The still mind of the sage
അദ്ധ്യായം 10-ൽ അഷ്ടാവക്രൻ ആത്മീയ മോചനത്തിനായി വൈരാഗ്യം പൂർണ്ണമായി അനിവാര്യമാണെന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. അർത്ഥം, കാമം, കൂടാതെ ധർമ്മഫലത്തിന്റെ ആഗ്രഹം പോലും ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ജനകനെ ഉപദേശിക്കുന്നു; ഇവ സമാധാനത്തിന്റെ കാരണങ്ങളല്ല, ക്ഷീണത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങളാണ്. കുടുംബം, സ്വത്ത്, ശരീരം എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ലോകം കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന സ്വപ്നമോ മായാഭ്രമമോ പോലെയാണെന്ന് മുനി വിവരിക്കുന്നു. ബന്ധനത്തിന്റെ മൂലം തൃഷ്ണയാണെന്നും അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ നാശം തന്നെയാണ് മോക്ഷമെന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അനവധി കഴിഞ്ഞ ജന്മങ്ങളിലെ പരിശ്രമങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തികളുടെയും വ്യർത്ഥത ചിന്തിച്ച് സാധകൻ തന്റെ ശുദ്ധവും ഏകാന്തവുമായ ചൈതന്യസ്വഭാവം തിരിച്ചറിയണം. ലോകം ജഡവും അസത്യവുമാണെന്ന് ഗ്രഹിച്ച് ലോകീയമായ നിരന്തര ശ്രമം അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോഴേ യഥാർത്ഥ സുഖവും വിശ്രമവും ലഭിക്കൂ.
Verse 1
अष्टावक्र उवाच ॥ विहाय वैरिणं काममर्थं चानर्थसङ्कुलम् । धर्ममप्येतयोर्हेतुं सर्वत्रानादरं कुरु ॥ १०-१॥
അഷ്ടാവക്രൻ പറഞ്ഞു—ശത്രുവായ കാമത്തെയും അനർത്ഥം നിറഞ്ഞ അർത്ഥത്തെയും ഉപേക്ഷിക്കൂ; അവയുടെ ഹേതുവായ ധർമ്മത്തോടുപോലും എല്ലായിടത്തും അനാദരം പുലർത്തൂ.
Verse 2
स्वप्नेन्द्रजालवत् पश्य दिनानि त्रीणि पञ्च वा । मित्रक्षेत्रधनागारदारदायादिसम्पदः ॥ १०-२॥
സുഹൃത്തുക്കൾ, നിലങ്ങൾ, ധനം, വീടുകൾ, ഭാര്യ, മക്കൾ, സമ്പത്തുകൾ—ഇവയെ മൂന്നു അഞ്ചു ദിവസം നിലനിൽക്കുന്ന സ്വപ്നവും ഇന്ദ്രജാലവും പോലെ കാണുക.
Verse 3
यत्र यत्र भवेत्तृष्णा संसारं विद्धि तत्र वै । प्रौढवैराग्यमाश्रित्य वीततृष्णः सुखी भव ॥ १०-३॥
എവിടെയെവിടെ തൃഷ്ണയുണ്ടോ അവിടെയെല്ലാം സംസാരമാണെന്ന് അറിയുക. പ്രൗഢമായ വൈരാഗ്യം ആശ്രയിച്ച് തൃഷ്ണരഹിതനായി സുഖിയായിരിക്കുക.
Verse 4
तृष्णामात्रात्मको बन्धस्तन्नाशो मोक्ष उच्यते । भवासंसक्तिमात्रेण प्राप्तितुष्टिर्मुहुर्मुहुः ॥ १०-४॥
ബന്ധനം തൃഷ്ണമാത്രസ്വരൂപമാണ്; അതിന്റെ നാശം തന്നെയാണ് മോക്ഷമെന്നു പറയുന്നു. ഭവത്തോടുള്ള അസംഗതിമാത്രംകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രാപ്തിതൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.
Verse 5
त्वमेकश्चेतनः शुद्धो जडं विश्वमसत्तथा । अविद्यापि न किञ्चित्सा का बुभुत्सा तथापि ते ॥ १०-५॥
നീ ഏകമായ ശുദ്ധചൈതന്യമാണ്; വിശ്വം ജഡവും അസത്തുമാണ്. അവിദ്യയും ഒന്നുമല്ല; പിന്നെ നിനക്ക് അറിയണമെന്ന ആഗ്രഹം എന്തിന്?
Verse 6
राज्यं सुताः कलत्राणि शरीराणि सुखानि च । संसक्तस्यापि नष्टानि तव जन्मनि जन्मनि ॥ १०-६॥
രാജ്യങ്ങൾ, പുത്രന്മാർ, ഭാര്യമാർ, ശരീരങ്ങൾ, സുഖങ്ങൾ—ഇവയോട് ആസക്തനായിരുന്നിട്ടും ജന്മം ജന്മമായി നിനക്കവ എല്ലാം നശിച്ചുപോയി.
Verse 7
अलमर्थेन कामेन सुकृतेनापि कर्मणा । एभ्यः संसारकान्तारे न विश्रान्तमभून् मनः ॥ १०-७॥
അർത്ഥം, കാമം, പുണ്യകർമ്മം എന്നിവകൊണ്ടും മതി; ഈ സംസാരകാന്താരത്തിൽ ഇവയാൽ മനസ്സിന് ഒരിക്കലും വിശ്രമം ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
Verse 8
कृतं न कति जन्मानि कायेन मनसा गिरा । दुःखमायासदं कर्म तदद्याप्युपरम्यताम् ॥ १०-८॥
എത്ര ജന്മങ്ങളായി ശരീരം, മനസ്സ്, വാക്ക് എന്നിവകൊണ്ട് ദുഃഖവും ആയാസവും നൽകുന്ന കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു? ഇന്നെങ്കിലും അവയിൽ നിന്ന് ഉപരമിക്കൂ.
In this specific context, Dharma refers to ritualistic duties and meritorious actions performed with expectation. Ashtavakra views these as causes of further worldly involvement (Samsara) that prevent the mind from finding absolute rest in the Self.
Liberation is defined as the destruction of desire (trishna). Ashtavakra states that bondage consists only of desire, and therefore, its absence is the very state of Moksha.
Comparing worldly possessions and relationships to a dream or magic (Indrajala) highlights their fleeting and insubstantial nature, helping the seeker cultivate the 'mature detachment' necessary for spiritual happiness.
Read Ashtavakra Gita in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.