Sutra 26
Devanagari script
पुरुषसंधिं याचेत दूष्यामित्राटवीबलमस्मै दद्याद् योगपुरुषाधिष्ठितम् ॥ कZ_१२.१.२६ ॥
Transliteration
puruṣasaṃdhiṃ yāceta dūṣyāmitrāṭavībalam asmai dadyād yogapuruṣādhiṣṭhitam
Translation
‘പുരുഷ-സന്ധി’ (മാനവശക്തി/വ്യക്തികളെ നൽകി ഉടമ്പടി) അഭ്യർത്ഥിക്കണം; ശത്രുവിന് ദൂഷ്യ (അഴിമതിയിലാക്കാനോ വശീകരിക്കാനോ കഴിയുന്ന) വൈരിബലം അല്ലെങ്കിൽ ആടവീ (വനവാസി) ബലം നൽകണം—അത് യോഗപുരുഷൻ (രഹസ്യ പ്രവർത്തകർ/ഏജന്റുകൾ) നിയന്ത്രണത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവിധം।
Word by Word
पुरुषसन्धिम्an agent-mediated alliance/compact (secretly arranged through a person/spy)
पुरुषसन्धिम्:
TypeNoun
Rootसन्धि (√धा/धा-आधारे; सं-√धा)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘पुरुषस्य सन्धिः’ इति
याचेतshould request/solicit
याचेत:
TypeVerb
Root√याच् (याचना)
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन; ‘वह/राजा माँगे’
दूष्यcorruptible / to be subverted
दूष्य:
TypeParticiple (Adjective used substantively)
Root√दूष् (दूषण)
Formकर्मणि-क्तव्यत्/य-प्रत्ययान्त विशेषण; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोग सम्भव; यहाँ समासपूर्वपद रूपेण ‘दूष्य-’ = दूषणीय/भ्रष्टयितव्य
अमित्रenemy (hostile king/state)
अमित्र:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग; (समासपूर्वपद) ‘शत्रु’
अटवीforest region / jungle tract
अटवी:
TypeNoun
Rootअटवी
Formस्त्रीलिङ्ग; (समासपूर्वपद) ‘वन/जंगल-प्रदेश’
बलम्force/troops
बलम्:
TypeNoun
Rootबल
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (समासान्त पद)
अस्मैto him / for him
अस्मै:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formचतुर्थी-एकवचन; ‘उसको/इसके लिए’
दद्यात्should give
दद्यात्:
TypeVerb
Root√दा (दान)
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन; ‘दे’/‘देना चाहिए’
योगपुरुषाधिष्ठितम्placed under the control/command of covert agents (yogapuruṣas)
योगपुरुषाधिष्ठितम्:
TypePast Participle (Adjective)
Rootअधिष्ठित (अधि-√स्था)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘योगपुरुषैः अधिष्ठितम्’ = योगपुरुषों द्वारा अधिष्ठित/नियंत्रित
Entities Mentioned
A
amitra (enemy)Ā
āṭavī-bala (forest forces)Y
yogapuruṣa (covert operatives)FAQs
It is a ‘concession with a leash’: provide manpower that is internally controllable through agents, so the concession reduces pressure while preserving leverage and enabling disruption if required.
Covert operatives embedded to direct, monitor, and, if needed, sabotage the supplied contingent.