Adhyaya 10

Verse 1

मैत्रेय उवाच प्रजापतेर्दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुव: । उपयेमे भ्रमिं नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ ॥ १ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—വിദുരാ! തുടർന്ന് ധ്രുവ മഹാരാജാവ് പ്രജാപതി ശിശുമാരന്റെ പുത്രി ഭ്രമിയെ വിവാഹം ചെയ്തു; അവളിൽ നിന്ന് കല്പയും വത്സരവും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു।

Verse 2

इलायामपि भार्यायां वायो: पुत्र्यां महाबल: । पुत्रमुत्कलनामानं योषिद्रत्नमजीजनत् ॥ २ ॥

മഹാബലനായ ധ്രുവ മഹാരാജാവിന് വായുദേവന്റെ പുത്രിയായ ഇലാ എന്ന മറ്റൊരു ഭാര്യയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവളിൽ നിന്ന് ഉത്കലൻ എന്ന പുത്രനും അതിസുന്ദരിയായ ഒരു പുത്രിയും ജനിച്ചു।

Verse 3

उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा । हत: पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता ॥ ३ ॥

ധ്രുവ മഹാരാജാവിന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ഉത്തമൻ, വിവാഹം കഴിക്കാതെയിരിക്കെ, ഒരിക്കൽ വേട്ടയ്ക്കുപോയപ്പോൾ ഹിമാലയത്തിൽ ശക്തനായ ഒരു യക്ഷൻ അവനെ കൊന്നു. അവന്റെ മാതാവ് സുരുചിയും പുത്രന്റെ വഴിയെ പിന്തുടർന്ന് ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു।

Verse 4

ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पित: । जैत्रं स्यन्दनमास्थाय गत: पुण्यजनालयम् ॥ ४ ॥

സഹോദരൻ ഉത്തമന്റെ വധവാർത്ത കേട്ട ധ്രുവ മഹാരാജാവ് ദുഃഖവും ക്രോധവും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു. ജയരഥത്തിൽ കയറി യക്ഷരുടെ നഗരമായ അലകാപുരിയിലേക്കു വിജയം തേടി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 5

गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् । ददर्श हिमवद्‌द्रोण्यां पुरीं गुह्यकसङ्कुलाम् ॥ ५ ॥

രാജാവായ ധ്രുവ മഹാരാജൻ ഉത്തരദിശയിലേക്കു ഹിമാലയപ്രദേശത്ത്, രുദ്രന്റെ അനുചരന്മാർ സേവിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് ചെന്നു, ഹിമവത് താഴ്വരയിൽ ഗുഹ്യകരാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു നഗരത്തെ കണ്ടു.

Verse 6

दध्मौ शङ्खं बृहद्बाहु: खं दिशश्चानुनादयन् । येनोद्विग्नद‍ृश: क्षत्तरुपदेव्योऽत्रसन्भृशम् ॥ ६ ॥

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിദുര, ധ്രുവ മഹാരാജൻ അലകാപുരിയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നയുടൻ ശംഖം ഊതിച്ചു; അതിന്റെ നാദം ആകാശത്തിലും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മുഴങ്ങി. അതുകൊണ്ട് യക്ഷന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ടു; അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ വ്യാകുലത തെളിഞ്ഞു.

Verse 7

ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेवमहाभटा: । असहन्तस्तन्निनादमभिपेतुरुदायुधा: ॥ ७ ॥

ഹേ വീര വിദുര, അപ്പോൾ യക്ഷന്മാരിലെ അത്യന്തം ശക്തരായ ഉപദേവ എന്ന മഹാഭടന്മാർ ആ നിനാദം സഹിക്കാതെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് ധ്രുവനെ ആക്രമിച്ചു.

Verse 8

स तानापततो वीर उग्रधन्वा महारथ: । एकैकं युगपत्सर्वानहन् बाणैस्त्रिभिस्त्रिभि: ॥ ८ ॥

അപ്പോൾ ഉഗ്രധനുസ്സുകാരനും മഹാരഥനുമായ ധ്രുവ മഹാരാജൻ, പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വീരന്മാരെ ഒരേസമയം മൂന്നു മൂന്നു അമ്പുകൾ വിടിച്ച്, ഒരൊരുത്തനായി എല്ലാവരെയും വീഴ്ത്തി.

Verse 9

ते वै ललाटलग्नैस्तैरिषुभि: सर्व एव हि । मत्वा निरस्तमात्मानमाशंसन् कर्म तस्य तत् ॥ ९ ॥

യക്ഷവീരന്മാർ ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ അമ്പുകൾ അവരുടെ നെറ്റിയിൽ തന്നെ പതിയുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, തങ്ങൾ പരാജിതരാകുമെന്ന് ഉറപ്പിച്ചു. എങ്കിലും വീരധർമ്മപ്രകാരം അവർ ധ്രുവന്റെ ആ പരാക്രമത്തെ പ്രശംസിച്ചു.

Verse 10

तेऽपि चामुममृष्यन्त: पादस्पर्शमिवोरगा: । शरैरविध्यन् युगपद् द्विगुणं प्रचिकीर्षव: ॥ १० ॥

പാദസ്പർശം സർപ്പങ്ങൾ സഹിക്കാത്തതുപോലെ, ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ അത്ഭുതപരാക്രമം സഹിക്കാതെ യക്ഷർ ഒരേസമയം ഇരട്ടിയോളം അമ്പുകൾ വിട്ട് തങ്ങളുടെ വീര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു।

Verse 11

तत: परिघनिस्त्रिंशै: प्रासशूलपरश्वधै: । शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिश्चित्रवाजै: शरैरपि ॥ ११ ॥ अभ्यवर्षन् प्रकुपिता: सरथं सहसारथिम् । इच्छन्तस्तत्प्रतीकर्तुमयुतानां त्रयोदश ॥ १२ ॥

അപ്പോൾ ക്രോധിച്ച യക്ഷർ ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ മേൽ—രഥവും സാരഥിയും ഉൾപ്പെടെ—ചിറകുകളുള്ള വിചിത്ര അമ്പുകൾ, പരിഘം, നിസ്ത്രിംശം, പ്രാസ-ശൂലം, പരശ്വധം, ശക്തി, ഋഷ്ടി, ഭൂശുണ്ഡി മുതലായ ആയുധങ്ങൾ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 12

तत: परिघनिस्त्रिंशै: प्रासशूलपरश्वधै: । शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिश्चित्रवाजै: शरैरपि ॥ ११ ॥ अभ्यवर्षन् प्रकुपिता: सरथं सहसारथिम् । इच्छन्तस्तत्प्रतीकर्तुमयुतानां त्रयोदश ॥ १२ ॥

ഒരു ലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം യക്ഷസൈന്യം അത്യന്തം ക്രോധിച്ചു, ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ അത്ഭുത പ്രവർത്തികളെ തോൽപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അവർ പൂർണ്ണശക്തിയോടെ രഥവും സാരഥിയും ഉൾപ്പെടെ ധ്രുവന്റെ മേൽ ആയുധങ്ങളും അമ്പുകളും മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 13

औत्तानपादि: स तदा शस्त्रवर्षेण भूरिणा । न एवाद‍ृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरि: ॥ १३ ॥

അപ്പോൾ ഔത്താനപാദി ധ്രുവ മഹാരാജൻ അത്യധികമായ ആയുധമഴയിൽ പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടു; കനത്ത മഴയിൽ പർവ്വതം മറയുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹം കാണാതായി।

Verse 14

हाहाकारस्तदैवासीत्सिद्धानां दिवि पश्यताम् । हतोऽयं मानव: सूर्यो मग्न: पुण्यजनार्णवे ॥ १४ ॥

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് യുദ്ധം കാണുകയായിരുന്ന സിദ്ധന്മാർക്കിടയിൽ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു—“മനുവിന്റെ പൗത്രനായ ധ്രുവൻ സൂര്യനെപ്പോലെ; ഇപ്പോൾ യക്ഷരുടെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി അസ്തമിച്ചു!”

Verse 15

नदत्सु यातुधानेषु जयकाशिष्वथो मृधे । उदतिष्ठद्रथस्तस्य नीहारादिव भास्कर: ॥ १५ ॥

യുദ്ധത്തിൽ യക്ഷർ ‘ഞങ്ങൾ ജയിച്ചു’ എന്നു ഗർജിക്കുമ്പോൾ, ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ രഥം പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—മൂടൽമഞ്ഞിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ തെളിയുന്നതുപോലെ।

Verse 16

धनुर्विस्फूर्जयन्दिव्यं द्विषतां खेदमुद्वहन् । अस्त्रौघं व्यधमद्बाणैर्घनानीकमिवानिल: ॥ १६ ॥

ധ്രുവ മഹാരാജൻ ദിവ്യധനുസ്സിനെ മുഴക്കിയപ്പോൾ ശത്രുക്കളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഖേദം നിറഞ്ഞു. അവൻ ഇടവിടാതെ അമ്പുകൾ വിടിച്ച് അവരുടെ ആയുധക്കൂട്ടത്തെ തകർത്തു—പ്രബല കാറ്റ് മേഘസമൂഹത്തെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 17

तस्य ते चापनिर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम् । कायानाविविशुस्तिग्मा गिरीनशनयो यथा ॥ १७ ॥

ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ട മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ രാക്ഷസരുടെ കവചം തുളച്ച് അവരുടെ ദേഹത്തിൽ കുത്തിനുഴഞ്ഞു—ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രം പർവ്വതദേഹങ്ങളെ തകർക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 18

भल्लै: सञ्छिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलै: । ऊरुभिर्हेमतालाभैर्दोर्भिर्वलयवल्गुभि: ॥ १८ ॥ हारकेयूरमुकुटैरुष्णीषैश्च महाधनै: । आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहरा: ॥ १९ ॥

മൈത്രേയ ഋഷി പറഞ്ഞു—വിദുരാ! ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ ഭല്ലബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഛേദിക്കപ്പെട്ടവരുടെ തലകൾ മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങളും ഉഷ്ണീഷങ്ങളും ധരിച്ച് തിളങ്ങി. അവരുടെ തുടകൾ സ്വർണ്ണതാളവൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ, ഭുജങ്ങൾ സ്വർണ്ണവളകളും കെയൂരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; തലയിൽ അതിമൂല്യമുള്ള സ്വർണ്ണജടിത മുകുടങ്ങളും ശിരസ്ത്രാണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഭരണങ്ങൾ പടർന്നിരുന്ന ആ രണഭൂമി വീരന്റെ മനസ്സിനെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നവിധം പ്രകാശിച്ചു।

Verse 19

भल्लै: सञ्छिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलै: । ऊरुभिर्हेमतालाभैर्दोर्भिर्वलयवल्गुभि: ॥ १८ ॥ हारकेयूरमुकुटैरुष्णीषैश्च महाधनै: । आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहरा: ॥ १९ ॥

മൈത്രേയ ഋഷി പറഞ്ഞു—വിദുരാ! ധ്രുവ മഹാരാജന്റെ ഭല്ലബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഛേദിക്കപ്പെട്ടവരുടെ തലകൾ മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങളും ഉഷ്ണീഷങ്ങളും ധരിച്ച് തിളങ്ങി. അവരുടെ തുടകൾ സ്വർണ്ണതാളവൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ, ഭുജങ്ങൾ സ്വർണ്ണവളകളും കെയൂരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; തലയിൽ അതിമൂല്യമുള്ള സ്വർണ്ണജടിത മുകുടങ്ങളും ശിരസ്ത്രാണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ആഭരണങ്ങൾ പടർന്നിരുന്ന ആ രണഭൂമി വീരന്റെ മനസ്സിനെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നവിധം പ്രകാശിച്ചു।

Verse 20

हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद् रक्षोगणा: क्षत्रियवर्यसायकै: । प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवु- र्मृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव ॥ २० ॥

മഹാനായ യോദ്ധാവായ ധ്രുവ മഹാരാജാവിന്റെ അമ്പുകളാൽ ബാക്കിയുള്ള യക്ഷന്മാരുടെ അവയവങ്ങൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു. സിംഹത്താൽ പരാജയപ്പെട്ട ആനകൾ ഓടിപ്പോകുന്നതുപോലെ അവർ യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോകാൻ തുടങ്ങി.

Verse 21

अपश्यमान: स तदाततायिनं महामृधे कञ्चन मानवोत्तम: । पुरीं दिद‍ृक्षन्नपि नाविशद्‌द्विषां न मायिनां वेद चिकीर्षितं जन: ॥ २१ ॥

മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ധ്രുവ മഹാരാജാവ് ആ വലിയ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ശത്രുസൈനികരാരും ആയുധങ്ങളുമായി നിൽക്കുന്നില്ലെന്ന് കണ്ടു. അളകാപുരി നഗരം കാണാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിലും, മായാവികളായ യക്ഷന്മാരുടെ പദ്ധതികൾ ആർക്കും അറിയില്ലെന്ന് കരുതി അദ്ദേഹം അതിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല.

Verse 22

इति ब्रुवंश्चित्ररथ: स्वसारथिं यत्त: परेषां प्रतियोगशङ्कित: । शुश्राव शब्दं जलधेरिवेरितं नभस्वतो दिक्षु रजोऽन्वद‍ृश्यत ॥ २२ ॥

ഇതിനിടയിൽ, ധ്രുവ മഹാരാജാവ് തന്റെ തേരാളിയോട് സംസാരിക്കുകയും മായാവികളായ ശത്രുക്കളെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, സമുദ്രം ഇരമ്പുന്നതുപോലെയുള്ള ഭയാനകമായ ശബ്ദം അവർ കേട്ടു. ആകാശത്ത് നിന്ന് എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും വലിയ പൊടിക്കാറ്റ് വരുന്നത് അവർ കണ്ടു.

Verse 23

क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वत: । विस्फुरत्तडिता दिक्षु त्रासयत्स्तनयित्नुना ॥ २३ ॥

ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ ആകാശം മുഴുവൻ കാർമേഘങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടു, ഭയങ്കരമായ ഇടിമുഴക്കം കേട്ടു. മിന്നൽ പിണരുകൾക്കൊപ്പം കനത്ത മഴയും പെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

Verse 24

ववृषू रुधिरौघासृक्पूयविण्मूत्रमेदस: । निपेतुर्गगनादस्य कबन्धान्यग्रतोऽनघ ॥ २४ ॥

ഹേ പാപരഹിതനായ വിദുരാ, ആ മഴയിൽ രക്തം, കഫം, പഴുപ്പ്, മലം, മൂത്രം, മജ്ജ എന്നിവ ധ്രുവ മഹാരാജാവിന്റെ മുന്നിൽ വീണു. ആകാശത്ത് നിന്ന് തലയില്ലാത്ത ഉടലുകളും വീഴാൻ തുടങ്ങി.

Verse 25

तत: खेऽद‍ृश्यत गिरिर्निपेतु: सर्वतोदिशम् । गदापरिघनिस्त्रिंशमुसला: साश्मवर्षिण: ॥ २५ ॥

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ഒരു മഹാപർവ്വതം ദൃശ്യമാകുകയും; എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്ന് ആലിക്കല്ലുകളോടൊപ്പം ശൂലങ്ങൾ, ഗദകൾ, പരിഘങ്ങൾ, വാളുകൾ, മുസലങ്ങൾ, വലിയ കല്ലുകൾ എന്നിവ മഴപോലെ വീഴുകയും ചെയ്തു।

Verse 26

अहयोऽशनिनि:श्वासा वमन्तोऽग्निं रुषाक्षिभि: । अभ्यधावन् गजा मत्ता: सिंहव्याघ्राश्च यूथश: ॥ २६ ॥

ധ്രുവ മഹാരാജാവ് ക്രുദ്ധനേത്രങ്ങളുള്ള മഹാസർപ്പങ്ങളെ കണ്ടു; അവർ ഇടിമിന്നലുപോലെ ശ്വാസം വിട്ട് അഗ്നി ഛർദിച്ച് അവനെ വിഴുങ്ങാൻ പാഞ്ഞുവന്നു; കൂടെ മത്തഗജങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളും സിംഹ-വ്യാഘ്രയൂഥങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 27

समुद्र ऊर्मिभिर्भीम: प्लावयन् सर्वतो भुवम् । आससाद महाह्राद: कल्पान्त इव भीषण: ॥ २७ ॥

പിന്നീട് പ്രളയകാലംപോലെ ഭീകരമായി, നുരഞ്ഞ തിരകളോടെ ഉഗ്രമായ സമുദ്രം മഹാഗർജ്ജനത്തോടെ എല്ലാടവും ഭൂമിയെ മുങ്ങിച്ചുകൊണ്ട് അവന്റെ മുമ്പിൽ എത്തി।

Verse 28

एवंविधान्यनेकानि त्रासनान्यमनस्विनाम् । ससृजुस्तिग्मगतय आसुर्या माययासुरा: ॥ २८ ॥

ഇങ്ങനെ കുറച്ച് ബുദ്ധിയുള്ളവരെ ഭീതിപ്പെടുത്താൻ, അതിവേഗഗതിയുള്ള ആ അസുര യക്ഷന്മാർ അവരുടെ മായാശക്തിയാൽ പലവിധ വിചിത്രവും ഭയങ്കരവുമായ ദൃശ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു; കാരണം അവർ സ്വഭാവതഃ ക്രൂരരാണ്।

Verse 29

ध्रुवे प्रयुक्तामसुरैस्तां मायामतिदुस्तराम् । निशम्य तस्य मुनय: शमाशंसन् समागता: ॥ २९ ॥

അസുരന്മാർ പ്രയോഗിച്ച അത്യന്തം ദുഷ്‌തരമായ മായയിൽ ധ്രുവ മഹാരാജാവ് കീഴടക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് മഹർഷികൾ കേട്ട ഉടൻ, അവർ ഉടൻ സമാഗമിച്ച് അവന് ശാന്തിയും മംഗളവും പകരുന്ന പ്രോത്സാഹനം നൽകി।

Verse 30

मुनय ऊचु: औत्तानपाद भगवांस्तव शार्ङ्गधन्वा देव: क्षिणोत्ववनतार्तिहरो विपक्षान् । यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चाद्धा लोकोऽञ्जसा तरति दुस्तरमङ्ग मृत्युम् ॥ ३० ॥

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഉത്താനപാദന്റെ പുത്രനായ ധ്രുവാ! ഭക്തരുടെ ആർതി ഹരിക്കുന്ന ശാർങ്ഗധന്വാ ഭഗവാൻ നിന്റെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കട്ടെ. ഭഗവാന്റെ പവിത്ര നാമം ഭഗവാനെപ്പോലെ തന്നെ ശക്തിയുള്ളത്; നാമജപവും നാമശ്രവണവും കൊണ്ട് ജനങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ദുസ്തരമായ മരണത്തെയും കടന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നു.