Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Aditi’s Payo-vrata and Viṣṇu’s Promise to Appear as Her Son

Prelude to Vāmana

सोत्थाय बद्धाञ्जलिरीडितुं स्थिता नोत्सेह आनन्दजलाकुलेक्षणा । बभूव तूष्णीं पुलकाकुलाकृति- स्तद्दर्शनात्युत्सवगात्रवेपथु: ॥ ६ ॥

sotthāya baddhāñjalir īḍituṁ sthitā notseha ānanda-jalākulekṣaṇā babhūva tūṣṇīṁ pulakākulākṛtis tad-darśanātyutsava-gātra-vepathuḥ

അദിതി എഴുന്നേറ്റ് കൈകൂപ്പി സ്തുതിക്കാൻ നിന്നുവെങ്കിലും, ആനന്ദാശ്രുക്കൾ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളാൽ അവൾക്ക് പ്രാർത്ഥിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഭഗവാനെ മുഖാമുഖം കണ്ടതിന്റെ ഉല്ലാസത്തിൽ അവളുടെ ശരീരത്തിൽ രോമാഞ്ചം പടർന്നു; അവൾ മൗനമായി നിന്നു, പരമാനന്ദോത്സവത്തിൽ ദേഹം വിറച്ചു.

साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), उपसर्ग: उत्-
बद्धाञ्जलिःwith folded hands
बद्धाञ्जलिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबद्ध + अञ्जलि (प्रातिपदिक; बद्ध=बन्ध्(धातु) क्त, अञ्जलि)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (स्त्रीविषये पुंवद्भावेन), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘बद्धौ अञ्जली यस्याः’ इति बहुव्रीहिः
ईडितुम्to praise
ईडितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootईड् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमुन्), अर्थः ‘स्तोतुम्/प्रशंसितुम्’
स्थिताstanding
स्थिता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्थित’ = standing
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक निपात (negation particle)
उत्सेहेshe was able/dared
उत्सेहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत्सह् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदी; न + उत्सेहे = ‘she did not dare/was not able’
आनन्दof bliss
आनन्द:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-समासपूर्वपद; आनन्द-जला-कुल-ईक्षणा इति समासे पूर्वपद
जलwater/tears
जल:
Upapada (उपपद)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद
आकुलfilled
आकुल:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद; ‘आकुल’ = filled/agitated
ईक्षणाwhose eyes were filled with tears of joy
ईक्षणा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootईक्षणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आनन्द-जल-आकुल-ईक्षणा इति बहुव्रीहिः ‘आनन्दाश्रु-आकुलानि ईक्षणानि यस्याः’
बभूवbecame/was
बभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदी
तूष्णीम्silently
तूष्णीम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूष्णीम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb: silently)
पुलकhorripilation/thrill
पुलक:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootपुलक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद
आकुलfilled
आकुल:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; ‘filled with’
आकृतिःform/appearance
आकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुलक-आकुल-आकृतिः इति तत्पुरुषः (appearance filled with thrills)
तत्of him/that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-समासपूर्वपद; तत्-दर्शन-... इति समासे ‘तस्य’ अर्थे
दर्शनseeing
दर्शन:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद
अतिexceedingly
अति:
Upasarga (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय; समासे तीव्रताबोधक (very/excessive)
उत्सवfestival/rapture
उत्सव:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootउत्सव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद
गात्रbody/limbs
गात्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद
वेपथुःtrembling
वेपथुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवेपथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्-दर्शन-अति-उत्सव-गात्र-वेपथुः इति बहुपद-तत्पुरुषः (trembling of the body due to great joy at seeing him)
A
Aditi
Ś
Śrī Viṣṇu (the Supreme Lord)

FAQs

This verse describes classic bhakti symptoms—tears of joy, horripilation, trembling, and speechlessness—arising naturally when a devotee beholds the Lord.

Overwhelmed by bliss upon seeing the Lord, Aditi could not compose herself to speak; her devotion expressed itself through tears, trembling, and standing with folded hands.

Approach prayer with sincerity and humility; even when words fail, reverence—like folded hands, remembrance, and heartfelt emotion—can be genuine worship.