समाहर्तृप्रदिष्टाश्च गृहपतिकव्यञ्जना येषु ग्रामेषु प्रणिहितास्तेषां ग्रामाणां क्षेत्रगृहकुलाग्रं विद्युः मानसंजाताभ्यां क्षेत्राणि भोगपरिहाराभ्यां गृहाणि वर्णकर्मभ्यां कुलानि च ॥ कZ_०२.३५.०८ ॥
samāhartṛpradiṣṭāś ca gṛhapatika-vyañjanā yeṣu grāmeṣu praṇihitās teṣāṃ grāmāṇāṃ kṣetra-gṛha-kulāgraṃ vidyuḥ; māna-saṃjātābhyāṃ kṣetrāṇi, bhoga-parihārābhyāṃ gṛhāṇi, varṇa-karmabhyāṃ kulāni ca
സമാഹർത്തൃയുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഗൃഹപതിയും വ്യാപാരിയും എന്ന വേഷത്തിൽ ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട ഏജന്റുകൾ ആ ഗ്രാമങ്ങളിലെ വയലുകൾ, വീടുകൾ, കുലങ്ങൾ/കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മൊത്തം എണ്ണം അറിയണം—വയലുകൾ അളവും വിളവും വഴി, വീടുകൾ വാസം/ഭോഗംയും ഇളവുകൾ/പരിഹാരങ്ങളും വഴി, കുലങ്ങൾ വർണംയും തൊഴിൽ/കർമ്മവും വഴി।
Area alone can be manipulated; yield cross-validates productivity and helps detect underreporting, crop concealment, or fraudulent classification.
Occupancy/use reveals real economic status, while exemptions/remissions are common leakage points; pairing them enables audit of privilege claims.