Adhyaya 15
The Appearance and Coronation of King Pṛthu (Pṛthu-avatāra) and His Humble Refusal of Premature Praise
അധാർമ്മികനായ രാജാവ് വേനന്റെ പതനവും മരണവും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണരും ഋഷിമാരും അവന്റെ ദേഹം മഥിച്ച് രാജ്യസങ്കടത്തിന് ദൈവീക പരിഹാരം പുറത്തെടുക്കുന്നു. അവന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് പുരുഷ-സ്ത്രീ ദ്വയം—പൃഥുവും അർച്ചിയും—പ്രകടിക്കുന്നു; പൃഥു വിഷ്ണുവിന്റെ ഭരണശക്തിയാൽ ശക്ത്യാവേശാവതാരമായി, അർച്ചി ശ്രീലക്ഷ്മിയുടെ അംശപ്രകടനമായി—ധർമ്മവും സമൃദ്ധിയും ഒരുമിച്ച് ലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരാൻ. ഗന്ധർവർ പാടുന്നു, സിദ്ധർ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചെയ്യുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് വന്ന് കൈത്തളത്തിൽ ചക്രചിഹ്നവും പാദങ്ങളിൽ പദ്മചിഹ്നങ്ങളും പോലുള്ള വിഷ്ണുലക്ഷണങ്ങളാൽ പൃഥുവിന്റെ അവതാരത്വം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ രാജാഭിഷേകം നടത്തുന്നു; നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, ദേവഗണം ആയുധങ്ങൾ, രാജചിഹ്നങ്ങൾ, ജ്ഞാന-കവചം, ഐശ്വര്യോപഹാരങ്ങൾ നൽകി പൃഥുവിനെ സർവ്വഭൗമാധിപനായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ സൂത-മാഗധ-വന്ദികളുടെ അതിശയസ്തുതിയെ പൃഥു നിയന്ത്രിച്ച്—കർമ്മം കൊണ്ട് അർഹത തെളിയുന്നതുവരെ അപ്രകട ഗുണാരോപണം നിരസിച്ച്, സ്തുതിയെ പരമേശ്വരനിലേക്കു തിരിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच अथ तस्य पुनर्विप्रैरपुत्रस्य महीपते: । बाहुभ्यां मथ्यमानाभ्यां मिथुनं समपद्यत ॥ १ ॥
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—വിദുരാ! പിന്നെ പുത്രനില്ലാതെ മരിച്ച രാജാവ് വേനന്റെ രണ്ടു ഭുജങ്ങളും ബ്രാഹ്മണരും മഹർഷിമാരും വീണ്ടും മഥിച്ചു. അതിന്റെ ഫലമായി ഒരു പുരുഷനും ഒരു സ്ത്രീയും അടങ്ങിയ ദമ്പതികൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 2
तद् दृष्ट्वा मिथुनं जातमृषयो ब्रह्मवादिन: । ऊचु: परमसन्तुष्टा विदित्वा भगवत्कलाम् ॥ २ ॥
ആ പുരുഷ-സ്ത്രീ ദമ്പതികൾ ജനിച്ചതുകണ്ട് വേദജ്ഞരായ ഋഷിമാർ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായി. അത് പരമപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിന്റെ അംശ-കലയുടെ വിപുലീകരണമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞതിനാൽ അവർ ആനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി।
Verse 3
ऋषय ऊचु: एष विष्णोर्भगवत: कला भुवनपालिनी । इयं च लक्ष्म्या: सम्भूति: पुरुषस्यानपायिनी ॥ ३ ॥
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഈ പുരുഷൻ സർവ്വഭുവനപാലകനായ വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ശക്തിയുടെ അംശമാണ്; ഈ സ്ത്രീ പ്രഭുവിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വേർപെടാത്ത ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ അംശസംബൂതി ആകുന്നു।
Verse 4
अयं तु प्रथमो राज्ञां पुमान् प्रथयिता यश: । पृथुर्नाम महाराजो भविष्यति पृथुश्रवा: ॥ ४ ॥
ഇവരിൽ ഈ പുരുഷൻ രാജാക്കന്മാരിൽ പ്രഥമനായി തന്റെ യശസ് ലോകമാകെ വ്യാപിപ്പിക്കും. അവന്റെ നാമം പൃഥു; അവൻ മഹാരാജ പൃഥുശ്രവാ ആകും.
Verse 5
इयं च सुदती देवी गुणभूषणभूषणा । अर्चिर्नाम वरारोहा पृथुमेवावरुन्धती ॥ ५ ॥
ഈ ദേവി സുദന്തി; ഗുണഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി, ധരിക്കുന്ന ആഭരണങ്ങളെയും തന്നെക്കൊണ്ട് കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു. അവളുടെ നാമം അർച്ചി; ഈ വരാരോഹാ ഭാവിയിൽ പൃഥുവിനെ തന്നേ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും.
Verse 6
एष साक्षाद्धरेरंशो जातो लोकरिरक्षया । इयं च तत्परा हि श्रीरनुजज्ञेऽनपायिनी ॥ ६ ॥
പൃഥുവിന്റെ രൂപത്തിൽ ഇദ്ദേഹം സാക്ഷാൽ ഹരിയുടെ അംശമായി ലോകരക്ഷയ്ക്കായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ നിത്യസഹചാരിണിയായ അനപായിനി ശ്രീലക്ഷ്മി അർച്ചി രൂപത്തിൽ അംശതഃ അവതരിച്ച് പൃഥുവിന്റെ പാട്ടരാണിയാകും.
Verse 7
मैत्रेय उवाच प्रशंसन्ति स्म तं विप्रा गन्धर्वप्रवरा जगु: । मुमुचु: सुमनोधारा: सिद्धा नृत्यन्ति स्व:स्त्रिय: ॥ ७ ॥
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയ വിദുരജീ, അപ്പോൾ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും പൃഥു മഹാരാജനെ മഹത്തായി പ്രശംസിച്ചു; ഗന്ധർവലോകത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ ഗായകർ അവന്റെ കീർത്തി പാടി. സിദ്ധലോകവാസികൾ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി; സ്വർഗ്ഗത്തിലെ സുന്ദരികൾ ആനന്ദാവേശത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു.
Verse 8
शङ्खतूर्यमृदङ्गाद्या नेदुर्दुन्दुभयो दिवि । तत्र सर्व उपाजग्मुर्देवर्षिपितृणां गणा: ॥ ८ ॥
ആകാശത്തിൽ ശംഖം, തൂര്യം, മൃദംഗം മുതലായവയും ദുന്ദുഭികളും മുഴങ്ങി. അപ്പോൾ ദേവർഷികളും പിതൃഗണങ്ങളും സ്വർഗ്ഗലോകഗണങ്ങളും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.
Verse 9
ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
ജഗദ്ഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ദേവന്മാരോടും അവരുടെ അധിപന്മാരോടും കൂടി അവിടെ എത്തി. വൈന്യപുത്രൻ പൃഥുവിന്റെ വലങ്കയ്യിൽ ഗദാധര വിഷ്ണുവിന്റെ രേഖാചിഹ്നങ്ങളും പാദതളങ്ങളിൽ താമരമുദ്രയും കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ശ്രീഹരിയുടെ അംശ-കല ആണെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആരുടെ കരത്തിൽ ചക്രമുദ്ര മുതലായ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അവനെ പരമേശ്വരന്റെ അംശാവതാരമായി കരുതണം.
Verse 10
ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
ജഗദ്ഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടും അവരുടെ അധിപന്മാരോടും കൂടി അവിടെ എത്തി. പൃഥുവിന്റെ വലങ്കയ്യിൽ ഗദാധര വിഷ്ണുവിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളും പാദതളങ്ങളിൽ താമരമുദ്രയും കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ശ്രീഹരിയുടെ അംശ-കല ആണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു; കരത്തിൽ ചക്രമുദ്ര മുതലായ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉള്ളവൻ പരമേശ്വരന്റെ അംശാവതാരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 11
तस्याभिषेक आरब्धो ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । आभिषेचनिकान्यस्मै आजह्रु: सर्वतो जना: ॥ ११ ॥
അപ്പോൾ വേദകർമ്മങ്ങളിൽ നിഷ്ഠയുള്ള ബ്രഹ്മവാദി ബ്രാഹ്മണർ രാജാഭിഷേകം ആരംഭിച്ചു. എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ജനങ്ങൾ അഭിഷേകോപകരണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു; ഇങ്ങനെ എല്ലാം സമ്പൂർണ്ണമായി.
Verse 12
सरित्समुद्रा गिरयो नागा गाव: खगा मृगा: । द्यौ: क्षिति: सर्वभूतानि समाजह्रुरुपायनम् ॥ १२ ॥
നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, നാഗങ്ങൾ, പശുക്കൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, ദ്യുലോകം, ഭൂമി, എല്ലാജീവികളും—തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് രാജാവിന് അർപ്പിക്കാൻ ഉപായനങ്ങൾ (സമ്മാനങ്ങൾ) കൊണ്ടുവന്നു.
Verse 13
सोऽभिषिक्तो महाराज: सुवासा: साध्वलड़्क़ृत: । पत्न्यार्चिषालड्क़ृतया विरेजेऽग्निरिवापर: ॥ १३ ॥
ഇങ്ങനെ മഹാരാജാവ് പൃഥു ഉത്തമ വസ്ത്രാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് അഭിഷിക്തനായി സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തപ്പെട്ടു. അലങ്കൃതയായ അർച്ചി രാജ്ഞിയോടുകൂടെ അദ്ദേഹം രണ്ടാമത്തെ അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായി തിളങ്ങി.
Verse 14
तस्मै जहार धनदो हैमं वीर वरासनम् । वरुण: सलिलस्रावमातपत्रं शशिप्रभम् ॥ १४ ॥
അപ്പോൾ ധനദനായ കുബേരൻ അദ്ദേഹത്തിന് സ്വർണ്ണമയമായ ശ്രേഷ്ഠ രാജാസനം സമ്മാനിച്ചു. വരുണദേവൻ ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ, നിരന്തരം സൂക്ഷ്മ ജലകണങ്ങൾ തളിക്കുന്ന കുടയും നൽകി.
Verse 15
वायुश्च वालव्यजने धर्म: कीर्तिमयीं स्रजम् । इन्द्र: किरीटमुत्कृष्टं दण्डं संयमनं यम: ॥ १५ ॥
വായുദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന് കേശചാമരങ്ങളായ രണ്ട് വ്യജനങ്ങൾ നൽകി. ധർമ്മരാജൻ കീർത്തി വർധിപ്പിക്കുന്ന പുഷ്പമാല നൽകി. ഇന്ദ്രൻ ഉത്തമ കിരീടം നൽകി; യമരാജൻ ലോകഭരണത്തിനായുള്ള സംയമനദണ്ഡം (രാജദണ്ഡം) സമ്മാനിച്ചു.
Verse 16
ब्रह्मा ब्रह्ममयं वर्म भारती हारमुत्तमम् । हरि: सुदर्शनं चक्रं तत्पत्न्यव्याहतां श्रियम् ॥ १६ ॥
ബ്രഹ്മാവ് അദ്ദേഹത്തിന് ബ്രഹ്മജ്ഞാനമയമായ സംരക്ഷണകവചം നൽകി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ഭാരതി (സരസ്വതി) ഉത്തമ ഹാരം നൽകി. ഹരി (വിഷ്ണു) സുദർശനചക്രം നൽകി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ലക്ഷ്മീദേവി അക്ഷയമായ ഐശ്വര്യം പ്രസാദിച്ചു.
Verse 17
दशचन्द्रमसिं रुद्र: शतचन्द्रं तथाम्बिका । सोमोऽमृतमयानश्वांस्त्वष्टा रूपाश्रयं रथम् ॥ १७ ॥
രുദ്രൻ (ശിവൻ) പത്ത് ചന്ദ്രചിഹ്നങ്ങളുള്ള ഉറയോടുകൂടിയ വാൾ നൽകി; അംബിക (ദുർഗ്ഗ) നൂറ് ചന്ദ്രചിഹ്നങ്ങളുള്ള പരിച നൽകി. സോമദേവൻ അമൃതമയ കുതിരകൾ നൽകി; ത്വഷ്ടാ (വിശ്വകർമ്മ) അത്യന്തം മനോഹരമായ രഥം സമ്മാനിച്ചു.
Verse 18
अग्निराजगवं चापं सूर्यो रश्मिमयानिषून् । भू: पादुके योगमय्यौ द्यौ: पुष्पावलिमन्वहम् ॥ १८ ॥
അഗ്നിദേവൻ ആടിന്റെയും പശുവിന്റെയും കൊമ്പുകളിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ അജഗവ ധനുസ്സു നൽകി. സൂര്യദേവൻ സൂര്യകിരണങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായ അമ്പുകൾ നൽകി. ഭൂർലോകാധിഷ്ഠാത്രി ദേവത യോഗമയ പാദുകകൾ നൽകി; ആകാശചാര ദേവന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും പുഷ്പമാലകൾ അർപ്പിച്ചു.
Verse 19
नाट्यं सुगीतं वादित्रमन्तर्धानं च खेचरा: । ऋषयश्चाशिष: सत्या: समुद्र: शङ्खमात्मजम् ॥ १९ ॥
ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവന്മാർ നാട്യം, സുസംഗീതം, വാദ്യവിദ്യ, കൂടാതെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അന്തർധാനം ചെയ്യാനുള്ള കലയും നൽകി. മഹർഷിമാർ സത്യവും അച്യുതവുമായ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി. സമുദ്രം സമുദ്രജന്യമായ ശംഖം അർപ്പിച്ചു.
Verse 20
सिन्धव: पर्वता नद्यो रथवीथीर्महात्मन: । सूतोऽथ मागधो वन्दी तं स्तोतुमुपतस्थिरे ॥ २० ॥
സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും നദികളും ആ മഹാത്മാവിന് രഥം തടസ്സമില്ലാതെ ഓടിക്കാനുള്ള വഴിയൊരുക്കി. പിന്നെ സൂതൻ, മാഗധൻ, വന്ദി എന്നിവർ സ്തുതിയും പ്രശംസയും അർപ്പിക്കാൻ സമീപിച്ചു. എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തത്തത്കർത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ ഹാജരായി.
Verse 21
स्तावकांस्तानभिप्रेत्य पृथुर्वैन्य: प्रतापवान् । मेघनिर्ह्रादया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ २१ ॥
ആ സ്തുതികാരരെ കണ്ട മഹാപ്രതാപിയായ വേനപുത്രൻ രാജാവ് പൃഥു അവരെ അഭിനന്ദിക്കാനായി പുഞ്ചിരിച്ചു; മേഘഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ ഗൗരവമുള്ള വാണിയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 22
पृथुरुवाच भो: सूत हे मागध सौम्य वन्दिँ- ल्लोकेऽधुनास्पष्टगुणस्य मे स्यात् । किमाश्रयो मे स्तव एष योज्यतां मा मय्यभूवन्वितथा गिरो व: ॥ २२ ॥
പൃഥു പറഞ്ഞു—ഹേ സൗമ്യ സൂതാ, ഹേ മാഗധാ, ഹേ വന്ദീ! നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ ഗുണങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എന്നിൽ വ്യക്തമായി കാണുന്നില്ല. പിന്നെ എന്റെ ആശ്രയത്തിൽ ഈ സ്തുതി എന്തിന്? നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ എന്നെക്കുറിച്ച് വ്യർത്ഥമാകരുത്; അവ യോജ്യനായ മറ്റൊരാൾക്കു അർപ്പിക്കുന്നതുതന്നെ ഉത്തമം.
Verse 23
तस्मात्परोक्षेऽस्मदुपश्रुतान्यलं करिष्यथ स्तोत्रमपीच्यवाच: । सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादे जुगुप्सितं न स्तवयन्ति सभ्या: ॥ २३ ॥
അതുകൊണ്ട്, ഹേ മധുരവാക്യ ഗായകരേ, നിങ്ങൾ എന്റെ സംബന്ധമായി കേട്ട ഗുണങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്നിൽ പ്രകടമാകുമ്പോൾ, യുക്തമായ സമയത്ത് സ്തോത്രം ചെയ്യുക. ഉത്തമശ്ലോകനായ ഭഗവാന്റെ ഗുണാനുവാദത്തിൽ നിഷ്ഠരായ സജ്ജനർ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത മനുഷ്യനിൽ അസത്യഗുണങ്ങൾ ചാർത്തി സ്തുതിക്കുകയില്ല.
Verse 24
महद्गुणानात्मनि कर्तुमीश: क: स्तावकै: स्तावयतेऽसतोऽपि । तेऽस्याभविष्यन्निति विप्रलब्धो जनावहासं कुमतिर्न वेद ॥ २४ ॥
ഇത്ര മഹത്തായ ഗുണങ്ങൾ സ്വന്തമായി ധരിക്കാൻ യോഗ്യനായ ബുദ്ധിമാൻ, അവ ഗുണങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ അനുയായികളാൽ തന്നെ പുകഴ്ത്തിപ്പിക്കുമോ? ‘ഇവൻ ഭാവിയിൽ ഇങ്ങനെയാകും’ എന്നു പറഞ്ഞുള്ള പുകഴ്ച വെറും വഞ്ചനയാണ്; അത് സ്വീകരിക്കുന്ന മൂഢൻ ജനങ്ങൾ തനിയെ പരിഹസിക്കുന്നുവെന്ന് അറിയുന്നില്ല.
Verse 25
प्रभवो ह्यात्मन: स्तोत्रं जुगुप्सन्त्यपि विश्रुता: । ह्रीमन्त: परमोदारा: पौरुषं वा विगर्हितम् ॥ २५ ॥
മാനബോധവും മഹോദാരതയും ഉള്ളവൻ തന്റെ നിന്ദ്യകൃത്യങ്ങളുടെ വിവരണം കേൾക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തതുപോലെ, അത്യന്തം പ്രശസ്തനും ശക്തിമാനുമായവനും സ്വന്തം പുകഴ്ച കേൾക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല.
Verse 26
वयं त्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभि: । कर्मभि: कथमात्मानं गापयिष्याम बालवत् ॥ २६ ॥
ഹേ സൂതാദി ഭക്തജനങ്ങളേ, ഇതുവരെ ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠകൃത്യങ്ങളാൽ ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിട്ടില്ല; കാരണം നിങ്ങൾ പാടിപ്പുകഴ്ത്താൻ പറ്റുന്ന ഒന്നും ഞാൻ ചെയ്തിട്ടില്ല. അപ്പോൾ കുട്ടികളെപ്പോലെ എന്റെ പ്രവർത്തികളെ പാടാൻ നിങ്ങളെ എങ്ങനെ ഏർപ്പെടുത്തും?
Frequently Asked Questions
The churning is a dhārmic intervention to extract order from chaos after Vena’s misrule. Śāstrically, it shows that when adharma destabilizes society, the brāhmaṇas’ spiritual power and the Lord’s plan can reconstitute governance. Symbolically, it mirrors samudra-manthana: from disturbance, providence brings forth what is needed for universal maintenance—here, the righteous king Pṛthu and his śrī-sahacāriṇī, Arci.
Pṛthu is described as a partial manifestation empowered by Viṣṇu’s maintaining potency—fit to become the first among kings in exemplary rule—while Arci is a partial manifestation of the goddess of fortune (Śrī/Lakṣmī), who is never separated from the Lord. Their pairing teaches that righteous sovereignty and prosperity must co-exist under divine alignment.
Brahmā observes auspicious marks associated with Viṣṇu—such as the cakra sign on the palm and lotus impressions on the soles—classical indicators in Purāṇic and āyur-physiognomic traditions that denote an avatāric or divinely empowered status. This establishes Pṛthu’s legitimacy beyond mere heredity.
The offerings depict cosmic cooperation when dharma is restored: each deva empowers the king’s service—protection (weapons), moral authority (scepter), fame aligned with virtue (garland), and inner protection (Brahmā’s ‘garment’ of spiritual knowledge). The message is that nature and heaven support a ruler who rules as Viṣṇu’s representative, not as an egoistic enjoyer.
Pṛthu rejects praise for qualities not yet demonstrated, calling it deceitful and ultimately insulting. He teaches that kīrtana and stuti must be truthful and properly directed: the Supreme Lord is the rightful object of unqualified glorification, while a human leader should accept praise only when earned through verifiable dhārmic action—an essential safeguard against royal vanity.