Adhyaya 93
Chapter 93 — वास्तुपूजादिविधानम् (Procedure for Vāstu-worship and Related Rites)
ഭഗവാൻ അഗ്നി ഈശാന-കൽപാനുസൃതമായി വാസ്തു-പ്രതിഷ്ഠയുടെ സാങ്കേതികവും ആചാരനിഷ്ഠവുമായ വിധാനം ആരംഭിക്കുന്നു. ദേവാലയ-യോജനയ്ക്കുശേഷം സമതലമായ, വേദിസദൃശ ബഹുഭുജ സ്ഥലത്ത് വാസ്തു-മണ്ഡപം/മണ്ഡലം സ്ഥാപിച്ച് ശാസ്ത്രപ്രമാണ ഗ്രിഡുകളായി വിഭജിക്കുന്നു—പ്രധാനമായി 64 പദം; കൂടാതെ ഗൃഹം, നഗരം, വേദി മുതലായ സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് 81, 100, 25, 16, 9 പദ വിന്യാസങ്ങളും പറയുന്നു. മുളവടി അളവുകോൽ, കയർ, ദിശ/കർണ്ണരേഖാ ക്രമീകരണം, ഉത്തരാഭിമുഖമായി ശയിച്ച അസുരാകാര വാസ്തു-പുരുഷ ധ്യാനം എന്നിവയോടെ നിർമ്മാണസ്ഥാപനം വിശദമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് വാസ്തു-ദേഹം/പദങ്ങളിൽ ദേവതാന്യാസം, കോണാധിപതികൾ, ഏക/ദ്വി/ഷട്/നവ-പദാധിഷ്ഠിത ദേവസമൂഹങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; സ്വസ്തികം, വജ്രം, ത്രിശൂലം മുതലായ ചിഹ്നങ്ങളാൽ സൂചിത മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിർമ്മാണം നിരോധിക്കുന്നു. ദിഗ്ദേവതകൾക്കും പുറംവലയ ഭूत-പദങ്ങൾക്കും (ചരകീ, വിദാരീ, പൂതനാ മുതലായവ) പ്രത്യേക നൈവേദ്യദ്രവ്യങ്ങളോടെ ദീർഘ ബലി-അർപ്പണക്രമം നൽകുന്നു. അവസാനം അഞ്ചു-ഹസ്ത മാനകപ്രമാണം പുനർഉച്ചരിച്ച് പ്രതിഷ്ഠയിൽ മധുര പായസം/ഖീർ മുതലായ അർപ്പണം വിധിച്ച് ശില്പശാസ്ത്രത്തെ ധാർമ്മിക സംസ്കാരവുമായി ഏകീകരിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये शिलान्यासकथनं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः अथ त्रिनवतितमो ऽध्यायः वास्तुपूजादिविधानम् ईश्वर उवाच ततः प्रासादमासूत्र्य वर्तयेद्वास्तुमण्डपं कुर्यात् कोष्ठचतुःषष्टिं क्षेत्रे वेदास्रके समे
ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ ആദിമഹാപുരാണത്തിൽ ‘ശിലാന്യാസകഥനം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി തൊണ്ണൂറ്റിമൂന്നാം അധ്യായം—‘വാസ്തുപൂജാദിവിധാനം’. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: തുടർന്ന് പ്രാസാദത്തിന്റെ രൂപരേഖ നിശ്ചയിച്ച് വാസ്തുമണ്ഡപം (വാസ്തുമണ്ഡലം) സ്ഥാപിക്കണം; സമതലമായ വേദാസ്രക ആകൃതിയിലുള്ള സ്ഥലത്ത് അറുപത്തിനാലു കോഷ്ഠങ്ങൾ നിർമ്മിക്കണം।
Verse 2
कोणेषु विन्यसेद् वंशौ रज्जवो ऽष्टौ विकोणगाः ॐ इं उं इति घ , ङ् च पञ्चगव्येन संसिक्तान् इति ग न्यूनादिदोषनाशार्थमिति घ यजेदस्रेण शुद्ध्यर्थमाहुतीनामिति घ वास्तुमण्डलमिति ग ङ तत इति श्लोकार्धं घ पुस्तके नास्ति विन्यसेद्वंशमिति ख द्विपदाः षट्पदास्तास्तु वास्तुन्तत्रार्चयेद् यथा
കോണുകളിൽ മുളക്കമ്പുകൾ സ്ഥാപിച്ച്, വികോൺ ദിശകളിലൂടെ പോകുന്ന എട്ട് കയറുകൾ കെട്ടണം; ആ കയറുകൾ രണ്ട് പദവും ആറു പദവും അളവായിരിക്കണം. ആ മണ്ഡലത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം വാസ്തുദേവനെ ആരാധിക്കണം।
Verse 3
आकुञ्चितकचं वास्तुमुत्तानमसुराकृतिं स्मरेत् पूजासु कुड्यादिनिवेशे उत्तराननं
പൂജയിൽ വാസ്തു (വാസ്തുപുരുഷൻ)നെ ചുരുണ്ട മുടിയുള്ളവനായി, പിറകിൽ കിടക്കുന്ന (ഉത്താന) നിലയിൽ, അസുരാകൃതിയായി സ്മരിക്കണം; മതിൽ മുതലായ വിന്യാസത്തിൽ അവനെ ഉത്തരമുഖമായി സ്ഥാപിക്കണം।
Verse 4
जानुनी कूर्परौ शक्थि दिशि वातहुताशयोः पैत्र्यां पादपुटे रौद्र्यां शिरो ऽस्य हृदये ऽञ्जलिः
ന്യാസത്തിൽ മുട്ടുകൾ, മുഴങ്കൈകൾ, തുടകൾ എന്നിവ വായുവിന്റെയും അഗ്നിയുടെയും ദിക്കുകളിൽ നിയോഗിക്കണം. പിതൃദിക്ക് (തെക്ക്) പാദതളങ്ങൾ, രുദ്രദിക്ക് (വടക്ക്) ശിരസ്, ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്ത കരങ്ങളുടെ അഞ്ജലി സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 5
अस्य देहे समारूढा देवताः पूजिताः शुभाः अष्टौ कोणाधिपास्तत्र कोणार्धेष्वष्टसु स्थिताः
ഈ ദേഹത്തിൽ ശുഭദേവതകൾ സ്ഥാപിതരായി വിധിപൂർവം പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ എട്ട് കോണങ്ങളുടെ അധിപതികൾ എട്ട് ഇടക്കോൺ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 6
षट्पदास्तु मरीच्याद्या दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात् मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा शेषास्तु पदिकाः स्मृताः
കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ ക്രമമായി മരീചി മുതലായവർ ഷട്പദ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. മദ്ധ്യത്തിൽ ബ്രഹ്മാ ചതുഷ്പദ സ്ഥാനത്തിൽ; ശേഷിക്കുന്നവർ ഉപപദ (ഗൗണ) സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉള്ളവരായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 7
समस्तनाडीसंयोगे महामर्मानुजं फलं त्रिशूलं स्वस्तिकं वज्रं महास्वस्तिकसम्पुटौ
സകല നാഡികളുടെയും സംഗമസ്ഥാനത്ത് മഹാമർമത്തിനടുത്തായി ‘ഫലം’ എന്ന അടയാളം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു. കൂടാതെ ത്രിശൂലം, സ്വസ്തികം, വജ്രം, മഹാസ്വസ്തിക-സമ്പുടം എന്നീ രൂപലക്ഷണങ്ങളും പ്രസ്തുതമാണ്.
Verse 8
त्रिकुटुं मणिबन्धं च सुविशुद्धं पदं तथा इति द्वादश मर्माणि वास्तोर्भित्त्यादिषु त्यजेत्
‘ത്രികുട’, ‘മണിബന്ധ’, അതുപോലെ ‘സുവിശുദ്ധ’യും ‘പദ’വും—ഇവയൊക്കെയും ചേർന്ന് ദ്വാദശ മർമങ്ങൾ (പ്രാണസന്ധികൾ) ആകുന്നു. വാസ്തുവിൽ ഭിത്തി മുതലായ ഘടകങ്ങൾ നിർമിക്കുമ്പോൾ ഈ മർമസ്ഥാനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം.
Verse 9
साज्यमक्षतमीशाय पर्जन्यायाम्बुजोदकं ददीताथ जयन्ताय पताकां कुङ्कुमोज्ज्वलां
ഈശന് (ശിവന്) നെയ്യ് കലര്ത്തിയ അക്ഷതം അര്പ്പിക്കണം; പര്ജന്യന് താമരജലം സമര്പ്പിക്കണം; പിന്നെ ജയന്തന് കുങ്കുമം തെളിയുന്ന പതാക നല്കണം।
Verse 10
रत्नवारि महेन्द्राय रवौ धूम्रं वितानकं सत्याय घृतगोधूममाज्यभक्तं भृशाय च
മഹേന്ദ്രന് (ഇന്ദ്രന്) രത്നസമമായ ജലം അര്പ്പിക്കണം; സൂര്യന് ധൂമ്രധൂപവും വിതാനവും (ഛത്രം/വിതാനം) സമര്പ്പിക്കണം; സത്യന് നെയ്യില് തയ്യാറാക്കിയ ഗോതമ്പ്; ഭൃശന്ക്കും നെയ്യോടുകൂടിയ അന്നം നല്കണം।
Verse 11
विमांसमन्तरीक्षाय शुक्तुन्तेभ्यस्तु पूर्वतः मधुक्षीराज्यसम्पूर्णां प्रदद्याद्वह्नये श्रुचं
അന്തരീക്ഷദേവതയ്ക്ക് മാംസരഹിത ഹവി അര്പ്പിക്കണം; ശുക്തു മുതലായ മറ്റ് ആഹുതികള്ക്കുമുമ്പായി അഗ്നിക്ക് തേന്, പാല്, നെയ്യ് നിറഞ്ഞ സ്രുച് (ഹവികരണ്ടി) നല്കണം।
Verse 12
लाजान् पूर्णं सुवर्णाम्बु वितथाय निवेदयेत् घ कुर्यादित्यादिः मुत्तानमसुराकृतिमित्यन्तः श्लोकद्वयात्मकपाठो ग पुस्तकके नास्ति कोणार्धेषु व्यवस्थिता इति घ पादिका इति ख मुष्टिकं वक्त्रमिति ख त्रिकोष्ठमिति ग ददीतेति अर्धश्लोको ग पुस्तके नास्ति दद्याद् गृहक्षते क्षौद्रं यमराजे पलौदनं
വിതഥ ദേവതയ്ക്ക് പൂർണ്ണ അളവിൽ ലാജ (വറുത്ത ധാന്യം), സ്വർണം, ജലം എന്നിവയോടെ നിവേദ്യം ചെയ്യണം। ഗൃഹപീഡ/ഉപദ്രവത്തിന് തേൻ നൽകണം; യമരാജന് പലൗദനം (വെന്ത അന്നം) അർപ്പിക്കണം।
Verse 13
गन्धं गन्धर्वनाथाय जिह्वां भृङ्गाय पक्षिणः मृगाय पद्मपर्णानि याम्यामित्यष्टदेवताः
സുഗന്ധം ഗന്ധർവനാഥന് നിശ്ചയിക്കണം; നാവ് ഭൃംഗന്; പക്ഷികൾ മൃഗന്; താമരഇലകൾ യാമ്യയ്ക്ക്—ഇങ്ങനെ ഈ കർമത്തിലെ അഷ്ടദേവതകൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 14
पित्रे तिलोदकं क्षीरं वृक्षजं दन्तधावनं दौवारिकाय देवाय प्रदद्याद् धेनुमुद्रया
പിതൃകൾക്കായി തിലോദകവും ക്ഷീരവും അർപ്പിക്കണം; ദൗവാരിക ദേവനു വൃക്ഷജന്യ ദന്തധാവന ദാതൻ ‘ധേനു’ മുദ്രയോടെ സമർപ്പിക്കണം।
Verse 15
सुग्रीवाय दिशेत् पूपान् पुष्पदन्ताय दर्भकं रक्तं प्रचेतसे पद्ममसुराय सुरासवं
സുഗ്രീവനു പൂപങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം; പുഷ്പദന്തനു ദർഭം; പ്രചേതസിനു ചുവന്ന പദ്മം; അസുരനു സുരാസവം (മദ്യ) നിവേദിക്കണം।
Verse 16
घृतं गुडौदनं शेषे रोगाय घृतमण्डकान् लाजान् वा पश्चिमाशायां देवाष्टकमितीरितं
ശേഷാവസ്ഥയ്ക്കായി നെയ്യും ശർക്കര ചേർത്ത അന്നവും വിധേയമാണ്; രോഗത്തിനായി നെയ്യിൽ തയ്യാറാക്കിയ മണ്ഡകമോ ലാജാ (വറുത്ത ധാന്യം) യോ സ്വീകരിക്കണം. പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ ‘ദേവാഷ്ടകം’ ജപിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 17
मारुताय ध्वजं पीतं नागाय नागकेशरं मुख्ये भक्ष्याणि भल्लाटे मुद्गसूपं सुसंस्कृतं
മാരുതനു മഞ്ഞ ധ്വജം അർപ്പിക്കണം; നാഗങ്ങൾക്കു നാഗകേശരം; മുഖ്യ ദേവതയ്ക്കു ശ്രേഷ്ഠ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ; ഭല്ലാടനു നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ മുദ്ഗസൂപം നിവേദിക്കണം।
Verse 18
सोमाय पायसं साज्यं शालूकमूषये दिशेत् लोपीमदितये दित्यै पुरीमित्युत्तराष्टकं
സോമനു നെയ്യ് ചേർത്ത പായസം അർപ്പിക്കണം; ഊഷയ്ക്ക് ശാലൂകം (പദ്മകന്ദം) സമർപ്പിക്കണം; അദിതിക്ക് ലോപി; ദിതിക്ക് പുരി—ഇങ്ങനെ ഉത്തരാഷ്ടകം സമാപിക്കുന്നു।
Verse 19
मोदकान् ब्रह्मणः प्राच्यां षट्पादाय मरीचये सवित्रे रक्तपुष्पाणि वह्न्यधःकोणकोष्ठके
കിഴക്കുദിക്കിൽ ബ്രഹ്മാവിന് മോദകങ്ങൾ നിവേദിക്കണം. ഷട്പാദനും മരീചിക്കും അർപ്പണം നൽകണം; സവിത്രിന് ചുവന്ന പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം—ഇവ അഗ്നിസംബന്ധമായ അഗ്നേയ അധഃകോൺ കോഷ്ടകത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 20
तदधःकोष्ठके दद्यात् सावित्र्यै च कुशोदकं दक्षिणे चन्दनं रक्तं षट्पदाय विवस्वते
അതിന്റെ താഴെയുള്ള കോഷ്ടകത്തിൽ സാവിത്രിക്കായി കുശോദകം അർപ്പിക്കണം. തെക്കുഭാഗത്ത് ഷട്പാദൻ—വിവസ്വത് (സൂര്യൻ) നായി ചുവന്ന ചന്ദനലേപം സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 21
हरिद्रौदनमिन्द्राय रक्षोधःक्रीणकोष्ठके देवता इति ख प्रदद्यादघमुद्रयेति ख प्रदद्याद्वनमुद्रयेति घ , छ च पद्मं सम्बरायेति घ शालूकं शृणयेति ख , छ च पुरीमित्यवराष्टकमिति ग सवित्रे च कुशोदकमिति ग सावित्र्यै चन्दनमिति ग इन्द्रजयाय मिश्रान्नमिन्द्राधस्तान्निवेदयेत्
ഇന്ദ്രനു ഹരിദ്രൗദനം നിവേദിക്കണം. ‘രക്ഷോ-ധഃ-ക്രീണ-കോഷ്ടക’ വിധിയിൽ മന്ത്രാനുസാരം ‘ദേവതാ’, ‘അഘമുദ്രാ’, ‘വനമുദ്രാ’ എന്നിവർക്കു അർപ്പണം നൽകണം. സംബരയ്ക്ക് പദ്മം, ശൃണയയ്ക്ക് ശാലൂകം, അവരാഷ്ടകയ്ക്ക് പൂരി നൽകണം; സവിത്രിന് കുശോദകം, സാവിത്രിക്ക് ചന്ദനം അർപ്പിക്കണം. ‘ഇന്ദ്രജയ’ കർമത്തിൽ ഇന്ദ്രന്റെ അധഃസ്ഥാനത്ത് മിശ്രാന്നം നിവേദിക്കണം.
Verse 22
वरुण्यां षट्पदासीने मित्रे सङुडमोदनं रुद्राय घृतसिद्धान्नं वायुकोणाधरे पदे
വരുണദിക്കിൽ ഷട്പദാസീന ദേവതയ്ക്ക് അർപ്പണം നൽകണം. മിത്രന് സങുഡ-മോദനം (മധുര അന്നം) നിവേദിക്കണം. വായുകോണത്തിലെ അധര പദത്തിൽ രുദ്രന് ഘൃതസിദ്ധ അന്നം അർപ്പിക്കണം.
Verse 23
तदधो रुद्रदासाय मासं मार्गमथोत्तरे ददीत माषनैवेद्यं षट्पदस्थे धराधरे
അതിന്റെ താഴെ രുദ്രദാസനു ഒരു മാസം നിശ്ചിത ക്രമപ്രകാരം അർപ്പണം നൽകണം. തുടർന്ന് വടക്കോട്ട്, ആധാരഭൂമിയിലെ ഷട്പദ-ചിഹ്നിത സ്ഥാനത്ത് മാഷ (ഉഴുന്ന്) നൈവേദ്യം നിവേദിക്കണം.
Verse 24
आपाय शिवकोणाधः तद्वत्साय च तत्स्थले क्रमाद्दद्याद्दधिक्षीरं पूजयित्वा विधानतः
ആപായ (തെക്കൻ) ദിക്കിൽ, ശിവ-കോണത്തിന്റെ താഴെ, അതേ സ്ഥലത്ത് കാളക്കുട്ടിക്കുമായി ക്രമമായി തൈരും പാലും അർപ്പിക്കണം; വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്ത് സമർപ്പിക്കണം।
Verse 25
चतुष्पदे निविष्टाय ब्रह्मणे मध्मदेशतः पञ्चगव्याक्षतोपेतञ्चरुं साज्यं निवेदयेत्
നാലുകാലുള്ള ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്, മദ്ധ്യസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന്, പഞ്ചഗവ്യവും അക്ഷതവും ചേർത്ത്, നെയ്യോടുകൂടിയ ചരു (പാകം ചെയ്ത ഹവിഷ്യാന്നം) നിവേദിക്കണം।
Verse 26
ईशादिवायुपर्यन्तकोणेष्वथ यथाक्रमं वास्तुवाह्ये चरक्याद्याश् चतस्रः पूजयेद् यथा
അതിനുശേഷം ഈശാനത്തിൽ നിന്ന് വായു വരെ ഉള്ള കോണുദിക്കുകളിൽ, ക്രമമായി, വാസ്തുമണ്ഡലത്തിന്റെ ബാഹ്യപരിധിയിൽ, ചരകീ മുതലായ നാലു ദേവതകളെ വിധിപ്രകാരം പൂജിക്കണം।
Verse 27
चरक्यै सघृतं मांसं विदार्यै दधिपङ्कजे पूतनायै पलं पित्तं रुधिरं च निवेदयेत्
ചരകീയ്ക്ക് നെയ്യ് ചേർത്ത മാംസം അർപ്പിക്കണം; വിദാരിക്ക് താമരയില പാത്രത്തിൽ തൈര്; പൂതനയ്ക്ക് പിത്തവും രക്തവും ചേർന്ന മാംസത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം നിവേദിക്കണം।
Verse 28
अस्थीनि पापराक्षस्यै रक्तपित्तपलानि च ततो माषौदनं प्राच्यां स्कन्दाय विनिवेदयेत्
പാപരാക്ഷസിക്ക് അസ്ഥികളും രക്ത-പിത്തം കലർന്ന മാംസകട്ടകളും അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് കിഴക്കുദിക്കിൽ സ്കന്ദനു മാഷോദനം (ഉഴുന്നോടുകൂടി പാകം ചെയ്ത അന്നം) നിവേദിക്കണം।
Verse 29
अर्यम्णे दक्षिणाशायां पूपान् कृसरया युतान् जम्भकाय च वारुण्यामामिषं रुधिरान्वितं
തെക്കുദിക്കിൽ ആര്യമണനു കൃസരയോടുകൂടിയ പൂപങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം; വാർുണ്യ (ജലബന്ധ) ദിക്കിൽ ജംഭകനു രക്തസഹിതമായ മാംസാഹാരം നിവേദിക്കണം.
Verse 30
उदीच्यां पिलिपिञ्जाय रक्तान्नं कुसुमानि च यजेद्वा सकलं वास्तुं कुशदध्यक्षतेर्जलैः
വടക്കുദിക്കിൽ പിലിപിഞ്ജനെ ചുവന്ന അന്നവും പുഷ്പങ്ങളും അർപ്പിച്ച് പൂജിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ കുശ, ദധി, അക്ഷതം ചേർത്ത ജലത്തോടെ മുഴുവൻ വാസ്തുസ്ഥലം പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം.
Verse 31
आपवत्सचतुष्टये इति ख तद्वत्सायै च तत्तले इति घ , ज च वाराह्यै इति ङ , छ च विपचे इति ख , छ च ततो मांसौदनमिति ख घ छ च कुम्भकायेति छ पिलिपिच्छायेति ङ लिपिपिञ्जायेति छ गृहे च नगरादौ च एकाशीतिपदैर् यजेत् त्रिपदा रज्जवः कार्याः षट्पदाश् च विकोणके
‘ആപവത്സചതുഷ്ടയേ’—‘ഖ’ സ്ഥാനത്ത്; ‘തദ്വത്സായൈ ച തത്തലേ’—‘ഘ’ (അതുപോലെ ‘ജ’) സ്ഥാനത്ത്; ‘വാരാഹ്യൈ’—‘ങ’ (അതുപോലെ ‘ഛ’) സ്ഥാനത്ത്; ‘വിപചേ’—‘ഖ’ (അതുപോലെ ‘ഛ’) സ്ഥാനത്ത് വിന്യസിക്കണം। തുടർന്ന് ‘മാംസൗദനം’—‘ഖ’, ‘ഘ’, ‘ഛ’ സ്ഥാനങ്ങളിൽ; ‘കുംഭകായ’—‘ഛ’ സ്ഥാനത്ത്; ‘പിലിപിച്ഛായ’—‘ങ’ സ്ഥാനത്ത്; ‘ലിപിപിഞ്ജായ’—‘ഛ’ സ്ഥാനത്ത്। ഗൃഹം, നഗരം മുതലായിടങ്ങളിൽ എൺപത്തൊന്ന് പദ/പദക്രമം ഉപയോഗിച്ച് യജനം ചെയ്യണം; രജ്ജുക്കൾ ത്രിപദപ്രമാണവും, വികോണത്തിൽ ഷട്പദപ്രമാണവും ആക്കണം.
Verse 32
ईशाद्याः पादिकास्तस्मिन्नागद्याश् च द्विकोष्ठगाः षट्पदस्था मरीच्याद्या ब्रह्मा नवपदः स्मृतः
ആ വാസ്തുമണ്ഡലത്തിൽ ഈശൻ മുതലായവർ ഓരോ പദത്തിലും (ഒറ്റ ചതുരത്തിൽ) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; നാഗൻ മുതലായവർ രണ്ട് കോഷ്ഠങ്ങളിൽ; മരീചി മുതലായവർ ആറു പദങ്ങളിൽ; ബ്രഹ്മാവ് ഒമ്പതു പദങ്ങളിൽ സ്ഥിതനെന്ന് സ്മൃതമാണ്.
Verse 33
नगरग्रामखेटादौ वास्तुः शतपदो ऽपि वा वंशद्वयं कोणगतं दुर्जयं दुर्धरं सदा
നഗരം, ഗ്രാമം, ഖേടം മുതലായവയുടെ ആസൂത്രണത്തിൽ വാസ്തു ശതപദ (നൂറ് ചതുരങ്ങൾ) ആയാലും, കോണിൽ പതിക്കുന്ന വംശദ്വയം എപ്പോഴും ദുർജ്ജയവും ദുർധരവും എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 34
यथा देवालये न्यसस् तथा शतपदे हितः ग्रहाः स्कन्दादयस्तत्र विज्ञेयाश् चैव षट्पदाः
ദേവാലയത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യുന്നതുപോലെ തന്നെ ‘ശതപദ’ (ശതദള) കമലത്തിലും അത് ശാസ്ത്രവിധിപൂർവം വിന്യസിക്കണം. അവിടെ ഗ്രഹദേവതകളെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം; സ്കന്ദാദികളെ ‘ഷട്പദ’ (ഷഡ്ദള) കമലത്തിൽ സ്ഥിതരെന്നു ഗ്രഹിക്കണം.
Verse 35
चरक्याद्या भूतपदा रज्जुवंशादि पूर्ववत् देशसंस्थापने वास्तु चतुस्त्रिंशच्छतं भवेत्
ദേശസംസ്ഥാപനത്തിൽ (സ്ഥലവിന്യാസത്തിൽ) ചരകീ മുതലായ ഭൂതപദങ്ങളും, രജ്ജു, വംശം മുതലായ നടപടികളും മുൻപറഞ്ഞവിധം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണം. അങ്ങനെ വാസ്തുമണ്ഡലം മുപ്പത്തിരണ്ടുനൂറ് (3200) പദ/ഘടകങ്ങളായിത്തീരും.
Verse 36
चतुःषष्टिपदो ब्रह्मा मरीच्याद्याश् च देवताः चतुःपञ्चाशत्पदिका आपाद्यष्टौ रसाग्निभिः
‘ബ്രഹ്മാ’ ഛന്ദസ് അറുപത്തിനാല് പദ/അക്ഷര ഘടകങ്ങളുള്ളതാണ്; മറിയിചി മുതലായ ദേവതകളിലും അതുപോലെ. ‘ചതുഃപഞ്ചാശത്പദികാ’ ഛന്ദസ് അമ്പത്തിനാല് പദങ്ങളുള്ളത്; ‘രസ’ ‘അഗ്നി’ എന്ന സംഖ്യാസങ്കേതം പ്രകാരം എട്ട് ചേർത്ത് എണ്ണം പൂരിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 37
ईशानाद्या नवपदाः स्कन्दाद्याः शक्तिकाः स्मृताः चरक्याद्यास्तद्वदेव रज्जुवंशादि पूर्ववत्
ഒൻപത് പദങ്ങൾ ഈശാനനിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നവയെന്നു അറിയണം; ‘ശക്തിക’കൾ സ്കന്ദനിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നവയെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. അതുപോലെ ചരകീ മുതലായ കൂട്ടങ്ങളും അതേ രീതിയിൽ ഗ്രഹിക്കണം; രജ്ജു, വംശം മുതലായ വിഭാഗങ്ങൾ മുൻപുപോലെ തന്നെയാണ്.
Verse 38
ज्ञेयो वंशसहस्रैस्तु वास्तुमण्डलगः पदैः न्यासो नवगुणस्तत्र कर्तव्यो देशवास्तुवित्
വാസ്തുമണ്ഡലത്തെ അതിലെ പദങ്ങൾ (ഗ്രിഡ് ചതുരങ്ങൾ) അനുസരിച്ച് ആയിരക്കണക്കിന് വംശ (മാപദണ്ഡങ്ങൾ) ഉപയോഗിച്ച് അളന്ന് ഗ്രഹിക്കണം. ആ വിന്യാസത്തിൽ ഒൻപതുമടങ്ങ്/ഒൻപതു വിധ ന്യാസം നിർവഹിക്കണം—ഇത് ദേശവും വാസ്തുവും അറിയുന്ന വിദഗ്ധൻ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
Verse 39
पञ्चचिंशत्पदो वास्तुर्वैतालाख्यश्चितौ स्मृतः अन्यो नवपदो वास्तुः षोडशाङ्घ्रिस् तथापरः
നിർമ്മാണസന്ദർഭത്തിൽ (ചിതി) ഇരുപത്തിയഞ്ച് പദങ്ങളുള്ള വാസ്തു ‘വൈതാല’ എന്നു സ്മൃതമാണ്. മറ്റൊന്ന് നവപദ വാസ്തു; മറ്റൊന്ന് ഷോഡശാംഘ്രി (പതിനാറ് പദ) വിന്യാസം.
Verse 40
षडस्रत्र्यस्रवृत्तादेर्मध्ये स्याच्चतुरस्रकं इपदे इति घ ईशानाद्याः शिवपदा स्कन्दाद्याः पदिका इति घ समञ्च स्थापने वास्तुश् चतुस्त्रिंशच्छतं भवेदिति घ पुस्तके ऽधिकः पाठः चतुःषष्टिपदो ब्रह्मा इत्य् आदिः, रज्जुवंशादि पूर्ववत् इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति खाते वास्तोः समं पृष्ठे न्यासे ब्रह्मशिलात्मके
ഷട്കോണം, ത്രികോണം, വൃത്തം മുതലായ മണ്ഡലരൂപങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഒരു ചതുരസ്രം സ്ഥാപിക്കണം—ഇതിനെ ‘പദ’ (വിഭാഗം) എന്നു പറയുന്നു. ഈശാനാദി പദങ്ങൾ ‘ശിവപദങ്ങൾ’; സ്കന്ദാദി പദങ്ങൾ ‘പദികാ’ (ഉപപദങ്ങൾ) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. സമഞ്ച/വേദിക സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ വാസ്തുമണ്ഡലം 332 വിഭാഗങ്ങളായിത്തീരുന്നു—എന്ന പാഠം. ഖാത (തോണ്ടൽ) സമയത്ത് സമമായ പൃഷ്ഠത്തിൽ ബ്രഹ്മശിലാ-രൂപത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം.
Verse 41
शाषाकस्य निवेशे च मूर्तिसंस्थापने तथा पायसेन तु नैवेद्यं सर्वेषां वा प्रदापयेत्
ശാഷാകയുടെ നിവേശത്തിലും മూర్తി-സ്ഥാപനത്തിലും പായസം (ക്ഷീരം) നൈവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ സർവ്വദേവതകൾക്കും ഒരുമിച്ച് അർപ്പിക്കാം.
Verse 42
उक्तानुक्ते तु वै वास्तुः पञ्चहस्तप्रमाणतः गृहप्रासादमानेन वास्तुः श्रेष्ठस्तु सर्वदा
ഉക്തമായാലും അനുക്തമായാലും, വാസ്തുവിന്റെ മാനദണ്ഡം അഞ്ചു ഹസ്തം എന്നു സ്വീകരിക്കണം; ഗൃഹവും പ്രാസാദവും അതനുസരിച്ച് അളന്നാൽ ആ വാസ്തുമാനം എപ്പോഴും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes precise Vāstu-maṇḍala construction: site leveling, 64-square division (and other grids like 81/100), use of bamboo rods and cord-measures for corners/diagonals, deity-nyāsa by pada-allocation, and avoidance of 12 marma junctions when placing walls and structural elements.
It frames architecture as consecrated action: correct measurement, nyāsa, and offerings transform construction into yajña, aligning craftsmanship with dharma. By ritually harmonizing space (Vāstu) with divine presences, the practitioner supports communal worship and inner purity—linking Bhukti (skillful worldly order) to Mukti (spiritual steadiness and liberation-oriented discipline).