Mantra 9

Sukta 6

Sanskrit (Devanagari)

यः कृणोति मृतवत्सामवतोकामिमां स्त्रियम्। तमोषधे त्वं नाशयास्याः कमलमञ्जिवम्

IAST Transliteration

yáḥ kṛṇóti mṛtávatsām ámavatokām imā́ṃ stríyam | tám oṣadhe tváṃ nāśayāsyā́ḥ kámalam añjí vam ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Whoso makes this woman a mother of dead babes, desiring offspring yet unblest—him, O Herb, do thou destroy; from her drive out the kamala and the añjiva.

Translation

ആരാണോ സന്താനകാമിയായിട്ടും ഈ സ്ത്രീയെ മരിച്ച കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ മാതാവാക്കുന്നത്—അവനെ, ഔഷധേ, നീ നശിപ്പിക്ക; അവളിൽ നിന്നു കമലയും അഞ്ജിവവും പുറത്താക്കുക.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: सम्बन्ध/निर्देशक (यः—सः सम्बन्धः) / कर्तृ-निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृणोति: does, makes
• कृणोति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• मृतवत्साम्: (a woman) whose calf/child is dead; bereaved (of offspring)
• मृतवत्साम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective (f.)
• Root: मृत-वत्सा (प्रातिपदिक; समासः)

• अवतोकाम्: without offspring; childless
• अवतोकाम्: कर्म (स्त्रियम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (f.)
• Root: अवतोका (प्रातिपदिक; नञ्/अ-उपसर्गयुक्त विशेषण)

• इमाम्: this
• इमाम्: कर्म (स्त्रियम् विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्त्रियम्: woman
• स्त्रियम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ओषधे: O herb (O medicinal plant)
• ओषधे: सम्बोधन
• Type: Noun (voc.)
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नाशय: destroy, drive away
• नाशय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नश्/नाशय (धातु: नश्; णिच्-प्रयोगः)

• अस्याः: of her
• अस्याः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कमलम्: lotus (here: lotus-like affliction/mark; lit. lotus)
• कमलम्: कर्म (नाशय—किं?)
• Type: Noun
• Root: कमल (प्रातिपदिक)

• अञ्जिवम्: streaked/marked; having ointment/colour (i.e., a marked ‘lotus’ blemish)
• अञ्जिवम्: कर्म (कमलम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (n.)
• Root: अञ्जिव (प्रातिपदिक; विशेषण)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (generic attribution)

Devata: Oṣadhi (Herb, personified) as healing agent

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From grief and frustration (dead offspring) to resolute healing action and hope.","listener_experience":"Supported and strengthened; sorrow is acknowledged, then transformed into determination to heal.","intensity":8}