Adhyaya 95

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये शिलान्यासकथनं नाम चतुर्णवतितमो ऽध्यायः अथ पञ्चनवतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठा सामग्रीविधानं ईश्वर उवाच वक्ष्ये लिङ्गप्रतिष्ठां च प्रासादे भुक्तिमुक्तिदां ताश् चरेत् सर्वदा मुक्तौ भुक्तौ देवदिने सति

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ‘ശിലാന്യാസകഥനം’ എന്ന നാല്പത്തിനാലാം (94-ാം) അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി തൊണ്ണൂറ്റിയഞ്ചാം അധ്യായം—‘പ്രതിഷ്ഠാ-സാമഗ്രിവിധാനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രാസാദത്തിൽ ലിംഗപ്രതിഷ്ഠയെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; അത് ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതാണ്. ശുഭമായ ദേവദിനം ഉണ്ടായാൽ ഭോഗ-മുക്തിസിദ്ധിക്കായി ഈ കർമങ്ങൾ എപ്പോഴും അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 2

विना चैत्रेण माघादौ प्रतिष्ठा मासपञ्चके रक्तातिरक्तदोषघ्न इति छ रक्तात्रिरक्तदोषघ्ने इति ख सन्तिष्ठास्मिन्नीशरूपिणीति घ शर्परूपिणीति ज तत्त्वे तत्त्वत्रयमिति घ सर्वदा मुक्तौ देवादेवे ग्रहे सतीति घ सर्वदा मुक्त्यै भुक्त्यै दैवदिने सतीति ङ गुरुशुक्रोदये कार्या प्रथमे करणेत्रये

ചൈത്രം ഒഴിവാക്കി മാഘം മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന അഞ്ചുമാസക്കാലത്തിനുള്ളിൽ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തണം. ‘രക്ത/അതിരക്ത’ എന്ന ദോഷം ശമിച്ച സമയത്തേ ഇത് ചെയ്യാവൂ. ഇവിടെ ദേവതയെ ഈശരൂപിണിയായി (അഥവാ പാഠാന്തരപ്രകാരം ശർപ്പരൂപിണിയായി) സ്ഥാപിക്കണം. തത്ത്വചിന്തയിൽ തത്ത്വത്രയം ധ്യാനിക്കണം. മോക്ഷത്തിനായി ശുഭ/ദൈവ ഗ്രഹങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും മംഗളം; ഭോഗ-മുക്തി ഇരുവർക്കും ‘ദൈവദിനം’ ശുഭം. ഗുരുവും ശുക്രനും ഉദയിക്കുന്ന വേളയിലും ആദ്യ മൂന്ന് കരണമുകളിലും ഈ കർമ്മം നടത്തണം.

Verse 3

शुक्लपक्षे विशेषेण कृष्णे वा पञ्चमन्दिनं चतुर्थीं नवमीं षष्ठीं वर्जयित्वा चतुर्दशीं

പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ—കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും—പഞ്ചമി തിഥിയിൽ ഈ കർമ്മം നടത്തണം. ചതുർത്ഥി, നവമി, ഷഷ്ഠി, ചതുർദശി തിഥികൾ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 4

शोभनास्तिथयः शषाः क्रूरवारविवर्जिताः शतभिषा धनिष्ठार्द्रा अनुरोधोत्तरत्रयं

ശോഭനമായ തിഥികൾ ആറാണ്; എന്നാൽ ക്രൂരവാരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം. ശുഭ നക്ഷത്രങ്ങൾ—ശതഭിഷാ, ധനിഷ്ഠ, ആർദ്ര, അനുരാധ, കൂടാതെ ഉത്തരത്രയം (ഉത്തര, ഉത്തരാഷാഢ, ഉത്തരാഭാദ്ര).

Verse 5

रोहिणी श्रवणश्चेति स्थिरारम्भे महोदयाः लग्नञ्च कुम्भसिंहालितुलास्त्रीवृषधन्विनां

സ്ഥിരവും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നവുമായ പ്രവൃത്തികളുടെ ആരംഭത്തിന് രോഹിണി, ശ്രവണ നക്ഷത്രങ്ങൾ മഹാശുഭം; കൂടാതെ കുംഭം, സിംഹം, തുലാം, കന്നി, വൃഷഭം, ധനു ലഗ്നങ്ങളും ശുഭം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 6

शस्तो जीवो नवर्क्षेषु सप्तस्थानेषु सर्वदा बुधः षडष्टदिक्सप्ततुर्येषु विनर्तुं शितः

നവമ രാശിയിൽ ഗുരു ശുഭം; ഏഴാം സ്ഥാനത്തിൽ അവൻ എപ്പോഴും ഹിതകരൻ. ബുധൻ ആറാം, എട്ടാം സ്ഥാനങ്ങളിൽ ശുഭം; പ്രകാശമുള്ള ശുക്രൻ ദിക്കുകളിൽ—അഥവാ ഏഴാം, നാലാം സ്ഥാനങ്ങളിൽ—ശുഭമെന്നു ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 7

सप्तर्तुत्रिदशादिस्थः शशाङ्कोबलदः सदा रविर्दशत्रिषट्संस्थो राहुस्त्रिदशषड्गतः

ചന്ദ്രൻ ഏഴാം സ്ഥാനത്തും ത്രിംശാംശത്തിന്റെ ആരംഭത്തും നിലകൊണ്ട് എപ്പോഴും ബലം നൽകുന്നു. സൂര്യൻ പത്താം, മൂന്നാം, ആറാം സ്ഥാനങ്ങളിൽ; രാഹു ത്രിംശാംശത്തിലും ആറാം സ്ഥാനത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 8

षट्त्रिस्थानगताः शस्ता मन्दाङ्गारार्ककेतवः शुभ्राः क्रूरश् च पापाश् च सर्व एकादशस्थिताः

ശനി, ചൊവ്വ, സൂര്യൻ, കേതു എന്നിവർ ആറാംയും മൂന്നാംയും സ്ഥാനങ്ങളിൽ വന്നാൽ ശുഭമെന്ന് കരുതുന്നു; കൂടാതെ എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും—ശുഭമോ ക്രൂരമോ പാപമോ ആയാലും—ഏകാദശ സ്ഥാനങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ഫലം നൽകുന്നവയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 9

एषां दृष्टिर्मुनौ पूर्णा त्वार्धिकी ग्रहभूतयोः पादिकी रामदिक्स्थाने चतुरष्टौ पादवर्जिता

ഇവയുടെ ദൃഷ്ടി മുനി (അഥവാ ഏഴാം) സ്ഥാനത്തിൽ പൂർണ്ണം; ഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഭൂതങ്ങൾക്കും അത് അർദ്ധദൃഷ്ടി. രാമദിക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ പാദദൃഷ്ടി; നാലാം, എട്ടാം സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒരു പാദം കുറഞ്ഞ (പാദവರ್ಜിത) ദൃഷ്ടിയാകുന്നു।

Verse 10

पादान्यूनचतुर्नाडी भोगः स्यान्मीनमेषयोः वृषकुम्भौ च भुञ्जाते चतस्रः पादवर्जिताः

മീനം, മേടം രാശികൾക്ക് ഭോഗമാനം നാല് നാഡികളിൽ ഒരു പാദം കുറവ്; വൃഷഭം, കുംഭം രാശികൾക്കും നാല് നാഡികൾ, ഒരു പാദം വർജിതം।

Verse 11

मकरो मिथुनं पञ्च चापालिहरिकर्कटाः पादीनाः षट् तुलाकन्ये घटिकाः सार्धपञ्च च

മകരം, മിഥുനം രാശികൾക്ക് അഞ്ച് (മാനം); ധനു, മേടം, സിംഹം, കർക്കടകം എന്നിവയ്ക്ക് ആറു പാദങ്ങൾ; തുലാം, കന്നി എന്നിവയ്ക്ക് സാർദ്ധപഞ്ച ഘടികകൾ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 12

इक्सप्तषड् विनेति ख सप्तायत्रिदशादिस्थ इति ख छ च बुधः षडष्टदिगित्यादिः, बलदः सदा इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति एवं दृष्टिवले पूर्णादिति छ एवं दृष्टिवले पूर्णेति ख वस्वष्टौ इति ख, छ च केशरी वृषभः कुम्भः स्थिराः स्युः सिद्धिदायकाः चरा धनुस्तुलामेषा द्विःस्वभावास्तृतीयकाः

സിംഹം, വൃഷഭം, കുംഭം എന്നിവ സ്ഥിരരാശികൾ; ഇവ സിദ്ധി നൽകുന്നവയെന്ന് പറയുന്നു. ധനു, തുലാം, മേടം ചരരാശികൾ; മൂന്നാം വിഭാഗം ദ്വിസ്വഭാവ (ദ്വൈത) രാശികൾ।

Verse 13

शुभः शुभग्रहैर् दृष्टः शस्तो लग्नःशुभाश्रितः गुरुशुक्रबुधे युक्तो लग्नो दद्याद्बलायुधी

ശുഭഗ്രഹങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടിയുള്ള ലഗ്നം ശുഭം; ശുഭരാശിയിൽ ആശ്രിതമായ ലഗ്നം പ്രശസ്തം. ലഗ്നത്തിൽ ഗുരു, ശുക്ര, ബുധൻ ചേർന്നാൽ അത് ബലവും ആയുധശക്തിയും നൽകും।

Verse 14

राज्यं शौर्यं बलं पुत्रान् यशोधर्मादिकं बहु प्रथमः सप्तमस्तुर्यो दशमः केन्द्र उच्यते

രാജ്യം, ശൗര്യം, ബലം, പുത്രന്മാർ, യശസ്, ധർമ്മം മുതലായ അനേകം ഫലങ്ങൾ കേന്ദ്രങ്ങളാൽ സൂചിക്കപ്പെടുന്നു; ഒന്നാം, നാലാം, ഏഴാം, പത്താം ഭാവങ്ങൾ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 15

गुरुशुक्रबुधास्तत्र सर्वसिद्धिप्रसादकाः त्र्येकादशचतुर्थस्था लग्नात् पापग्रहाः शुभाः

അവിടെ ഗുരു, ശുക്രൻ, ബുധൻ എന്നിവർ സർവ്വസിദ്ധികൾക്കും പ്രസാദം നൽകുന്നവർ. ലഗ്നത്തിൽ നിന്ന് 3, 11, അല്ലെങ്കിൽ 4-ാം ഭാവത്തിൽ ഇരുന്നാൽ പാപഗ്രഹങ്ങളും ശുഭഫലദായകരാകും.

Verse 16

अतोप्यनीचकर्माथं योज्यास्तिथ्यादयो बुधैः धाम्नः पञ्चगुणां भूमिं त्यक्त्वा वा धानसम्मितां

ഇതിലുപരി, ഗൗണസ്വഭാവമുള്ള കര്‍മ്മങ്ങള്‍ക്കായി പണ്ഡിതര്‍ ‘സ്ഥിതി’ മുതലായ ഉപാംഗങ്ങള്‍ വിന്യസിക്കണം; പ്രധാന ധാമത്തിന്റെ അഞ്ചിരട്ടി ഭൂമി ഒഴിവാക്കുകയോ, അല്ലെങ്കില്‍ ‘ധാന’ അളവില്‍ കണക്കാക്കിയ ഭൂമി ഒഴിവാക്കുകയോ വേണം.

Verse 17

हस्ताद् द्वादशसोपानात् कुर्यान्मण्डमग्रतः चतुरस्रं चतुर्द्वारं स्नानार्थन्तु तदर्धतः

ഒരു ഹസ്തം മുതൽ ആരംഭിച്ച് പന്ത്രണ്ട് പടികളുടെ മുൻവശത്ത് മണ്ടപം/പീഠം നിർമ്മിക്കണം; അത് ചതുരസ്രവും നാലു ദ്വാരങ്ങളുമുള്ളതാകണം. സ്നാനാർത്ഥം അതിന്റെ അർദ്ധപ്രമാണം മതിയാകും.

Verse 18

एकास्यं चतुरास्यं वा रौद्र्यां प्राच्युत्तरेथवा हास्तिको दशहस्तो वै मण्डपोर्ककरो ऽथवा

ഇത് ഏകമുഖമോ ചതുര്മുഖമോ ആയി രൂപപ്പെടുത്താം; രൗദ്രരൂപത്തിൽ കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ വടക്ക് അഭിമുഖമായി. ഗജമുഖമായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ദശഹസ്ത (പത്ത് ഭുജങ്ങൾ) ഉള്ളതായിരിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ മണ്ടപധാരിയായോ, അർക്ക (സൂര്യതേജസ്) ധാരിയായോ ആകാം.

Verse 19

द्विहस्तोत्तरया वृद्ध्या शेषं स्यान्मण्डपाष्टकं , घ , छ च त्यक्त्वा वा चापसम्मितामिति ख त्यक्त्वा वा रामसम्मितामिति छ हस्ताद्वा दशसोपानादिति ख हस्तान् वा दश सोपानादिति ख स्नानार्हं चेति ङ प्राच्युतरे तथेति ङ द्विहस्तोत्तरयावृत्त्या इति घ वेदी चतुष्करा मध्ये कोणस्तम्भेन संयुता

ഓരോ തവണയും രണ്ട് ഹസ്തം വീതം വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്ന അളവുകൾ ‘മണ്ടപാഷ്ടകം’ (എട്ട് വിധ മണ്ടപ-പ്രമാണങ്ങൾ) ആകുന്നു. വേദി ചതുരാകൃതിയാകുകയും അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ കോണസ്തംഭം (കോണ-സ്തംഭം) ഘടനാംഗമായി ഘടിപ്പിക്കപ്പെടുകയും വേണം.

Verse 20

वेदीपादान्तरं त्यक्त्वा कुण्डानि नव पञ्च वा एकं वा शिवकाष्ठायां प्राच्यां वा तद्गुरोः परं

വേദിയുടെ പാദങ്ങൾക്കിടയിൽ യോജ്യമായ ഇടവിട്ട്, ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ശുഭ (ശിവ) കാഷ്ഠഭൂമിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഒൻപത്, അഞ്ച് അല്ലെങ്കിൽ ഒറ്റ കുണ്ടം ക്രമീകരിക്കണം।

Verse 21

मुष्टिमात्रं शतार्धे स्याच्छते चारत्रिमात्रकं हस्तं सहस्रहोमे स्यान्नियुते तु द्विहास्तिकं

അമ്പത് ആഹുതികൾക്കു ദ്രവ്യപ്രമാണം മുഷ്ടിമാത്രം; നൂറിന് ഒരു രാത്രി-പ്രമാണം; സഹസ്രഹോമത്തിന് ഹസ്തപ്രമാണം; നിയുത (പതിനായിരം) ഹോമത്തിന് ദ്വിഹസ്തപ്രമാണം ആകണം।

Verse 22

लक्षे चतुष्कारं कुण्डं कोटिहोमे ऽष्टहस्तकं भगाभमग्नौ खण्डेन्दु दक्षे त्र्यस्रञ्च नैरृते

ലക്ഷ ആഹുതികളുടെ കർമത്തിൽ കുണ്ടം ചതുഷ്കോണം (ചതുരം) ആകണം; കോടിഹോമത്തിൽ അതിന്റെ അളവ് അഷ്ടഹസ്തം ആകണം. ആഗ്നേയത്തിൽ ഭഗാകാരം, ദക്ഷിണത്തിൽ ഖണ്ഡേന്ദുസദൃശം, നൈഋത്യത്തിൽ ത്ര്യസ്രം (ത്രികോണം) എന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു।

Verse 23

षडस्रं वायवे पद्मं सौम्ये चाष्टास्रकं शिवे तिर्यक्पातशिवं खातमूर्ध्वं मेखलया सह

വായുവിനായി ഷഡസ്ര പദ്മം, സൗമ്യത്തിനായി അഷ്ടാസ്രം, ശിവനായി തിര്യക്‌പാതയുക്തമായ ആകൃതി വരയ്ക്കണം. അത് മദ്ധ്യത്തിൽ ഖാതം (കുഴിഞ്ഞ/ശൂന്യ) ആയി, മേലോട്ടു തലഭാഗമുള്ളതായും, മേഖല (ചുറ്റുപട്ടി) സഹിതവും ആക്കണം।

Verse 24

तद्वहिर्मेखलास्तिस्रो वेदवह्नियमाङ्गुलैः अङ्गुलैः षड्भिरेका वा कुण्डाकारास्तु मेखलाः

അതിന്റെ പുറത്തായി വേദി-അഗ്നിക്ക് നിശ്ചിതമായ അങ്കുല-പ്രമാണപ്രകാരം മൂന്ന് മേഖലകൾ വേണം; അല്ലെങ്കിൽ ആറു അങ്കുല-പ്രമാണമുള്ള ഒറ്റ മേഖല മതിയാകും. മേഖലകൾ കുണ്ടത്തിന്റെ ആകൃതിക്ക് അനുസൃതമായിരിക്കണം।

Verse 25

तासामुपरि योनिः स्यान्मध्ये ऽश्वत्थदलाकृतिः उच्छ्रायेणाङ्गुलं तस्माद्विस्तारेणाङ्गुलाष्टकं

അവയുടെ (മുൻപറഞ്ഞ ഘടകങ്ങളുടെ) മുകളിൽ യോനി സ്ഥാപിക്കണം; അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അശ്വത്ഥഇലയുടെ ആകൃതി വരണം. ഉയരം ഒരു അങ്കുലം, വീതി എട്ട് അങ്കുലം ആയിരിക്കണം.

Verse 26

दैर्घ्यं कुण्डार्धमानेन कुण्डकण्ठसमो ऽधरः पूर्वाग्नियाम्यकुण्डानां योनिः स्यादुत्तरानना

അതിന്റെ നീളം കുണ്ഡത്തിന്റെ അർദ്ധമാനപ്രകാരം അളക്കണം; താഴത്തെ (പശ്ചാത്ത) ഭാഗം കുണ്ഡകണ്ഠത്തോട് സമമായിരിക്കണം. പൂർവ, ആഗ്നേയ (അഗ്നി) 그리고 യാമ്യ (ദക്ഷിണ) കുണ്ഡങ്ങളിൽ യോനിയുടെ മുഖം ഉത്തരാഭിമുഖമായിരിക്കണം.

Verse 27

पूर्वानना तु शेषाणामैशान्ये ऽन्यतरा तयोः इति ङ द्विहस्तकमिति ख खद्गाभमग्नौ इति ख , ग , ङ , छ च पद्मे इति ख , घ च तिर्यक् पातसममूर्ध्वमिति ख , ग , घ च वेदवह्नियवाङ्गुलैर् इति घ तस्य विस्तरेणाङ्गुलाष्टकमिति घ कुण्डानां यश् चतुर्विंशो भागः सोङ्गुल इत्य् अतः

ശേഷിക്കുന്ന കുണ്ഡങ്ങളിൽ മുഖം പൂർവാഭിമുഖമായിരിക്കണം; ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ രണ്ടിൽ ഒരു വിധി (ങ-പാഠം) സ്വീകരിക്കുന്നു. അളവ് രണ്ട് ഹസ്തം (ഖ-പാഠം). ഖഡ്ഗാകൃതിയുള്ള കുണ്ഡത്തിന് അഗ്നികർമത്തിൽ (ഖ, ഗ, ങ, ഛ) വിധിയും, പദ്മാകൃതിയുള്ള കുണ്ഡത്തിന് (ഖ, ഘ) വിധിയും പറയുന്നു. മുകളിലേക്കുള്ള ഉയർച്ച വശത്തേക്കുള്ള ചരിവിന്റെ വീഴ്ചയ്ക്ക് തുല്യമാകണം (ഖ, ഗ, ഘ). അളവുകൾ വേദ-, വഹ്നി-, യവ-, അങ്കുല ഘടകങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കണം (ഘ); വീതി പ്രത്യേകിച്ച് എട്ട് അങ്കുലം (ഘ). അതിനാൽ കുണ്ഡത്തിന്റെ ഇരുപത്തിനാലിൽ ഒരു ഭാഗം ‘അങ്കുലം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 28

प्लक्षोदुम्वरकाश्वत्थवटजास्तोरणाः क्रमात् शान्तिभूतिबलारोग्यपूर्वाद्या नामतः क्रमात्

ക്രമമായി പ്ലക്ഷ, ഉദുംബര, കാശ്വത്ഥ (അശ്വത്ഥ) 그리고 വടവൃക്ഷം എന്നിവയിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ തോരണങ്ങൾ യഥാക്രമം ‘ശാന്തി’, ‘ഭൂതി’, ‘ബലം’, ‘ആരോഗ്യം’ എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 29

पञ्चषट्सप्तहस्तानि हस्तखातस्थितानि च तदर्धविस्तराणि स्युर्युतान्याम्रदलादिभिः

തോരണങ്ങൾ അഞ്ചോ ആറോ ഏഴോ ഹസ്തം നീളമുള്ളവയായിരിക്കണം; ഒരു ഹസ്തം ആഴമുള്ള കുഴിയിൽ സ്ഥാപിക്കണം. അവയുടെ വീതി അതിന്റെ പകുതിയായിരിക്കണം; മാവില മുതലായവ ചേർത്ത്/മൂടി ഒരുക്കണം.

Verse 30

इन्द्रायुधोपमा रक्ता कृष्णा धूम्रा शशिप्रभा शुक्लाभा हेमवर्णा च पताका स्फाटिकोपमा

ധ്വജം ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ, അല്ലെങ്കിൽ രക്തവർണം, കൃഷ്ണവർണം, ധൂമ്രവർണം, ശശിപ്രഭ, ശുക്ലദീപ്തി, അല്ലെങ്കിൽ ഹേമവർണം ആയിരിക്കാം; അതിന്റെ പതാകാഗ്രഭാഗം സ്ഫടികസമാനമായും ദൃശ്യമാകാം.

Verse 31

पूर्वादितोब्जजे रक्ता नीलानन्तस्य नैरृते पञ्चहस्तास्तदर्धाश् च ध्वजा दीर्घाश् च विस्तराः

പൂർവദിശ മുതൽ ധ്വജങ്ങൾ രക്തവർണ്ണമായിരിക്കണം; നൈഋത്യ (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിൽ നീലവർണ്ണമായിരിക്കണം. അവയുടെ നീളം അഞ്ചു ഹസ്തം, വീതി അതിന്റെ പകുതി; ഇങ്ങനെ ധ്വജങ്ങൾ ദീർഘവും യുക്തമായ വിസ്താരവുമുള്ളവയായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 32

हस्तप्रदेशिता दण्डा ध्वजानां पञ्चहस्तकाः वल्मीकाद्दन्तिदन्ताग्रात्तथा वृषभशृङ्गतः

ദണ്ഡം (ധ്വജസ്തംഭം) കൈയുടെ വ്യാപ്തിയാൽ അളക്കണം; ധ്വജങ്ങൾക്ക് ദണ്ഡം അഞ്ചു ഹസ്തം നീളമുള്ളതാകണം. (അളവിന്റെ) മാനങ്ങൾ വൽമീകത്തിൽ നിന്ന്, ആനയുടെ ദന്താഗ്രത്തിൽ നിന്ന്, അതുപോലെ വൃഷഭശൃംഗത്തിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കണം.

Verse 33

पद्मषण्डाद्वराहाञ्च गोष्ठादपि चतुष्पथात् मृत्तिका द्वादश ग्राह्या वैकुण्ठेष्टौ पिनाकिनि

പദ്മവനത്തിൽ നിന്ന്, വരാഹസംബന്ധമായ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന്, ഗോശാലയിൽ നിന്ന്, കൂടാതെ ചതുഷ്പഥം (നാലുവഴി ചുമട്) മുതൽ—ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശിച്ച ശുദ്ധസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ടു ഭാഗം ശുദ്ധ മൃത്തിക ശേഖരിക്കണം; ഹേ വൈകുണ്ഠപ്രിയ, ഹേ പിനാകധാരി.

Verse 34

न्यग्रोधोदुम्वराश्वत्थचूतजम्वुत्वगुद्भवं कषायपञ्चकं ग्राह्यमार्तवञ्च फलाष्टकं

ന്യഗ്രോധ (വട), ഉദുംബര, അശ്വത്ഥ (അരയാൽ), ചൂത (മാവ്), ജംബൂ—ഇവയുടെ ത്വക്കിൽ നിന്നുള്ള ദ്രവ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ‘കഷായപഞ്ചകം’ സ്വീകരിക്കണം. കൂടാതെ ‘ഫലാഷ്ടകം’ എന്നും ‘ആർത്തവ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ദ്രവ്യവും സ്വീകരിക്കണം.

Verse 35

तीर्थाम्भांसि सुगन्धीनि तथा सर्वौषधीजलं शस्तं पुष्पफलं वक्ष्ये रत्नगोशृङ्गवारि च

തീർത്ഥങ്ങളിലെ പുണ്യജലം, സുഗന്ധജലം, കൂടാതെ എല്ലാ ഔഷധസസ്യങ്ങളാലും സംയുക്തമായ ജലം പ്രശസ്തമാണ്. പുഷ്പഫലപ്രയോഗവും, രത്നബന്ധിതജലവും, ഗോശൃംഗംകൊണ്ട് ഗ്രഹിച്ച ജലവും ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 36

स्नानायापाहरेत् पञ्च पञ्चगव्यामृतं तथा पिष्टनिर्मितवस्त्रादिद्रव्यं निर्मञ्जनाय च

സ്നാനത്തിനായി പഞ്ചഗവ്യവും പഞ്ചഗവ്യാമൃതവും കൊണ്ടുവരണം. നിർമ്മഞ്ജനത്തിനായി (ശുദ്ധീകരണ/മർദ്ദനം) പിഷ്ടംകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വസ്ത്രാദി ദ്രവ്യങ്ങളും ഒരുക്കണം.

Verse 37

वल्मीकाद्धस्तिदन्ताग्रात्तयेति छ तीर्थतोयसुगन्धीनि इति ङ वर्गे गोशृङ्गवारि चेति छ स्नानायोपहरेदिति ख , छ , घ च पिष्टनिर्मितरुद्रादिद्रव्यं निर्मञ्जनायेति ग पिष्टनिर्मितवज्रादिकं निर्मथनायेति ज सहस्रशुषिरं कुम्भं मण्डलाय च रोचना शतमोषधिमूलानां विजया लक्ष्मणा बला

വൽമീകത്തിലെ മണ്ണും ആനദന്തത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗവും കൊണ്ടുവരണം; തീർത്ഥങ്ങളിലെ സുഗന്ധജലവും ഗോശൃംഗംകൊണ്ട് ഗ്രഹിച്ച ജലവും സ്നാനത്തിനായി കൊണ്ടുവരണം. പിഷ്ടംകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച രുദ്രാദി ദ്രവ്യങ്ങൾ നിർമ്മഞ്ജനത്തിനും, പിഷ്ടംകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വജ്രാദികൾ നിർമ്മഥനത്തിനും. മണ്ഡലത്തിനായി സഹസ്ര-രന്ധ്രങ്ങളുള്ള കുംഭവും രോചനയും; കൂടാതെ നൂറ് ഔഷധിമൂലങ്ങൾ—വിജയാ, ലക്ഷ്മണാ, ബലാ മുതലായവ—ഒരുക്കണം.

Verse 38

गुडूच्यतिबला पाठा सहदेवा शतावरी ऋद्धिः सुवर्चसा वृद्धिः स्नाने प्रोक्ता पृथक् पृथक्

സ്നാനത്തിനായി ഗുഡൂചി, അതിബലാ, പാഠാ, സഹദേവി, ശതാവരി, ഋദ്ധി, സുവർചസാ, വൃദ്ധി—ഇവ ഓരോന്നും പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 39

रक्षायै तिलदर्भौघो भस्मस्नानन्तु केवलं यवगोधूमविल्वानां चूर्णानि च विचक्षणः

രക്ഷയ്ക്കായി എള്ളും ദർഭയും ചേർന്ന കൂട്ടം ഉപയോഗിക്കണം; കൂടാതെ ഭസ്മം മാത്രം ഉപയോഗിച്ചുള്ള സ്നാനവും വിധേയമാണ്. വിവേകി യവം, ഗോതമ്പ്, ബിൽവം എന്നിവയുടെ ചൂർണങ്ങളും പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 40

विलेपनं सकर्पूरं स्नानार्थं कुम्भगण्डकान् खट्वाञ्च तूलिकायुग्मं सोपधानं सवस्त्रकं

കർപ്പൂരമിശ്രിതമായ സുഗന്ധ ലേപനം ദാനം ചെയ്യണം; സ്നാനാർത്ഥം ജലകലശവും ഗണ്ഡകം (സ്നാനഗോളം/ശോധക ദ്രവ്യം) നൽകണം; കൂടാതെ കട്ടിൽ, രണ്ടു മെത്തകൾ, തലയണ, വസ്ത്രം/ചാദർ സഹിതം ശയ്യയും നൽകണം।

Verse 41

कुर्याद्वित्तानुसारेण शयने लक्ष्यकल्पने घृतक्षौद्रयुतं पात्रं कुर्यात् स्वर्णशलाकिकां

സ്വസാമർത്ഥ്യാനുസാരം ശയ്യാദാനത്തിലെ ലക്ഷ്യ-കല്പനയും നിശ്ചിത ഉപാംഗങ്ങളുടെ ഒരുക്കവും ചെയ്ത്, നെയ്യും തേനും ചേർന്ന പാത്രം നൽകണം; കൂടാതെ ചെറിയ സ്വർണശലാക (ദണ്ഡിക)യും നിർമ്മിച്ച് സമർപ്പിക്കണം।

Verse 42

वर्धनीं शिवकुम्भञ्च लोकपालघटानपि एकं निद्राकृते कुम्भं शान्त्यर्थं कुण्डसङ्ख्यया

വർധനീ പാത്രം, ശിവകുംഭം, ലോകപാലഘടങ്ങൾ എന്നിവയും സ്ഥാപിക്കണം; നിദ്രാകൃത്യത്തിനായി ഒരു കുംഭം, ശാന്ത്യർത്ഥം കുണ്ഡങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന് തുല്യമായി കുംഭങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം।

Verse 43

द्वारपालादिधर्मादिप्रशान्तादिघटानपि वस्तुलक्ष्मीगणेशानां कलशानपरानपि

ദ്വാരപാലർ, ധർമ്മാദികൾ, പ്രശാന്താദികൾ എന്നിവർക്കായും ഘടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; അതുപോലെ വാസ്തു, ലക്ഷ്മി, ഗണേശൻ എന്നിവർക്കുള്ള മറ്റ് കലശങ്ങളും വിന്യസിക്കണം।

Verse 44

धान्यपुञ्जकृताधारान् सवस्त्रान् स्रग्विभूषितान् कुम्भमण्डकानिति ख कुम्भगड्डुकानिति घ कुम्भगुण्डुकानिति ङ कुम्भसण्डकानिति छ कुम्भखण्डकानिति ज प्रायेण लक्ष्यकल्पने इति ग शयने लक्ष्यकं परे इति ज कुण्डसन्मितमिति ज सर्वांश्चेति घ , ज च सहिरण्यान् समालब्धान् गन्धपानीयपूरितान्

ധാന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച ആധാരങ്ങളിൽ കുംഭങ്ങൾ വിന്യസിച്ച്, വസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച്, മാലകളാൽ അലങ്കരിക്കണം. പാഠഭേദപ്രകാരം ഇവ കുംഭമണ്ഡക, കുംഭഗഡ്ഡുക, കുംഭഗുണ്ഡുക, കുംഭസണ്ഡക അല്ലെങ്കിൽ കുംഭഖണ്ഡക എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി ലക്ഷ്യ-കല്പനയിൽ ഇവ ‘ലക്ഷ്യ’മായി സ്ഥാപിക്കുന്നു; ചിലർ ശയനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലക്ഷ്യമെന്നു പറയുന്നു; ചില വായനകളിൽ കുണ്ഡ-പരിമാണമെന്നും പറയുന്നു. എല്ലാകുംഭങ്ങളും സ്വർണ്ണസഹിതം, സംസ്കാരാർത്ഥം സ്പർശിച്ച്, സുഗന്ധിത പാനീയജലത്തോടെ നിറയ്ക്കണം।

Verse 45

पूर्णपात्रफलाधारान् पल्लवाद्यान् सलक्षणान् वस्त्रैर् आच्छादयेत् कुम्भानाहरेद्गौरसर्षपान्

ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടി, പൂർണ്ണപാത്ര-ഫലാധാരങ്ങളും പല്ലവാദികളും ചേർത്ത് അലങ്കരിച്ച കുംഭങ്ങളെ വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടണം; തുടർന്ന് ഗൗര (വെളുപ്പ്/മഞ്ഞ) കടുക് കൊണ്ടുവരണം.

Verse 46

विकिरार्थन्तथा लाजान् ज्ञानखड्गञ्च पूर्ववत् सापिधानां चरुस्थालीं दर्वीं च ताम्रनिर्मितां

വികിരണത്തിനായി ലാജ (വറുത്ത അരി) എടുക്കണം; മുൻപുപോലെ ‘ജ്ഞാനഖഡ്ഗം’യും; മൂടിയോടുകൂടിയ ചരുസ്ഥാലിയും ദർവിയും—ഇരണ്ടും ചെമ്പിൽ നിർമ്മിതം—കൊണ്ടുവരണം.

Verse 47

घृतक्षौद्रान्वितं पात्रं पादाभ्यङ्गकृते तथा विष्टरांस्त्रिशतादर्भदलैर् बाहुप्रमाणकान्

പാദാഭ്യംഗത്തിനായി നെയ്യും തേനും ചേർന്ന പാത്രം നൽകണം; കൂടാതെ കൈനീളമുള്ള മൂന്നു നൂറ് ദർഭദള വിഷ്ടരങ്ങൾ (ആസനങ്ങൾ) ഒരുക്കണം.

Verse 48

चतुरश् चतुरस्तद्वत् पालाशान् परिधीनपि तिलपात्रं हविःपात्रमर्धपात्रं पवित्रकं

അതുപോലെ നാല് വസ്തുക്കളും പിന്നെയും നാല് വസ്തുക്കളും ഒരുക്കണം; പാലാശമരത്തിന്റെ പരിധിദണ്ഡുകളും; എള്ളുപാത്രം, ഹവിഃപാത്രം, അർധപാത്രം, പവിത്രകം എന്നിവയും നൽകണം.

Verse 49

फलविंशाष्टमानानि घटो धूपप्रदानकं श्रुक्श्रुवौ पिटकं पीठं व्यजनं शुष्कमिन्धनं

ഇരുപത്തിയെട്ട് ഫലങ്ങൾ; ഒരു ഘടം (ജലപാത്രം); ധൂപപ്രദാനകം; ശ്രുക്ക്-ശ്രുവാ; പിറ്റകം (കൂട); പീഠം (ആസനം/പീഠിക); വ്യജനം (വീശുകോൽ); കൂടാതെ ശുഷ്ക ഇന്ധനം (ഉണങ്ങിയ വിറക്) ഒരുക്കണം.

Verse 50

पुष्पं पत्रं गुग्ग्लञ्च घृतैर् दौपांश् च धूपकं अक्षतानि त्रिसूत्रीञ्च गव्यमाज्यं यवांस्तिलान्

പുഷ്പം, പത്രം, ഗുഗ്ഗുലു, ഘൃതദീപങ്ങൾ, ധൂപം, അക്ഷതം, ത്രിസൂത്രി (യജ്ഞോപവീതം), ഗോഘൃതം, യവം, എള്ള്—ഇവയാണ് വിധിപ്രകാരം നിർദ്ദേശിച്ച കര്‍മദ്രവ്യങ്ങൾ।

Verse 51

कुशाः शान्त्यै त्रिमधुरं समिधो दशपर्विकाः बाहुमात्रश्रुवं हस्तम् अर्कादिग्रहशान्तये

ശാന്തികർമത്തിൽ കുശ, ത്രിമധുരം (മധുര ഹവി) കൂടാതെ പത്ത് കണിപ്പുകൾ ഉള്ള സമിധകൾ ഉപയോഗിക്കണം. സൂര്യാദി ഗ്രഹശാന്തിക്കായി ബാഹുമാത്ര ശ്രുവവും ഹസ്ത-പ്രമാണ അർപ്പണവും വിധിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 52

समिधो ऽर्कपलाशोत्थाः खादिरामार्गपिप्पलाः उदुम्वरशमीदूर्वाकुशोत्थाः शतमष्ट च

സമിധകൾ അർക്കവും പലാശവും നിന്നുള്ളതും, ഖദിരം, അപാമാർഗം, പിപ്പലം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ളതും, കൂടാതെ ഉദുംബരം, ശമീ, ദൂർവ, കുശ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ളതും ആയിരിക്കണം—എണ്ണം നൂറ്റെട്ടും.

Verse 53

तदभावे यवतिला गृहोपकरणं तथा स्थालीदर्वीपिधानादि देवादिभ्यो ऽंशुकद्वयं

അവ (നിർദ്ദേശിച്ച ദാനങ്ങൾ) ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, യവവും എള്ളും, കൂടാതെ സ്ഥാലി, ദർവി, പിധാനം മുതലായ ഗൃഹോപകരണങ്ങളും ദാനമായി നൽകണം; ദേവതാദികൾക്ക് വസ്ത്രയുഗ്മം അർപ്പിക്കണം।

Verse 54

मुद्रामुकुटवासांसि हारकुण्डलकङ्कणान् ज च कुर्वीत ताम्रनिर्मितामिति ख दलैर् बाहुमात्रप्रमाणत इति ग घण्टाधूपप्रदानकमिति घ , छ च बाहुमात्रां स्रुचं हस्तानामिति छ खादिरापाङ्गपिप्पला इति ख , छ , च खादिरापामार्कपिप्पला इति घ कुर्यादाचार्यपूजार्थं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ആചാര്യപൂജയ്ക്കായി മുദ്രകൾ, മുകുടം, വസ്ത്രങ്ങൾ, കൂടാതെ ഹാരം, കുണ്ഡലം, കങ്കണം മുതലായ ആഭരണങ്ങൾ ചെമ്പിൽ നിർമ്മിച്ച് ബാഹുമാത്ര-പ്രമാണത്തിൽ ഒരുക്കണം; ഘണ്ടയും ധൂപവും കൂടി സമർപ്പിക്കണം. കൈകൾക്കായി ബാഹുമാത്ര സ്രുച നിർമ്മിച്ച്, ഖദിര-പാങ്ഗ-പിപ്പലാ അല്ലെങ്കിൽ ഖദിര-അപാമാർഗ-പിപ്പലാ എന്നീ കാഷ്ഠങ്ങൾ ശാസ്ത്രോക്ത ഭേദാനുസാരം ഉപയോഗിക്കണം. ഈ പൂജയിൽ ധനകാര്യത്തിൽ വഞ്ചനയോ കഞ്ഞത്തനമോ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 55

तत्पादपादहीना च मूर्तिभृदस्त्रजापिनां पूजा स्याज्जापिभिस्तुल्या विप्रदैवज्ञशिल्पिनां

വിഗ്രഹത്തിന് പാദങ്ങൾ അപൂർണ്ണമായാലും, വിഗ്രഹം വഹിച്ച് അസ്ത്രമന്ത്രജപം ചെയ്യുന്നവർ നടത്തുന്ന പൂജ ബ്രാഹ്മണർ, ദൈവജ്ഞർ, ശില്പികൾ എന്നിവരുടെ ജപത്തോടു തുല്യമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 56

वज्रार्कशान्तौ नीलातिनीलमुक्ताफलानि च पुष्पपद्मादिरागञ्च वैदूर्यं रत्नमष्टमं

വജ്രം, സൂര്യകാന്തം, ശാന്ത-രത്നങ്ങൾ; നീലം, അതിനീലം; മുത്തുകൾ; പുഷ്പരാഗം, പദ്മരാഗം മുതലായ ചുവന്ന രത്നങ്ങൾ; കൂടാതെ വൈദൂര്യം (കാറ്റ്സ്-ഐ)—ഇവയാണ് അഷ്ടവിധ രത്നസമൂഹം।

Verse 57

उषीरमाधवक्रान्तारक्तचन्दनकागुरुं श्रीखण्डं सारिकङ्कुष्ठं शङ्क्षिनी ह्योषधीगुणः

ഔഷധദ്രവ്യങ്ങൾ (അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ) ആയി ഉശീരം (വെറ്റിവേർ), മാധവക്രാന്താ, രക്തചന്ദനം, അഗുരു, ശ്രീഖണ്ഡം (ചന്ദനം), സാരികാ, കുഷ്ഠം, ശങ്ക്ഷിണീ—ഇവയൊക്കെയും ഔഷധിവർഗ്ഗത്തിലെ ദ്രവ്യങ്ങളാണ്।

Verse 58

हेमताम्रमयं रक्तं राजतञ्च सकांस्यकं शीसकञ्चेति लोहानि हरितालं मनःशिला

സ്വർണം, താമ്രം, രക്തതാമ്രം, വെള്ളി, കാംസ്യം, സീസം—ഇവ ലോഹങ്ങൾ; കൂടാതെ ഹരിതാളവും മനശ്ശിലയും (ഉൾപ്പെടുന്നു)।

Verse 59

गैरिकं हेममाक्षीकं पारदो वह्निगैरिकं गन्धकाभ्रकमित्यष्टौ धातवो ब्रीहयस् तथा

ഗൈരികം (ചുവന്ന ഓക്കർ), ഹേമം (സ്വർണം), മാക്ഷീകം (പൈറൈറ്റ്), പാരദം, വഹ്നിഗൈരികം (ദഗ്ധ ഓക്കർ), ഗന്ധകം, അഭ്രകം—ഇവയെ എട്ട് ധാതു/ഖനിജദ്രവ്യങ്ങളായി പറയുന്നു; അതുപോലെ ധാന്യവർഗ്ഗത്തിൽ ബ്രീഹി മുതലായവയും।

Verse 60

गोधूमान् सतिलान्माषान्मुद्गानप्याहरेद्यवान् नीवारान् श्यामकानेवं ब्रीहयो ऽप्यष्ट कीर्तिताः

ഗോധൂമം, തിലമിശ്ര ധാന്യം, മാഷം (ഉഴുന്ന്), മുദ്ഗം (പയർ), യവം, നീവാരം (വന്യ നെല്ല്) എന്നിവയും ശ്യാമക കങ്കണിയും സമാഹരിക്കണം; ഇങ്ങനെ ധാന്യ/അരിപ്പയുടെ എട്ട് വകകളും പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।