Adhyaya 94
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 9417 Verses

Adhyaya 94

Chapter 94 — शिलाविन्यासविधानम् (The Procedure for Laying the Foundation Stones)

ഈശ്വരൻ മുൻപറഞ്ഞ വാസ്തുപൂജാക്രമം പിന്തുടർന്ന് ശിലാവിന്യാസം (അടിത്തറക്കല്ലുകൾ സ്ഥാപിക്കൽ) ഘട്ടംഘട്ടമായി ഉപദേശിക്കുന്നു. ആദ്യം പുറത്ത് ഈശനെയും ‘ചരക്യ’ മുതലായ ദേവഗണത്തെയും പൂജിച്ച് ഓരോരുത്തർക്കും ക്രമമായി മൂന്ന് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നു. ശുഭലഗ്നത്തിൽ ഭൂതബലി നൽകി ഭൂതതത്ത്വവും അതിരുസ്ഥ ശക്തികളും സമന്വയപ്പെടുത്തി, തുടർന്ന് മധ്യസൂത്രത്തിൽ ശക്തിയെ കുംഭവും അനന്തനും സഹിതം സ്ഥാപിക്കുന്നു. “ന” അക്ഷരബന്ധിത മന്ത്രമൂലം കൊണ്ട് കുംഭത്തിലെ ശിലയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി, കിഴക്കിൽ നിന്ന് ദിശാക്രമത്തിൽ സഭദ്രാ/സുഭദ്രാ മുതലായ എട്ട് കുംഭങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കുന്നു. ലോകപാലാംശങ്ങളാൽ ന്യാസം, കുഴികളിൽ ശക്തിസ്ഥാപനം, പാഠഭേദപ്രകാരം അനന്തനെ അറ്റത്ത്/സമീപത്ത് നിയോഗം; നന്ദാ മുതലായ ശക്തികൾ ശിലകളിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. ശംബർരജ്ജുക്കൾ കൊണ്ട് മതിലുകളുടെ മദ്ധ്യങ്ങളിൽ അധിദേവതകളുടെ സ്ഥാനം നിർണ്ണയിക്കുകയും ധർമ്മാദി തത്ത്വങ്ങൾ കോണിൽ നിന്ന് കോണിലേക്ക് വിഭജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ധ്യാനത്തിൽ ബ്രഹ്മാ മുകളിൽ, മഹേശ്വരൻ സർവ്വവ്യാപി; വ്യോമപ്രാസാദത്തിൽ ആധാനം. ബലിയും അസ്ത്രമന്ത്രവും കൊണ്ട് വിഘ്നനാശം ചെയ്ത് മദ്ധ്യത്തിൽ പൂർണശില സ്ഥാപിച്ച്, അവസാനം വ്യോമധ്യാനം, തത്ത്വത്രയ ന്യാസം, പ്രായശ്ചിത്താഹുതി, യാഗവിസർജനം എന്നിവ നടത്തുന്നു.

Shlokas

Verse 2

इत्य् आदिमहपुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः अथ चतुर्णवतितमो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत् पूजयेद्वहिः आहुतित्रितयं दद्यात् प्रतिदेवमनुक्रमात्

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയ (അഗ്നി) പുരാണത്തിൽ ‘വാസ്തുപൂജാകഥനം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി തൊണ്ണൂറ്റിനാലാം അധ്യായം ‘ശിലാവിന്യാസവിധാനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈശാദി ദേവതകൾക്കായി, ചരക്യാദി മുതൽ ആരംഭിച്ച്, മുൻപുപോലെ പുറത്തു പൂജ ചെയ്ത്, ക്രമാനുസാരം ഓരോ ദേവതയ്ക്കും മൂന്നു ആഹുതികൾ നൽകണം.

Verse 3

दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात् मध्यसूत्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं

ശുഭ ലഗ്നത്തിൽ ഭൂതബലി അർപ്പിച്ച് ക്രമാനുസരിച്ച് ശിലാന്യാസം നടത്തണം. മധ്യസൂത്രത്തിൽ ശക്തിയെ ന്യാസിച്ച്, ഉത്തമ കുംഭവും (കലശം) അനന്തനെയും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 4

नकारारूढमूलेन कुम्भे ऽस्मिन् धारयेच्छिलां कुम्भानष्टौ सभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्

‘ന’കാരാരൂഢ മൂലമന്ത്രം കൊണ്ടു ഈ കുംഭത്തിൽ ശിലയെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തണം. തുടർന്ന് സഭദ്രാ മുതലായ എട്ട് കുംഭങ്ങളെ കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ ക്രമമായി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 5

लोकपालाणुभिर्न्यस्य श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु ब्रह्माद्या इति ग मध्ये श्वभ्र इति घ कुम्भञ्चानन्तमन्तिकमिति घ , छ च कुम्भञ्चानन्तमन्तिममिति ङ लोकपालात्मभिर्न्यस्येदिति ख , छ च लोकपालाणुभिर्न्यस्येदिति ङ सूत्रेष्विति क कुम्भेष्विति ग शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनियोजयेत्

ലോകപാലരുടെ സൂക്ഷ്മാംശങ്ങളാൽ ന്യാസം ചെയ്ത് ഒരുക്കിയ കുഴികളിൽ ശക്തികളെ സ്ഥാപിക്കണം. കുംഭത്തിനടുത്ത് (അഥവാ അവസാനം) അനന്തനെ നിയോഗിക്കണം—പാഠാന്തരപ്രകാരം ന്യാസം സൂത്രത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ കുംഭങ്ങളിൽ എന്നും പറയുന്നു. തുടർന്ന് ആ ശിലകളിൽ നന്ദാ മുതലായവരെ ക്രമമായി വിന്യസിക്കണം.

Verse 6

शम्बरैर् मूर्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः तासु धर्मादिकानष्टौ कोणात् कोणं विभागशः

ശംബർ (അളവുകയർ) ഉപയോഗിച്ച് മൂർത്തിനാഥന്മാരുടെ വിന്യാസം ഭിത്തിഭാഗങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ വരുന്നതുപോലെ ചെയ്യണം. ആ വിഭാഗങ്ങളിൽ ധർമ്മം മുതലായ എട്ട് തത്ത്വങ്ങളെ കോണിൽ നിന്ന് കോണിലേക്കായി ക്രമബദ്ധമായി വിഭജിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 7

सुभद्रादिषु नन्दाद्याश् चतस्रो ऽग्न्यादिकोणगाः अजिताद्याश् च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत्

സുഭദ്രാ മുതലായ ദേവതകളിൽ നന്ദാ മുതലായ നാലുപേരെ ആഗ്നേയ കോണിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് കോണുദിക്കുകളിൽ സ്ഥാപിക്കണം. അതുപോലെ അജിതാ മുതലായവരെ കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ, ജയാ മുതലായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ വിന്യസിക്കണം.

Verse 8

ब्रह्माणं चोपरि मस्य व्यापकं च महेश्वरं चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रसादमध्यगं

സ്വന്തം മീതെ ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിക്കുകയും, സർവ്വവ്യാപിയായ മഹേശ്വരനെ ചിന്തിക്കുകയും വേണം; പിന്നെ ഈ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ആധാനം (ന്യാസം) നിർവഹിച്ച്, വ്യോമ-പ്രാസാദത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 9

बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं शिलापञ्चकपक्षे ऽपि मनागुद्दिश्यते यथा

ബലി അർപ്പിച്ച ശേഷം വിഘ്നദോഷനിവാരണമായ അസ്ത്രമന്ത്രം ജപിക്കണം; ‘ശിലാ-പഞ്ചക-പക്ഷ’ കാലത്തിലും ഇത് യഥോചിതവിധത്തിൽ, അല്പ നിർദ്ദേശത്തോടെ, നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 10

मध्ये पूर्णशिलान्यासः सुभद्रकलशे ऽर्धतः पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिषु क्रमात्

മദ്ധ്യത്തിൽ പൂർണ്ണ-ശിലാ-ന്യാസം ചെയ്യണം; അതിന്റെ പകുതി സുഭദ്രാ-കലശത്തിൽ വെക്കണം. പദ്മാദി യന്ത്രങ്ങളിൽ നന്ദാ മുതലായ ശക്തിദേവതകളെ അഗ്നി-കോണത്തിൽ തുടങ്ങി മറ്റു കോണുകളിൽ ക്രമമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കണം।

Verse 11

मध्यभावे चतस्रो ऽपि मातृवद्भावसम्मताः ॐ पूर्णे त्वं महाविश्वे सर्वसन्दोहलक्षणे

മദ്ധ്യഭാവ-ന്യാസത്തിൽ ആ നാലു ശക്തികളെയും മാതൃസദൃശമായ ഭാവമുള്ളവയായി അംഗീകരിക്കണം. ॐ—ഹേ പൂർണേ! നീ മഹാവിശ്വം; സർവ്വസന്ദോഹം (സകല സമാഹാരം) എന്ന ലക്ഷണത്താൽ വിശിഷ്ടയായവൾ।

Verse 12

सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते ॐ नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं

ഹേ ആംഗിരസന്റെ പുത്രാ! ഇവിടെ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി സമ്പാദിപ്പിക്കണമേ. ॐ—ഹേ നന്ദേ! നീ പുരുഷന്മാർക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവൾ; നിന്നെ ഇവിടെ ഞാൻ സ്ഥാപിക്കുന്നു।

Verse 13

प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठ देहिनां

ഹേ നന്ദാ, ചന്ദ്ര‑സൂര്യ‑താരങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ഈ പ്രാസാദത്തിൽ തൃപ്തിയായി വസിക്കൂ. ഹേ വാസിഷ്ഠീ, ദേഹികള്ക്ക് ദീർഘായുസ്സും ഇഷ്ടസിദ്ധിയും ശ്രീ‑സമൃദ്ധിയും നൽകുക.

Verse 14

उ चेति ग ब्रह्माणं चोपविन्यस्येति ख , घ , ङ , छ , च विघ्नदोषनिवारकमिति ग पूर्वशिलान्यास इति घ मध्याभावे इति ख , ग च महाभागे इति ग देहि मामिति ख , छ च देहि न इति घ अस्मिन् रक्षा सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया ॐ भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि

ഈ പ്രാസാദത്തിൽ നീ പരിശ്രമത്തോടെ എപ്പോഴും രക്ഷാ‑കർമ്മം നടത്തണം. ॐ ഭദ്രേ, നീ സദാ മംഗളമയി; ഹേ കാശ്യപീ, ലോകങ്ങളെ മംഗളമയമാക്കുക. (മുൻവരുന്ന വാക്യഭാഗങ്ങൾ പാഠാന്തര/ന്യാസ‑വിധി, വിഘ്ന‑ദോഷ നിവാരണ കുറിപ്പുകളാണ്.)

Verse 15

आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि श्रीदाअयुर्दा च सदा भव

ഹേ ദേവീ, നീ സദാ ആയുര്ദായിനിയും കാമദായിനിയും ശ്രീപ്രദായിനിയും ആയിരിക്കണം. ॐ—ഇവിടെ ജയം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഹേ ദേവീ, നീ ഇവിടെ എപ്പോഴും ശ്രീദായിനിയും ആയുര്ദായിനിയും ആയി നിലകൊള്ളുക.

Verse 16

ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मय नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि

ॐ। ഹേ ജയാ ദേവീ, ഇവിടെ എപ്പോഴും വസിക്കൂ; നിന്നെ ഞാൻ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. നിത്യവിജയത്തിനും സമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി, ഹേ ഭാർഗവീ, ഞങ്ങളുടെ സ്വാമിനിയായി ഭവിക്കൂ.

Verse 17

ॐ रिक्ते ऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभं सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि

ॐ। ഹേ രിക്തേ, കുറവ്‑അധികം എന്ന ദോഷം നശിപ്പിക്കുന്നവളേ, സിദ്ധിയും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ശുഭമയിയേ—എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും സദാ നിലകൊള്ളുന്നവളേ—ഹേ വിശ്വരൂപിണീ, ഇവിടെ വസിക്കൂ.

Verse 18

गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं

ആകാശത്തെ സൂക്ഷ്മാധാരമായി ധ്യാനിച്ച് അവിടെ തത്ത്വത്രയത്തിന്റെ ന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്താഹുതി അർപ്പിച്ച് യജ്ഞം (മഖം) യഥാവിധി സമാപിപ്പിച്ച് വിസർജ്ജിക്കണം.

Frequently Asked Questions

Directional and geometric precision: the madhya-sūtra (central cord-line), eight directionally placed kumbhas, Lokapāla-nyāsa in pits, and measured placement of presiding deities at wall-centers using śambara-cords.

It sacralizes construction as sādhana: bhūta-bali, nyāsa, visualization of Brahmā and all-pervading Maheśvara, and obstacle-removing mantras convert architectural acts into dharmic alignment, supporting both worldly stability (bhukti) and inner purification oriented to mukti.

Śakti at the madhya-sūtra, Ananta associated with the kumbha, Lokapālas via nyāsa, and Śakti-deities such as Nandā, Bhadrā, Jayā, and Rikta through installation formulas; Dharma and allied principles are distributed within the measured divisions.

It is recited after offering bali to remove vighna (obstacles) and doṣa (ritual/structural faults), ensuring the foundation rite is protected and ritually faultless.