Sutra 14
Devanagari script
उत्तरपश्चिमं भागं पण्यभैषज्यगृहमुत्तरपूर्वं भागं कोशो गवाश्वं च ॥ कZ_०२.४.१४ ॥
Transliteration
uttarapaścimaṃ bhāgaṃ paṇyabhaiṣajyagṛham uttarapūrvaṃ bhāgaṃ kośo gavāśvaṃ ca
Translation
വടക്ക്‑പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ചരക്കുകളും ഔഷധങ്ങളും സൂക്ഷിക്കുന്ന ഗൃഹം/ഭണ്ഡാരം സ്ഥാപിക്കണം. വടക്ക്‑കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് കോശം (ധനശേഖരം)യും പശു‑കുതിരസ്ഥാപനവും സ്ഥാപിക്കണം.
Word by Word
उत्तरपश्चिमम्the north-western (side/portion)
उत्तरपश्चिमम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootउत्तर + पश्चिम
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; दिक्शब्द-समासः; 'भागम्' इति विशेषयति
भागम्portion; section
भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मपद (स्थापनाविषयः)
पण्यभैषज्यगृहम्the storehouse/room for goods and medicines
पण्यभैषज्यगृहम्:
TypeNoun
Rootपण्य + भैषज्य + गृह
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; 'पण्य' तथा 'भैषज्य' सम्बन्धि 'गृह' (भण्डारण/विक्रयस्थान)
उत्तरपूर्वम्the north-eastern (side/portion)
उत्तरपूर्वम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootउत्तर + पूर्व
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; 'भागम्' इति विशेषयति
भागम्portion; section
भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; (पूर्ववत्) कर्मपद
कोशःthe treasury
कोशः:
TypeNoun
Rootकोश
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; कर्तृ/निर्देशपद (स्थाप्यवस्तु)
गवाश्वम्cattle and horses (livestock)
गवाश्वम्:
TypeNoun
Rootगो + अश्व
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; 'गो' च 'अश्व' च (समाहारद्वन्द्वः) — collectively cattle and horses
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय; 'कोशः' इत्यस्य सह 'गवाश्वम्' समुच्चिनोति
Entities Mentioned
P
Paṇyabhaiṣajyagṛha (merchandise & medicines depot)K
Kośa (treasury)G
Gavāśva (cattle & horse establishment)FAQs
Both are high-value state assets essential for stability and military capability; co-locating them in a planned secure quarter supports guarded access and centralized oversight.