Sutra 17

कैवर्तकाष्टतृणभारपुष्पफलवाटषण्डगोपालकानामनत्ययः सम्भाव्यदूतानुपातिनां च सेनाभाण्डप्रयोगाणां च स्वतरणैस्तरताम् बीजभक्तद्रव्योपस्करांश्चानूपग्रामाणां तारयताम् ॥ कZ_०२.२८.१७ ॥

kaivartakāṣṭatṛṇabhārapuṣpaphalavāṭaṣaṇḍagopālakānām anatyayaḥ sambhāvya-dūtānupātināṃ ca senābhāṇḍaprayogāṇāṃ ca svataraṇais taratām bījabhaktadravyopaskarāṃś cānūpagrāmāṇāṃ tārayatām

മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്കും, മരം/വിറക്, പുല്ല്, പൂവ്, പഴം, തോട്ടം-കാട്ടുതോപ്പുകളുടെ വിളവുകളുടെ ചുമടുകൾ വഹിക്കുന്നവർക്കും, പശുപാലകർക്കും ശിക്ഷയില്ല. അതുപോലെ അംഗീകൃത ദൂതന്മാർക്കും അവരുടെ അനുചരന്മാർക്കും, സൈന്യം അതിന്റെ ഉപകരണ/സാമഗ്രികളോടെയുള്ള നീക്കങ്ങൾക്കും—അവർ സ്വന്തം മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ കടക്കുമ്പോൾ—ശിക്ഷ ബാധകമല്ല. കൂടാതെ അനൂപ (ചതുപ്പ്/നദീതീര) ഗ്രാമങ്ങളുടെ വിത്ത്, ഭക്ഷ്യസാധനങ്ങൾ, സാധനങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ കടത്തിവിടുന്നവർക്ക് സൗകര്യം നൽകണം.

कैवर्तकof fishermen/boatmen
कैवर्तक:
TypeNoun
Rootकैवर्तक
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
काष्ठof timber/wood
काष्ठ:
TypeNoun
Rootकाष्ठ
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
तृणof grass/fodder
तृण:
TypeNoun
Rootतृण
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
भारof loads/burdens
भार:
TypeNoun
Rootभार
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
पुष्पof flowers
पुष्प:
TypeNoun
Rootपुष्प
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
फलof fruits
फल:
TypeNoun
Rootफल
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
वाटof gardens/orchards
वाट:
TypeNoun
Rootवाट
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
षण्डof groves
षण्ड:
TypeNoun
Rootषण्ड
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
गोपालकof cowherds/herdsmen
गोपालक:
TypeNoun
Rootगोपालक
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
अनत्ययःnon-obstruction; unhindered passage
अनत्ययः:
TypeNoun
Rootअनत्यय
Formप्रथमा-एकवचन; पुल्लिङ्ग
सम्भाव्यhaving duly considered/ascertained
सम्भाव्य:
TypeParticiple
Rootसम्-√भू
Formक्तव्य/ल्यप्-प्रत्ययान्त (gerundive/absolutive-like usage); here: ‘having considered/after ascertaining’ (contextual)
दूतenvoys/messengers
दूत:
TypeNoun
Rootदूत
Formद्वितीया-बहुवचन; पुल्लिङ्ग
अनुपातिनाम्of those who follow/attend (them)
अनुपातिनाम्:
TypeParticiple
Rootअनु-√पत्
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-सम्भव); षष्ठी-बहुवचन; ‘following/attending’
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
सेनाof armies/troops
सेना:
TypeNoun
Rootसेना
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
भाण्डof baggage/equipment
भाण्ड:
TypeNoun
Rootभाण्ड
Formषष्ठी-बहुवचन (सम्बन्धे)
प्रयोगाणाम्of deployments/operations/uses
प्रयोगाणाम्:
TypeNoun
Rootप्रयोग
Formषष्ठी-बहुवचन; पुल्लिङ्ग
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
स्वतरणैःby their own crossing-means
स्वतरणैः:
TypeNoun
Rootस्व-तरण
Formतृतीया-बहुवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (प्रयोगानुसार)
तरताम्let them cross / they should cross
तरताम्:
TypeVerb
Root√तॄ (तरति)
Formलोट्; 3rd person plural; परस्मैपद (आज्ञार्थ)
बीजseeds
बीज:
TypeNoun
Rootबीज
Formद्वितीया-बहुवचन (समाहार/सूची)
भक्तrations/food
भक्त:
TypeNoun
Rootभक्त
Formद्वितीया-बहुवचन
द्रव्यgoods/valuables
द्रव्य:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formद्वितीया-बहुवचन
उपस्करान्equipment/implements
उपस्करान्:
TypeNoun
Rootउपस्कर
Formद्वितीया-बहुवचन; पुल्लिङ्ग
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
आनूपof marshy/riverine
आनूप:
TypeAdjective
Rootआनूप
Formषष्ठी-बहुवचन-सम्बन्धे (आनूपग्रामाणाम् इत्यत्र पूर्वपद-विशेषण)
ग्रामाणाम्of villages
ग्रामाणाम्:
TypeNoun
Rootग्राम
Formषष्ठी-बहुवचन; पुल्लिङ्ग
तारयताम्let them carry/ferry across
तारयताम्:
TypeVerb
Root√तॄ (तारयति)
Formलोट्; 3rd person plural; परस्मैपद (आज्ञार्थ); causative sense ‘make cross/transport across’
F
fishermen (kaivartaka)
W
wood/grass/flower/fruit carriers
O
orchard/grove producers
C
cowherds
E
envoys (dūta)
A
army logistics
R
riverine villages (anūpa-grāma)

FAQs

To protect essential livelihoods and perishable supply chains, and to ensure strategic mobility for diplomacy and the military—prioritizing state capacity and food-security over petty enforcement.

It distinguishes exemption from misuse of state ferry resources; the policy waives penalties/obstruction while still managing public assets and capacity.