ തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളാൽ പരിക്കേറ്റവരുമായ ദേവന്മാരും ഋത്വിക്കുകളും ഭയത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ വണങ്ങി നടന്ന സംഭവങ്ങളെല്ലാം വിശദീകരിച്ചു.

Verse 3

उपलभ्य पुरैवैतद्भगवानब्जसम्भव: । नारायणश्च विश्वात्मा न कस्याध्वरमीयतु: ॥ ३ ॥

പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവും വിശ്വാത്മാവായ നാരായണനും ദക്ഷന്റെ യാഗശാലയിൽ ഇത്തരമൊരു സംഭവം സംഭവിക്കുമെന്ന് മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞതിനാൽ യാഗത്തിലേക്ക് പോയില്ല.

Verse 4

तदाकर्ण्य विभु: प्राह तेजीयसि कृतागसि । क्षेमाय तत्र सा भूयान्न प्रायेण बुभूषताम् ॥ ४ ॥

എല്ലാം കേട്ട ശേഷം പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മഹാതേജസ്സുള്ള മഹാപുരുഷനെ നിന്ദിച്ച് അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ അപരാധം ചെയ്ത് യാഗം ചെയ്താൽ ക്ഷേമസുഖം ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 5

अथापि यूयं कृतकिल्बिषा भवं ये बर्हिषो भागभाजं परादु: । प्रसादयध्वं परिशुद्धचेतसा क्षिप्रप्रसादं प्रगृहीताङ्‌घ्रि:पद्मम् ॥ ५ ॥

നിങ്ങൾ യാഗഫലത്തിലെ പങ്കിൽ നിന്ന് ഭഗവാൻ ശിവനെ ഒഴിവാക്കി; അതിനാൽ നിങ്ങൾ അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ അപരാധികളാണ്. എങ്കിലും ശുദ്ധചിത്തത്തോടെ അവനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച് പാദങ്ങളിൽ വീണു ക്ഷമ ചോദിച്ച് പ്രസാദിപ്പിക്കുക; അവൻ शीഘ്രം പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 6

आशासाना जीवितमध्वरस्य लोक: सपाल: कुपिते न यस्मिन् । तमाशु देवं प्रियया विहीनं क्षमापयध्वं हृदि विद्धं दुरुक्तै: ॥ ६ ॥

യാഗം നിലനിൽക്കണമെന്നാശിക്കുന്ന ലോകങ്ങളും അവരുടെ അധിപതികളും പോലും—അവൻ കോപിച്ചാൽ—ക്ഷണത്തിൽ നശിക്കാം. അതിനാൽ പ്രിയഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിലും ദക്ഷന്റെ കടുവാക്കുകളാൽ ഹൃദയം കുത്തേറ്റതുമായ ആ ദേവൻ ശിവനോട് ഉടൻ ക്ഷമ ചോദിക്കുവിൻ.

Verse 7

नाहं न यज्ञो न च यूयमन्ये ये देहभाजो मुनयश्च तत्त्वम् । विदु: प्रमाणं बलवीर्ययोर्वा यस्यात्मतन्त्रस्य क उपायं विधित्सेत् ॥ ७ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഞാനല്ല, ഈ യാഗമല്ല, നിങ്ങൾ മറ്റ് ദേവന്മാരുമല്ല, ദേഹധാരികളായ മുനിമാരുമല്ല; ആത്മതന്ത്രനായ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ ബലവും വീര്യവും എത്രയെന്ന് ആരും അറിയുന്നില്ല. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ അപരാധം ചെയ്യാൻ ആരാണ് ധൈര്യമെടുക്കുക?

Verse 8

स इत्थमादिश्य सुरानजस्तु तै: समन्वित: पितृभि: सप्रजेशै: । ययौ स्वधिष्ण्यान्निलयं पुरद्विष: कैलासमद्रिप्रवरं प्रियं प्रभो: ॥ ८ ॥

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും പ്രജാപതിമാരെയും ഉപദേശിച്ച ശേഷം അജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പുരദ്വിഷനായ ശ്രീശിവന്റെ പ്രിയമായ കൈലാസപർവ്വതധാമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 9

जन्मौषधितपोमन्त्रयोगसिद्धैर्नरेतरै: । जुष्टं किन्नरगन्धर्वैरप्सरोभिर्वृतं सदा ॥ ९ ॥

കൈലാസധാമം ജന്മസിദ്ധികളുള്ള ദൈവസ്വഭാവമുള്ളവരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവിടെ ഔഷധികൾ, തപസ്സ്, വൈദിക മന്ത്രങ്ങൾ, യോഗസാധന എന്നിവകൊണ്ട് പവിത്രത നിലകൊള്ളുന്നു. കിന്നരരും ഗന്ധർവരും വസിക്കുകയും അപ്സരസുകൾ സദാ അവരെ ചുറ്റിനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 10

नानामणिमयै: श‍ृङ्गैर्नानाधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्नानामृगगणावृतै: ॥ १० ॥

കൈലാസത്തിൽ പലവിധ രത്നമയ ശിഖരങ്ങളും, പല ധാതുക്കളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മലകളും ഉണ്ട്; പല വൃക്ഷ-ലത-കുറ്റിച്ചെടികളും, പലവിധ മൃഗസമൂഹങ്ങളും അതിനെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു।

Verse 11

नानामलप्रस्रवणैर्नानाकन्दरसानुभि: । रमणं विहरन्तीनां रमणै: सिद्धयोषिताम् ॥ ११ ॥

അവിടെ അനവധി നിർമ്മല ജലധാരകളും, മലകളിൽ അനവധി മനോഹര ഗുഹകളും ഉണ്ട്; ആ ഗുഹകളിൽ സിദ്ധന്മാരുടെ സുന്ദരിയായ ഭാര്യമാർ തങ്ങളുടെ പ്രിയന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിക്കുന്നു।

Verse 12

मयूरकेकाभिरुतं मदान्धालिविमूर्च्छितम् । प्लावितै रक्तकण्ठानां कूजितैश्च पतत्त्रिणाम् ॥ १२ ॥

കൈലാസത്തിൽ മയൂരങ്ങളുടെ മധുര കൂകൽ എപ്പോഴും മുഴങ്ങുന്നു; മദോന്മത്തമായ തേൻചീറ്റകളുടെ ഗുഞ്ജനം അതിനെ കൂടുതൽ മധുരമാക്കുന്നു. കുയിലുകളുടെ കൂജിതവും മറ്റു പക്ഷികളുടെ മൃദുല കലരവവും ആ സ്ഥലത്തെ നിറയ്ക്കുന്നു।

Verse 13

आह्वयन्तमिवोद्धस्तैर्द्विजान् कामदुघैर्द्रुमै: । व्रजन्तमिव मातङ्गैर्गृणन्तमिव निर्झरै: ॥ १३ ॥

നേരായ ഉയർന്ന കൊമ്പുകളുള്ള കാമധുഘവൃക്ഷങ്ങൾ മധുരപക്ഷികളെ വിളിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; ആനക്കൂട്ടങ്ങൾ നീങ്ങുമ്പോൾ കൈലാസഗിരിയും കൂടെ നീങ്ങുന്നതുപോലെ കാണുന്നു; വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിൽ കൈലാസം തന്നെ പാടുന്നതുപോലെ ഭാസിക്കുന്നു।

Verse 14

मन्दारै: पारिजातैश्च सरलैश्चोपशोभितम् । तमालै: शालतालैश्च कोविदारासनार्जुनै: ॥ १४ ॥ चूतै: कदम्बैर्नीपैश्च नागपुन्नागचम्पकै: । पाटलाशोकबकुलै: कुन्दै: कुरबकैरपि ॥ १५ ॥

കൈലാസഗിരി മന്ദാര, പാരിജാത, ശരള, തമാല, ശാല, താല, കോവിദാര, ആസന, അർജുന തുടങ്ങിയ പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗിരി മുഴുവൻ ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 15

मन्दारै: पारिजातैश्च सरलैश्चोपशोभितम् । तमालै: शालतालैश्च कोविदारासनार्जुनै: ॥ १४ ॥ चूतै: कदम्बैर्नीपैश्च नागपुन्नागचम्पकै: । पाटलाशोकबकुलै: कुन्दै: कुरबकैरपि ॥ १५ ॥

ചൂത (മാവ്), കടമ്പ, നീപ, നാഗ, പുന്നാഗ, ചമ്പക, പാടല, അശോക, ബകുല, കുന്ദ, കുറബക തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളാൽ കൈലാസം എല്ലാടവും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവയുടെ സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ ഗിരിയുടെ ശോഭ വർധിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 16

स्वर्णार्णशतपत्रैश्च वररेणुकजातिभि: । कुब्जकैर्मल्लिकाभिश्च माधवीभिश्च मण्डितम् ॥ १६ ॥

കൈലാസഗിരി സ്വർണ്ണകമലം (ശതപത്ര), വരരേണുക, ജാതി, കുബ്ജക, മല്ലിക, മാധവി തുടങ്ങിയ ലതാ-വൃക്ഷങ്ങളാലും മണ്ടിതമാണ്।

Verse 17

पनसोदुम्बराश्वत्थप्लक्षन्यग्रोधहिङ्गुभि: । भूर्जैरोषधिभि: पूगै राजपूगैश्च जम्बुभि: ॥ १७ ॥

കൈലാസഗിരി പനസ (ചക്ക), ഉദുംബര, അശ്വത്ഥ, പ്ലക്ഷ, ന്യഗ്രോധ, ഹിംഗു നൽകുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, ഭൂർജപത്രം, ഔഷധസസ്യങ്ങൾ, പൂഗ (സുപാരി), രാജപൂഗ, ജംബു (ഞാവൽ) മുതലായവകൊണ്ടും ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 18

खर्जूराम्रातकाम्राद्यै: प्रियालमधुकेङ्गुदै: । द्रुमजातिभिरन्यैश्च राजितं वेणुकीचकै: ॥ १८ ॥

അവിടെ ഖർജൂര, മാവ്, ആടകാമ്രാദി, പ്രിയാലം, മധൂകം, ഇംഗുദം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളുണ്ട്; കൂടാതെ നേർത്ത വേണു, കീചകവും മറ്റു മുളവർഗങ്ങളും കൈലാസപ്രദേശത്തെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 19

कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रवनर्द्धिभि: । नलिनीषु कलं कूजत्खगवृन्दोपशोभितम् ॥ १९ ॥ मृगै: शाखामृगै: क्रोडैर्मृगेन्द्रैर्ऋ क्षशल्यकै: । गवयै: शरभैर्व्याघ्रै रुरुभिर्महिषादिभि: ॥ २० ॥

അവിടെ കുമുദം, ഉത്പലം, കഹ്ലാരം, ശതപത്രം തുടങ്ങിയ താമരകളുടെ സമൃദ്ധിയുണ്ട്. നലിനികളിൽ മധുരമായി കൂജിക്കുന്ന പക്ഷിസമൂഹങ്ങൾ തടാകങ്ങളെ അത്യന്തം ശോഭിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 20

कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रवनर्द्धिभि: । नलिनीषु कलं कूजत्खगवृन्दोपशोभितम् ॥ १९ ॥ मृगै: शाखामृगै: क्रोडैर्मृगेन्द्रैर्ऋ क्षशल्यकै: । गवयै: शरभैर्व्याघ्रै रुरुभिर्महिषादिभि: ॥ २० ॥

അവിടെ മൃഗങ്ങൾ, ശാഖാമൃഗങ്ങൾ (കുരങ്ങുകൾ), ക്രോഡങ്ങൾ (കാട്ടുപന്നികൾ), മൃഗേന്ദ്രങ്ങൾ (സിംഹങ്ങൾ), ഋക്ഷങ്ങൾ, ശല്യകങ്ങൾ, ഗവയങ്ങൾ, ശരഭങ്ങൾ, വ്യാഘ്രങ്ങൾ, രുരു മൃഗങ്ങൾ, മഹിഷങ്ങൾ മുതലായ അനവധി ജീവികൾ സ്വസ്വാനന്ദത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നു।

Verse 21

कर्णान्त्रैकपदाश्वास्यैर्निर्जुष्टं वृकनाभिभि: । कदलीखण्डसंरुद्धनलिनीपुलिनश्रियम् ॥ २१ ॥

അവിടെ കർണാന്ത്ര, ഏകപദ, അശ്വാസ്യ, വൃക, കസ്തൂരി ധരിക്കുന്ന മൃഗം (വൃകനാഭി) തുടങ്ങിയ പലവിധ മാൻകൾ വിഹരിക്കുന്നു. കൂടാതെ വാഴക്കൂട്ടങ്ങൾ കട്ടിയായി വളർന്ന് ചുറ്റിയ നലിനീ തീരങ്ങൾ അതിമനോഹരമായി ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 22

पर्यस्तं नन्दया सत्या: स्‍नानपुण्यतरोदया । विलोक्य भूतेशगिरिं विबुधा विस्मयं ययु: ॥ २२ ॥

സതി നിത്യസ്നാനം ചെയ്തിരുന്ന ‘അലകനന്ദാ’ എന്ന തടാകം അത്യന്തം പുണ്യപ്രദമാണ്. ഭൂതേശൻ (ശിവൻ) വസിക്കുന്ന കൈലാസഗിരിയുടെ പ്രത്യേക സൗന്ദര്യം കണ്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും വിസ്മയത്തിലായി।

Verse 23

दद‍ृशुस्तत्र ते रम्यामलकां नाम वै पुरीम् । वनं सौगन्धिकं चापि यत्र तन्नाम पङ्कजम् ॥ २३ ॥

അവിടെ ദേവന്മാർ ‘അലകാ’ എന്ന അത്യന്തം മനോഹരമായ നഗരി കണ്ടു. ‘സൗഗന്ധിക’ എന്ന വനവും കണ്ടു; സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ താമരകളുടെ സമൃദ്ധിയാൽ ആ വനത്തിന് ആ പേര് പ്രസിദ്ധം.

Verse 24

नन्दा चालकनन्दा च सरितौ बाह्यत: पुर: । तीर्थपादपदाम्भोजरजसातीव पावने ॥ २४ ॥

അവർ നന്ദാ, അലകനന്ദാ എന്ന രണ്ടു നദികളെയും കണ്ടു; അവ നഗരത്തിന് പുറത്തായി ഒഴുകുന്നു. തീർത്ഥപാദനായ ശ്രീഗോവിന്ദന്റെ പാദപദ്മധൂളിയാൽ അവ അത്യന്തം പാവനമാണ്.

Verse 25

ययो: सुरस्त्रिय: क्षत्तरवरुह्य स्वधिष्ण्यत: । क्रीडन्ति पुंस: सिञ्चन्त्यो विगाह्य रतिकर्शिता: ॥ २५ ॥

ഹേ ക്ഷത്താ വിദുരാ! ആ നദികളിലേക്കു സ്വധാമത്തിൽ നിന്ന് ദേവസ്ത്രീകൾ ഭർത്താക്കളോടുകൂടെ വിമാനങ്ങളിൽ ഇറങ്ങിവരുന്നു. രതിസുഖത്തിനു ശേഷം ക്ഷീണിതരായി അവർ ജലത്തിൽ ഇറങ്ങി കളിച്ചു ഭർത്താക്കന്മാരെ വെള്ളം തളിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 26

ययोस्तत्स्‍नानविभ्रष्टनवकुङ्कुमपिञ्जरम् । वितृषोऽपि पिबन्त्यम्भ: पाययन्तो गजा गजी: ॥ २६ ॥

ദേവസ്ത്രീകൾ കുളിച്ചതിന് ശേഷം അവരുടെ ശരീരത്തിലെ പുതുകുങ്കുമം വെള്ളത്തിൽ കലർന്ന് അത് മഞ്ഞനിറവും സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞതാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആനകൾ ആനപ്പെൺകളോടുകൂടെ അവിടെ കുളിക്കുകയും, ദാഹമില്ലെങ്കിലും ആ വെള്ളം കുടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 27

तारहेममहारत्नविमानशतसङ्कुलाम् । जुष्टां पुण्यजनस्त्रीभिर्यथा खं सतडिद्घनम् ॥ २७ ॥

ആ നഗരി മുത്ത്, സ്വർണം, മഹാരത്നങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച നൂറുകണക്കിന് വിമാനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. പുണ്യജനസ്ത്രീകൾ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചതിനാൽ, മിന്നലിന്റെ തിളക്കമുള്ള മേഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ അത് ദീപ്തമായി തോന്നി.

Verse 28

हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगन्धिकं च तत् । द्रुमै: कामदुघैर्हृद्यं चित्रमाल्यफलच्छदै: ॥ २८ ॥

യക്ഷേശ്വരപുരി വിട്ട് ദേവന്മാർ സൗഗന്ധികം എന്ന വനത്തിലൂടെ കടന്നു. അവിടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും നാനാവിധ പുഷ്പഫലങ്ങളും ഹൃദയഹാരിയായ നിഴലും നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 29

रक्तकण्ठखगानीकस्वरमण्डितषट्पदम् । कलहंसकुलप्रेष्ठं खरदण्डजलाशयम् ॥ २९ ॥

ആ ദിവ്യവനത്തിൽ ചുവന്ന കഴുത്തുള്ള പക്ഷികളുടെ മധുരഗാനം തേനീച്ചകളുടെ മുഴക്കത്തോടൊപ്പം ലയിച്ചു. തടാകങ്ങൾ കലഹംസക്കൂട്ടങ്ങളാലും കരുത്തുള്ള തണ്ടുകളുള്ള താമരകളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 30

वनकुञ्जरसङ्घृष्टहरिचन्दनवायुना । अधि पुण्यजनस्त्रीणां मुहुरुन्मथयन्मन: ॥ ३० ॥

ഹരിചന്ദനത്തിന്റെ സുഗന്ധവായുവാൽ വനയാനക്കൂട്ടങ്ങൾ ഉന്മത്തമായി. അതേ കാറ്റ് അവിടെയുള്ള പുണ്യജനസ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിനെയും വീണ്ടും വീണ്ടും കലക്കി.

Verse 31

वैदूर्यकृतसोपाना वाप्य उत्पलमालिनी: । प्राप्तं किम्पुरुषैर्दृष्ट्वा त आराद्दद‍ृशुर्वटम् ॥ ३१ ॥

അവർ കണ്ടു: കുളങ്ങളുടെ സ്നാനഘട്ടങ്ങളും പടികളും വൈദൂര്യമണിയിൽ നിർമ്മിതം; ജലത്തിൽ നീലത്താമരകൾ നിറഞ്ഞു. അങ്ങനെ കടന്നുപോയി അവർ സമീപത്ത് ഒരു മഹാവടവൃക്ഷം ദർശിച്ചു.

Verse 32

स योजनशतोत्सेध: पादोनविटपायत: । पर्यक्‍कृताचलच्छायो निर्नीडस्तापवर्जित: ॥ ३२ ॥

ആ വടവൃക്ഷം എട്ടുനൂറ് യോജന ഉയരവും, ശാഖകൾ ആറുനൂറ് യോജന വരെ വ്യാപ്തിയുമുണ്ടായിരുന്നു. പർവ്വതനിഴൽപോലെ സ്ഥിരമായ ശീതള ഛായ നൽകിയിട്ടും അവിടെ പക്ഷികളുടെ കൂടുകളില്ല; ശബ്ദവും ഇല്ല.

Verse 33

तस्मिन्महायोगमये मुमुक्षुशरणे सुरा: । दद‍ृशु: शिवमासीनं त्यक्तामर्षमिवान्तकम् ॥ ३३ ॥

മുമുക്ഷുക്കൾക്ക് ശരണവും യോഗസിദ്ധി നൽകുന്നതുമായ ആ മഹായോഗമയ വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ ആസീനനായ ശിവനെ ദേവന്മാർ ദർശിച്ചു. അദ്ദേഹം കാലംപോലെ ഗൗരവമുള്ളവൻ; സർവ്വക്രോധവും ഉപേക്ഷിച്ചതുപോലെ തോന്നി.

Verse 34

सनन्दनाद्यैर्महासिद्धै: शान्तै: संशान्तविग्रहम् । उपास्यमानं सख्या च भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् ॥ ३४ ॥

സനന്ദനാദി മഹാസിദ്ധന്മാരായ ശാന്തമുക്താത്മാക്കളും, ഗുഹ്യക-രക്ഷസങ്ങളുടെ അധിപനായ കുബേരൻ മുതലായ സഖാക്കളും ചുറ്റിനിന്ന് ഉപാസിക്കുന്ന ശിവനെ അവർ കണ്ടു. ശിവന്റെ ദേഹഭാവം പൂർണ്ണമായി ശാന്തമായിരുന്നു.

Verse 35

विद्यातपोयोगपथमास्थितं तमधीश्वरम् । चरन्तं विश्वसुहृदं वात्सल्याल्लोकमङ्गलम् ॥ ३५ ॥

ദേവന്മാർ ശിവനെ വിദ്യ, തപസ്, കര്‍മം, യോഗസിദ്ധിയുടെ പഥം എന്നിവയിൽ പരിപൂർണ്ണമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഇന്ദ്രിയാധീശ്വരനായി ദർശിച്ചു. അദ്ദേഹം സർവ്വലോകത്തിന്റെയും സുഹൃത്ത്; എല്ലാവരോടുമുള്ള വാത്സല്യത്താൽ അത്യന്തം മംഗളകരൻ.

Verse 36

लिङ्गं च तापसाभीष्टं भस्मदण्डजटाजिनम् । अङ्गेन सन्ध्याभ्ररुचा चन्द्रलेखां च बिभ्रतम् ॥ ३६ ॥

തപസ്വികൾക്ക് പ്രിയമായ ലിംഗചിഹ്നം, ഭസ്മം, ദണ്ഡം, ജട, മൃഗചർമ്മം എന്നിവ അദ്ദേഹം ധരിച്ചു. ഭസ്മലേപം മൂലം ദേഹം സന്ധ്യാമേഘംപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; ജടയിൽ അർദ്ധചന്ദ്രലേഖ ശോഭിച്ചു.

Verse 37

उपविष्टं दर्भमय्यां बृस्यां ब्रह्म सनातनम् । नारदाय प्रवोचन्तं पृच्छते श‍ृण्वतां सताम् ॥ ३७ ॥

അദ്ദേഹം ദർഭകൊണ്ടുള്ള ബൃസിയിൽ ഇരുന്ന് സനാതന ബ്രഹ്മതത്ത്വം ഉപദേശിച്ചു. സത്പുരുഷന്മാർ ശ്രവിക്കെ, പ്രത്യേകിച്ച് നാരദമുനിയുടെ ചോദ്യം കേട്ട് പരമസത്യം വിശദീകരിച്ചു.

Verse 38

कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं पादपद्मं च जानुनि । बाहुं प्रकोष्ठेऽक्षमालाम् आसीनं तर्कमुद्रया ॥ ३८ ॥

അദ്ദേഹം ഇടത് പാദപദ്മം വലത് തോളിൽ (തുടയിൽ) വെച്ച്, ഇടത് കൈ ഇടത് തുടയിൽ സ്ഥാപിച്ചു—ഇത് വീരാസനം. വലത് കൈയിൽ രുദ്രാക്ഷമാല പിടിച്ച് തർക്കമുദ്രയിൽ ഇരുന്നിരുന്നു।

Verse 39

तं ब्रह्मनिर्वाणसमाधिमाश्रितं व्युपाश्रितं गिरिशं योगकक्षाम् । सलोकपाला मुनयो मनूनाम् आद्यं मनुं प्राञ्जलय: प्रणेमु: ॥ ३९ ॥

ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലന്മാരോടുകൂടി എല്ലാ മുനിമാരും കൈകൂപ്പി ഗിരീശനായ ശിവനോട് പ്രണാമം അർപ്പിച്ചു. കാഷായവസ്ത്രധാരിയായി സമാധിയിൽ ലീനനായ അദ്ദേഹം മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി ദീപ്തനായി തോന്നി।

Verse 40

स तूपलभ्यागतमात्मयोनिं सुरासुरेशैरभिवन्दिताङ्‌घ्रि: । उत्थाय चक्रे शिरसाभिवन्दन- मर्हत्तम: कस्य यथैव विष्णु: ॥ ४० ॥

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന പാദപദ്മങ്ങളുള്ള ശിവൻ, ആത്മയോനി ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ എത്തിയതായി കണ്ട ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് ശിരസ്സു കുനിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് ആദരിച്ചു—വാമനദേവൻ കശ്യപമുനിയെ പ്രണാമിച്ചതുപോലെ।

Verse 41

तथापरे सिद्धगणा महर्षिभि- र्ये वै समन्तादनु नीललोहितम् । नमस्कृत: प्राह शशाङ्कशेखरं कृतप्रणामं प्रहसन्निवात्मभू: ॥ ४१ ॥

നീലലോഹിതനായ ശിവന്റെ ചുറ്റും ഇരുന്ന നാരദാദി മഹർഷികളും മറ്റു സിദ്ധഗണങ്ങളും ബ്രഹ്മാവിന് പ്രണാമം അർപ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആരാധിക്കപ്പെട്ട ആത്മഭൂ ബ്രഹ്മാവ് പുഞ്ചിരിയോടെ, പ്രണാമം ചെയ്ത ശിവനോട് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 42

ब्रह्मोवाच जाने त्वामीशं विश्वस्य जगतो योनिबीजयो: । शक्ते: शिवस्य च परं यत्तद्ब्रह्म निरन्तरम् ॥ ४२ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഹേ ഈശ്വര ശിവാ! നീയാണ് സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ നിയന്ത്രകൻ; വിശ്വസൃഷ്ടിയുടെ യോനി-ബീജങ്ങളായ മാതാ-പിതാ കാരണവും നീ തന്നേ; കൂടാതെ ശക്തി-ശിവങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്ന നിരന്തര പരബ്രഹ്മവും നീയെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു।

Verse 43

त्वमेव भगवन्नेतच्छिवशक्त्यो: स्वरूपयो: । विश्वं सृजसि पास्यत्सि क्रीडन्नूर्णपटो यथा ॥ ४३ ॥

ഹേ ഭഗവൻ, ശിവശക്തികളുടെ സ്വരൂപങ്ങളായി വ്യാപിച്ച് നീ തന്നെയാണ് ഈ വിശ്വത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്—ചിലന്തി കളിയായി വല നെയ്ത് കാത്ത് പിന്നെ ചുരുട്ടുന്നതുപോലെ।

Verse 44

त्वमेव धर्मार्थदुघाभिपत्तये दक्षेण सूत्रेण ससर्जिथाध्वरम् । त्वयैव लोकेऽवसिताश्च सेतवो यान्ब्राह्मणा: श्रद्दधते धृतव्रता: ॥ ४४ ॥

ഹേ പ്രഭോ, ദക്ഷന്റെ മുഖാന്തരം നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞക്രമം സ്ഥാപിച്ചത്; അതിലൂടെ ധർമ്മവും അർത്ഥവും എന്ന ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. നിന്റെ നിയമങ്ങളാൽ ലോകത്തിൽ വർണാശ്രമധർമ്മത്തിന്റെ അതിരുകൾ സ്ഥാപിതമാണ്; ധൃതവ്രത ബ്രാഹ്മണർ അവയെ ശ്രദ്ധയോടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു।

Verse 45

त्वं कर्मणां मङ्गल मङ्गलानां कर्तु: स्वलोकं तनुषे स्व: परं वा । अमङ्गलानां च तमिस्रमुल्बणं विपर्यय: केन तदेव कस्यचित् ॥ ४५ ॥

ഹേ പരമമംഗളനായ പ്രഭോ, ശുഭകർമ്മം ചെയ്യുന്നവർക്ക് സ്വർഗ്ഗം, പരമ വൈകുണ്ഠലോകങ്ങൾ, ബ്രഹ്മപദം എന്നിവ ഗമ്യമായി നീ തന്നെയാണ് നിശ്ചയിച്ചത്. ദുഷ്കർമികൾക്ക് ഭീകര നരകങ്ങൾ വിധിച്ചിട്ടുമുണ്ട്; എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ ഫലം മറിച്ചായി കാണപ്പെടുന്നു—അതിന്റെ കാരണം ഗ്രഹിക്കുക ദുഷ്കരം.

Verse 46

न वै सतां त्वच्चरणार्पितात्मनां भूतेषु सर्वेष्वभिपश्यतां तव । भूतानि चात्मन्यपृथग्दिद‍ृक्षतां प्रायेण रोषोऽभिभवेद्यथा पशुम् ॥ ४६ ॥

ഹേ പ്രഭോ, നിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിൽ ആത്മാവിനെ സമർപ്പിച്ച സത്സംഗികൾ എല്ലാ ജീവികളിലും നിന്നെ പരമാത്മാവായി കാണുന്നു; എല്ലാം ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറെയല്ലെന്ന് ദർശിക്കുന്നു. അതിനാൽ വ്യത്യാസം കാണാത്ത മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ കോപം അവരെ പൊതുവെ കീഴടക്കുകയില്ല.

Verse 47

पृथग्धिय: कर्मद‍ृशो दुराशया: परोदयेनार्पितहृद्रुजोऽनिशम् । परान् दुरुक्तैर्वितुदन्त्यरुन्तुदा- स्तान्मावधीद्दैववधान्भवद्विध: ॥ ४७ ॥

ഭേദബുദ്ധിയോടെ കാണുന്നവർ, കർമഫലത്തിൽ ആസക്തർ, ദുഷ്ടാശയികൾ, മറ്റുള്ളവരുടെ അഭ്യുദയം കണ്ടു നിരന്തരം ഹൃദയവേദനപ്പെടുന്നവർ, കടുപ്പമുള്ള കുത്തുന്ന വാക്കുകളാൽ മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവർ—അവർ ദൈവവിധിയാൽ ഇതിനകം തന്നെ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരാണ്. അതിനാൽ നിങ്ങളുപോലെയുള്ള മഹാപുരുഷൻ അവരെ വീണ്ടും കൊല്ലേണ്ടതില്ല.

Verse 48

यस्मिन्यदा पुष्करनाभमायया दुरन्तया स्पृष्टधिय: पृथग्दृश: । कुर्वन्ति तत्र ह्यनुकम्पया कृपां न साधवो दैवबलात्कृते क्रमम् ॥ ४८ ॥

പ്രഭുവേ, പുഷ്കരനാഭനായ പരമേശ്വരന്റെ ദുർജേയമായ മായയാൽ മോഹിതരായ ഭൗതികർ ചിലപ്പോൾ അപരാധം ചെയ്താലും, സാദുക്കൾ അനുകമ്പയാൽ അതിനെ ഗുരുതരമായി കാണുന്നില്ല. മായാബലത്താൽ സംഭവിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ് പ്രതികാരമായി തങ്ങളുടെ വീര്യം കാണിക്കാറില്ല।

Verse 49

भवांस्तु पुंस: परमस्य मायया दुरन्तयास्पृष्टमति: समस्तद‍ृक् । तया हतात्मस्वनुकर्मचेत:- स्वनुग्रहं कर्तुमिहार्हसि प्रभो ॥ ४९ ॥

പ്രഭുവേ, നിങ്ങൾ പരമപുരുഷന്റെ ദുർജേയമായ മായയാൽ ഒരിക്കലും മോഹിതനാകുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വദർശിയും ആകുന്നു. അതേ മായയിൽ പെട്ട് കർമ്മഫലങ്ങളിൽ ആസക്തരായവർക്കു കരുണയും അനുഗ്രഹവും നൽകുക നിങ്ങള്ക്ക് യുക്തമാണ്।

Verse 50

कुर्वध्वरस्योद्धरणं हतस्य भो: त्वयासमाप्तस्य मनो प्रजापते: । न यत्र भागं तव भागिनो ददु: कुयाजिनो येन मखो निनीयते ॥ ५० ॥

പ്രഭു ശിവാ, പ്രജാപതിയുടെ മനസ്സിൽ ആരംഭിച്ച ഈ യജ്ഞം നിങ്ങളുടെ കൈകളാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ അപൂർണ്ണമായി നിന്നിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ അതിനെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ. നിങ്ങള്ക്കുള്ള ഭാഗം നൽകാത്ത ദുഷ്ട യാജകരാൽ യജ്ഞം തകർന്നു; അതുകൊണ്ട് പ്രഭു, നിങ്ങളുടെ ന്യായമായ പങ്ക് സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 51

जीवताद्यजमानोऽयं प्रपद्येताक्षिणी भग: । भृगो: श्मश्रूणि रोहन्तु पूष्णो दन्ताश्च पूर्ववत् ॥ ५१ ॥

പ്രഭുവേ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഈ യജമാനൻ (ദക്ഷൻ) വീണ്ടും ജീവിക്കട്ടെ; ഭഗന് കണ്ണുകൾ തിരികെ ലഭിക്കട്ടെ; ഭൃഗുവിന്റെ മീശ വീണ്ടും വളരട്ടെ; പൂഷന്റെ പല്ലുകൾ മുൻപുപോലെ ആകട്ടെ.

Verse 52

देवानां भग्नगात्राणामृत्विजां चायुधाश्मभि: । भवतानुगृहीतानामाशु मन्योऽस्त्वनातुरम् ॥ ५२ ॥

ഹേ ശിവപ്രഭുവേ, നിങ്ങളുടെ സൈനികരുടെ ആയുധങ്ങളും കല്ലുകളും കൊണ്ട് അവയവങ്ങൾ തകർന്ന ദേവന്മാരും ഋത്വിജരും നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ വേഗം തന്നെ വേദനയില്ലാതെ സുഖം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 53

एष ते रुद्र भागोऽस्तु यदुच्छिष्टोऽध्वरस्य वै । यज्ञस्ते रुद्रभागेन कल्पतामद्य यज्ञहन् ॥ ५३ ॥

ഹേ യജ്ഞനാശകനായ രുദ്രാ! യജ്ഞത്തിലെ ഉച്ഛിഷ്ടഭാഗം നിനക്കുള്ളതാകട്ടെ. ഇന്ന് നിന്റെ ഭാഗഗ്രഹണത്താൽ നിന്റെ കൃപയിൽ യജ്ഞം സമാപിക്കട്ടെ.