Adhyaya 88

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये निर्वाणदीक्षायां शान्तिशोधनं नाम सप्तशीतितमो ऽध्यायः अथाष्टाशीतितमो ऽध्यायः निर्वाणदीक्षाकथनं ईश्वर उवाच सन्धानं शान्त्यतीतायाः शान्त्या सार्धं विशुद्धया कुर्वीत पूर्ववत्तत्र तत्त्ववर्णादि तद् यथा

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയത്തിൽ നിർവാണദീക്ഷാ പ്രസംഗത്തിൽ “ശാന്തിശോധനം” എന്ന എൺപത്തേഴാം അധ്യായം. ഇനി എൺപത്തെട്ടാം അധ്യായം “നിർവാണദീക്ഷാകഥനം” ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ശാന്തിയെ അതിക്രമിച്ച ക്രമത്തിന്റെ സന്ധാനം, ശാന്തിയോടും പൂർണ്ണ വിശുദ്ധിയോടും കൂടി, മുൻപുപോലെ ചെയ്യണം; അവിടെ തത്ത്വ-വർണ്ണാദികളുടെ വിവരണം ഇപ്രകാരം.

Verse 2

ॐ हीं क्षौं हौं हां इति सन्धानानि उभौ शक्तिशिवौ तत्त्वे भुवनाष्टकसिद्धिकं दीपकं रोचिकञ्चैव मोचकं चोर्ध्वगामि च

“ഓം, ഹീം, ക്ഷൗം, ഹൗം, ഹാം”—ഇവയാണ് സന്ധാനമന്ത്രങ്ങൾ. ശക്തി-ശിവ എന്ന ഉഭയ തത്ത്വത്തിൽ ഇവ ഭുവനാഷ്ടകസിദ്ധി ദാനം ചെയ്യുന്നു; കൂടാതെ ദീപക, രോചിക, മോചക, ഊർധ്വഗാമിനി എന്ന സിദ്ധികളും (ലഭിക്കുന്നു).

Verse 3

व्योमरूपमनाथञ्च स्यादनाश्रितनष्टमं ओङ्कारपदमीशाने मन्त्रो वर्णाश् च षोडश

ഈശാന തത്ത്വത്തിൽ മന്ത്രം വ്യോമസ്വരൂപം, അനാഥം, ആശ്രയമില്ലാതെ ലീനമായതുപോലെ. അതിന്റെ പദം ഓങ്കാരം; അതിന്റെ വർണ്ണങ്ങൾ പതിനാറ്.

Verse 4

अकारादिविसर्गान्ता वीजेन देहकारकौ कुहूश् च शङ्खिनी नाड्यौ देवदत्तधनञ्जयौ

‘അ’ മുതൽ വിസർഗം (ഃ) വരെ വർണ്ണങ്ങൾ; ഇവയ്ക്ക് ‘ബീജ’ എന്നും ‘ദേഹകാരക’ എന്നും പേരുണ്ട്. അതുപോലെ നാഡികൾ കുഹൂ, ശംഖിനീ; (പ്രാണവായുക്കളിൽ) ദേവദത്ത, ധനഞ്ജയ എന്നിവയും.

Verse 5

मरुतौ स्पर्शनं श्रोत्रं इन्द्रिये विषयो नभः शब्दो गुणो ऽस्यावस्था तु तुर्यातीता तु पञ्चमी

വായു-തത്ത്വത്തിൽ സ്പർശവും ശ്രോത്രം (കർണ്ണേന്ദ്രിയം) ഉം ഇന്ദ്രിയങ്ങളാണ്. അതിന്റെ വിഷയം ആകാശം; ഗുണം ശബ്ദം. അതിന്റെ അവസ്ഥ ‘തുര്യാതീത’ എന്നു, അത് പഞ്ചമം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 6

हेतुः सदाशिवो देव इति तत्त्वादिसञ्चयं सञ्चिन्त्य शान्त्यतीताख्यं विदध्यात्ताडनादिकं

തത്ത്വാദി സമഗ്രസഞ്ചയം സമ്യക് ധ്യാനിച്ച്—ദേവൻ സദാശിവൻ തന്നെയാണ് പരമകാരണമെന്നു നിശ്ചയിച്ച്—താഡനാദി ക്രിയകളോടെ ആരംഭിക്കുന്ന ‘ശാന്ത്യതീത’ എന്ന കര്‍മ്മം നിർവഹിക്കണം.

Verse 7

कलापाशं समाताड्य फडन्तेन विभिद्य च प्रविश्यान्तर् नमो ऽन्तेन फडन्तेन वियोजयेत्

കലാ-പാശത്തെ താഡനം ചെയ്ത്, ‘ഫഡ്’ അന്തമന്ത്രംകൊണ്ട് അതിനെ ഭേദിച്ച് അകത്ത് പ്രവേശിക്കണം. തുടർന്ന് ‘നമോ’ അന്തമന്ത്രംകൊണ്ടും, വീണ്ടും ‘ഫഡ്’ അന്തമന്ത്രംകൊണ്ടും വിയോഗനം (മോചനം/വിച്ഛേദം) ചെയ്യണം.

Verse 8

शिखाहृत्सम्पुटीभूतं स्वाहान्तं सृणिमुद्रया पूरकेण समाकृष्य पाशं मस्तकसूत्रतः

ശിഖാ-ഹൃദയ സമ്പുടമായി മന്ത്രത്തെ പൊതിഞ്ഞ്, അതിനെ ‘സ്വാഹാ’ അന്തമാക്കണം. തുടർന്ന് സൃണീ-മുദ്രയാലും പൂരക (ശ്വാസഗ്രഹണം) കൊണ്ടും മസ്തക-സൂത്രമാർഗ്ഗത്തിൽ പാശത്തെ മേലോട്ടു ആകർഷിക്കണം.

Verse 9

कुम्भकेन समादाय रेचकेनोद्भवाख्यया हृत्सम्पुटनमो ऽन्तेन वह्निं कुण्डे निवेशयेत्

കുംഭക (ശ്വാസനിരോധം) കൊണ്ട് (അഗ്നിയെ) സമാഹരിച്ച്, ‘ഉദ്ഭവാ’ എന്ന റേചക (ശ്വാസത്യാഗം) വഴി—ഹൃദയ-സമ്പുട സംവരണവും ‘നമോ’ അന്തവും സഹിതം—അഗ്നിയെ കുണ്ഡത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 10

अस्याः पूजादिकं सर्वं निवृत्तेरिव साधयेत् सदाशिवं समावाह्य पूजयित्वा प्रतर्प्य च

ഈ (ദേവി/വിധി)യുടെ പൂജാദി എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും നിവൃത്തിയുടെ പോലെ വിധിപൂര്‍വം നടത്തണം. സദാശിവനെ ആവാഹനം ചെയ്ത് പൂജിച്ച്, പിന്നെ തര്‍പ്പണാദി അര്‍പ്പണങ്ങളാല്‍ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 11

सदा ख्याते ऽधिकारे ऽस्मिन् मुमुक्षुं दीक्षयाम्यहं भाव्यं त्वयानुकूलेन भक्त्या विज्ञापयेदिति

ഈ സദാ പ്രസിദ്ധവും സുപരിചിതവുമായ അധികാരത്തില്‍ ഞാൻ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെ ദീക്ഷിപ്പിക്കുന്നു. ചെയ്യേണ്ടത് നീ അനുകൂലഭാവത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി (ഗുരു/ദേവനോട്) വിനയമായി വിജ്ഞാപിക്കണം—എന്നാണ് പ്രസ്താവം.

Verse 12

पित्रोरावाहनं पूजां कृत्वा तर्पणसन्निधी हृत्सम्पुटात्मवीजेन शिष्यं वक्षसि ताडयेत्

രണ്ടു പിതൃകളെ ആവാഹനം ചെയ്ത് പൂജ നടത്തി, തര്‍പ്പണസന്നിധിയില്‍, ഹൃത്സമ്പുട-ആത്മബീജ (മന്ത്ര)ംകൊണ്ട് ആചാര്യന്‍ ശിഷ്യന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്ത് താടനം/സ്പര്‍ശം ചെയ്യണം.

Verse 13

ॐ हां हूं हं फट् प्रविश्य चाप्यनेनैव चैतन्यं विभजेत्ततः शस्त्रेण पाशसंयुक्तं ज्येष्ठयाङ्कुशमुद्रया

“ഓം ഹാം ഹൂം ഹം ഫട്” എന്നു ജപിച്ച് (ശക്തിയെ) ഉപകരണത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കണം. ഇതേ മന്ത്രംകൊണ്ട് അതിൽ ചൈതന്യം വിഭജിച്ച്/പ്രവർത്തിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ജ്യേഷ്ഠ്യാ-അങ്കുശ മുദ്രയാൽ പാശസഹിതമായ ശസ്ത്രത്തെ (സംസ്കരിച്ചു സിദ്ധമാക്കണം).

Verse 14

ॐ हां हूं हं फट् स्वाहान्तेन तदाकृष्य तेनैव पुटितात्मना गृहीत्वा तन्नमो ऽन्तेन निजात्मनि नियोजयेत्

“ഓം ഹാം ഹൂം ഹം ഫട് സ്വാഹാ” എന്ന സ്വാഹാന്ത മന്ത്രംകൊണ്ട് ആ (ആഹൂത തത്ത്വം/ശക്തി)യെ തനിക്കു നേരെ ആകർഷിക്കണം. അതേ മന്ത്രംകൊണ്ട് സ്വയം പുടിതം/സംരക്ഷിതം ആക്കി അത് ഗ്രഹിച്ച്, പിന്നെ “നമോ” അന്തമുള്ള മന്ത്രംകൊണ്ട് അതിനെ സ്വന്തം ആത്മാവിൽ നിയോഗിച്ച്/പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 15

ॐ हां हं हीं आत्मने नमः ॐ हां हुं हः फट् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हां हं ह्रीमात्मने नम इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्ववत् पितृसंयोगं भावयित्वोद्भवाख्यया वामया तदनेनैव देव्या गर्भे नियोजयेत्

“ഓം ഹാം ഹം ഹീം—ആത്മനേ നമഃ.” (ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപിയിൽ മറ്റൊരു പാഠം: “ഓം ഹാം ഹും ഹഃ ഫട്”; മറ്റൊന്നിൽ: “ഓം ഹാം ഹം ഹ്രീം—ആത്മനേ നമഃ.”) മുൻപുപോലെ പിതൃ-തത്ത്വസംയോഗം ധ്യാനിച്ച്, ‘ഉദ്ഭവാ’ എന്ന വാമ (സ്ത്രീ) ശക്തിയാൽ, ഇതേ മന്ത്ര/ഉപായംകൊണ്ട് ദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജീവ-ബീജം നിയോഗിക്കണം।

Verse 16

गर्भाधानादिकं सर्वं पूर्वोक्तविधिना चरेत् मूलेन पाशशैथिल्ये निष्कृत्यैव शतं जपेत्

ഗർഭാധാനാദി എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളും മുൻപറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ആചരിക്കണം। പാശബന്ധം ശൈഥില്യമാകുന്നതിനായി പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്ത്, മൂലമന്ത്രം നൂറു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം।

Verse 17

मलशक्तितिरोधाने पाशानाञ्च वियोजने पञ्चपञ्चाहुतीर्दद्यादायुधेन यथा पुरा

മലശക്തിയുടെ തിരോധാനം (ആവരണം/ദമനം) കൂടാതെ പാശങ്ങളുടെ വിയോഗം (ശൈഥില്യം/വിച്ഛേദം) നേടുന്നതിനായി, മുൻപുപോലെ നിശ്ചിത ആയുധം ഉപയോഗിച്ച് അഞ്ചു വീതം അഞ്ചു ആഹുതികൾ (ആകെ ഇരുപത്തഞ്ച്) അർപ്പിക്കണം।

Verse 18

पाशानायुधमन्त्रेण सप्रवाराभिजप्तया छिन्द्यादस्त्रेण कर्तर्या कलावीजयुजा यथा

പ്രവരസൂത്രം സഹിതം പാശ-ആയുധമന്ത്രം ജപിച്ച് (അഭിമന്ത്രിതമാക്കി), കലാ-ബീജയോഗത്തോടെ, വിധിപൂർവം, കർത്തരീ-അസ്ത്രംകൊണ്ട് പാശം (ബന്ധം/തടസം) ഛേദിക്കണം।

Verse 19

ॐ हां शान्त्यतीतकलापाशाय हः हूं फट् विसृज्य वर्तुलीकृत्य पाशानस्त्रेण पूर्ववत् घृतपूर्णे श्रुवे दत्वा कलास्त्रेणैव होमयेत्

“ഓം ഹാം—ശാന്ത്യതീത കലാപാശായ ഹഃ ഹൂം ഫട്” എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് മന്ത്രം വിസർജിച്ച്, അതിനെ വൃത്താകാരമായി (മണ്ഡലരൂപത്തിൽ) രൂപപ്പെടുത്തി, മുൻപുപോലെ പാശാസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കണം। തുടർന്ന് ഘൃതപൂർണ്ണ ശ്രുവയിൽ ഘൃതം ചേർത്ത്, കലാസ്ത്രംകൊണ്ടു മാത്രം ഹോമം നടത്തണം।

Verse 20

अस्त्रेण जुहुयात् पज्च पाशाङ्कुशनिवृत्तये प्रायश्चित्तनिषेधार्थं दद्यादष्टाहुतीस्ततः

പാശവും അങ്കുശവും (ബന്ധനങ്ങളും തടസ്സങ്ങളും) നീക്കുന്നതിനായി അസ്ത്ര-മന്ത്രത്തോടെ അഞ്ചു ആഹുതികൾ ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ ആവശ്യം തടയാൻ എട്ട് ആഹുതികൾ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 21

सदाशिवं हृदावाह्य कृत्वा पूजनतर्पणे पूर्वोक्तविधिना कुर्यादधिकारसमर्पणं

സദാശിവനെ ഹൃദയത്തിൽ ആവാഹനം ചെയ്ത്, മുൻപറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം പൂജയും തർപ്പണവും നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് അധികാര-സമർപ്പണം (കർമ്മാധികാരത്തിന്റെ ഔപചാരിക ഏൽപ്പിക്കൽ) നടത്തണം.

Verse 22

ॐ हां सदाशिव मनोविन्दु शुल्कं गृहाण स्वाहा निःशेषदग्धपाशस्य पशोरस्य सदाशिव बन्धाय न त्वया स्थेयं शिवाज्ञां श्रावयेदिति

“ഓം ഹാം. ഹേ സദാശിവ, മനോബിന്ദു-രൂപ ശുൽകം (ദക്ഷിണ) സ്വീകരിക്കണമേ, സ്വാഹാ. പാശങ്ങൾ മുഴുവനായി ദഗ്ധമായ ഈ പശുവിനായി, ഹേ സദാശിവ, ഇത് നിനക്കോടുള്ള ബന്ധനത്തിനായി; അവൻ തന്റെ ഇച്ഛയാൽ വേർപെട്ട് നില്ക്കരുത്—ഇങ്ങനെ ശിവാജ്ഞ അവനോട് ശ്രാവിപ്പിക്കണം.”

Verse 23

मूलेन जुहुयात् पूर्णां विसृजेत्तु सदाशिवं ततो विशुद्धमात्मानं शरच्चन्द्रमिवोदितं

മൂല-മന്ത്രത്തോടെ പൂർണാഹുതി ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് സദാശിവനെ വിസർജ്ജിക്കണം. പിന്നെ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ പൂർണ്ണമായി വിശുദ്ധമായി—ശരത്‌ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചതു പോലെ—ധ്യാനിക്കണം.

Verse 24

संहारमुद्रया रौद्र्या संयोज्य गुरुरात्मनि कुर्वीत शिष्यदेहस्थमुद्धृत्योद्भवमुद्रया

ഗുരു രൗദ്ര സംഹാര-മുദ്രയാൽ ക്രിയയെ തന്റെ ആത്മാവിൽ സംയോജിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ശിഷ്യദേഹത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനെ ഉയർത്തി ഉദ്ഭവ-മുദ്രയാൽ സിദ്ധി വരുത്തണം.

Verse 25

दद्यादाप्यायनायास्य मस्तके ऽर्घ्याम्बुविन्दुकं क्षमयित्वा महाभक्त्या पितरौ विसृजेत्तथा

അവന്റെ തൃപ്തി‑പോഷണത്തിനായി അവന്റെ ശിരസ്സിൽ അർഘ്യജലത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളി വെക്കണം. മഹാഭക്തിയോടെ ക്ഷമ ചോദിച്ച് അതുപോലെ രണ്ടു പിതൃകളെയും വിടവാങ്ങിക്കണം.

Verse 26

वामया हृदयेनैवेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः खेदितौ शिष्यदीक्षायै यन्मया पितरौ युवां कारुण्यनान्मोक्षयित्वा तद्व्रज त्वं स्थानमात्मनः

“വാമ (വിപരീത) ഹൃദയത്തോടെയേ”—എന്നതാണ് ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപി‑പാഠം. “ശിഷ്യദീക്ഷയ്ക്കായി ദുഃഖിതരായ നിങ്ങളിരു പിതൃകളെ ഞാൻ കരുണയാൽ മോചിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ ഇനി നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്വസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പോകുക.”

Verse 27

शिखामन्त्रितकर्तर्या बोधशक्तिस्वरूपिणीं शिखां छिद्याच्छिवास्त्रेण शिष्यस्य चतुरङ्गुलां

മന്ത്രസംസ്കൃത കത്രികകൊണ്ട്, ബോധശക്തിയുടെ സ്വരൂപമെന്നു കരുതുന്ന ശിഷ്യന്റെ ശിഖയെ ശിവാസ്ത്രംകൊണ്ട് നാല് അങ്കുലം അളവിൽ മുറിക്കണം.

Verse 28

ॐ क्लीं शिखायै हूं फट् ॐ हः अस्त्राय हूं फट् स्रुचि तां घृतपूर्णायां गोविड्गोलकमध्यगां संविधायास्त्रमन्त्रेण हूं फडन्तेन होमयेत्

“ഓം ക്ലീം ശിഖായൈ ഹൂം ഫട്; ഓം ഹഃ അസ്ത്രായ ഹൂം ഫട്” എന്നു ജപിക്കണം. നെയ്യ് നിറഞ്ഞ പാത്രത്തിൽ സ്രുചി ശരിയായി വെച്ച്, നടുവിൽ ഗോമയഗോളകം സ്ഥാപിച്ച്, ‘ഹൂം ഫട്’ അന്ത്യമുള്ള അസ്ത്രമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഹോമം നടത്തണം.

Verse 29

ॐ हौं हः अस्त्राय हूं फट् प्रक्षाल्य स्रुक्स्रुवौ शिष्यं संस्नाप्याचम्य च स्वयं योजनिकास्थानमात्मानं शस्त्रमन्त्रेण ताडयेत्

“ഓം ഹൗം ഹഃ അസ്ത്രായ ഹൂം ഫട്” എന്നു ജപിച്ച് സ്രുക്‑സ്രുവങ്ങൾ കഴുകി, ശിഷ്യനെ സ്നാനിപ്പിച്ച്, സ്വയം ആചമനം ചെയ്ത്, യോജനികാ‑സ്ഥാനത്ത് തന്റെ ദേഹത്തെ ശസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് താടിച്ച് (സംസ്കരിച്ച്) വേണം.

Verse 30

वियोज्याकृष्य सम्पूज्य पूर्ववद् द्वादशान्ततः आत्मीयहृदयाम्भोजकर्णिकायां निवेशयेत्

ആദ്യം അതിനെ വേർതിരിച്ച്, പിന്നെ അന്തരത്തിലേക്ക് ആകർഷിച്ച്, മുൻപുപോലെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ച്, ദ്വാദശാന്തത്തിൽ നിന്ന് എടുത്ത് സ്വന്തം ഹൃദയ-പദ്മത്തിന്റെ കർണികയിൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 31

पूरितं श्रुवमाज्येन विहिताधोमुखश्रुचा नित्योक्तविधिनाअदाय शङ्खसन्निभमुद्रया

ശ്രുവം നെയ്യാൽ നിറച്ച്, വിധിപ്രകാരം അധോമുഖ ശ്രുചയോടെ, നിത്യകർമ്മത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ക്രമമനുസരിച്ച് അത് എടുത്ത് ശംഖസദൃശ മുദ്രയോടെ (കർമ്മം) ചെയ്യണം।

Verse 32

प्रसारितशिरोग्रीवो नादोच्चारानुसारतः समदृष्टिशिवश्चान्तः परभावसमन्वितः

തലയും കഴുത്തും നീട്ടി ഒരേ രേഖയിൽ വെച്ച്, നാദോച്ചാരണത്തിന് അനുസരിച്ച്, അവൻ അന്തരത്തിൽ ശാന്തനായി ഇരിക്കണം—സമദൃഷ്ടിയോടെ, ശിവഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി, പരതത്ത്വധ്യാനത്തോടെ സമന്വിതനായി।

Verse 33

कुम्भमण्डलवह्निभ्यः शिष्यादपि निजात्मनः गृहीत्वा षड्विधविधानं श्रुगग्रे प्राणनाडिकं

കുംഭം, മണ്ഡലം, അഗ്നികൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന്—ശിഷ്യനിൽ നിന്നുമും സ്വന്തം ആത്മത്തിൽ നിന്നുമും—ഗ്രഹിച്ച്, ശ്രുഗത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ പ്രാണനാഡികയെ സ്ഥാപിച്ച്, ഷഡ്വിധവിധാനം ആചരിക്കണം।

Verse 34

सञ्चिन्त्य विन्दुवद् ध्यात्वा क्रमशः सप्तधा यथा प्रथमं प्राणसंयोगस्वरूपमपरन्ततः

അതിനെ സംചിന്തിച്ച് ബിന്ദുവിനെപ്പോലെ ധ്യാനിച്ച്, ക്രമമായി ഏഴുവിധമായി മുന്നേറണം; ആദ്യം പ്രാണസംയോഗത്തിന്റെ സ്വരൂപം, തുടർന്ന് അനന്തര ഘട്ടങ്ങൾ।

Verse 35

अ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रीं शिखायै ह्रं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गोविन्दलोकमध्यगामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वियोज्याकृष्य सङ्गृह्येति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डमण्डलवह्निभ्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हृदयादिक्रमोच्चारविसृष्टं मन्त्रसञ्ज्ञकं पूरकं कुम्भकं कृत्वा व्यादाय वदनं मनाक्

ചിഹ്നിത ഹസ്തപ്രതി-പാഠങ്ങളിൽ മന്ത്രപദങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണുന്നു—“ഓം ഹ്രീം ശിഖായൈ ഹ്രം ഫഡ്” മുതലായവ; കൂടാതെ “ഗോവിന്ദലോകത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക് ഗമനം”, “വേർതിരിച്ച് ആകർഷിച്ച് സമാഹരിക്കൽ”, “കുണ്ഡ‑മണ്ഡല അഗ്നികൾക്ക് (നമസ്കാരം)” എന്നിങ്ങനെയും. ഹൃദയാദി ക്രമത്തിൽ ഉച്ചരിച്ച് പുറപ്പെടുന്ന ജപധ്വനിയെയാണ് ‘മന്ത്രം’ എന്നു പറയുന്നത്; തുടർന്ന് പൂരകവും കുംഭകവും ചെയ്ത് വായ് അല്പം തുറക്കണം।

Verse 36

सुषुम्णानुगतं नादस्वरूपन्तु तृतीयकं सप्तमे कारणे त्यागात्प्रशान्तविखरं लयः

മൂന്നാം (അവസ്ഥ) സുഷുമ്ണയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന നാദസ്വരൂപമായ അന്തർധ്വനിയാണ്. ഏഴാം കാരണതലത്തിൽ അതിനെയും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ലയം സംഭവിക്കുന്നു—അവിടെ എല്ലാ വിക്ഷോഭവും ശമിച്ച് ചിതറൽ അവസാനിക്കുന്നു।

Verse 37

शक्तिनादोर्ध्वसञ्चारस्तच्छक्तिविखरं मतं प्राणस्य निखिलस्यापि शक्तिप्रमेयवर्जितं

ശക്തിനാദത്തിൽ നിന്നുള്ള ഊർധ്വസഞ്ചാരത്തെ അതേ ശക്തിയുടെ ‘ശിഖരം/വിഖരം’ എന്നു കരുതുന്നു. സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രാണനും ശക്തിയുടെ ഏതൊരു അളവുകോൽ (പ്രമേയം) കൊണ്ടും നിർണ്ണയിക്കപ്പെടാത്തതാണ്।

Verse 38

तत्कालविखरं षष्ठं शक्त्यतीतञ्च सप्तमं तदेतद् योजनास्थानं विखरन्तत्त्वसञ्ज्ञकं

ആറാമത് ‘തത്കാല-വിഖരം’ എന്നും ഏഴാമത് ‘ശക്ത്യാതീതം’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സ്ഥാനക്രമ-വ്യവസ്ഥ (യോജനാ-സ്ഥാനം) തന്നെയാണ് ‘വിഖരൻ-തത്ത്വ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്।

Verse 39

पूरकं कुम्भकं कृत्वा व्यादाय वदनं मनाक् शनैर् उदीरयन् मूलं कृत्वा शिष्यात्मनो लयं

പൂരകവും കുംഭകവും ചെയ്ത്, വായ് അല്പം തുറന്ന്, പതുക്കെ രേചനം/ഉദീരണം നടത്തണം. ‘മൂലം’ ആധാരമാക്കി ശിഷ്യന്റെ ആത്മഭാവത്തിന്റെ ലയം (സമാധിയിൽ ലയനം) വരുത്തണം।

Verse 40

हकारे तडिदाकारे षडध्वजप्राणरूपिणि उकारं परतो नाभेर्वितस्तिं व्याप्य संस्थितं

മിന്നൽ-ആകൃതിയുള്ള ‘ഹ’ അക്ഷരത്തിൽ, ഷഡധ്വങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രാണരൂപിണിയായി ധ്യാനിച്ച്, അതിന്റെ അപ്പുറം നാഭിയിൽ വിതസ്തി-പ്രമാണം വ്യാപിക്കുന്ന ‘ഉ’ അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 41

ततः परं मकारन्तु हृदयाच्चतुरङ्गुलं ओङ्कारं वाचकं विष्णोस्ततो ऽष्टाङ्गुलकण्ठकं

അടുത്തതായി ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നാല് അങ്കുലം മുകളിലേക്ക് ‘മ’ അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ വിഷ്ണുവാചകമായ ‘ഓം’ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് എട്ട് അങ്കുലം മുകളിലുള്ള കണ്ഠസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 42

चतुरङ्गुलतालुस्थं मकारं रुद्रवाचकं तद्वल्ललाटमध्यस्थं विन्दुमीश्वरवाचकं

നാല് അങ്കുല-പ്രമാണത്തിൽ താലുസ്ഥാനത്തിലുള്ള ‘മ’ അക്ഷരം രുദ്രവാചകം; അതുപോലെ ലലാടമധ്യസ്ഥമായ ബിന്ദു ഈശ്വരവാചകം।

Verse 43

नादं सदाशिवं देवं ब्रह्मरन्ध्रावसानकं शक्तिं च ब्रह्मरन्ध्रस्थां त्यजन्नित्यमनुक्रमात्

ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന സദാശിവദേവരൂപ നാദത്തെ ക്രമമായി ധ്യാനിച്ച്, തുടർന്ന് ബ്രഹ്മരന്ധ്രസ്ഥ ശക്തിയോടുള്ള താദാത്മ്യം പടിപടിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇത് നിത്യമായി അഭ്യസിക്കണം।

Verse 44

दिव्यं पिपीलिकास्पर्शं तस्मिन्नेवानुभूय च द्वादशान्ते परे तत्त्वे परमानन्दलक्षणे

അവിടെയേ തന്നെ പിപീലികാസ്പർശംപോലുള്ള ദിവ്യ സ്പർശാനുഭവം ലഭിച്ച്, പരമാനന്ദലക്ഷണമുള്ള പരതത്ത്വമായ ദ്വാദശാന്തത്തെ साधകൻ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 45

भावशून्ये मनो ऽतीते शिवे नित्यगुणोदये विलीय मानसे तस्मिन् शिष्यात्मानं विभावयेत्

മനം എല്ലാ വികൽപ്പങ്ങളെയും വിട്ട്, മനസ്സിന് അതീതനും നിത്യശുഭഗുണോദയസ്വരൂപനുമായ ആ ശിവനിൽ ലയിച്ചാൽ, ഗുരു ശിഷ്യനെ അതിൽ സ്ഥാപിതമായ തന്റെ ആത്മസ്വരൂപം ധ്യാനിപ്പിക്കണം।

Verse 46

विमुञ्चन् सर्पिषो धारां ज्वालान्ते ऽपि परे शिवे योजनिकास्थिरत्वाय वौषडन्तशिवाणुना

നെയ്യിന്റെ നിരന്തരധാര ജ്വാലയുടെ അഗ്രത്തിലും പരമശിവനു അർപ്പിക്കണം; ഒരു യോജന ദൂരത്തോളം സ്ഥിരത വരുത്താൻ ‘വൗഷട്’അന്തമുള്ള ശിവമന്ത്രത്തോടെ സമാപനം ചെയ്യണം।

Verse 47

वौषडन्तशिवात्मनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दत्वा पूर्णां विधानेन गुणापदानमचरेत् ॐ हां आत्मने सर्वज्ञो भव स्वाहा ॐ हां आत्मने परितृप्तो भव स्वाहा ॐ ह्रूं आत्मने अनादिबोधो भव स्वाहा ॐ हौं आत्मने स्वतन्त्रो भव स्वाहा ॐ हौं आत्मनलुप्तशक्तिर्भव स्वाहा ॐ हः आत्मने अनन्तशक्तिर्भवस्वाहाइत्थं षड्गुणमात्मानं गृहीत्वा परमाक्षरात्

വിധിപ്രകാരം പൂർണ്ണാഹുതി നൽകി ഗുണാപദാനം (ഷഡ്ഗുണ-പ്രതിഷ്ഠ) ആചരിക്കണം—“ഓം ഹാം ആത്മനെ സർവ്വജ്ഞോ ഭവ സ്വാഹാ।” “ഓം ഹാം ആത്മനെ പരിതൃപ്തോ ഭവ സ്വാഹാ।” “ഓം ഹ്രൂം ആത്മനെ അനാദിബോധോ ഭവ സ്വാഹാ।” “ഓം ഹൗം ആത്മനെ സ്വതന്ത്രോ ഭവ സ്വാഹാ।” “ഓം ഹൗം ആത്മനെ അലുപ്തശക്തിർഭവ സ്വാഹാ।” “ഓം ഹഃ ആത്മനെ അനന്തശക്തിർഭവ സ്വാഹാ।” ഇങ്ങനെ ഷഡ്ഗുണയുക്ത ആത്മാവിനെ ഗ്രഹിച്ച് പരമാക്ഷരത്തിൽ നിന്നു പ്രവൃത്തിക്കണം।

Verse 48

विधिना भावनोपेतः शिष्यदेहे नियोजयेत् तीव्राणुशक्तिसम्पातजनितश्रमशान्तये

വിധിപ്രകാരം യുക്തമായ ഭാവനയോടെ, തീവ്ര സൂക്ഷ്മശക്തികളുടെ പ്രഹാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ക്ഷീണം ശമിപ്പാൻ അത് ശിഷ്യന്റെ ദേഹത്തിൽ പ്രയോഗിക്കണം।

Verse 49

शिष्यमूर्धनि विन्यस्येदर्घ्यादमृतविन्दुकं प्रणमय्येशकुम्भादीन् शिवाद्दक्षिणमण्डले

അർഘ്യജലത്തിൽ നിന്നെടുത്ത ‘അമൃത’ബിന്ദു ശിഷ്യന്റെ ശിരസ്സിൽ വെച്ച്, തുടർന്ന് മണ്ഡലത്തിൽ ശിവന്റെ വലതുഭാഗത്തുള്ള ഈശൻ, കുംഭാദികൾ മുതലായവയ്ക്ക് ശിഷ്യനെ പ്രണാമിപ്പിക്കണം।

Verse 50

सौम्यवक्त्रं व्यवस्थाप्य शिष्यं दक्षिणमात्मनः त्वयैवानुगृहीतो ऽयं मूर्तिमास्थाय मामकीं

സൗമ്യമായ മുഖഭാവത്തോടെ ശിഷ്യനെ തന്റെ വലതുഭാഗത്ത് സ്ഥാപിച്ച് അറിയുക—ഇവൻ നിനക്കൊന്നിനാൽ മാത്രം അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടവൻ; എന്റെ തന്നെ മൂർത്തി (സന്നിധി) ധരിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 51

देवे वह्नौ गुरौ तस्माद्भक्तिं चाप्यस्य वर्धय इति विज्ञाप्य देवेशं प्रणम्य च गुरुः स्वयं

അതുകൊണ്ട് ദേവനോടും വഹ്നി (അഗ്നി)യോടും ഗുരുവോടും അവന്റെ ഭക്തിയും വർധിപ്പിക്കണമെന്നു ദേവേശനോട് അപേക്ഷിച്ച് ഗുരു സ്വയം നമസ്കരിച്ചു।

Verse 52

ं हुं आत्मन्निति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हौं आत्मन्निति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हैं आत्मन्निति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवदक्षिणमण्डले इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भक्तिं नाथास्य वर्धयेति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्रेयस्तवास्त्विति ब्रूयादाशिषं शिष्यमादरात् ततः परमया भक्त्या दत्वा देवे ऽष्टपुष्पिकां पुत्रकं शिवकुम्भेन संस्नाप्य विसृजेन्मखं

(പാഠഭേദം) ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ṃ huṃ ആത്മൻ’; ചിലതിൽ ‘oṃ hauṃ ആത്മൻ’; മറ്റൊന്നിൽ ‘oṃ haiṃ ആത്മൻ’ എന്നും കാണുന്നു. ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ശിവന്റെ ദക്ഷിണ മണ്ഡലത്തിൽ’ എന്നും ചേർക്കുന്നു; മറ്റൊന്നിൽ ‘ഈ നാഥന്റെ ഭക്തി ഞാൻ വർധിപ്പിക്കട്ടെ’ എന്നും ഉണ്ട്. തുടർന്ന് ശിഷ്യനോട് ആദരത്തോടെ ‘നിനക്കു ശ്രേയസ്സുണ്ടാകട്ടെ’ എന്നു ആശീർവാദം പറയണം. പിന്നെ പരമഭക്തിയോടെ ദേവനു അഷ്ടപുഷ്പിക അർപ്പിച്ച്, ശിഷ്യ-പുത്രകനെ ശിവകുംഭംകൊണ്ട് സ്നാനിപ്പിച്ച്, മഖം (യാഗകർമ്മം) വിസർജിച്ച് സമാപിപ്പിക്കണം।