Adhyaya 21

Verse 1

मैत्रेय उवाच । मौक्तिकैः कुसुम-स्रग्भिर् दुकूलैः स्वर्ण-तोरणैः महासुरभिभिर् धूपैः मण्डितं तत्र तत्र वाइ ॥ १ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—വിദുരാ! രാജാവ് നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, നഗരം എല്ലായിടത്തും മുത്തുകൾ, പുഷ്പമാലകൾ, മനോഹര വസ്ത്രങ്ങൾ, സ്വർണ്ണതോരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അത്യന്തം സുഗന്ധമുള്ള ധൂപം കൊണ്ട് മുഴുവൻ നഗരം പരിമളിച്ചു.

Verse 2

चन्दनागुरुतोयार्द्ररथ्याचत्वरमार्गवत् । पुष्पाक्षतफलैस्तोक्‍मैर्लाजैरर्चिर्भिरर्चितम् ॥ २ ॥

ചന്ദനവും അഗുരുവും കലർന്ന സുഗന്ധജലം നഗരത്തിലെ വഴികളിലും ചത്വരങ്ങളിലും പാതകളിലും എല്ലാടവും തളിച്ചു. പുഷ്പം, അക്ഷതം, അഖണ്ഡഫലം, ലാജ, വിവിധ രത്നങ്ങൾ, ദീപജ്വാല എന്നിവകൊണ്ട് മംഗളസജ്ജീകരണം നടന്നു.

Verse 3

सवृन्दै: कदलीस्तम्भै: पूगपोतै: परिष्कृतम् । तरुपल्लवमालाभि: सर्वत: समलङ्‌कृतम् ॥ ३ ॥

ഫല-പുഷ്പഗുച്ചങ്ങളോടുകൂടിയ വാഴത്തൂണുകളും അടക്കക്കൊമ്പുകളും ചത്വരങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച് അലങ്കരിച്ചു. വൃക്ഷപല്ലവമാലകളാൽ നഗരം എല്ലാടവും ശോഭിച്ചു, അതിമനോഹരമായി തോന്നി.

Verse 4

प्रजास्तं दीपबलिभि: सम्भृताशेषमङ्गलै: । अभीयुर्मृष्टकन्याश्च मृष्टकुण्डलमण्डिता: ॥ ४ ॥

രാജാവ് നഗരദ്വാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ജനങ്ങൾ ദീപം, പുഷ്പം, ദധി മുതലായ എല്ലാ മംഗളവസ്തുക്കളുമായി ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കാൻ എത്തി. കൂട്ടിയിടിച്ച് മുഴങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അനേകം സുന്ദരിയായ അവിവാഹിത കന്യകളും അദ്ദേഹത്തെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.

Verse 5

शङ्खदुन्दुभिघोषेण ब्रह्मघोषेण चर्त्विजाम् । विवेश भवनं वीर: स्तूयमानो गतस्मय: ॥ ५ ॥

രാജാവ് ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ശംഖവും ദുന്ദുഭിയും മുഴങ്ങി; ഋത്വിജർ വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മഘോഷം നടത്തി; സൂതാദി സ്തുതികാർ വിവിധ പ്രാർത്ഥനകൾ പാടി. എങ്കിലും ഈ ആചാരങ്ങളാൽ വീരൻ ഒട്ടും അഹങ്കരിച്ചില്ല.

Verse 6

पूजित: पूजयामास तत्र तत्र महायशा: । पौराञ्जानपदांस्तांस्तान्प्रीत: प्रियवरप्रद: ॥ ६ ॥

സ്വയം പൂജിക്കപ്പെട്ടിട്ടും മഹായശസ്സുള്ള രാജാവ് അവിടവിടെയായി എല്ലാവരെയും ആദരിച്ചു. സന്തോഷത്തോടെ നഗരവാസികൾക്കും ജനപദവാസികൾക്കും അവരുടെ പ്രിയവും ആഗ്രഹിച്ചതുമായ വരങ്ങൾ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 7

स एवमादीन्यनवद्यचेष्टित: कर्माणि भूयांसि महान्महत्तम: । कुर्वन् शशासावनिमण्डलं यश: स्फीतं निधायारुरुहे परं पदम् ॥ ७ ॥

പൃഥു മഹാരാജാവ് മഹത്തമ മഹാത്മാവായതിനാൽ എല്ലാവർക്കും ആരാധ്യനായിരുന്നു. ഭൂമണ്ഡലം ഭരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം കുറ്റമറ്റ അനേകം മഹത്തായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു. സർവ്വലോകത്തും വ്യാപിച്ച കീർത്തി സ്ഥാപിച്ച് അവസാനം പരമപുരുഷനായ ഭഗവാന്റെ പാദപദ്മമായ പരമപദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 8

सूत उवाच तदादिराजस्य यशो विजृम्भितं गुणैरशेषैर्गुणवत्सभाजितम् । क्षत्ता महाभागवत: सदस्पते कौषारविं प्राह गृणन्तमर्चयन् ॥ ८ ॥

സൂത ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ഹേ ശൗനകാ, മഹർഷികളുടെ നേതാവേ! സമസ്ത ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും സർവ്വത്ര പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടും ഉള്ള ആദിരാജൻ പൃഥുവിന്റെ യശസ് മൈത്രേയന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് കേട്ട ശേഷം, മഹാഭാഗവതനായ വിദുരൻ വിനയത്തോടെ കൗഷാരവി ഋഷിയെ നമസ്കരിച്ചു ആരാധിച്ച് ഇപ്രകാരം ചോദിച്ചു.

Verse 9

विदुर उवाच सोऽभिषिक्त: पृथुर्विप्रैर्लब्धाशेषसुरार्हण: । बिभ्रत् स वैष्णवं तेजो बाह्वोर्याभ्यां दुदोह गाम् ॥ ९ ॥

വിദുരൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ബ്രാഹ്മണ മൈത്രേയാ! മഹർഷി-ബ്രാഹ്മണന്മാർ പൃഥുവിനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് സിംഹാസനാരൂഢനാക്കിയതെന്ന് അറിയുന്നത് അത്യന്തം പ്രബോധകമാണ്. എല്ലാ ദേവന്മാരും അവനു അനവധി ദാനങ്ങൾ നൽകി. ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിൽ നിന്നു ലഭിച്ച വൈഷ്ണവ തേജസ് ഭുജങ്ങളിൽ ധരിച്ചു, അവൻ ഭൂമിയെ ‘ദോഹനം’ ചെയ്ത് മഹാസമൃദ്ധമാക്കി.

Verse 10

को न्वस्य कीर्तिं न श‍ृणोत्यभिज्ञो यद्विक्रमोच्छिष्टमशेषभूपा: । लोका: सपाला उपजीवन्ति काम- मद्यापि तन्मे वद कर्म शुद्धम् ॥ १० ॥

ഇത്ര മഹാപ്രതാപനായ പൃഥുവിന്റെ കീർത്തി ജ്ഞാനികളിൽ ആരാണ് കേൾക്കാതിരിക്കുക? അവന്റെ പരാക്രമത്തിന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് ഇന്നും എല്ലാ രാജാക്കളും ലോകപാലകരും തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളെ പോഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവന്റെ ശുദ്ധവും പുണ്യവും മംഗളകരവുമായ കർമ്മങ്ങളെ കുറിച്ച് എനിക്കു കൂടുതൽ പറയുക; ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 11

मैत्रेय उवाच गङ्गायमुनयोर्नद्योरन्तरा क्षेत्रमावसन् । आरब्धानेव बुभुजे भोगान् पुण्यजिहासया ॥ ११ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഹേ വിദുരാ! പൃഥു ഗംഗയും യമുനയും എന്ന രണ്ടു മഹാനദികളുടെ ഇടയിലെ പ്രദേശത്ത് വസിച്ചു. അവൻ അത്യന്തം ഐശ്വര്യസമ്പന്നനായിരുന്നു; എങ്കിലും, മുൻപത്തെ പുണ്യഫലങ്ങളെ ക്ഷയിപ്പിക്കാനെന്നോണം വിധിപ്രാപ്തമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതായി തോന്നി.

Verse 12

सर्वत्रास्खलितादेश: सप्तद्वीपैकदण्डधृक् । अन्यत्र ब्राह्मणकुलादन्यत्राच्युतगोत्रत: ॥ १२ ॥

മഹാരാജ പൃഥു എവിടെയും തളരാത്ത ആജ്ഞയുള്ള അദ്വിതീയ രാജാവായിരുന്നു; ഭൂമിയിലെ ഏഴ് ദ്വീപുകളെയും ഭരിക്കുന്ന ദണ്ഡം അദ്ദേഹം ധരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അചഞ്ചല കല്പന ലംഘിക്കാനാകുന്നത് സാദു ബ്രാഹ്മണരും അച്യുതഗോത്രജ വൈഷ്ണവരും മാത്രമാണ്.

Verse 13

एकदासीन्महासत्रदीक्षा तत्र दिवौकसाम् । समाजो ब्रह्मर्षीणां च राजर्षीणां च सत्तम ॥ १३ ॥

ഒരിക്കൽ മഹാരാജ പൃഥു മഹാസത്രമെന്ന മഹായജ്ഞത്തിന് ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു. അവിടെ ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിലെ ദേവന്മാർ, ബ്രഹ്മർഷിമാർ, ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ, രാജർഷി എന്നു പ്രസിദ്ധമായ സാദ്ധു രാജാക്കന്മാർ—എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി.

Verse 14

तस्मिन्नर्हत्सु सर्वेषु स्वर्चितेषु यथार्हत: । उत्थित: सदसो मध्ये ताराणामुडुराडिव ॥ १४ ॥

ആ മഹാസഭയിൽ മഹാരാജ പൃഥു ആദ്യം എല്ലാ ആദരണീയ അതിഥികളെയും അവരുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് യഥോചിതമായി പൂജിച്ചു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം സഭാമദ്ധ്യേ എഴുന്നേറ്റ് നിന്നപ്പോൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചതുപോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി.

Verse 15

प्रांशु: पीनायतभुजो गौर: कञ्जारुणेक्षण: । सुनास: सुमुख: सौम्य: पीनांस: सुद्विजस्मित: ॥ १५ ॥

രാജാ പൃഥുവിന്റെ ശരീരം ഉയരവും ദൃഢതയും ഉള്ളതായിരുന്നു; വർണം ഗൗരമായിരുന്നു. ഭുജങ്ങൾ പുഷ്ടവും വിശാലവും; കണ്ണുകൾ ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി, താമരചുവപ്പോടെ തിളങ്ങി. മൂക്ക് നേരെ, മുഖം അതിസുന്ദരം, സ്വഭാവം ഗൗരവം; പുഞ്ചിരിയിൽ പല്ലുകൾ മനോഹരമായി ശോഭിച്ചു.

Verse 16

व्यूढवक्षा बृहच्छ्रोणिर्वलिवल्गुदलोदर: । आवर्तनाभिरोजस्वी काञ्चनोरुरुदग्रपात् ॥ १६ ॥

മഹാരാജ പൃഥുവിന്റെ വക്ഷസ്ഥലം അതിവിശാലമായിരുന്നു; അരക്കെട്ട് കട്ടിയായിരുന്നു; ഉദരത്തിലെ ത്വക്ക് രേഖകൾ ആലിലപോലെ ഘടിതമായിരുന്നു. നാഭി ആഴവും ചുറ്റുമുള്ള വളവുമുള്ളതായിരുന്നു; തുടകൾ സ്വർണ്ണകാന്തിയോടെ തിളങ്ങി; പാദത്തിന്റെ മേൽഭാഗം (ഇൻസ്റ്റെപ്പ്) വില്ലുപോലെ വളഞ്ഞുയർന്നിരുന്നു.

Verse 17

सूक्ष्मवक्रासितस्‍निग्धमूर्धज: कम्बुकन्धर: । महाधने दुकूलाग्र्ये परिधायोपवीय च ॥ १७ ॥

അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലമുടി അതിസൂക്ഷ്മവും കറുപ്പും സ്നിഗ്ധവും ചുരുളുമായിരിന്നു; ശംഖസദൃശമായ കഴുത്തിൽ മംഗളരേഖകൾ തെളിഞ്ഞു. അതിമൂല്യമുള്ള ധോതിയും ഉത്തരീയവും അദ്ദേഹം ധരിച്ചു.

Verse 18

व्यञ्जिताशेषगात्रश्रीर्नियमे न्यस्तभूषण: । कृष्णाजिनधर: श्रीमान् कुशपाणि:कृतोचित: ॥ १८ ॥

ദീക്ഷാനിയമത്തിൽ അദ്ദേഹം ആഭരണങ്ങളും വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും മാറ്റിവെച്ചതുകൊണ്ട് ദേഹത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ശോഭ തെളിഞ്ഞു. കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ചു വിരലിൽ കുശവലയം ധരിച്ചതോടെ അദ്ദേഹം കൂടുതൽ മനോഹരനായി; അദ്ദേഹം എല്ലാ നിയമങ്ങളും കൃത്യമായി പാലിച്ചു.

Verse 19

शिशिरस्‍निग्धताराक्ष: समैक्षत समन्तत: । ऊचिवानिदमुर्वीश: सद: संहर्षयन्निव ॥ १९ ॥

സഭയിലെവരെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കാനായി പൃഥു മഹാരാജാവ് ചുറ്റുമെല്ലാം ദൃഷ്ടി പായിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ മഞ്ഞുതുള്ളി നനഞ്ഞ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങി. പിന്നെ അദ്ദേഹം ഗംഭീരമായ മഹാസ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 20

चारु चित्रपदं श्लक्ष्णं मृष्टं गूढमविक्लवम् । सर्वेषामुपकारार्थं तदा अनुवदन्निव ॥ २० ॥

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ അത്യന്തം മനോഹരവും ഉപമാലങ്കാരസമൃദ്ധവും വ്യക്തവും ശ്രവണസുഖകരവുമായിരുന്നു; അവ ഗംഭീരവും ഉറച്ചതുമായിരുന്നു. എല്ലാവർക്കും ഉപകാരമാകാൻ അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുമ്പോൾ, പരമസത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം അനുഭവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 21

राजोवाच सभ्या: श‍ृणुत भद्रं व: साधवो य इहागता: । सत्सु जिज्ञासुभिर्धर्ममावेद्यं स्वमनीषितम् ॥ २१ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഹേ സഭ്യജനങ്ങളേ, നിങ്ങൾക്ക് മംഗളം വരട്ടെ! ഇവിടെ എത്തിയ സാദുജനങ്ങളേ, ദയവായി എന്റെ അപേക്ഷ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക. യഥാർത്ഥത്തിൽ ജിജ്ഞാസുവായവൻ തന്റെ തീരുമാനം സത്സഭയിൽ അറിയിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 22

अहं दण्डधरो राजा प्रजानामिह योजित: । रक्षिता वृत्तिद: स्वेषु सेतुषु स्थापिता पृथक् ॥ २२ ॥

പൃഥു മഹാരാജാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ ദണ്ഡധാരിയായ രാജാവായി ഈ ലോകത്ത് പ്രജകളെ ഭരിക്കാൻ നിയുക്തനാണ്; ഞാൻ അവരെ സംരക്ഷിക്കുകയും വേദവിധി സ്ഥാപിച്ച ക്രമത്തിൽ അവരുടെ സ്ഥാനാനുസൃത തൊഴിൽ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 23

तस्य मे तदनुष्ठानाद्यानाहुर्ब्रह्मवादिन: । लोका: स्यु: कामसन्दोहा यस्य तुष्यति दिष्टद‍ृक् ॥ २३ ॥

പൃഥു മഹാരാജാവ് പറഞ്ഞു—രാജധർമ്മം യഥാവിധി നിർവഹിച്ചാൽ, വേദജ്ഞ ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്ന ഇഷ്ടലക്ഷ്യങ്ങൾ എനിക്ക് ലഭിക്കും; കാരണം സർവ്വവിധിയെയും കാണുന്ന പരമപുരുഷൻ പ്രസന്നനായാൽ മാത്രമേ ആ ഫലം സിദ്ധിക്കൂ।

Verse 24

य उद्धरेत्करं राजा प्रजा धर्मेष्वशिक्षयन् । प्रजानां शमलं भुङ्क्ते भगं च स्वं जहाति स: ॥ २४ ॥

പ്രജകളെ വർണാശ്രമധർമ്മത്തിൽ ശിക്ഷിക്കാതെ വെറും നികുതിയും ചുങ്കവും പിരിയുന്ന രാജാവ്, പ്രജകളുടെ പാപഫലം അനുഭവിച്ച് ദുഃഖിക്കും; അതോടൊപ്പം തന്റെ സമൃദ്ധിയും നഷ്ടപ്പെടും।

Verse 25

तत् प्रजा भर्तृपिण्डार्थं स्वार्थमेवानसूयव: । कुरुताधोक्षजधियस्तर्हि मेऽनुग्रह: कृत: ॥ २५ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നിർമലഹൃദയരായ പ്രജകളേ, നിങ്ങളുടെ രാജാവിന്റെ പരലോകക്ഷേമത്തിനും നിങ്ങളുടെ സ്വഹിതത്തിനുമായി, വർണാശ്രമാനുസൃതമായി നിങ്ങളുടെ കർത്തവ്യങ്ങൾ ശരിയായി നിർവഹിക്കൂ; ഹൃദയത്തിൽ അധോക്ഷജനായ ഭഗവാനെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കൂ. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ എനിക്കുമേൽ അനുഗ്രഹം ചെയ്തതായിരിക്കും।

Verse 26

यूयं तदनुमोदध्वं पितृदेवर्षयोऽमला: । कर्तु: शास्तुरनुज्ञातुस्तुल्यं यत्प्रेत्य तत्फलम् ॥ २६ ॥

ഹേ നിർമലഹൃദയരായ ദേവന്മാരേ, പിതൃക്കളേ, ഋഷിമാരേ, എന്റെ നിർദ്ദേശത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുക; കാരണം മരണാനന്തരം ഒരു കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം കർത്താവിനും നിർദ്ദേശകനും പിന്തുണയ്ക്കുന്നവനും തുല്യമായി പങ്കിടപ്പെടുന്നു।

Verse 27

अस्ति यज्ञपतिर्नाम केषाञ्चिदर्हसत्तमा: । इहामुत्र च लक्ष्यन्ते ज्योत्‍स्‍नावत्य: क्‍वचिद्भुव: ॥ २७ ॥

ഹേ മാന്യരായ സജ്ജനങ്ങളേ, ശാസ്ത്രപ്രമാണപ്രകാരം യജ്ഞപതി എന്ന പരമാധികാരി നിർബന്ധമായും ഉണ്ട്; അവൻ നമ്മുടെ കര്‍മങ്ങൾക്ക് യോജിച്ച ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ചിലർ അസാധാരണ സൗന്ദര്യവും ശക്തിയും കൊണ്ട് എങ്ങനെ ദീപ്തരാകുന്നു?

Verse 28

मनोरुत्तानपादस्य ध्रुवस्यापि महीपते: । प्रियव्रतस्य राजर्षेरङ्गस्यास्मत्पितु: पितु: ॥ २८ ॥ ईद‍ृशानामथान्येषामजस्य च भवस्य च । प्रह्लादस्य बलेश्चापि कृत्यमस्ति गदाभृता ॥ २९ ॥

മനു, ഉത്താനപാദൻ, മഹാരാജ ധ്രുവൻ, രാജർഷി പ്രിയവ്രതൻ, എന്റെ പിതാമഹൻ അങ്കൻ—ഇവരുടെ ആചരണത്തിലൂടെയും വേദപ്രമാണം ഉറപ്പപ്പെടുന്നു.

Verse 29

मनोरुत्तानपादस्य ध्रुवस्यापि महीपते: । प्रियव्रतस्य राजर्षेरङ्गस्यास्मत्पितु: पितु: ॥ २८ ॥ ईद‍ृशानामथान्येषामजस्य च भवस्य च । प्रह्लादस्य बलेश्चापि कृत्यमस्ति गदाभृता ॥ २९ ॥

അതുപോലെ അജൻ, ഭവൻ (ശിവൻ), പ്രഹ്ലാദൻ, ബലി എന്നിവരുള്‍പ്പെടെ അനേകം മഹാത്മാക്കൾക്കും ഗദാധാരിയായ പരമപുരുഷോത്തമ ഭഗവാന്റെ അസ്തിത്വത്തിൽ ദൃഢവിശ്വാസമുണ്ട്; അതിനാൽ എല്ലാ കര്‍ത്തവ്യവും അവനിലേക്കു സമർപ്പിക്കണം.

Verse 30

दौहित्रादीनृते मृत्यो: शोच्यान् धर्मविमोहितान् । वर्गस्वर्गापवर्गाणां प्रायेणैकात्म्यहेतुना ॥ ३० ॥

മൃത്യുവിന്റെ ദൗഹിത്രനായ വേനനെപ്പോലുള്ള നിന്ദ്യർ ധർമ്മപഥത്തിൽ മോഹിതരായി ശോചനീയരാണ്; എങ്കിലും ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം, സ്വർഗ്ഗോന്നതി മുതലായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ പ്രധാനമായും ഒരുവനേ—പരമപുരുഷോത്തമ ഭഗവാൻ—എന്ന് മഹാത്മാക്കൾ എല്ലാം അംഗീകരിക്കുന്നു.

Verse 31

यत्पादसेवाभिरुचिस्तपस्विना- मशेषजन्मोपचितं मलं धिय: । सद्य: क्षिणोत्यन्वहमेधती सती यथा पदाङ्गुष्ठविनि:सृता सरित् ॥ ३१ ॥

ഭഗവാന്റെ കമലപാദസേവയിൽ രുചി ഉദിച്ചാൽ, അനന്തജന്മങ്ങളിൽ മനസ്സിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയ മലിനത ഉടൻ തന്നെ ക്ഷയിക്കുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠത്തിൽ നിന്നൊഴുകിയ ഗംഗാജലം ക്ഷണത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ഭക്തി മനസ്സിനെ നിർമലമാക്കി കൃഷ്ണചൈതന്യം ദിനംപ്രതി വർധിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 32

विनिर्धुताशेषमनोमल: पुमा- नसङ्गविज्ञानविशेषवीर्यवान् । यदङ्‌घ्रिमूले कृतकेतन: पुन- र्न संसृतिं क्लेशवहां प्रपद्यते ॥ ३२ ॥

ഭക്തൻ പരമപുരുഷനായ ശ്രീഹരിയുടെ പദ്മപാദമൂലത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിലെ എല്ലാ മലിനതയും തെറ്റായ കൽപ്പനകളും പൂർണ്ണമായി നീങ്ങുന്നു; ഭക്തിയോഗബലത്തിൽ വൈരാഗ്യം ഉദിക്കുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ പാദമൂലാശ്രയം നേടിയവൻ ത്രിതാപദുഃഖം നിറഞ്ഞ ഈ സംസാരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും മടങ്ങുകയില്ല.

Verse 33

तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभि- र्मनोवच:कायगुणै: स्वकर्मभि: । अमायिन: कामदुघाङ्‌घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धय: ॥ ३३ ॥

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം, സ്വഭാവഗുണങ്ങൾ, നിങ്ങളുടെ കര്‍മ്മഫലങ്ങൾ എന്നിവയോടെ, കപടമില്ലാതെ ആ ശ്രീഹരിയെ മാത്രം ഭജിക്കൂ. നിങ്ങളുടെ യോഗ്യതയും നിലയും അനുസരിച്ച്, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന പ്രഭുവിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളെ പൂർണ്ണ വിശ്വാസത്തോടെ മടിയില്ലാതെ സേവിക്കൂ; അപ്പോൾ ജീവിതത്തിന്റെ പരമലക്ഷ്യം തീർച്ചയായും സിദ്ധിക്കും.

Verse 34

असाविहानेकगुणोऽगुणोऽध्वर: पृथग्विधद्रव्यगुणक्रियोक्तिभि: । सम्पद्यतेऽर्थाशयलिङ्गनामभि- र्विशुद्धविज्ञानघन: स्वरूपत: ॥ ३४ ॥

പരമേശ്വരൻ സ്വരൂപത്തിൽ ശുദ്ധവിജ്ഞാനഘനൻ; ഭൗതികഗുണങ്ങളാൽ മലിനമാകാത്തവൻ. എങ്കിലും ബന്ധജീവികളുടെ ഹിതത്തിനായി വിവിധ ദ്രവ്യങ്ങൾ, ഗുണങ്ങൾ, ക്രിയകൾ, മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ എന്നിവയോടെ നടത്തപ്പെടുന്ന പലവിധ യജ്ഞങ്ങളെ അവൻ സ്വീകരിക്കുന്നു. കര്‍ത്താക്കളുടെ ഉദ്ദേശ്യവും ആഗ്രഹവും അനുസരിച്ച് അവ ദേവതകളുടെ വ്യത്യസ്ത നാമങ്ങളിൽ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നു പറയപ്പെടുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥ ഭോക്താവ് ആ ഭഗവാനേയാണ്.

Verse 35

प्रधानकालाशयधर्मसङ्ग्रहे शरीर एष प्रतिपद्य चेतनाम् । क्रियाफलत्वेन विभुर्विभाव्यते यथानलो दारुषु तद्गुणात्मक: ॥ ३५ ॥

പ്രധാന (പ്രകൃതി), കാലം, ആശയങ്ങൾ (വാസനകൾ), ധർമ്മം (കർമ്മം) എന്നിവയുടെ സംഗമത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന വിവിധ ശരീരങ്ങളിൽ ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻ ചേതനയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ക്രിയയും ഫലവും അനുസരിച്ച് അവന്റെ പ്രകടനം വ്യത്യസ്തമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു—ഒരേ അഗ്നി മരക്കഷണങ്ങളുടെ ആകൃതിയും വലിപ്പവും അനുസരിച്ച് പലവിധം ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 36

अहो ममामी वितरन्त्यनुग्रहं हरिं गुरुं यज्ञभुजामधीश्वरम् । स्वधर्मयोगेन यजन्ति मामका निरन्तरं क्षोणितले द‍ृढव्रता: ॥ ३६ ॥

അഹോ! യജ്ഞഫലങ്ങളുടെ ഭോക്താവും അധീശ്വരനും പരമഗുരുവുമായ ശ്രീഹരിയെയാണ് നിങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നത്. എന്റെ പൗരന്മാരേ, ഭൂമിതലത്തിൽ നിങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മയോഗംകൊണ്ട് ദൃഢവ്രതരായി നിരന്തരം അവനെ പൂജിക്കുന്നതിലൂടെ നിങ്ങൾ എനിക്കുതന്നെ അനുഗ്രഹം പകരുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഹൃദയപൂർവ്വം നന്ദിയുള്ളവൻ.

Verse 37

मा जातु तेज: प्रभवेन्महर्द्धिभि- स्तितिक्षया तपसा विद्यया च । देदीप्यमानेऽजितदेवतानां कुले स्वयं राजकुलाद् द्विजानाम् ॥ ३७ ॥

ബ്രാഹ്മണരും വൈഷ്ണവരും ക്ഷമ, തപസ്, ജ്ഞാനം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയുടെ തേജസ്സാൽ സ്വയം മഹിമപ്പെടുന്നു. ഈ ആത്മീയ സമ്പത്താൽ അവർ രാജശക്തിയേക്കാൾ ശക്തരാണ്; അതിനാൽ രാജവർഗം അവരുടെ മുമ്പിൽ ഭൗതിക ദർപ്പം കാണിക്കാതെയും അവരെ അപമാനിക്കാതെയും ഇരിക്കണം.

Verse 38

ब्रह्मण्यदेव: पुरुष: पुरातनो नित्यं हरिर्यच्चरणाभिवन्दनात् । अवाप लक्ष्मीमनपायिनीं यशो जगत्पवित्रं च महत्तमाग्रणी: ॥ ३८ ॥

ബ്രഹ്മണ്യദേവനായ പുരാതനനും നിത്യനുമായ ഹരി—മഹാപുരുഷന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ—ബ്രാഹ്മണരും വൈഷ്ണവരും ഉള്ള പാദപദ്മങ്ങളെ വന്ദിച്ചതിനാൽ നശിക്കാത്ത ലക്ഷ്മിയും ലോകത്തെ പവിത്രമാക്കുന്ന യശസ്സും പ്രാപിച്ചു.

Verse 39

यत्सेवयाशेषगुहाशय: स्वराड् विप्रप्रियस्तुष्यति काममीश्वर: । तदेव तद्धर्मपरैर्विनीतै: सर्वात्मना ब्रह्मकुलं निषेव्यताम् ॥ ३९ ॥

ആരുടെ സേവനത്താൽ ഹൃദയാന്തർവാസിയായ, സദാ സ്വതന്ത്രനായ പരമേശ്വരൻ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനാകുന്നുവോ—അവൻ വിപ്രപ്രിയൻ. അതിനാൽ ധർമ്മപരരും വിനീതരുമായവർ സർവ്വാത്മനാ ബ്രാഹ്മണ-വൈഷ്ണവകുലത്തെ സേവിക്കട്ടെ.

Verse 40

पुमाँल्लभेतानतिवेलमात्मन: प्रसीदतोऽत्यन्तशमं स्वत: स्वयम् । यन्नित्यसम्बन्धनिषेवया तत: परं किमत्रास्ति मुखं हविर्भुजाम् ॥ ४० ॥

ബ്രാഹ്മണരും വൈഷ്ണവരും നിത്യമായി സേവിക്കുമ്പോൾ ഹൃദയത്തിലെ മലിനത നീങ്ങി, മനുഷ്യൻ പരമശാന്തിയും വൈരാഗ്യവും മോക്ഷസുഖവും അനുഭവിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്ത് ബ്രാഹ്മണസേവയെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ കർമ്മമില്ല; കാരണം യജ്ഞഭോക്താക്കളായ ദേവന്മാരെയും അത് പ്രസന്നരാക്കുന്നു.

Verse 41

अश्नात्यनन्त: खलु तत्त्वकोविदै: श्रद्धाहुतं यन्मुख इज्यनामभि: । न वै तथा चेतनया बहिष्कृते हुताशने पारमहंस्यपर्यगु: ॥ ४१ ॥

അനന്തനായ പരമേശ്വരൻ വിവിധ ദേവതാനാമങ്ങളിൽ യജ്ഞാഗ്നിമുഖത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിച്ച ഹവിയെ സ്വീകരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, അഗ്നിയിലൂടെ അത്ര സന്തോഷിക്കുന്നില്ല. തത്ത്വജ്ഞ മഹർഷിമാരുടെയും ഭക്തരുടെയും മുഖത്തിലൂടെ ശ്രദ്ധയോടെ സമർപ്പിക്കുന്ന നൈവേദ്യം സ്വീകരിക്കുമ്പോഴാണ് അവൻ കൂടുതൽ പ്രസന്നൻ; കാരണം അവിടെ അവൻ ഭക്തസംഗം വിടുന്നില്ല.

Verse 42

यद्ब्रह्म नित्यं विरजं सनातनं श्रद्धातपोमङ्गलमौनसंयमै: । समाधिना बिभ्रति हार्थद‍ृष्टये यत्रेदमादर्श इवावभासते ॥ ४२ ॥

ബ്രാഹ്മണ സംസ്കൃതിയിൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ അതീത സ്ഥിതി നിത്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു; കാരണം അവൻ ശ്രദ്ധയോടെ വേദവിധികളെ സ്വീകരിച്ച്, തപസ്സ്, ശാസ്ത്രനിശ്ചയം, ഇന്ദ്രിയ-മന നിയന്ത്രണം, മൗനം, സമാധി എന്നിവയാൽ പരമാർത്ഥദൃഷ്ടി ധരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ജീവിതലക്ഷ്യം നിർമ്മല ദർപ്പണത്തിൽ മുഖപ്രതിബിംബംപോലെ തെളിഞ്ഞു പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 43

तेषामहं पादसरोजरेणु- मार्या वहेयाधिकिरीटमायु: । यं नित्यदा बिभ्रत आशु पापं नश्यत्यमुं सर्वगुणा भजन्ति ॥ ४३ ॥

ഹേ ആദരണീയരേ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം ഞാൻ യാചിക്കുന്നു—ഇത്തരം ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും വൈഷ്ണവന്മാരുടെയും പാദപദ്മരേണു എന്റെ ജീവിതാന്ത്യം വരെ എന്റെ കിരീടത്തിൽ നിത്യമായി ധരിക്കുവാൻ കഴിയട്ടെ. ആ രേണു ശിരസ്സിൽ വഹിക്കുന്നവന്റെ പാപഫലങ്ങൾ വേഗം നശിക്കുകയും, അവസാനം എല്ലാ ശ്രേയസ്കരഗുണങ്ങളും അവനിൽ വിരിയുകയും ചെയ്യും.

Verse 44

गुणायनं शीलधनं कृतज्ञं वृद्धाश्रयं संवृणतेऽनु सम्पद: । प्रसीदतां ब्रह्मकुलं गवां च जनार्दन: सानुचरश्च मह्यम् ॥ ४४ ॥

ബ്രാഹ്മണീയ യോഗ്യതകൾ നേടുന്നവൻ—ഗുണങ്ങളുടെ ആലയമായവൻ, ശീലമേ ധനമായവൻ, കൃതജ്ഞൻ, പരിചയസമ്പന്നരായ മുതിർന്നവരുടെ ആശ്രയം സ്വീകരിക്കുന്നവൻ—അവനെ എല്ലാ സമ്പത്തുകളും അനുഗമിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജനാർദനൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ ബ്രാഹ്മണകുലത്തോടും, ഗോകളോടും, എന്നോടും പ്രസന്നനായിരിക്കട്ടെ.

Verse 45

मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं पितृदेवद्विजातय: । तुष्टुवुर्हृष्टमनस: साधुवादेन साधव: ॥ ४५ ॥

മഹർഷി മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: രാജാവ് പൃഥു ഇങ്ങനെ മനോഹരമായി സംസാരിച്ചതുകേട്ട്, അവിടെ സന്നിഹിതരായ ദേവന്മാർ, പിതൃലോകവാസികൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ, സാദുക്കൾ എന്നിവർ ഹർഷിതചിത്തരായി സദ്വാദത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ അഭിനന്ദിച്ചു സ്തുതിച്ചു.

Verse 46

पुत्रेण जयते लोकानिति सत्यवती श्रुति: । ब्रह्मदण्डहत: पापो यद्वेनोऽत्यतरत्तम: ॥ ४६ ॥

അവർ പ്രഖ്യാപിച്ചു: ‘പുത്രനാൽ ലോകങ്ങളെ ജയിക്കാം’ എന്ന വേദനിഗമനം സത്യമായി തെളിഞ്ഞു; കാരണം ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപരൂപ ദണ്ഡത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട അത്യന്തം പാപിയായ വേനൻ നരകജീവിതത്തിന്റെ ഘോര അന്ധകാരത്തിൽ വീണിരുന്നു; ഇപ്പോൾ അവന്റെ പുത്രനായ മഹാരാജ പൃഥു അവനെ ആ തമസ്സിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തി.

Verse 47

हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तम: । विविक्षुरत्यगात्सूनो: प्रह्लादस्यानुभावत: ॥ ४७ ॥

ഹിരണ്യകശിപുവും ഭഗവന്നിന്ദയും പാപകർമ്മങ്ങളും മൂലം ഘോര അന്ധകാരമുള്ള നരകത്തിലേക്ക് വീണു; എന്നാൽ മഹാത്മാവായ പുത്രൻ പ്രഹ്ലാദന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവനും മോചിതനായി ഭഗവദ്ധാമത്തിലെത്തി।

Verse 48

वीरवर्य पित: पृथ्व्या: समा: सञ्जीव शाश्वती: । यस्येद‍ृश्यच्युते भक्ति: सर्वलोकैकभर्तरि ॥ ४८ ॥

ഹേ വീരശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ ഭൂമിയുടെ പിതാവേ, നീ ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്കട്ടെ; കാരണം സർവലോകങ്ങളുടെ ഏകാധിപനായ അച്യുത ഭഗവാനിൽ നിനക്ക് ദൃഢഭക്തിയുണ്ട്।

Verse 49

अहो वयं ह्यद्य पवित्रकीर्ते त्वयैव नाथेन मुकुन्दनाथा: । य उत्तमश्लोकतमस्य विष्णो- र्ब्रह्मण्यदेवस्य कथां व्यनक्ति ॥ ४९ ॥

ഹേ അതിപവിത്രകീർത്തിയുള്ള രാജാവേ, ഇന്ന് ഞങ്ങൾ ധന്യരാണ്—നിങ്ങളെന്ന നാഥൻ ഉള്ളതിനാൽ ഞങ്ങൾ മുകുന്ദന്റെ ആശ്രിതർ; കാരണം നിങ്ങൾ ഉത്തമശ്ലോകനായ വിഷ്ണുവിന്റെയും ബ്രാഹ്മണ്യദേവന്റെയും മഹിമകഥ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 50

नात्यद्भुतमिदं नाथ तवाजीव्यानुशासनम् । प्रजानुरागो महतां प्रकृति: करुणात्मनाम् ॥ ५० ॥

ഹേ നാഥാ, പൗരന്മാരെ ഭരിക്കുന്നത് നിങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മമാണ്; പ്രജാഹിതത്തിൽ സ്നേഹമുള്ള നിങ്ങളുപോലുള്ള കരുണാമയ മഹാത്മാവിന് ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല, കാരണം മഹാന്മാരുടെ സ്വഭാവം തന്നെ ദയയാണ്।

Verse 51

अद्य नस्तमस: पारस्त्वयोपासादित: प्रभो । भ्राम्यतां नष्टद‍ृष्टीनां कर्मभिर्दैवसंज्ञितै: ॥ ५१ ॥

ഹേ പ്രഭോ, ഇന്ന് നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ തുറന്ന് അന്ധകാരസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള വഴി വെളിപ്പെടുത്തി. പൂർവകർമ്മവും ദൈവക്രമവും മൂലം ഞങ്ങൾ കർമജാലത്തിൽ കുടുങ്ങി ലക്ഷ്യം മറന്ന് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 52

नमो विवृद्धसत्त्वाय पुरुषाय महीयसे । यो ब्रह्म क्षत्रमाविश्य बिभर्तीदं स्वतेजसा ॥ ५२ ॥

പ്രഭോ! ശുദ്ധ സത്ത്വസ്ഥാനത്തിലുള്ള മഹാപുരുഷനേ, നമസ്കാരം. ബ്രാഹ്മണ സംസ്കാരം സ്ഥാപിച്ച് ക്ഷത്രിയധർമ്മത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു, സ്വതേജസ്സാൽ സർവ്വലോകവും നിങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.