
Viṣṇu-Pañjara (विष्णुपञ्जरम्) — The Protective Armor of Viṣṇu
ഈ അധ്യായത്തിൽ ‘വിഷ്ണു-പഞ്ജരം’ എന്ന കവചരൂപമായ രക്ഷാവിധി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ത്രിപുരവധ മഹായുദ്ധത്തിന് മുമ്പ് ശങ്കരന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി ബ്രഹ്മാവ് വിധിപൂർവം ഇത് ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഉന്നത ദേവന്മാരും നിശ്ചിത രക്ഷാവിധിയുടെ അധീനരാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളും ആയുധങ്ങളും ദിക്കുകളിൽ വിന്യസിച്ച് സംരക്ഷണത്തിന്റെ അന്തർലോജിക് വിശദീകരിക്കുന്നു—കിഴക്കിൽ സുദർശനചക്രം, തെക്കിൽ ഗദ, പടിഞ്ഞാറിൽ ശാർങ്ഗധനുസ്സ്, വടക്കിൽ ഖഡ്ഗം; ഇടദിക്കുകൾ, ശരീരദ്വാരങ്ങൾ, ഭൂമിയിൽ വരാഹൻ, ആകാശത്തിൽ നരസിംഹൻ—എല്ലായിടത്തും കാവൽ. സുദർശനം, ജ്വലിക്കുന്ന ഗദ, ശാർങ്ഗനാദം എന്നിവ രാക്ഷസൻ, ഭൂതം, പിശാച്, ഡാകിനി, പ്രേതം, വിനായകൻ, കുഷ്മാണ്ഡം മുതലായവരെയും മൃഗ-സർപ്പഭയങ്ങളെയും അകറ്റി നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. അവസാനം വാസുദേവകീർത്തനത്തിലൂടെ ബുദ്ധി-മനസ്-ഇന്ദ്രിയാരോഗ്യം, വിഷ്ണുവിന്റെ പരബ്രഹ്മത്വം, സത്യനാമജപം വഴി ‘ത്രിവിധ അശുഭ’ നാശം—ഇങ്ങനെ ആചാരരക്ഷയെ അദ്വൈത-ഭക്തിതത്ത്വവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 1
अ प्रणीतम् श्रीलश्री वङ्गदेशीयासियातिक्-समाजानुज्ञया श्रीराजेन्द्रलालमित्रेण परिशोधितम् कलिकाताराजधान्यां गणेशयन्त्रे मुद्रितञ्च संवत् अग्निपुराणम् अथोनसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विष्णुपञ्जरं पुष्कर उवच त्रिपुरञ्जघ्नुषः पूर्वं ब्रह्मणा विष्णुपञ्जरं शङ्करस्य द्विजश्रेष्थ रक्षणाय निरूपितं
പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—ത്രിപുരവധത്തിന് മുമ്പ്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ബ്രഹ്മാവ് ശങ്കരന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി ‘വിഷ്ണുപഞ്ജരം’ എന്ന കവചം നിർണ്ണയിച്ചു. ഇത് ഇരുനൂറ്റി അറുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം—‘വിഷ്ണുപഞ്ജരം’.
Verse 2
वागीशेन च शक्रस्य बलं हन्तुं प्रयास्यतः तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि तत्त्वं शृणु जयादिमत्
വാഗീശൻ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യുടെ സൈന്യത്തെ സംഹരിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപവും തത്ത്വവും ഞാൻ വിവരിക്കും; ഹേ ജയാദിമത്, ശ്രവിക്കൂ.
Verse 3
विष्णुः प्राच्यां स्थितश् चक्री हरिर्दक्षिनणतो गदी प्रतीच्यां शार्ङ्गधृग्विष्णुर्जिष्णुः खड्गी ममोत्तरे
കിഴക്കിൽ ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണു, തെക്കിൽ ഗദാധാരിയായ ഹരി; പടിഞ്ഞാറിൽ ശാർങ്ഗധാരിയായ വിഷ്ണു, വടക്കിൽ ഖഡ്ഗധാരിയായ ജിഷ്ണു എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ.
Verse 4
हृषीकेशो विकोणेषु तच्छिद्रेषु जनार्दनः क्रोडरूपी हरिर्भूमौ नरसिंहो ऽम्बरे मम
ഇടത്തരം ദിക്കുകളിൽ ഹൃഷീകേശൻ വസിക്കട്ടെ; രന്ധ്ര-ചിദ്രങ്ങളിൽ ജനാർദ്ദനൻ കാവലാകട്ടെ. ഭൂമിയിൽ വരാഹരൂപിയായ ഹരി, ആകാശത്തിൽ നരസിംഹൻ എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ.
Verse 5
क्षुरान्तममलञ्चक्रं भ्रमत्येतत् सुदर्शनं अस्यांशुमाला दुष्प्रेक्ष्या हन्तुं प्रेतनिशाचरान्
ക്ഷുരധാരപോലെ മൂർച്ചയുള്ള അറ്റമുള്ള ഈ നിർമല സുദർശനചക്രം ചുറ്റുന്നു. ഇതിന്റെ കിരണമാല ദൃഷ്ടിക്കുതന്നെ ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യം; പ്രേത-നിശാചരന്മാരെ സംഹരിക്കാനാണ് ഇത് പ്രവൃത്തിക്കുന്നത്.
Verse 6
गदा चेयं सहस्रार्चिःप्रदीप्तपावकोज्ज्वला रक्षोभूतपिशाचानां डाकिनीनाञ्च नाशनी
ഈ ഗദ ആയിരം ജ്വാലകളോടെ ജ്വലിച്ച്, പ്രജ്വലിത അഗ്നിപോലെ ദീപ്തമാണ്; ഇത് രാക്ഷസന്മാരെയും ഭൂതങ്ങളെയും പിശാചുകളെയും ഡാകിനികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 7
शार्ङ्गविस्फूर्जितञ्चैव वासुदेवस्य मद्रिपून् तिर्यङ्मनुष्यकुष्माण्डप्रेतादीन् हन्त्वशेषतः
വാസുദേവന്റെ ശാർങ്ഗധനുസ്സിന്റെ ഗർജ്ജനസദൃശമായ നാദം എന്റെ ശത്രുക്കളെ—അവർ മൃഗങ്ങളായാലും മനുഷ്യരായാലും കുഷ്മാണ്ഡന്മാരോ പ്രേതാദികളോ ആയാലും—അവശേഷമില്ലാതെ നശിപ്പിക്കട്ടെ.
Verse 8
खड्गधारोज्ज्वलज्जो ऽत्स्नानिर्धूता ये समाहिताः ते यान्तु शाम्यतां सद्यो गरुडेनेव पन्नगाः
വാളിന്റെ ധാരപോലെ ജ്വലിക്കുന്നവർ—സ്നാനവിധിയാൽ അകറ്റപ്പെട്ടും ഏകാഗ്രസാധനയാൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ടും—അവർ ഉടൻ വിട്ടുപോയി ശമിക്കട്ടെ; ഗരുഡനാൽ പന്നഗങ്ങൾ അടങ്ങുന്നതുപോലെ.
Verse 9
ये कुष्माण्डास्था यक्षा ये दैत्या ये निशाचराः प्रेता विनायकाः क्रूरा मनुष्या जम्भगाः खगाः
അവർ കുഷ്മാണ്ഡാശ്രിത സത്തകളായാലും, യക്ഷന്മാരായാലും, ദൈത്യന്മാരായാലും, നിശാചരന്മാരായാലും, പ്രേതങ്ങളായാലും, വിനായകർ (വിഘ്നകാരികൾ) ആയാലും, ക്രൂര മനുഷ്യരായാലും, ജംഭഗന്മാരായാലും, ശത്രു ഖഗങ്ങളായാലും.
Verse 10
सिंहादयश् च पशवो दन्दशूकाश् च पन्नगाः सर्वे भवन्तु ते सौम्याः कृष्णशङ्खरवाहताः
സിംഹാദി മൃഗങ്ങളും കടിയുള്ള ജീവികളും പന്നഗങ്ങളും—എല്ലാവരും കൃഷ്ണശംഖത്തിന്റെ നാദത്താൽ വശപ്പെട്ടു നിനക്കു സൗമ്യരാകട്ടെ.
Verse 11
चित्तवृत्तिहरा ये मे ये जनाः स्मृतिहारकाः बलौजसञ्च हर्तारश्छायाविभ्रंशकाश् च ये
എന്റെ ചിത്തവൃത്തികളെ ഹരിക്കുന്നവരും, സ്മൃതി കവർന്നെടുക്കുന്നവരും, ബലവും പ്രാണതേജസ്സും അപഹരിക്കുന്നവരും, നിഴലിൽ വികാരം അല്ലെങ്കിൽ ലോപം വരുത്തുന്നവരും—അവർ എല്ലാവരും എന്നിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകട്ടെ.
Verse 12
ये चोपभोगहर्तारो ये च लक्षणनाशकाः कुष्माण्डास्ते प्रणश्यन्तु विष्णुचक्ररवाहताः
ഭോഗാനുഭവങ്ങൾ അപഹരിക്കുന്നവരും, മംഗളലക്ഷണങ്ങളും ചിഹ്നങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവരുമായ കുഷ്മാണ്ഡർ—വിഷ്ണുചക്രത്തിന്റെ ഗർജ്ജനമയമായ പ്രചണ്ഡവേഗത്തിൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട് പൂർണ്ണമായി നശിക്കട്ടെ.
Verse 13
बुद्धिस्वास्थ्यं मनःस्वास्थ्यं स्वास्थ्यमैन्द्रियकं तथा ममास्तु देवदेवस्य वासुदेवस्य कीर्तनात्
ദേവദേവനായ വാസുദേവന്റെ കീർത്തനത്തിലൂടെ എനിക്ക് ബുദ്ധിയുടെ ആരോഗ്യം, മനസ്സിന്റെ ആരോഗ്യം, അതുപോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ആരോഗ്യവും ലഭിക്കട്ടെ.
Verse 14
पृष्ठे पुरस्तान्मम दक्षिणोत्तरे विकोणतश्चास्तु जनार्दनोहरिः तमीड्यमीशानमनन्तमच्युतं जनार्दनं प्रणिपतितो न सीदति
എന്റെ പിന്നിലും മുന്നിലും, വലത്തും ഇടത്തും, കൂടാതെ വികോൺ (ഇടത്തരം) ദിക്കുകളിലും ജനാർദന ഹരി നിലകൊള്ളട്ടെ. സ്തുത്യനായ ആ പ്രഭു—ജനാർദനൻ, ഈശാനൻ, അനന്തൻ, അച്യുതൻ—അവനെ പ്രണാമിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല.
Verse 15
यथा परं ब्रह्म हरिस् तथा परः जगत्स्वरूपश् च स एव केशवः सत्येन तेनाच्युतनामकीर्तनात् प्रणाशयेत्तु त्रिविधंममाशुभं
ഹരി പരബ്രഹ്മനായതുപോലെ അവൻ പരമോന്നതനും; ആ കേശവൻ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ സ്വരൂപവും. ആ സത്യത്തിന്റെ ബലത്തിൽ, അച്യുതനാമകീർത്തനത്തിലൂടെ എന്റെ ത്രിവിധ അശുഭം നശിക്കട്ടെ.
Protection is constructed as a spatial grid (dikbandhana): Viṣṇu’s weapon-bearing forms are stationed in the cardinal and intermediate directions, with additional guardianship over apertures, earth (Varāha), and sky (Narasiṁha).
It names multiple categories of harmful beings and forces—rākṣasas, bhūtas, piśācas, ḍākinīs, pretas, vināyakas, kuṣmāṇḍas, night-roamers, hostile animals and serpents—along with afflictions such as memory-loss, mind-disturbance, vitality-theft, and shadow-distortion.
It culminates in theological identity: Viṣṇu/Hari as Parabrahman and the universe-form, asserting that nāma-kīrtana of Acyuta/Vāsudeva grants inner health and destroys trividha aśubha, aligning apotropaic practice with devotion and metaphysical truth.