Adhyaya 97

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अधिवासनविधिर्नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः अथ सप्तनवतितमो ऽध्यायः शिवप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच प्रातर् नित्पविधिं कृत्वा द्वारपालप्रपूजनं प्रविश्य प्रग्विधानेन देहशुद्ध्यादिमाचरेत्

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘അധിവാസനവിധി’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റാറാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘ശിവപ്രതിഷ്ഠാകഥനം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റേഴാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രഭാതത്തിൽ നിത്യവിധി നിർവഹിച്ചു, ദ്വാരപാലകരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, അകത്ത് പ്രവേശിച്ച്, മുൻവിധാനപ്രകാരം ദേഹശുദ്ധി മുതലായ പ്രാരംഭകർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കണം।

Verse 2

दिक्पतींश् च समभ्यर्च्य शिवकुम्भञ्च वर्धनीं सत्याधिवासनमिति ज दीक्षान्तञ्च समभ्यर्च्येति ज वासुदेव दयाशील लीलया मां समुद्धर घरोद्धारे समर्थोसि ममोद्धारे कियञ्छ्रमः इति श्लोको ख , छ पुस्तकेधिकोत्रास्ति अष्टमुष्टिकया लिङ्गं वह्निं सन्पर्प्य च क्रमात्

ദിക്‌പതികളെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്, ശിവകുംഭവും വർധനിയും പൂജിച്ച് ‘സത്യാധിവാസനം’ എന്ന വിധി നിർവഹിക്കണം; അതുപോലെ ദീക്ഷയുടെ സമാപനകർമ്മം (ദീക്ഷാന്തം)യും സമഭ്യർചിക്കണം। തുടർന്ന് പ്രാർത്ഥന—“വാസുദേവാ, ദയാശീലനേ! ലീലായാൽ എന്നെ സമുദ്ധരിക്കേണമേ. ഗൃഹോദ്ധാരത്തിന് നീ സമർത്ഥൻ; എന്റെ ഉദ്ധാരത്തിന് എത്ര ശ്രമം?”—ഈ ശ്ലോകം ‘ഖ’ ‘ഛ’ പാണ്ഡുലിപികളിൽ അധികമായി കാണുന്നു। പിന്നെ ക്രമമായി അഷ്ടമുഷ്ടികയാൽ ലിംഗാർപ്പണം ചെയ്ത്, അഗ്നിയെയും ആഹുതികളാൽ സന്തർപ്പിക്കണം।

Verse 3

शिवाज्ञातस्ततो गच्छेत् प्रासादं शस्त्रमुच्चरन् तद्गतान् प्रक्षिपेद्विघ्नान् हुम्फडन्तशराणुना

അനന്തരം ശിവാജ്ഞ ലഭിച്ചവൻ ശസ്ത്രമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാസാദത്തിലേക്ക് (ക്ഷേത്രഗർഭഗൃഹത്തിലേക്ക്) പോകണം. അവിടെ പ്രവേശിച്ച വിഘ്നങ്ങളെ ‘ഹും ഫട്’ എന്ന അന്ത്യാക്ഷരമുള്ള ശരശസ്ത്രംകൊണ്ട് പുറത്താക്കണം।

Verse 4

न मध्ये स्थापयेल्लिङ्गं बेधदोषविशङ्कया तस्मान् मध्यं परित्यज्य यवार्धेन यवेन वा

‘ബേധ’ എന്ന ദോഷം സംഭവിക്കുമെന്ന ഭയത്താൽ ലിംഗം കൃത്യമായ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കരുത്. അതിനാൽ മദ്ധ്യം ഒഴിവാക്കി, അർധയവമോ ഒരു യവമോ അളവിൽ അല്പം മാറ്റി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 5

किञ्चिदीशानमाश्रित्य शिलां मध्ये निवेशयेत् मूलेन तामनन्ताख्यां सर्वाधारस्वरूपिणीं

ആദ്യം ഈശാനനെ ആശ്രയിച്ച്, മദ്ധ്യത്തിൽ ഒരു ശില സ്ഥാപിക്കണം. മൂലമന്ത്രംകൊണ്ട് അവിടെ ‘അനന്താ’ എന്ന, സർവ്വാധാരസ്വരൂപിണിയായ ശക്തിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം।

Verse 6

सर्वगां सृष्टियोगेन विन्यसेदचलां शिलां अथवानेन मन्त्रेण शिवस्यासनरूपिणीं

സൃഷ്ടിയോഗവിധിയാൽ സർവ്വവ്യാപിയായ ആസനരൂപത്തിൽ സ്ഥിരവും അചലവും ആയ ശിലാപട്ടം സ്ഥാപിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് ശിവന്റെ ആസനസ്വരൂപം പ്രതിഷ്ഠിക്കണം।

Verse 7

ॐ नमो व्यापिनि भगवति स्थिरे ऽचले ध्रुवे ह्रं लं ह्रीं स्वाहा त्वया शिवाज्ञया शक्ते स्थातव्यमिह सन्ततं

ॐ—സർവ്വവ്യാപിനിയായ ഭഗവതി, സ്ഥിരേ, അചലേ, ധ്രുവേ—നമസ്കാരം. ഹ്രം ലം ഹ്രീം സ്വാഹാ. ഹേ ശക്തേ, ശിവാജ്ഞയാൽ നീ ഇവിടെ നിരന്തരം സ്ഥാപിതയായി ഇരിക്കണം।

Verse 8

इत्युक्त्वा च समभ्यर्च्य निरुध्याद्रौद्रमुद्रया वज्रादीनि च रत्नानि तथोशीरादिकौषधीः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, രൗദ്രമുദ്രയാൽ അതിനെ നിയന്ത്രിച്ച്/സുരക്ഷിതമാക്കണം; വജ്രാദി രത്നങ്ങളും ഉശീര (വെറ്റിവേർ) മുതലായ ഔഷധികളും ഉപയോഗിക്കണം।

Verse 9

लोहान् हेमादिकांस्यन्तान् हरितालादिकांस् तथा धान्यप्रभृतिशस्त्रांश् च पूर्वमुक्ताननुक्रमात्

മുമ്പ് പറഞ്ഞ ക്രമത്തിൽ, സ്വർണം മുതൽ കാംസ്യം (ഘണ്ടിധാതു) വരെ ലോഹങ്ങൾ, ഹരിതാലം മുതലായ ഖനിജങ്ങൾ, കൂടാതെ ധാന്യാദികളും മുൻപ് പറഞ്ഞ വിവിധ ശസ്ത്ര/ഉപകരണങ്ങളും (പരിശോധിച്ച്/ക്രമീകരിച്ച്) കാണണം।

Verse 10

प्रभारागत्वदेहत्ववीर्यशक्तिमयानिमान् भावयेन्नेकचित्तस्तु लोकपालेशसंवरैः

ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ, ലോകപാലാധീശന്മാരുടെ സംവരങ്ങൾ (രക്ഷാബന്ധങ്ങൾ) സഹിതം, ഇവരെ പ്രഭ, വർണ്ണഛായ, ദേഹത്വം, വീര്യം, ശക്തി എന്നിവകൊണ്ട് നിർമ്മിതരെന്നായി ധ്യാനിക്കണം।

Verse 11

पूर्वादिषु च गर्तेषु न्यसेदेकैकशः क्रमात् समभ्यर्च्येति ङ विरुन्ध्याद्रोधमुद्रयेति ख , ग , ङ च वीर्याशक्तिमनुक्रमादिति घ लोकपालेशसञ्चरैर् इति घ पूर्वादिवत्स्वगर्तेषु इति ङ प्रभारागेत्यादिः न्यसेदेकैकशः क्रमादिति पाठः, छपुस्तके नास्ति हेमजं तारजं कूर्मं वृषं वा द्वारसम्मुखं

പൂർവാദി ദിക്കുകളിലെ ഗർത്തങ്ങളിൽ വിധിപൂർവം ഒന്നൊന്നായി ക്രമത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം. സമ്യക് ആരാധന ചെയ്ത് ‘രോധ-മുദ്ര’യാൽ ദിക്കുകളെ അവരോധിച്ച് (മൂടി) സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് പൂർവവിധിപോലെ തത്തത് ഗർത്തങ്ങളിൽ ലോകപാലരുടെ സഞ്ചാര/പരികരങ്ങളോടുകൂടെ ക്രമമായി വീര്യവും ശക്തിയും സ്ഥാപിക്കണം. ദ്വാരസമ്മുഖത്ത് ഹേമജം, താരജം, കൂർമം അല്ലെങ്കിൽ വൃഷം—ഇവയിൽ ഒന്നെണ്ണം വെക്കണം.

Verse 12

सरित्तटमृदा युक्तं पर्वताग्रमृदाथवा प्रक्षिपेन्मध्यगर्तादौ यद्वा मेरुं सुवर्णजं

നദീതീരത്തിലെ മണ്ണോ അല്ലെങ്കിൽ പർവ്വതശിഖരത്തിലെ മണ്ണോ എടുത്ത് മദ്ധ്യഗർത്തത്തിൽ ആദ്യം ഇടണം; അല്ലെങ്കിൽ അതിന് പകരം അവിടെ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായ മേരു (ശങ്കുരൂപ മാതൃക) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 13

मधूकाक्षतसंयुक्तमञ्जनेन समन्वितं पृथिवीं राजतीं यद्वा यद्वा हेमसमुद्भवां

മധൂകവും അക്ഷതവും (അഖണ്ഡ അരി) ചേർത്ത് അഞ്ജനത്തോടെ സമന്വിതമായ കണ്ണെഴുത്ത്/കാജൽ, ശുദ്ധ മണ്ണും വെള്ളിയും ചേർത്തോ അല്ലെങ്കിൽ സ്വർണ്ണജന്യ ദ്രവ്യത്തോടോ കലർത്തണം.

Verse 14

सर्ववीजसुवर्णाभ्यां समायुक्तां विनिक्षिपेत् स्वर्णजं राजतं वापि सर्वलोहसमुद्भवं

എല്ലാ വിത്തുകളും സ്വർണ്ണവും ചേർത്ത് സമ്യക്‌മായി യോജിപ്പിച്ച് അത് നിക്ഷേപിക്കണം—അത് സ്വർണ്ണജന്യമാകട്ടെ, വെള്ളിയാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാ ലോഹങ്ങളിൽ നിന്നുമുണ്ടായ മിശ്രലോഹമാകട്ടെ.

Verse 15

सुवर्णं कृशरायुक्तं पद्मनालं ततो न्यसेत् देवदेवस्य शक्त्यादिमूर्तिपर्यन्तमासनं

അതിനുശേഷം കൃശരാ (ഖിച്ചടി) ചേർന്ന സ്വർണ്ണവും പദ്മനാളവും വെക്കണം. ഇത് ദേവദേവനു വേണ്ടി ശക്തിയിൽ നിന്ന് പ്രധാന മൂർത്തിവരെ ചെയ്യുന്ന ആസന-ന്യാസം (ആസന സമർപ്പണം) ആകുന്നു.

Verse 16

प्रकल्प्य पायसेनाथ लिप्त्वा गुग्गुलुनाथवा श्वभ्रमाच्छाद्य वस्त्रेण तनुत्रेणास्त्ररक्षितं

അനന്തരം പായസം (പാൽ-അരി) നൈവേദ്യമായി തയ്യാറാക്കി അതിൽ ഗുഗ്ഗുലു ലേപനം ചെയ്യുക (അഥവാ സ്ഥലം/വസ്തുവിൽ ഗുഗ്ഗുലു പുരട്ടുക), കുഴി വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടി, കവചവും അസ്ത്ര-രക്ഷാ മന്ത്രങ്ങളുംകൊണ്ട് സംരക്ഷിക്കണം।

Verse 17

दिक्पतिभ्यो बलिं दत्वा समाचान्तो ऽथ देशिकः शेवेन वा शिलाश्वभ्रसङ्गदोषनिवृत्तये

ദിക്‌പാലന്മാർക്ക് ബലി അർപ്പിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായ ശേഷം, ദേശികൻ (ആചാര്യൻ) ശിലയും കുഴിയും സംബന്ധിച്ച സമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ‘സംഗ’ ദോഷനിവൃത്തിക്കായി ശേവ-കർമ്മം നടത്തണം।

Verse 18

शस्त्रेण वा शतं सम्यग् जुहुयात् पूर्णया सह तमिति ख , ङ च यन्त्रमाच्छाद्य शस्त्रेण तनुत्रेण स्वरक्षितमिति ज श्वभ्रेत्त्यादिपाठो छ पुस्तके नास्ति दिक्पालादिभ्यो बलिमिति ड शिलास्तत्र सङ्गदोषनिवृत्तये इति घ , ज च शिलाश्वभ्रमङ्गदोषवृत्तये इति ख , छ च एकैकाहुतिदानेन सन्तर्प्य वास्तुदेवताः

അല്ലെങ്കിൽ പൂർണാഹുതി പാത്രത്തോടുകൂടെ ശസ്ത്ര-മന്ത്രം ചൊല്ലി വിധിപൂർവം നൂറ് ആഹുതികൾ ഹോമിക്കണം। (ചില പാഠങ്ങളിൽ) യന്ത്രം മൂടി, ശസ്ത്രവും കവചവുംകൊണ്ട് സ്വയം സംരക്ഷിക്കണം। ദിക്‌പാലാദി ദേവന്മാർക്കും ബലി അർപ്പിക്കണം। അവിടെ ശില, കുഴി മുതലായവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടാകുന്ന ‘സംഗ’ (മറ്റും) ദോഷനിവൃത്തിക്കായി, ഓരോ ആഹുതിയും നൽകി വാസ്തുദേവതകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 19

समुत्थाप्य हृदादेवमासनं मङ्गलादिभिः गुरुर्देवाग्रतो गच्छेन्मूर्तिपैश् च दिशि स्थितैः

ഹൃദയ-പദ്മത്തിൽ നിന്നു ദേവനെ ആവാഹിച്ച്, മംഗളാദി വിധികളാൽ ആസനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ഗുരു ദേവന്റെ മുൻപിൽ മുന്നേ പോകണം; ദിക്കുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മൂർത്തിപർ (വിഗ്രഹ-വാഹകർ) കൂടെയുണ്ടാകണം।

Verse 20

चतुर्भिः सह कर्तव्या देवयज्ञस्य पृष्ठतः प्रासादादि परिभ्रम्य भद्राख्यद्वारसम्मुखं

നാലു സഹായികളോടുകൂടെ ദേവയജ്ഞത്തിന്റെ പിന്നിൽ (നിർദ്ദേശിച്ച) ക്രിയ നടത്തണം; പ്രാസാദം മുതലായവ പരിക്രമണം ചെയ്ത് ‘ഭദ്ര’ എന്ന പേരുള്ള വാതിലിന്റെ മുന്നിൽ എത്തി (സ്ഥിരമായി നിന്ന്) കർമ്മം ചെയ്യണം।

Verse 21

लिङ्गं संस्थाप्य दत्वार्घ्यं प्रासादं सन्निवेशयेत् द्वारेण द्वारबन्धेन द्वारदेशेन तच्छिला

ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് അർഘ്യം അർപ്പിച്ച ശേഷം പ്രാസാദം (ക്ഷേത്ര-ഭവനം) വിന്യസിക്കണം. ദ്വാരം, ദ്വാരബന്ധം (കപാടബന്ധം/ലിന്റൽ) കൂടാതെ നിശ്ചിത ദ്വാരദേശമനുസരിച്ച് ആ ശിലാകർമ്മം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 22

द्वारबन्धे शिखाशून्ये तदर्धेनाथ तदृते वर्जयन् द्वारसंस्पर्शं द्वारेणैव महेश्वरं

ദ്വാരബന്ധത്തിൽ ശിഖ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ, അർധവിധിയാലോ അതില്ലാതെയോ, ദ്വാരസ്പർശം ഒഴിവാക്കി, ദ്വാരത്തിൽ തന്നെയிருந்து മഹേശ്വരനെ പൂജിക്കണം.

Verse 23

देवगृहसमारम्भे कोणेनापि प्रवेशयेत् अयमेव विधिर्ज्ञेयो व्यक्तलिङ्गे ऽपि सर्वतः

ദേവഗൃഹാരംഭത്തിൽ (ദേവത/മംഗളതത്ത്വം) കോണിലൂടെയും പ്രവേശിപ്പിക്കണം. ഇതേവിധി സർവത്ര അറിയേണ്ടത്—വ്യക്തലിംഗത്തിലും പോലും.

Verse 24

गृहे प्रवेशनं द्वारे लोकैर् अपि समीरितं अपद्वारप्रवेशेन विदुर्गोत्रक्षयं गृहं

വീട്ടിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം ദ്വാരത്തിലൂടെയാകണം എന്ന് ജനങ്ങളും പറയുന്നു. കാരണം അപദ്വാരത്തിലൂടെ പ്രവേശിച്ചാൽ ആ ഗൃഹം ഗോത്രക്ഷയം (വംശഹാനി) വരുത്തുമെന്ന് അവർ കരുതുന്നു.

Verse 25

अथ पीठे च संस्थाप्य लिङ्गं द्वारस्य सम्मुखं तूर्यमङ्गलनिर्घेषैर् दूर्वाक्षतसमन्वितं

അതിനുശേഷം പീഠത്തിൽ ലിംഗത്തെ ദ്വാരത്തിന്റെ നേരെ സ്ഥാപിക്കണം; മംഗള തൂര്യനാദങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിനിടയിൽ, ദൂർവയും അക്ഷതവും (അഖണ്ഡ അരി) സഹിതം (കർമ്മം നടത്തണം).

Verse 26

समुत्तिष्ठं हृदेत्युक्त्वा महापाशुपतं पठेत् यतिमिति घ तदर्धे वाथ तत्सुतमिति ज तदर्धे नाथ तद्युते इति ङ बन्धने इति ख बन्ध्यन् इति घ रक्षयन् इति झ वर्जयेदिति छ वित्तगोत्रक्षयं गुहमिति ग अथ चैवं इति ज , झ , घ च अपनीय घटं श्वभ्राद् देशिको मूर्तिपैः सह

“ഹൃദയത്തിൽ എഴുന്നേൽക്കുക” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് മഹാപാശുപത മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യണം. ‘ഘ’ പാഠത്തിൽ “യതി”; ‘ജ’ പാഠത്തിൽ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് “പിന്നെ ‘അവന്റെ പുത്രൻ’”; ‘ങ’ പാഠത്തിൽ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് “ഹേ നാഥ, അതോടു യുക്തൻ” എന്നു കാണുന്നു. മറ്റു പാഠങ്ങൾ—“ബന്ധനത്തിനായി” (ഖ), “ബന്ധിച്ചുകൊണ്ട്” (ഘ), “രക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്” (ഝ), “വഴിവിടുക/ഒഴിവാക്കുക” (ഛ), “ധനവും ഗോത്രവും ക്ഷയം—ഹേ ഗുഹ” (ഗ). ‘ജ’, ‘ഝ’, ‘ഘ’ പാഠങ്ങളിലും ഇതേ. തുടർന്ന് ദേശികൻ മൂർത്തിപൈ (വിഗ്രഹ-സേവകർ) സഹിതം കുഴിയിൽ നിന്നു ഘടം നീക്കണം.

Verse 27

मन्त्रं सन्धारयित्वा तु विलिप्तं कुङ्कुमादिभिः शक्तिशक्तिमतोरैक्यं ध्यात्वा चैव तु रक्षितं

മന്ത്രത്തെ വിധിപൂർവ്വം സംധാരിച്ച്, കുങ്കുമാദികളാൽ ലേപനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ശക്തിയും ശക്തിമാനും തമ്മിലുള്ള ഏക്യം ധ്യാനിച്ചാൽ, ഇങ്ങനെ അത് സംരക്ഷിതമാകുന്നു.

Verse 28

लयान्तं मूलमुच्चार्य स्पृष्ट्वा श्वभ्रे निवेशयेत् अंशेन ब्रह्मभागस्य यद्वा अंशद्वयेन च

‘ലയ’ അന്ത്യമുള്ള മൂലമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, (വസ്തുവിനെ) സ്പർശിച്ച്, അതിനെ ശ്വഭ്രത്തിൽ (നായയുടെ കുഴിയിൽ) സ്ഥാപിക്കണം—ബ്രഹ്മഭാഗത്തിന്റെ ഒരു അംശം കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ട് അംശങ്ങൾ കൊണ്ടോ.

Verse 29

अर्धेन वाष्टमांशेन सर्वस्याथ प्रवेशनं विधाय सीसकं नाभिदीर्घाभिः सुसमाहितः

പിന്നീട് സമസ്ത (മിശ്രണം) പ്രവേശിപ്പിക്കൽ/ആവേശനം അർദ്ധമോ അഷ്ടമാംശമോ എന്ന അളവിൽ സൂക്ഷ്മമായി നിർവഹിച്ച്, സുസമാഹിതനായ സാധകൻ നാഭി-നീളമുള്ള ദണ്ഡങ്ങൾ/ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സീസകം (സീസം) പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 30

श्वभ्रं वालुकयापुर्य ब्रूयात् स्थिरीभवेति च ततो लिङ्गे स्थिरीभूते ध्यात्वा सकलरूपिणं

ശ്വഭ്രം (കുഴി) മണലാൽ നിറച്ച്, “സ്ഥിരീഭവ” (സ്ഥിരമാകുക) എന്നു ഉച്ചരിക്കണം. തുടർന്ന് ലിംഗം സ്ഥിരമായാൽ, സകലരൂപിയായ ഈശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 31

मूलमुच्चार्य शक्त्यन्तं सृष्ट्या च निष्कलं न्यसेत् स्थाप्यमानं यदा लिङ्गं याम्यां दिशमथाश्रयेत्

മൂലമന്ത്രം ശക്ത്യന്തം വരെ ഉച്ചരിച്ച്, പിന്നെ സൃഷ്ടിക്രമം പ്രകാരം നിഷ്കലരൂപത്തിന്റെ ന്യാസം ചെയ്യണം. ലിംഗസ്ഥാപനം നടക്കുമ്പോൾ യാമ്യ (തെക്ക്) ദിശയെ അഭിമുഖീകരിച്ച് നിലകൊള്ളണം.

Verse 32

तत्तद्दिगीशमन्त्रेण पूर्णान्तं दक्षिणान्वितं अद्वयात्मकः पाठो झ पुस्तके नास्ति ध्यायेदिति घ सृष्ट्यादिविकलमिति झ सृष्ट्यादिनिष्फलमिति ख , घ , च सृष्ट्यादि निष्फलमिति ग , ड च ततो लिङ्गे इत्य् आदिः, दिशमथाश्रयेदित्यन्तः पाठो ज पुस्तके नास्ति सव्ये स्थाने च वक्रे च चलिते स्फुटितेपि वा

ഓരോ ദിഗീശ (ദിക്പാല) മന്ത്രത്താൽ സമ്പൂർണ്ണവിധി നിർവഹിച്ച്, ദക്ഷിണാവർത്തമായി (ഘടികാരദിശ/ദക്ഷിണക്രമം) മുന്നേറണം. ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘അദ്വയാത്മകഃ… ധ്യായേത്’ എന്ന നിർദ്ദേശം കാണുന്നു. ചില പ്രതികളിൽ ‘സൃഷ്ട്യാദി വികലം’ എന്നും മറ്റുചിലയിൽ ‘സൃഷ്ട്യാദി നിഷ്ഫലം’ എന്നും പാഠഭേദമുണ്ട്. ‘തതോ ലിംഗേ…’ മുതൽ ‘ദിശമഥാശ്രയേത്’ വരെ ഭാഗം ചില പുസ്‌തകങ്ങളിൽ ഇല്ല. ലിംഗം ഇടത്തുവശത്ത് വെച്ചാലും, വളഞ്ഞാലും, നീങ്ങിയാലും, പൊട്ടലുണ്ടായാലും—വിധിപ്രകാരം കർമ്മം നടത്തണം.

Verse 33

जुहुयान् मूलमन्त्रेण बहुरूपेण वा शतं कुञ्चान्येष्वपि दोषेषु शिवशान्तिं समाश्रयेत्

മൂലമന്ത്രംകൊണ്ട് ഹോമം ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ ബഹുരൂപവിധാനത്തിൽ നൂറ് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം. മറ്റു ദോഷങ്ങളുണ്ടായാലും ശിവശാന്തിയെ ആശ്രയിക്കണം.

Verse 34

युक्तं न्यासादिभिर्लिङ्गं कुर्वन्नेवं न दोषभाक् पीठबन्धमतः कृत्वा लक्षणस्यांशलक्षणं

ഇങ്ങനെ ന്യാസാദി കർമ്മങ്ങളോടുകൂടി ലിംഗം വിധിപൂർവ്വം നിർമ്മിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ദോഷഭാഗിയാകില്ല. തുടർന്ന് പീഠബന്ധം നിർവഹിച്ച്, ലക്ഷണത്തിന്റെ അംശലക്ഷണങ്ങൾ (ഉപലക്ഷണങ്ങൾ) അറിയണം.

Verse 35

गौरीमन्त्रं लयं नीत्वा सृष्ट्या पिण्डीञ्च विन्यसेत् सम्पूर्य पार्श्वसंसिद्धिं वालुकावज्रलेपनं

ഗൗരീമന്ത്രത്തെ ലയത്തിലേക്ക് നയിച്ച്, തുടർന്ന് സൃഷ്ടിക്രിയയാൽ പിണ്ഡിയെ വിന്യസിക്കണം. പാർശ്വസംസിദ്ധി പൂർത്തിയാക്കി, ‘വാലുകാ–വജ്ര ലേപനം’ എന്ന പൂശൽ പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 36

ततो मूर्तिधरैः सार्धं गुरुः शान्तिं घटोर्ध्वतः संस्थाप्य कलशैर् अन्यैस्तद्वत् पञ्चामृतादिभिः

അനന്തരം ഗുരു മൂർത്തിധരന്മാരോടൊപ്പം കലശത്തിന്റെ മുകളിലായി ശാന്തി-സ്ഥാപനം നടത്തണം; അതുപോലെ മറ്റു കലശങ്ങളാലും പഞ്ചാമൃതാദി അഭിഷേകദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വിധി നിർവഹിക്കണം।

Verse 37

विलिप्य चन्दनाद्यैश् च सम्पूज्य जगदीश्वरं उमामहेशमन्त्राभ्यां तौ स्पृशेल्लिङ्गमुद्रया

ചന്ദനാദികളാൽ ലേപനം ചെയ്ത് ജഗദീശ്വരനെ സമ്യകമായി സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ച ശേഷം; ഉമാ–മഹേശ മന്ത്രങ്ങളാൽ ലിംഗമുദ്രയോടെ അവരെ സ്പർശിക്കണം।

Verse 38

ततस्त्रितत्त्वविन्यासं षडर्चादिपुरःसरं कृत्वा मूर्तिं तदीशानामङ्गानां ब्रह्मणामथ

അതിനുശേഷം ഷഡർച്ചാ മുതലായ മുൻകൃത്യങ്ങളോടെ ത്രിതത്ത്വ-ന്യാസം നടത്തി, ആ ഈശാനാധിപന്മാരുടെ മൂർത്തിയും അവരുടെ അംഗങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ഭാവന/വിന്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 39

ज्ञानी लिङ्गे क्रियापीठे विनास्य स्नापयेत्ततः गन्धैर् विलिप्य सन्धूप्य व्यापित्वे शिवे न्यसेत्

ജ്ഞാനിയായ ഉപാസകൻ ലിംഗത്തെ ക്രിയാപീഠത്തിൽ വിന്യസിച്ച് യഥാവിധി പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പിന്നെ സ്നാനം നടത്തണം; തുടർന്ന് ഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാൽ ലേപനം ചെയ്ത് ധൂപം അർപ്പിച്ച് സർവ്വവ്യാപിയായ ശിവനിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 40

स्रग्धूपदीपनैवेद्यैर् हृदयेन फलानि च तः कृत्वा लक्षणस्याङ्गलक्षणमिति घ पार्श्वसिद्धिं च वालुकाव्रजलेपनमिति ज सप्तारन्यकलशैर् अन्यैः स्तुत्वा इति झ चतुराज्यैश् च इति झ षडर्घादिपुरःसरमिति झ षडग्रादिपुरःसरमिति ख ज्ञानलिङ्गे इति झ विनिवेद्य यथाशक्ति समाचम्य महेश्वरं

പിന്നീട് മാല, ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം എന്നിവയോടൊപ്പം ഹൃദയമന്ത്രപാരായണത്തോടെ ഫലങ്ങളും അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ‘ലക്ഷണസ്യ അംഗലക്ഷണം’, ‘പാർശ്വസിദ്ധി’, ‘വാലുകാവ്രജലേപനം’ മുതലായവയും, ‘സപ്താരണ്യ-കലശങ്ങൾ’, ‘ചതുരാജ്യങ്ങൾ’, ‘ഷഡർഘ്യാദി-പുരഃസരം’ (അഥവാ ‘ഷഡഗ്രാദി-പുരഃസരം’) കൂടാതെ ‘ജ്ഞാനലിംഗം’ തുടങ്ങിയ വിധിക്രമങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ച്, യഥാശക്തി എല്ലാം നിവേദിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത് മഹേശ്വരനെ പൂജിക്കണം।

Verse 41

दत्वार्घं च जपं कृत्वा निवेद्य वरदे करे चन्द्रार्कतारकं यावन् मन्त्रेण शैवमूर्तिपैः

അർഘ്യം അർപ്പിച്ച് ജപം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് വരദായകമായ കരത്തിൽ (അർപ്പണം) നിവേദിക്കണം. ശൈവമന്ത്രങ്ങളോടും ശിവമൂർത്തികളോടും കൂടി ചന്ദ്ര-സൂര്യ-താരകങ്ങളെ യഥാവിസ്താരം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 42

स्वेच्छयैव त्वया नाथ स्थातव्यमिह मन्दिरे प्रणम्येव वहिर्गत्वा हृदा वा प्रणवेन वा

ഹേ നാഥാ! നിങ്ങളുടെ സ്വേച്ഛയാൽ തന്നെ നിങ്ങൾ ഈ മന്ദിരത്തിൽ നിലകൊള്ളണം. നമസ്കരിച്ചു ശേഷം പുറത്തേക്ക് പോയി, ഹൃദയത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ പ്രണവമായ ‘ഓം’ മുഖേനയും വീണ്ടും വന്ദനം അർപ്പിക്കണം.

Verse 43

संस्थाप्य वृषभं पश्चात् पूर्ववद्वलिमाचरेत् न्यूनादिदोषमोषाय ततो मृत्युजिता शतं

വൃഷഭത്തെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, മുൻപുപോലെ ബലി-ആചാരം നടത്തണം. ന്യൂനത മുതലായ ദോഷങ്ങൾ നീക്കുന്നതിനായി, തുടർന്ന് ‘മൃത്യുഞ്ജയ’ മന്ത്രം നൂറു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം.

Verse 44

शिवेन सशिवो हुत्वा शान्त्यर्थं पायसेन च ज्ञानाज्ञानकृतं यच्च तत् पूरय महाविभो

ശാന്ത്യർത്ഥം ‘ശിവ’ നാമത്തോടും ശുഭസഹിതമായും, പായസത്തോടെയും ഹോമം നടത്തണം. ഹേ മഹാവിഭോ! അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ ചെയ്തതെല്ലാം നിങ്ങൾ പൂർണമാക്കി ശരിയാക്കണമേ.

Verse 45

हिरण्यपशुभूम्यादि गीतवाद्यादिहेतवे अम्बिकेशाय तद् भक्त्या शक्त्या सर्वं निवेदयेत्

സ്വർണം, പശു, ഭൂമി മുതലായവയ്ക്കും ഗീത-വാദ്യാദി കലകൾക്കും കാരണമായ അംബികേശനു, ഭക്തിയോടെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് എല്ലാം നിവേദിക്കണം.

Verse 46

दानं महोत्सवं पश्चात् कुर्याद्दिनचतुष्टयं त्रिसन्ध्यं त्रिदिनं मन्त्री होमयेन् मूर्तिपैः सह

മഹോത്സവത്തിനു ശേഷം നാലു ദിവസം ദാനം നടത്തണം. മൂന്നു ദിവസം മന്ത്രിയാകുന്ന പുരോഹിതൻ പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം എന്ന ത്രിസന്ധ്യകളിൽ, മൂർത്തിപാലകരോടൊപ്പം ഹോമം ചെയ്യണം.

Verse 47

चतुर्थेहनि पूर्णाञ्च चरुकं बहुरूपिणा निवेद्य सर्वकुण्डेषु सम्पाताहुतिसोधितम्

നാലാം ദിവസം ബഹുരൂപിണിക്ക് പൂർണ്ണ ചരു-നൈവേദ്യം സമർപ്പിച്ച്, എല്ലാ കുണ്ഡങ്ങളിലും ‘സമ്പാത’ ആഹുതിയാൽ ശുദ്ധീകരണം നടക്കുന്നു.

Verse 48

दिनचतुष्टयं यावत्तन्निर्माल्यन्तदूर्धतः निर्माल्यापनयं कृत्वा स्नापयित्वा तु पूजयेत्

നാലു ദിവസം വരെ ആ നിർമാല്യം മുകളിൽ (ആദരസ്ഥാനത്ത്) സൂക്ഷിക്കണം. തുടർന്ന് നിർമാല്യ-അപനയനം നടത്തി, ദേവമൂർത്തിയെ സ്നാപനം ചെയ്ത് പിന്നെ പൂജ ചെയ്യണം.

Verse 49

पूजा सामान्यलिङ्गेषु कार्या साधारणाणुभिः इदोषमोक्षायेति ज न्यानादिदोषनाशायेति ङ महाप्रभो इति झ हिरण्यवस्त्रधूपादि इति झ पायसाहुतिसोधितमिति झ सम्पाताहुतिशोधनमिति ग स्नापयित्वा च इति ग साधारणांशुभिरिति ख साधारणादिकमिति ग विहाय लिङ्गचैतन्यं कुर्यात् स्थाणुविसर्जनं

സാധാരണ (അപ്രതിഷ്ഠിത) ലിംഗങ്ങളിൽ ‘സാധാരണ’ മന്ത്രങ്ങളാൽ പൂജ നടത്തണം. “ഇദോഷമോക്ഷായ”, “അജ്ഞാനാദിദോഷനാശായ”, “മഹാപ്രഭോ” തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കണം; കൂടാതെ സ്വർണം, വസ്ത്രം, ധൂപം മുതലായ ദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. പായസ-ആഹുതികളാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; ‘സമ്പാത’ ആഹുതിയാലും ശോധനം നടക്കുന്നു. തുടർന്ന് സ്നാപനം ചെയ്ത് സാധാരണ കർമങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ലിംഗചൈതന്യാവാഹനം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്ഥാണു-വിസർജനം ചെയ്യണം.

Verse 50

असाधारणलिङ्गेषु क्षमस्वेति विसर्जनं आवाहनमभिव्यक्तिर्विसर्गः शक्तिरूपता

അസാധാരണ ലിംഗങ്ങളിൽ “ക്ഷമസ്വ” (“ക്ഷമിക്കണം”) എന്ന വാക്യം ‘വിസർജനം’ എന്നു പറയുന്നു. ‘വിസർഗ’ം ആഹ്വാനവും അഭിവ്യക്തിയും എന്ന ക്രിയയും ആകുന്നു; അതിന്റെ സ്വരൂപം ശക്തിരൂപതയാണ്.

Verse 51

प्रतिष्ठान्ते क्वचित् प्रोक्तं स्थिराद्याहुतिसप्तकं स्थिरस् तथाप्रमेयश्चानादिबोधस्तथैव च

പ്രതിഷ്ഠയുടെ അവസാനം ചില പരമ്പരകളിൽ ‘സ്ഥിരാ’ മുതലായ ഏഴ് ആഹുതികളുടെ ക്രമം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിൽ ‘സ്ഥിര’, ‘അപ്രമേയ’, ‘അനാദിബോധ’ എന്നിവയും പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 52

नित्योथ सर्वगश् चैवाविनाशी दृष्ट एव च एते गुणा महेशस्य सन्निधानाय कीर्तिताः

അവൻ നിത്യൻ, സർവ്വവ്യാപി, അവിനാശി, കൂടാതെ പ്രത്യക്ഷമായി അനുഭവഗമ്യൻ; മഹേശന്റെ ഈ ഗുണങ്ങൾ അവന്റെ സന്നിധാനം തിരിച്ചറിയാനുള്ള ലക്ഷണങ്ങളായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 53

ॐ नमः शिवाय स्थिरो भवेत्याहुतीनां क्रमः एवमेतञ्च सम्पाद्य विधाय शिवकुम्भवत्

‘ഓം നമഃ ശിവായ; (അവൻ) സ്ഥിരനാകട്ടെ’—ഇതാണ് ആഹുതികളുടെ ക്രമം. ഇങ്ങനെ യഥാവിധി പൂർത്തിയാക്കി ശിവകുംഭവിധിപ്രകാരം നടത്തണം।

Verse 54

कुम्भद्वयञ्च तन्मध्यादेककुम्भाम्भसा भवं संस्नाप्य तद् द्वितीयन्तु कर्तृस्नानाय धारयेत्

രണ്ട് കുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; അവയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കുംഭത്തിലെ ജലത്തോടെ (ദേവത/പ്രതിഷ്ഠിത രൂപം) സ്നാപന-അഭിഷേകം നടത്തി, രണ്ടാമത്തെ കുംഭം കർത്താവിന്റെ സ്നാനത്തിനായി സൂക്ഷിക്കണം।

Verse 55

दत्वा बलिं समाचम्य वहिर्गच्छेत् शिवाज्ञया जगतीवाह्यतश् चण्डमैशान्यान्दिशि मन्दिरे

ബലി അർപ്പിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത് ശിവാജ്ഞപ്രകാരം പുറത്തേക്ക് പോകണം; കൂടാതെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ജഗതിയുടെ പുറത്തായി ഈശാന്യ (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിശയിൽ ചണ്ഡ (രക്ഷാകർമ്മ)ം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 56

धामगर्भप्रमाणे च सुपीठे कल्पितासने पूर्ववन् न्यासहोमादि विधाय ध्यानपूर्वकं

ധാമഗർഭ-പ്രമാണപ്രകാരം സുപീഠത്തിൽ ആസനം ക്രമപ്പെടുത്തി, മുൻപുപറഞ്ഞപോലെ ധ്യാനത്തെ മുൻഅംഗമാക്കി ന്യാസം, ഹോമം മുതലായ വിധികൾ നിർവഹിക്കണം।

Verse 57

संस्थाप्य विधिवत्तत्र ब्रह्माङ्गैः पूजयेत्ततः अङ्गानि पूर्वयुक्तानि ब्रह्माणी त्वर्चना यथा

അവിടെ ദേവതയെ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച്, തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ അംഗങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം; മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച അംഗങ്ങളെ ബ്രഹ്മാണീ-അർച്ചനപോലെ അർച്ചിക്കണം।

Verse 58

ख , ग , ङ , छ च पूर्वभुक्तानीति ज त्वधुना यथा इति ख एवं सद्योजाताय ॐ ह्रूं फट् नमः ॐ विं वामदेवाय ह्रूं फट् नमः ॐ बुं अघोराय ह्रूं फट् नमः ॐ तत्पुरुषाय वौमीशानाय च ह्रूं फट् जपं विवेद्य सन्तर्प्य विज्ञाप्य नतिपूर्वकं देवः सन्निहितो यावत्तावत्त्वं सन्निधो भव

ഇങ്ങനെ ജപിക്കണം—“ഓം ഹ്രൂം ഫട് നമഃ സദ്യോജാതായ”, “ഓം വിം വാമദേവായ ഹ്രൂം ഫട് നമഃ”, “ഓം ബും അഘോരായ ഹ്രൂം ഫട് നമഃ”, കൂടാതെ “ഓം തത്പുരുഷായ, വൗം ഈശാനായ ച ഹ്രൂം ഫട്।” ജപം പൂർത്തിയാക്കി അത് നിവേദിച്ച്, സന്തർപ്പണം ചെയ്ത്, അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ച്, നമസ്കാരപൂർവ്വം പറയണം—“ദേവൻ സന്നിഹിതനായിരിക്കുന്നത്രയും കാലം, നീയും ഇവിടെ സന്നിധനായിരിക്കണം।”

Verse 59

न्यूनाधिकञ्च यत्किञ्चित् कृतमज्ञानतो मया तवत्प्रसादेन चण्डेश तत् सर्वं परिपूरय

അജ്ഞാനവശാൽ എന്നാൽ കുറവോ കൂടുതലോ എന്തെങ്കിലും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹേ ചണ്ഡേശാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അതെല്ലാം പരിപൂർണമാക്കണമേ।

Verse 60

वाणलिङ्गे वाणरोहे सिद्धलिङ्गे स्वयम्भुवि प्रतिमासु च सर्वासु न चण्डो ऽधिकृतो भवेत्

വാണലിംഗം, വാണരോഹ-ലിംഗം, സിദ്ധലിംഗം, സ്വയംഭൂ-ലിംഗം എന്നിവയിലും എല്ലാ പ്രതിമകളിലും ചണ്ഡൻ (അയോഗ്യൻ/അശുദ്ധൻ) അധികാരിയായി നിയമിക്കരുത്।

Verse 61

अद्वैतभावनायुक्ते स्थण्डिलेशविधावपि अभ्यर्च्य चण्डं ससुतं यजमानं हि भार्यया

അദ്വൈത-ഭാവനയിൽ സ്ഥാപിതനായി, സ്ഥണ്ഡില (പവിത്രഭൂമി) വിധിയിലും പുത്രസഹിതം ചണ്ഡനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം; യജമാനൻ ഭാര്യയോടുകൂടെ പൂജ ചെയ്യണം।

Verse 62

पूर्वस्थापितकुम्भे न स्नापयेत् स्नापकः स्वयं स्थापकं यजमानोपि सम्पूज्य च महेशवत्

മുമ്പേ സ്ഥാപിച്ച കുംഭത്തെ സ്നാപകൻ സ്വയം വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്യിക്കരുത്. സ്ഥാപകനെയും യജമാനൻ മഹേശൻ (ശിവൻ) പോലെ ആദരിച്ച് സമ്യക് പൂജിക്കണം।

Verse 63

वित्तशाठ्यं विना दद्याद् भूहिरण्यादि दक्षिणां निवेद्य इति घ कृतमज्ञानतोपि वा इति ग बाणलिङ्गे चले लोहे इति ज स्थण्डिले सन्निधावपि इति ज , झ च स्थापक इति ज प्रपूज्य च इति ज महेश्वरमिति ख , छ च गोहिरण्यादि इति ज , झ च मूर्तिमान् विधिवत् पश्चात् जापकान् ब्राह्मणांस् तथा

ധനത്തിൽ കപടമില്ലാതെ, ഭൂമി-സ്വർണം മുതലായ ദക്ഷിണ നിവേദനം ചെയ്ത് നൽകണം; അജ്ഞാനത്താൽ എന്തെങ്കിലും സംഭവിച്ചാലും അത് വിധിപ്രകാരം ശുദ്ധീകരിച്ച് ക്രമപ്പെടുത്തണം. ബാണലിംഗം, ചലലിംഗം, ലോഹലിംഗം എന്നിവയിലേതായാലും, സ്ഥണ്ഡിലത്തിലോ വെറും സന്നിധിയിലോ പോലും, സ്ഥാപകനെ ആദരിക്കണം. മഹേശ്വരനെ സമ്യക് പൂജിച്ച്, ഗോ-സ്വർണാദി ദാനം നൽകി, തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം ജപം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 64

देवज्ञं शिल्पिनं प्रार्च्य दीनानाथादि भोजयेत् यदत्र सम्मुखीभावे स्वेदितो भगवन्मया

ദേവജ്ഞൻ (കർമ്മവിദഗ്ധൻ)യും ശില്പിയും സമ്യക് ആദരിച്ച്, ദീനർ, അനാഥർ മുതലായവരെ ഭോജിപ്പിക്കണം. ഇവിടെ അവരുടെ സമ്മുഖ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പുണ്യം ഭഗവദ്‌ഭക്തിയോടെ ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 65

क्षमस्व नाथ तत् सर्वं कारुण्याम्बुनिधं मम इति विज्ञप्तियुक्ताय यजमानाय सद्गुरुः

“ഹേ നാഥാ! എന്റെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ക്ഷമിക്കണമേ; നിങ്ങൾ കരുണയുടെ സമുദ്രം”—എന്ന് അപേക്ഷിച്ച യജമാനന് സദ്ഗുരു കൃപ/പ്രസാദം നൽകി।

Verse 66

प्रतिष्ठापुण्यसद्भावं स्फुरत्तारकसप्रभं कुशपुष्पाक्षतोपेतं स्वकरेण समर्पयेत्

സ്വഹസ്തംകൊണ്ട്, പ്രതിഷ്ഠയുടെ പുണ്യവും സദ്ഭാവവും യുക്തമായ, തിളങ്ങുന്ന നക്ഷത്രംപോലെ ദീപ്തമായ, കുശം-പുഷ്പം-അക്ഷതം സഹിതമുള്ള ദ്രവ്യം അർപ്പിക്കണം।

Verse 67

ततः पाशपतोपेतं प्रणम्य परमेश्वरं ततो ऽपि बलिभिर्भूतान् सन्निधाय निबोधयेत्

അതിനുശേഷം പാശുപതവ്രതയുക്തനായി പരമേശ്വരൻ (ശിവൻ)നെ പ്രണാമം ചെയ്ത്; പിന്നെ ബലികളാൽ ഭൂതഗണങ്ങളെ സന്നിധിയിലാക്കി യഥാവിധി നിബോധിച്ച്/ശാന്തിപ്പിക്കണം।

Verse 68

स्थातव्यं भवता तावद् यावत् सन्निहितो हरः गुरुर्वस्त्रादिसंयुक्तं गृह्णीयाद्यागमण्डपं

ഹരൻ (ശിവൻ) സന്നിഹിതനാകുന്നതുവരെ നിങ്ങൾ നില്ക്കണം; തുടർന്ന് ഗുരു വസ്ത്രാദികളോടുകൂടി യാഗമണ്ഡപം ഏറ്റെടുത്തു ചുമതല വഹിക്കണം।

Verse 69

सर्वोपकरणं शिल्पी तथा स्नापनमण्डपं अन्ये देवादयः स्थाप्या मन्त्रैर् आगमसम्भवैः

ശില്പി എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും ക്രമപ്പെടുത്തി, സ്നാപനമണ്ഡപവും ഒരുക്കണം; മറ്റ് ദേവഗണാദികളെയും ആഗമസംബവ മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 70

आदिवर्णस्य भेदाद्वा सुतत्त्वव्याप्तिभाविताः साध्य प्रमुखदेवाश् च सरिदोषधयस् तथा

അഥവാ ആദിവർണ്ണത്തിന്റെ ഭേദത്തിൽ നിന്ന്, സുതത്ത്വവ്യാപ്തിയാൽ ഭാവിതമായി, സാധ്യന്മാർ മുതലായ പ്രധാന ദേവഗണങ്ങളും, നദികളും ഔഷധികളും കൂടി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 71

क्षेत्रपाः किन्नराद्याश् च पृथिवीतत्त्वमाश्रिताः इति ख , घ च गुरुर्वस्त्राणीत्यादिः, स्नानमण्डपमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति आदिवर्णस्य शेषाद्वा इति झ स्वातन्त्र्या व्याप्तिरीरिता इति ग स्वतत्त्वव्याप्तिभाविता इति छ स्वतन्त्रव्याप्तिभेदत इति ज जाप्य इति झ स्नानं सरस्वतीलक्ष्मीनदीनामम्भसि क्वचित्

“ക്ഷേത്രപാലന്മാരും കിന്നരാദികളും പൃഥിവീ-തത്ത്വത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു”—ഇത് ഖ, ഘ പാഠങ്ങളിൽ. ചില കൈയെഴുത്തുകളിൽ തുടർന്ന് “ഗുരു വസ്ത്രാണി…” എന്നാരംഭമുള്ള ഭാഗം കാണുന്നു; “സ്നാനമണ്ഡപം” വരെ ഉള്ള പാഠം ഝ പ്രതിയിൽ ഇല്ല. ഝ പാഠത്തിൽ “ആദിവർണ്ണത്തിന്റെ ശേഷത്തിൽ നിന്നുമോ” എന്നും. മറ്റു ഭേദങ്ങൾ—“സ്വാതന്ത്ര്യമാണ് വ്യാപ്തി” (ഗ), “സ്വതത്ത്വ-വ്യാപ്തിയാൽ ഭാവിതം” (ഛ), “സ്വതന്ത്ര-വ്യാപ്തിഭേദതഃ” (ജ); ഝ യിൽ “ജാപ്യ” എന്നും. ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ സരസ്വതി, ലക്ഷ്മീ നദീജലങ്ങളിൽ സ്നാനം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 72

भुवनाधिपतीनाञ्च स्थानं यत्र व्यवस्थितिः अण्डवृद्धिप्रधानान्तं त्रितत्त्वं ब्रह्मणः पदं

ഭുവനാധിപന്മാരുടെ സ്ഥാനങ്ങളും അവരുടെ ക്രമബദ്ധമായ നിലനില്പും സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്ന ആ ലോകം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മന്റെ ‘പദം/ആവാസം’—അണ്ഡവൃദ്ധിയിൽ നിന്ന് പ്രധാനം (പ്രകൃതി) വരെ വ്യാപിക്കുന്ന ത്രിതത്ത്വം।

Verse 73

तन्मात्रादिप्रधानान्तं पदमेतत् त्रिकं हरेः नाट्येशगणमातॄणां यक्षेशशरजन्मनां

തന്മാത്രാദിയിൽ നിന്ന് പ്രധാനം (പ്രകൃതി) വരെ വ്യാപിക്കുന്ന ഈ ത്രികം ഹരിയുടെ പദ/ഉപാധികളുടെ സമാഹാരമാണ്; ഇതേ ത്രികം നാട്യേശൻ (നടരാജൻ), ഗണങ്ങൾ, മാതൃകൾ, യക്ഷേശൻ, ശറജന്മൻ (കാർത്തികേയൻ) എന്നിവർക്കും പവിത്ര നാമത്രയമായി പ്രയോഗ്യമാണ്।

Verse 74

अण्डजाः शुद्धविद्यान्तं पदं गणपतेस् तथा मायांशदेशशक्त्यनतं शिवा शिवोप्तरोचिषां

അണ്ഡജർ (അണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ജീവികൾ) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ഗണപതിയുടെ പദവും ശുദ്ധവിദ്യയുടെ അറ്റം വരെ. അതിന് മുകളിൽ ശിവലോകങ്ങൾ—മായയുടെ അംശങ്ങൾ, പ്രദേശങ്ങൾ, ശക്തികൾ എന്നിവയുടെ വ്യത്യാസത്തിൽ അനന്തം—ശിവന്റെ ഉന്നത ദീപ്തിയാൽ പ്രകാശിതം।

Verse 75

पदमीश्वरपर्यन्तं व्यक्तार्चासु च कीर्तितं कूर्माद्यं कीर्तितं यच्च यच्च रत्नादिपञ्चकं

വ്യക്താർചാ (പ്രകട മൂർത്തിപൂജ) വിഭാഗത്തിൽ പദ്മത്തിൽ നിന്ന് ഈശ്വരൻ വരെ എല്ലാം പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്; കൂടാതെ കൂർമം മുതലായി പറഞ്ഞതെല്ലാം, രത്നാദി-പഞ്ചകത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞതുമെല്ലാം—അവയും ഉക്തമാണ്।

Verse 76

प्रतिक्षिपेत् पीठगर्ते च पञ्चब्रह्मशिलां विना षड्भिर्विभाजिते गर्ते त्यक्त्वा भावञ्च पृष्ठतः

പീഠ-ഗർത്തത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ച ദ്രവ്യം നിക്ഷേപിക്കണം; എന്നാൽ പഞ്ചബ്രഹ്മ-ശിലാഫലകം ഒഴിവാക്കി. ഗർത്തം ആറു ഭാഗങ്ങളാക്കി വിഭജിച്ച്, പിന്നാമ്പുറത്തുനിന്ന് ശേഷിച്ച ഭാഗവും അഭിപ്രേത ഭാവം/സ്ഥിതിയും വിട്ട് വിധിപ്രകാരം നിക്ഷേപം നടത്തണം.

Verse 77

स्थापनं पञ्चमांशे च यदि वा वसुभाजिते स्थापनं सप्तमे भागे प्रतिमासु सुखावहं

സ്ഥാപനം അഞ്ചാം അംശത്തിൽ നടത്തണം; അല്ലെങ്കിൽ കാലം/മാനം വസു-സംഖ്യയായി (എട്ട് ഭാഗങ്ങളായി) വിഭജിച്ചാൽ, ഏഴാം ഭാഗത്തിൽ സ്ഥാപനം നടത്തുന്നത് പ്രതിമകൾക്ക് സുഖക്ഷേമകരമാണ്.

Verse 78

धारणाभिर्विशुद्धिः स्यात् स्थापने लेपचित्रयोः स्नानादि मानसन्तत्र शिलारत्नादिवेशनं

സ്ഥാപനത്തിലും ലേപന-ചിത്രപ്രവൃത്തിയിലും ധാരണകളാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനാദി കർമങ്ങൾ, മാനസ (അന്തരംഗ) അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ, കൂടാതെ ശിലാ-രത്നാദികളുടെ നിവേശനവും നടത്തണം.

Verse 79

नेत्रोद्घाटनमन्त्रेष्टमासनादिप्रकल्पनं पूजा निरम्बुभिः पुष्पैर् यथा चित्रं न दुष्यति

മന്ത്രവിധിയായ ‘നേത്രോദ്ഘാടനം’ കർമ്മം, ആസനാദി സാമഗ്രികളുടെ യഥോചിത ക്രമീകരണം, കൂടാതെ ജലം കൂടാതെ പുഷ്പങ്ങളാൽ പൂജ—ഇവയെല്ലാം ചിത്രത്തെപ്പോലെ (ഈർപ്പത്തിൽ) ദോഷം വരാതിരിക്കാൻ ചെയ്യണം.

Verse 80

विधिस्तु चललिङ्गेषु सम्प्रत्येव निगद्यते ह तत्त्वमेकं चित्रं हरेरिति घ स्नानं सरस्वतीत्यादिः, रोचिषामित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति यद्रत्नादिकपञ्चकमिति ज षडभिर्भाजिते गर्भे इति ङ शिलावाहादिवेशनं इति झ शिलारत्ननिवेशनमिति ख पञ्चभिर्वा त्रिभिर्वापि पृथक् कुर्याद् विभाजिते

ഇപ്പോൾ ചല-ലിംഗങ്ങൾക്കുള്ള വിധിക്രമം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പാഠാന്തരങ്ങൾ—ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘തത്ത്വം ഒന്നു; ഹരിയുടെ രൂപം ചിത്രവത് (വൈവിധ്യമാർന്നത്)’ എന്ന്; ചിലതിൽ ‘സ്നാനം ‘സരസ്വതീ…’ മുതലായി ആരംഭിക്കുന്നു’ എന്ന്; ‘രോചിഷാം…’ എന്ന അന്ത്യപാഠം ഝ-പ്രതിയിൽ ഇല്ല. ചിലിടത്ത് ‘രത്നാദി പഞ്ചകം’ എന്നും, ചിലിടത്ത് ‘ഗർഭം (ഗർഭഗൃഹം) ആറു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിതം’ എന്നും. ചിലർ ‘ശിലാ, വാഹനം മുതലായവയുടെ നിവേശനം’ എന്നും, ചിലർ ‘ശിലാ-രത്ന നിവേശനം’ എന്നും വായിക്കുന്നു. വിഭജിച്ചാൽ അഞ്ചായി അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നായി വേർതിരിച്ച് വിഭാഗങ്ങൾ ചെയ്യണം.

Verse 81

भगत्रयेण भागांशो भवेद्भागद्वयेन वा स्वपीठेष्वपि तद्वत् स्याल्लिङ्गेषु तत्त्वभेदतः

മൂന്നു ഭാഗങ്ങളാലോ അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളാലോ അംശവിഭാഗം ചെയ്യണം. സ്വസ്വ പീഠങ്ങളിലും അതേ നിയമം; ലിംഗങ്ങളിൽ മാത്രം തത്ത്വഭേദപ്രകാരം നിർണ്ണയം.

Verse 82

सृष्टिमन्त्रेण संस्कारो विधिवत् स्फाटिकादिषु किञ्च ब्रह्मशिलारत्नप्रभूतेश्चानिवेदनं

സ്ഫടികാദികളിൽ സൃഷ്ടിമന്ത്രംകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം സംസ്കാരം ചെയ്യണം. അതുപോലെ ബ്രഹ്മശില, രത്നം മുതലായവയിൽ അനിവേദനം (നൈവേദ്യം സമർപ്പിക്കാതിരിക്കുക) വിധേയമാണ്.

Verse 83

योजनं पिण्डिकायाश् च मनसा परिकल्पयेत् स्वयम्भूवाणलिङ्गादौ संस्कृतौ नियमो न हि

പിണ്ഡികയുടെ (ആധാരഭാഗത്തിന്റെ) അളവും മനസ്സിൽ നിർണ്ണയിക്കണം. എന്നാൽ സ്വയംഭൂ ലിംഗം മുതലായവ മുൻപേ സംസ്കൃത/പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതിൽ ബദ്ധനിയമമില്ല.

Verse 84

स्नापनं संहितामन्त्रैर् न्यासं होमञ्च कारयेत् नदीसमुद्ररोहाणां स्थापनं पूर्ववन् मतं

സംഹിതാമന്ത്രങ്ങളാൽ സ്നാപനം നടത്തിക്കൊള്ളണം; കൂടാതെ ന്യാസവും ഹോമവും വിധിപൂർവ്വം ചെയ്യിക്കണം. നദി–സമുദ്ര–രോഹ രൂപങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം മുൻപറഞ്ഞവിധം തന്നെയെന്ന് അഭിപ്രായം.

Verse 85

ऐहिकम् मृण्मयं लिङ्गं पिष्टकादि च तक्षणात् कृत्वा सम्पूजयेच्छुद्धं सीक्षणादिविधानतः

ഐഹിക (ഗൃഹ്യ/താൽക്കാലിക) പൂജയ്ക്കായി മണ്ണിൽ നിന്നുള്ള ലിംഗമോ, പിഷ്ടകം മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ള ലിംഗമോ ഉടൻ നിർമ്മിച്ച്; അത് ശുദ്ധീകരിച്ച്; സീക്ഷണം (തളിക്കൽ) മുതലായ വിധാനങ്ങൾ പ്രകാരം സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം.

Verse 86

समादाय ततो मन्त्रानात्मानं सन्निधाय च तज्जले प्रक्षिपेल्लिङ्गं वत्सरात् कामदं भवेत्

അപ്പോൾ ആ മന്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ആത്മചൈതന്യം ഏകാഗ്രമാക്കി, ആ ജലത്തിൽ ലിംഗം നിമജ്ജനം ചെയ്യണം; ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം അത് ഇഷ്ടഫലദായകമാകും.

Verse 87

विष्ण्वादिस्थापनं चैव पृयङ्मन्त्रैः समाचरेत्

വിഷ്ണു മുതലായ ദേവതകളുടെ സ്ഥാപനം കൂടി പ്രിയങ്-മന്ത്രങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കണം.