Adhyaya 98
Chapter 98 — गौरीप्रतिष्ठाकथनम् (Gaurī-Pratiṣṭhā: Installation and Worship of Gaurī; Īśāna-kalpa Elements)
അധ്യായം 98-ൽ ആദ്യം സംക്ഷിപ്തമായ പാഠഭേദ-സൂചനയ്ക്കു ശേഷം ഗൗരീ-പ്രതിഷ്ഠാവിധി ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ ഉപദേശിക്കുന്നു—ആദ്യം മണ്ഡപവും മുൻകൂർ ക്രമീകരണങ്ങളും ഒരുക്കി, തുടർന്ന് പ്രതിഷ്ഠാ-സ്ഥലം ഉയർത്തി സ്ഥാപിക്കണം. സാധകൻ മൂർത്തി-മന്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ശയ്യാ (കർമ്മശയ്യ) സംബന്ധമായ മന്ത്രങ്ങൾ വരെ ക്രമമായി ന്യാസം ചെയ്യുന്നു; ഗുഹാ-മന്ത്രവും ആത്മവിദ്യ മുതൽ ശിവൻ വരെ ഉള്ള ശ്രേണിന്യാസവും ചെയ്ത് അവസാനം ഈശാന-നിവേശനം നിർവഹിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പരാശക്തിയുടെ ന്യാസം, മുൻവിധിപ്രകാരം ഹോമവും ജപവും, ആഹ്വാനിത ശക്തികളുടെ സംയോഗവും ക്രിയാശക്തിയുടെ ദേഹരൂപമായ പിണ്ഡി-നിർമ്മാണവും നടക്കുന്നു. യാഗപ്രദേശത്ത് ദേവിയെ സർവ്വവ്യാപിനിയായി ധ്യാനിച്ച് രത്നങ്ങളും അർപ്പണങ്ങളും സ്ഥാപിച്ച് അവളെ പ്രതിമ/ആസനത്തിൽ നിയോഗിക്കുന്നു. അവസാനം ക്രിയാശക്തി പീഠത്തിൽ, ജ്ഞാനശക്തി വിഗ്രഹത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് അംബിക/ശിവയെ ആദരപൂർവ്വം സ്പർശ-സംസ്കാരത്തോടെ സമ്പൂർണ്ണ ഉപചാരങ്ങളാൽ പൂജിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
लिङ्गानामिति ज पिष्टकादि च तत्क्रमादिति छ , ज च मृष्टिमन्त्रेणेत्यादिः दीक्षणादिविधानत इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति शिवपूजा इति क अथाष्टनवतितमो ऽध्यायः गौरीप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्ये गौरीप्रतिष्ठाञ्च पूजया सहितां शृणु मण्डपाद्यं पुरो यच्च संस्थाप्य चाधिरोपयेत्
“ലിംഗാനാം…”, “പിഷ്ടകാദി… ആ ക്രമത്തിൽ”, “മൃഷ്ടി-മന്ത്രത്തോടെ…” തുടങ്ങിയ പാഠഭേദങ്ങൾ കാണുന്നു; “ദീക്ഷാദി വിധാനപ്രകാരം” എന്ന അന്തഃപാഠം ‘ഗ’ പാണ്ഡുലിപിയിൽ ഇല്ല; മറ്റൊരിടത്ത് “ശിവപൂജ” എന്ന പാഠവും ഉണ്ട്। ഇനി തൊണ്ണൂറ്റെട്ടാം അധ്യായം—ഗൗരീപ്രതിഷ്ഠാവിവരണം। ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പൂജയോടുകൂടിയ ഗൗരീപ്രതിഷ്ഠാവിധി ഞാൻ പറയും, കേൾക്കുക। ആദ്യം മണ്ഡപാദിയും മുൻക്രമവും സ്ഥാപിച്ച്, പിന്നെ (ദേവീസ്ഥാപനം) ഉയർത്തി അതിന്മേൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം।
Verse 2
शय्यायान्तांश् च विन्यस्य मन्त्रान्मूर्त्यादिकान् गुह आत्मविद्याशिवान्तञ्च कुर्यादीशनिवेशनं
മൂർത്തി മുതലായ മന്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ശയ്യാ-പര്യന്തം മന്ത്രങ്ങളുടെ ന്യാസം ചെയ്ത്, കൂടാതെ ഗുഹ-മന്ത്രവും ആത്മവിദ്യ മുതൽ ശിവാന്തം വരെയുള്ള മന്ത്രശ്രേണിയും ന്യാസം ചെയ്ത്; തുടർന്ന് ഈശ-നിവേശനം (ഈശാനന്റെ ആവാഹനം/സ്ഥാപനം) ചെയ്യണം.
Verse 3
शक्तिं परां ततो न्यस्य हुत्वा जप्त्वा च पूर्ववत् सन्धाय च तथा पिण्डीं क्रियाशक्तिस्वरूपिणीं
പിന്നീട് പരാ-ശക്തിയുടെ ന്യാസം ചെയ്ത്, മുൻപുപോലെ ഹോമവും ജപവും നടത്തണം; അതുപോലെ സംധാന (സംയോജനം) ചെയ്ത്, ക്രിയാശക്തിസ്വരൂപിണിയായ പിണ്ഡി നിർമ്മിക്കണം.
Verse 4
सदेशव्यापिकां ध्यात्वा न्यस्तरत्नादिकां तथा एवं संस्थाप्य तां पश्चाद्देवीन्तस्यान्नियोजयेत्
സകലദേശവും വ്യാപിക്കുന്ന ദേവിയെ ധ്യാനിച്ച്, രത്നാദി ഉപഹാരങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം ന്യാസം ചെയ്ത്, ഇങ്ങനെ സ്ഥാപിച്ചതിന് ശേഷം, ആ ആസനം/വിഗ്രഹത്തിൽ ദേവിയെ ആവാഹനം ചെയ്ത് നിയോഗിക്കണം.
Verse 5
परशक्तिस्वरूपान्तां स्वाणुना शक्तियोगतः ततो न्यसेत् क्रियाशक्तिं पीठे ज्ञानञ्च विग्रहे
അതിനെ പരാശക്തിസ്വരൂപാന്തം വരെ സമാപിപ്പിച്ച്, സ്വന്തം സൂക്ഷ്മപ്രാണവുമായി ശക്തിയോഗത്താൽ ഏകീകരിച്ച്, തുടർന്ന് ന്യാസം ചെയ്യണം—പീഠത്തിൽ ക്രിയാശക്തിയും, വിഗ്രഹത്തിൽ ജ്ഞാനവും വിന്യസിക്കണം.
Verse 6
ततोपि व्यापिनीं शक्तिं समावाह्य नियोजयेत् अम्बिकां शिवनाम्नीञ्च समालभ्य प्रपूजयेत्
അതിനുശേഷം സർവ്വവ്യാപിനിയായ ശക്തിയെ സമാവാഹനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം നിയോഗിക്കണം. പിന്നെ ‘ശിവാ’ എന്ന നാമവും ഉള്ള അംബികയെ ആചാരസ്പർശത്തോടെ സമാലഭ്യ ചെയ്ത്, പൂർണ്ണോപചാരങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം.
Frequently Asked Questions
Maṇḍapa and preliminaries → mantra-nyāsa (Mūrti through śayyā, plus Guha and Ātmavidyā-to-Śiva series) → Īśāna-niveśana → Parā-Śakti nyāsa with homa and japa → union of invoked powers and piṇḍī formation → all-pervasive visualization and offering placement → assignment of the Goddess into the locus → kriyā-śakti on pīṭha and jñāna on vigraha → worship of Ambikā/Śivā.
It treats installation as both a metaphysical invocation of Śakti and a technical protocol—precise nyāsa order, differentiated placements (pīṭha vs vigraha), and coordinated homa-japa—showing ritual craftsmanship as a disciplined path aligned with dharma and spiritual realization.
The opening notes record variant readings (e.g., phrases like “liṅgānām…”, “piṣṭakādi… in sequence”, “with the mṛṣṭi mantra…”) and state that an internal reading about initiation rules is absent in one manuscript, with another variant reading “Śiva-pūjā.”