Adhyaya 16
The Sūtas Foretell the Glories and Future Deeds of King Pṛthu
മൈത്രേയൻ പറയുന്നു: പൃഥുവിന്റെ വിനയത്തിൽ ആനന്ദിച്ച സൂതർ/ബന്ധികൾ ഉയർന്ന പ്രാർത്ഥനകളോടെ വീണ്ടും അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ വിഷ്ണുവിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ശക്ത്യാവേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിനും ദേവന്മാർക്കും പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹിമ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാനാവില്ലെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു; എങ്കിലും സിദ്ധമഹർഷികളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം യഥാശക്തി പാടുന്നു. സ്തുതിയിൽ പൃഥുവിന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന ഭരണധർമ്മം—ധർമ്മസംരക്ഷണം, അധർമ്മനിഗ്രഹം, ദേവന്മാരെപ്പോലെ വകുപ്പുതോറും ക്രമശാസനം, നികുതി സമതുലിതമായി സ്വീകരിച്ച് കരുണയോടെ പ്രജയ്ക്ക് നന്മയായി തിരിച്ചുനൽകൽ; ഇത് സൂര്യന്റെ ആവീകരണ-വർഷചക്രത്തെപ്പോലെ. അദ്ദേഹം ഭൂമിപോലെ ക്ഷമാശീലൻ, വായുപോലെ നിരപേക്ഷൻ, സുഹൃത്ത്-ശത്രു ഭേദമില്ലാതെ നീതിയിൽ സമദർശി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഭൂമണ്ഡലമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ച് ദുഷ്ടർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരവിൽ ഒളിക്കും. തുടർകഥയുടെ സൂചനകളും ഉണ്ട്—ദിഗ്വിജയം, ഭൂമിയെ ‘ദോഹനം’ ചെയ്ത് സമൃദ്ധി നേടൽ, നൂറ് അശ്വമേധങ്ങൾ (ഇന്ദ്രന്റെ അശ്വഹരണ സഹിതം), സനത്കുമാരനെ കണ്ടുമുട്ടി മോക്ഷോപദേശം ലഭിക്കൽ; ഇങ്ങനെ കഥ രാജവിജയത്തിൽ നിന്ന് ആത്മീയ പര്യവസാനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिता: । तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ १ ॥
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് പൃഥു ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, മുനിമാരുടെ നിർദേശപ്രകാരം പ്രേരിതരായ ഗായകർ അവന്റെ അമൃതസമാനമായ വിനയവചനങ്ങൾ സേവിച്ച് ഹൃദയം നിറഞ്ഞു; പിന്നെ അവർ വീണ്ടും ഉന്നത സ്തോത്രങ്ങളാൽ രാജാവിനെ മഹത്തായി സ്തുതിച്ചു.
Verse 2
नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया । वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धिय: ॥ २ ॥
സൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, നിങ്ങൾ സാക്ഷാൽ പരമപുരുഷനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമാണ്; അവന്റെ അഹേതുക കൃപയാൽ നിങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ മഹിമയെ യഥാർത്ഥമായി വർണ്ണിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്കാകില്ല. നിങ്ങൾ വേനരാജന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു പ്രത്യക്ഷനായാലും, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും മഹാവക്താക്കളും പോലും നിങ്ങളുടെ മഹത്കർമ്മങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാനാകുന്നില്ല।
Verse 3
अथाप्युदारश्रवस: पृथोर्हरे: कलावतारस्य कथामृतादृता: । यथोपदेशं मुनिभि: प्रचोदिता: श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ ३ ॥
എങ്കിലും, ഉദാരകീർത്തിയുള്ള ഹരിയുടെ കലാവതാരമായ പൃഥു മഹാരാജന്റെ കഥാമൃതത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ദിവ്യരുചിയുണ്ട്. മുനിമാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രചോദിതരായി ഞങ്ങൾ അവന്റെ പ്രശംസനീയമായ കർമ്മങ്ങൾ വിവരിക്കും; എന്നിരുന്നാലും ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ എപ്പോഴും അപര്യാപ്തമായിരിക്കും।
Verse 4
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ ४ ॥
ഈ പൃഥു മഹാരാജൻ ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്. അവൻ ലോകത്തെ ധർമ്മപഥത്തിൽ അനുസരിപ്പിക്കും, ധർമ്മസേതുക്കൾക്ക് സംരക്ഷകനാകും, അധർമ്മികളെയും നാസ്തികരെയും ശിക്ഷിക്കുന്ന മഹാശാസകനുമാകും।
Verse 5
एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनू: । काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ ५ ॥
ഈ രാജാവ് ഒരുത്തൻ തന്നെ തന്റെ ശരീരത്തിൽ കാലാകാലങ്ങളിൽ ലോകപാലന്മാരെപ്പോലെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ച്, ഇരുലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി യഥാഭാഗം വകുപ്പുതല പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കും।
Verse 6
वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । सम: सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभु: ॥ ६ ॥
ഈ പൃഥു രാജാവ് സൂര്യദേവനെപ്പോലെ ശക്തനും തേജസ്സുമുള്ളവനാകും. സൂര്യൻ എല്ലാവർക്കും സമമായി പ്രകാശം പകരുന്നതുപോലെ, അവൻ എല്ലാ ജീവികളോടും സമമായി കരുണ പകരും. കൂടാതെ സൂര്യൻ പല മാസങ്ങൾ ജലം ആവിയായി എടുത്ത് മഴക്കാലത്ത് അതിനെ സമൃദ്ധമായി തിരികെ നൽകുന്നതുപോലെ, അവൻ പൗരന്മാരിൽ നിന്ന് നികുതി ഈടാക്കി ആവശ്യസമയത്ത് അത് തിരികെ നൽകും।
Verse 7
तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । भूतानां करुण: शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ ७ ॥
വൈന്യനായ പൃഥു രാജാവ് സർവ്വ പ്രജകളോടും അത്യന്തം കരുണാമയനായിരിക്കും. ഒരു ദീനൻ നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ച് രാജാവിന്റെ തലമേലും കയറിപ്പോയാലും, അദ്ദേഹം അഹേതുക കൃപയാൽ അത് മറന്ന് ക്ഷമിക്കും. ലോകരക്ഷകനായി ഭൂമിപോലെ സഹിഷ്ണുതയോടെ നിലകൊള്ളും.
Verse 8
देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरि: । कृच्छ्रप्राणा: प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ ८ ॥
ദേവന്മാർ മഴ പെയ്യിക്കാതെയും ജലക്ഷാമം മൂലം പ്രജകൾ പ്രാണസങ്കടത്തിലാകെയും ചെയ്താൽ, ഈ നരദേവ-വപുസ്സായ ഹരി-സമനായ രാജാവ് ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ മഴ നൽകാൻ കഴിയും. അങ്ങനെ വരൾച്ചയിൽ നിന്ന് പ്രജയെ എളുപ്പത്തിൽ സംരക്ഷിക്കും.
Verse 9
आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ ९ ॥
ഈ പൃഥു മഹാരാജാവ് അമൃതമയമായ മുഖചന്ദ്രത്താലും സ്നേഹപൂർണ്ണമായ ദൃഷ്ടിയാലും തെളിഞ്ഞ മനോഹര സ്മിതത്താലും ലോകത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുരാഗഭരിതമായ നോക്ക് എല്ലാവരുടെയും ശാന്തജീവിതം വർധിപ്പിക്കും.
Verse 10
अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्योगम्भीरवेधा उपगुप्तवित्त: । अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामापृथु: प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ १० ॥
പാരായകർ തുടർന്നു: ഈ രാജാവ് പിന്തുടരുന്ന നയപഥം ആരും ഗ്രഹിക്കുകയില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അത്യന്തം രഹസ്യവും ഗൗരവവുമാകും; ഓരോ കാര്യവും എങ്ങനെ വിജയിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് ആരും അറിയില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധനശേഖരവും എല്ലാവർക്കും അജ്ഞാതമായിരിക്കും. അനന്ത മഹിമകളും സദ്ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഏകധാമനായ പൃഥു, ജലത്താൽ എല്ലാടവും മൂടപ്പെട്ട വരുണനെപ്പോലെ, പ്രചേതസിനെപ്പോലെ അന്തർമുഖനായി ആവൃതാത്മനായി നിലകൊള്ളും.
Verse 11
दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् । नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: ॥ ११ ॥
പൃഥു രാജാവ് സമീപിക്കാനാകാത്തവനും സഹിക്കാനാകാത്തവനും ആയിരിക്കും. അടുത്തുണ്ടായാലും ശത്രുക്കൾക്ക് അദ്ദേഹം ദൂരെയെന്നപോലെ തോന്നും. വേനന്റെ മരിച്ച ശരീരത്തിൽ നിന്ന്, അരണി മരത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉദിക്കുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം ജനിച്ചു; അതിനാൽ ആരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശക്തിയെ ജയിക്കുകയില്ല, ശത്രുക്കൾ അടുത്തിരുന്നാലും സമീപിക്കാനാവില്ല.
Verse 12
अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणै: । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ १२ ॥
പൃഥു മഹാരാജാവ് ചാരന്മാരിലൂടെ പ്രജകളുടെ അന്തർ‑ബാഹ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എല്ലാം കാണും; എങ്കിലും അവന്റെ ചാരവ്യവസ്ഥ ആരും അറിയുകയില്ല. സ്തുതി‑നിന്ദകളിൽ അവൻ ഉദാസീനനായി നിലകൊള്ളും—ദേഹത്തിൽ അകത്തും പുറത്തും വ്യാപിക്കുന്ന പ്രാണവായു എല്ലാകാര്യങ്ങളിലും നിർലിപ്തമായിരിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 13
नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थित: ॥ १३ ॥
ധർമ്മപഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ രാജാവ് ദണ്ഡയോഗ്യമല്ലെങ്കിൽ ശത്രുവിന്റെ മകനെയും ശിക്ഷിക്കുകയില്ല; ദണ്ഡയോഗ്യമെങ്കിൽ സ്വന്തം മകനെയും ഉടൻ ശിക്ഷിക്കും. നീതിയിൽ അവൻ സമദർശി, പക്ഷപാതരഹിതൻ।
Verse 14
अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणै: ॥ १४ ॥
ഭഗവാൻ സൂര്യൻ ആമാനസാചലം (ആർക്ക്ടിക്) വരെ തന്റെ കിരണങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, പൃഥു മഹാരാജാവിന്റെ അപ്രതിഹത പ്രഭാവവും ആമാനസാചലം വരെ എല്ലാ ഭൂഭാഗങ്ങളെയും മൂടി, അദ്ദേഹം ജീവിക്കുന്ന കാലമൊട്ടും നിർവിഘ്നമായി നിലനിൽക്കും।
Verse 15
रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितै: । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै: प्रजा: ॥ १५ ॥
ഈ രാജാവ് തന്റെ പ്രായോഗിക പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ ലോകത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കും; അവന്റെ പ്രജകൾ അത്യന്തം തൃപ്തരായിരിക്കും. അതുകൊണ്ട് അവന്റെ മനോഹരഗുണങ്ങൾ കണ്ടു പ്രജകൾ സന്തോഷത്തോടെ അവനെ ഭരണരാജാവായി സ്വീകരിക്കും।
Verse 16
दृढव्रत: सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवक: । शरण्य: सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सल: ॥ १६ ॥
ആ രാജാവ് ദൃഢവ്രതനും സത്യത്തിൽ സ്ഥിരനുമായിരിക്കും; ബ്രാഹ്മണ്യ സംസ്കാരത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ. അദ്ദേഹം വൃദ്ധരെ സേവിക്കും, ശരണാഗതർക്കു അഭയം നൽകും, എല്ലാവർക്കും മാന്യം നൽകും, ദീന‑നിരപരാധികളോടു സദാ കരുണ കാണിക്കും।
Verse 17
मातृभक्ति: परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मन: । प्रजासु पितृवत्स्निग्ध: किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७ ॥
ആ രാജാവ് പരസ്ത്രീകളെ മാതാവിനെപ്പോലെ ആദരിക്കുകയും, സ്വന്തം ഭാര്യയെ തന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പകുതിയായി കരുതുകയും ചെയ്യും. പ്രജകളോടു സ്നേഹമുള്ള പിതാവുപോലെ പെരുമാറി, ഭഗവാന്റെ മഹിമ പ്രസംഗിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ വിനീത സേവകനായിരിക്കും।
Verse 18
देहिनामात्मवत्प्रेष्ठ: सुहृदां नन्दिवर्धन: । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ १८ ॥
ആ രാജാവ് എല്ലാ ദേഹികളെയും സ്വന്തം ആത്മാവുപോലെ പ്രിയമായി കരുതുകയും, സുഹൃത്തുകളുടെ സന്തോഷം നിരന്തരം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. മുക്തജനങ്ങളോടു അടുത്ത് സഹവസിച്ച്, അധാർമ്മികർക്കു ദണ്ഡം കൈവശമുള്ള ശിക്ഷകനായിരിക്കും।
Verse 19
अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीश:कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्ण: । यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकंपश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ १९ ॥
ഈ രാജാവ് ത്രിലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ; സാക്ഷാൽ ഭഗവാന്റെ ശക്തിയാൽ ആവിഷ്ടനായ, മാറ്റമില്ലാത്ത കൂഠസ്ഥ ആത്മാവ്, ശക്ത്യാവേശ അവതാരമായി അവതരിച്ചവൻ. മുക്താത്മാവും സമ്പൂർണ്ണ ജ്ഞാനിയും ആയതിനാൽ, അവിദ്യയിൽ നിന്നുണ്ടായ ഭൗതിക വൈവിധ്യങ്ങളെ പ്രത്യക്ഷമായാലും അർത്ഥശൂന്യമെന്നു കാണുന്നു।
Verse 20
अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रे-र्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथ: । आस्थाय जैत्रं रथमात्तचाप:पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्क: ॥ २० ॥
ഈ രാജാവ് ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ രക്ഷകനായി, ഏകവീരനും മത്സരമില്ലാത്തവനും ആയിരിക്കും. ജയരഥം കയറി, കൈയിൽ അജേയ ധനുസ്സുമായി, തെക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് സ്വന്തം പഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ, ഭൂമണ്ഡലം മുഴുവൻ പര്യടനം ചെയ്യും।
Verse 21
अस्मै नृपाला: किल तत्र तत्रबलिं हरिष्यन्ति सलोकपाला: । मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजंचक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्य: ॥ २१ ॥
ആ രാജാവ് ലോകമൊട്ടാകെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അവിടവിടെയായി മറ്റു രാജാക്കന്മാരും ലോകപാല ദേവന്മാരും അദ്ദേഹത്തിന് പലവിധ കാഴ്ചകളും നിവേദ്യങ്ങളും അർപ്പിക്കും. അവരുടെ റാണിമാരും അദ്ദേഹത്തെ ഗദാ-ചക്രധാരിയായ ആദിരാജനെന്നു കരുതി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ യശസ്സു പാടും; കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീർത്തി ഭഗവാനെപ്പോലെ പ്രസിദ്ധമായിരിക്കും।
Verse 22
अयं महीं गां दुदुहेऽधिराज:प्रजापतिर्वृत्तिकर: प्रजानाम् । यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्याभिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्र: ॥ २२ ॥
ഈ അധിരാജൻ പ്രജാപതിമാരോടു തുല്യനായ അതുല്യ പ്രജാപാലകൻ. പ്രജകളുടെ ജീവികയ്ക്കായി ഭൂമിയെ പശുവുപോലെ ദോഹിക്കുകയും, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ട് മലകൾ പൊട്ടിച്ച് ഭൂമി സമതലമാക്കുകയും ചെയ്യും।
Verse 23
विस्फूर्जयन्नाजगवं धनु: स्वयंयदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तोलाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्र: ॥ २३ ॥
അവൻ സ്വയം അജഗവ ധനുസ്സിന്റെ ഞാണം മുഴക്കിക്കൊണ്ട്, യുദ്ധത്തിൽ അപ്രതിരോധ്യനായി രാജ്യത്ത് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, വാൽ ഉയർത്തി കാട്ടിൽ നടക്കുന്ന സിംഹത്തെ കണ്ടാൽ ചെറുമൃഗങ്ങൾ ഒളിക്കുന്നതുപോലെ, ദുഷ്ട ദൈത്യസ്വഭാവികളും കള്ളന്മാരും എല്ലാദിക്കിലും ഒളിച്ചുപോകും।
Verse 24
एषोऽश्वमेधाञ् शतमाजहारसरस्वती प्रादुरभावि यत्र । अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दर:शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ २४ ॥
സരസ്വതി നദി ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് ഈ രാജാവ് നൂറ് അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ നടത്തും. അവസാന യാഗം നടക്കുമ്പോൾ ശതക്രതു പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രൻ യാഗകുതിരയെ മോഷ്ടിക്കും।
Verse 25
एष स्वसद्मोपवने समेत्यसनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ २५ ॥
ഈ രാജാവ് തന്റെ രാജമന്ദിരത്തിന്റെ ഉപവനത്തിൽ നാലു കുമാരന്മാരിൽ ഒരനായ ഭഗവാൻ സനത്കുമാരനെ കാണും. ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിച്ച്, പരബ്രഹ്മത്തെ അറിയാൻ സഹായിക്കുന്ന നിർമല ജ്ഞാനവും അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ദിവ്യാനന്ദവും പ്രാപിക്കും।
Verse 26
तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रम: । श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथा: पृथु: पृथुपराक्रम: ॥ २६ ॥
ഇങ്ങനെ രാജാവ് പൃഥുവിന്റെ വീരകീർത്തി എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധമായാൽ, മഹാപരാക്രമിയായ പൃഥു തന്റെതായ മഹിമയെ പാടുന്ന, തനിക്കാശ്രിതമായ ഗാഥകൾ എപ്പോഴും കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കും।
Verse 27
दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्र:स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्य: । सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमानमहानुभावो भविता पतिर्भुव: ॥ २७ ॥
പൃഥു മഹാരാജന്റെ ആജ്ഞയെ ആരും ലംഘിക്കുവാൻ കഴിയില്ല. അദ്ദേഹം ലോകം ജയിച്ച് തന്റെ തേജസ്സാൽ പ്രജകളുടെ ത്രിവിധ ദുഃഖങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നീക്കും. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം സർവ്വലോകത്തും പ്രസിദ്ധനാകും; ദേവാസുരേന്ദ്രന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്തായ പ്രവർത്തികളെ നിശ്ചയമായി പാടിപ്പുകഴ്ത്തും.
Frequently Asked Questions
Their statement underscores two Bhāgavata principles: (1) Bhagavān-tattva and His empowered manifestations are ultimately beyond the reach of finite speech, even for celestial intellects; and (2) praise becomes valid when it is śruti-smṛti-sādhu guided—spoken under instruction from realized authorities rather than from ego. Thus, their humility safeguards the glorification from becoming mere rhetoric and frames it as service (kīrtana) aligned with paramparā.
An ideal king is portrayed as simultaneously compassionate and strict: he protects dharma, supports yajña and brāhmaṇical culture, shelters the surrendered, and cares for the poor—yet he also punishes irreligion and theft. He is impartial (punishes even his own son if guilty), administratively intelligent (confidential policies, effective espionage), and welfare-oriented (taxation returned as public benefit), reflecting cosmic order through analogies to the sun, earth, air, and Varuṇa.
It foreshadows a coming conflict that tests the limits of royal ambition and divine hierarchy. The aśvamedha establishes sovereignty, but Indra’s theft introduces envy and rivalry even among devas, setting up later chapters where Pṛthu’s power, restraint, and ultimate orientation toward spiritual instruction are highlighted. The episode functions as narrative tension and as a lesson that even dharmic power must remain subordinate to higher devotional and transcendental aims.
Sanat-kumāra is one of the four Kumāras—primordial sages renowned for jñāna and devotion. His meeting with Pṛthu signals the canto’s shift from external conquest to internal liberation: the ideal ruler culminates not merely in prosperity and order, but in receiving and embodying teachings that grant ānanda beyond material success. This encounter anchors kingship within the Bhāgavata telos—bhakti leading to realization.