Sutra 13

Devanagari script

स्वचक्रपरचक्रयोः स्वचक्रमतिमात्राभ्यां दण्डकराभ्यां पीडयत्यशक्यं च वारयितुम् परचक्रं तु शक्यं प्रैयोद्धुमुपसारेण संधिना वा मोक्षयितुमित्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.१३ ॥

Transliteration

svacakraparacakrayoḥ svacakram ati-mātrābhyāṃ daṇḍa-karābhyāṃ pīḍayati aśakyaṃ ca vārayitum; paracakraṃ tu śakyaṃ praiyoddhum upasāreṇa saṃdhinā vā mokṣayitum iti ācāryāḥ

Translation

സ്വചക്രം (സ്വന്ത ഭരണവ്യവസ്ഥ)യും പരചക്രം (ബാഹ്യശക്തി)യും ഏല്പിക്കുന്ന പീഡനത്തെക്കുറിച്ച്—സ്വചക്രം അതിമാത്ര ദണ്ഡവും നികുതിയും വഴി പീഡിപ്പിക്കുന്നു; അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുക ദുഷ്കരം. എന്നാൽ പരചക്രത്തെ യുദ്ധം ചെയ്ത് നേരിടാം, അല്ലെങ്കിൽ ഉപസാരം (സമാധാനം/മനസ്സിലാക്കൽ) അല്ലെങ്കിൽ സന്ധി (കരാർ) വഴി അതിനെ നിർവീര്യമാക്കാം—എന്ന് ആചാര്യർ പറയുന്നു।

Word by Word

स्वचक्रपरचक्रयोःof one’s own realm and the enemy realm

स्वचक्रम्one’s own realm

अतिमात्राभ्याम्by excessive measures / to an excessive extent (twofold instrument)

दण्डकराभ्याम्by punishment and taxation

पीडयतिoppresses / afflicts

अशक्यम्impossible (to do)

चand

वारयितुम्to prevent / to ward off

परचक्रम्the enemy realm

तुbut

शक्यम्possible

प्रैforth/forward (preverb ‘pra-’)

योद्धुम्to fight

उपसारेणby approaching / by advance

संधिनाby treaty / by alliance

वाor

मोक्षयितुम्to release / to get rid of (it)

इतिthus

आचार्याःthe teachers (authorities)

Entities Mentioned

svacakra (own regime apparatus)

paracakra (external enemy)

ācārya (teachers/authorities)

FAQs

Why is internal pressure considered harder to stop than external pressure?

Because it is generated by the state’s own instruments (tax and punishment) and thus persists through routine administration unless deliberately restrained.

What policy toolkit is recommended for external threats?

Military resistance, conciliation/approach, or treaty-making—selecting among them pragmatically.