Adhyaya 71
Gaṇeśa-pūjā-vidhiḥ (The Procedure for Worship of Gaṇeśa)
വാസ്തു-പ്രതിഷ്ഠയും ഈശാന-കല്പവും എന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ, പ്രധാന കർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് നിർവിഘ്നത നേടാൻ ഗണേശപൂജാവിധി ഈശ്വരൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. ആദ്യം മന്ത്രന്യാസത്തിൽ ഗണപതിയുടെ വിശേഷണങ്ങൾ ഹൃദയം, ശിരസ്, ശിഖ, വർമ്മം, നേത്രം, അസ്ത്രം എന്നീ ദേഹസ്ഥാനങ്ങളിൽ വിന്യസിച്ച് സാധകദേഹം പവിത്ര കർമ്മസാധനമാക്കുന്നു. തുടർന്ന് മണ്ഡലകേന്ദ്രിത പൂജാക്രമത്തിൽ ഗണങ്ങൾ, ഗുരുവും പാദുകയും, ശക്തിയും അനന്തനും, ധർമ്മം, കൂടാതെ യന്ത്രത്തിന്റെ പാളികൾ (പ്രധാന ‘അസ്ഥി-ചക്രം’യും മുകളിലെയും താഴെയുമായ ആവരണങ്ങളും) ഉൾപ്പെടുത്തി പരമ്പര, ശക്തി, വിശ്വാധാരം, നിയമം എന്നിവ ഏകീകരിക്കുന്നു. പദ്മകർണികാ-ബീജാ, ജ്വാലിനി, നന്ദയാ, സൂര്യേശാ, കാമരൂപാ, ഉദയാ, കാമവർതിനി തുടങ്ങിയ ദേവീ രൂപങ്ങളുടെ ആവാഹനം, പാഠഭേദ സൂചനകൾ, ബീജധ്വനികളുടെ തത്ത്വ-കാര്യ ബന്ധത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്ത രേഖപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയും ഉണ്ട്. അവസാനം ഗണപതി ഗായത്രിയും നാമാവലിയും വഴി വിഘ്നനാശകനായ അദ്ദേഹത്തെ സ്മരിച്ചു പ്രതിഷ്ഠാസിദ്ധിയും ധാർമ്മികസാഫല്യവും പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमाहापुराणे आग्नेये पादपारामप्रतिष्ठाकथनं नाम सप्ततितमो ऽध्यायः अथ एकसप्ततितमो ऽध्यायः गणेशपूजाविधिः ऐश्वर उवाच गणपूजां प्रवक्ष्यामि निर्विघ्नामखिलार्थदां गणाय स्वाहा हृदयमेकदंष्ट्राय वै शिरः
ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണത്തിലെ ആഗ്നേയ ഭാഗത്തിൽ ‘പാദപാരാമ-പ്രതിഷ്ഠാകഥനം’ എന്ന എഴുപതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി എഴുപത്തൊന്നാം അധ്യായം—‘ഗണേശപൂജാവിധി’. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: വിഘ്നനിവാരകവും സർവാർത്ഥദായകവുമായ ഗണ (ഗണേശ) പൂജ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. (ന്യാസം:) ‘ഗണായ സ്വാഹാ’—ഹൃദയം; ‘ഏകദംഷ്ട്രായ’—ശിരസ്.
Verse 2
गजकर्णिने च शिखा गजवक्त्राय वर्म च महोदराय स्वदन्तहस्तायाक्षि तथास्त्रकम्
‘ഗജകർണിൻ’നു ശിഖ (ശിരോശിഖ) നിയോഗിക്കണം; ‘ഗജവക്ത്ര’നു വർമ്മം (കവചം) നിയോഗിക്കണം; ‘മഹോദര’നു നേത്രങ്ങൾ നിയോഗിക്കണം; അതുപോലെ ‘സ്വദന്തഹസ്ത’നു അസ്ത്രമന്ത്രം നിശ്ചയിക്കണം।
Verse 3
गणो गुरुः पादुका च शक्त्यनन्तौ च धर्मकः मुख्यास्थिमण्डलं चाधश्चोर्ध्वच्छदनमर्चयेत्
ക്രമമായി ഗണം, ഗുരു, (ഗുരുവിന്റെ) പാദുക, ശക്തി-അനന്തൻ, ധർമ്മം, മുഖ്യ അസ്ഥി-മണ്ഡലം, കൂടാതെ താഴെയും മുകളിലുമുള്ള ഛാദനങ്ങളും ആരാധിക്കണം।
Verse 4
पद्मकर्णिकवीजांश् च ज्वालिनीं नन्दयार्चयेत् सूर्येशा कामरूपा च उदया कामवर्तिनी
ദേവിയെ പദ്മകർണികാ-ബീജാ രൂപത്തിൽ, ജ്വാലിനീ രൂപത്തിൽ, കൂടാതെ നന്ദയാ, സൂര്യേശാ, കാമരൂപാ, ഉദയാ, കാമവർതിനീ എന്നീ രൂപങ്ങളിലും ആരാധിക്കണം।
Verse 5
निर्विघ्नां पापनाशिनीमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः बलकर्णिने चेति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः महोदराये दण्डहस्तायाक्षि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मुख्यास्तिमण्डलमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः सत्यां च विघ्ननाशा च आसनं गन्धमृत्तिका यं शोषा रं च दहनं प्लवो लं वं तथामृतम्
“നിർവിഘ്നാ, പാപനാശിനീ”—എന്ന് രണ്ട് അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപികളിലെ പാഠം. “ബലകർണിനേ ച”—എന്ന് ഖ, ഗ, ഘ, ങ അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപികളിലെ പാഠം. “മഹോദരായ, ദണ്ഡഹസ്തായ, (എന്നും) അക്ഷി”—എന്ന് ങ അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപിയിലെ പാഠം. “മുഖ്യ അസ്ഥി-മണ്ഡലം”—എന്ന് ഖ-ങ രണ്ട് അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാണ്ഡുലിപികളിലെ പാഠം. കൂടാതെ (ദേവി) ‘സത്യാ’യും ‘വിഘ്നനാശാ’യും. ആസനം സുഗന്ധ മൃത്തിക; ‘യം’ ശോഷണം, ‘രം’ ദഹനം, ‘ലം’ പ്ലവം, ‘വം’ അമൃതം।
Verse 6
लम्बोदराय विद्महे महोदराय धीमहि तन्नो दन्ती प्रचोदयात् गणपतिर्गणाधिपो गणेशो गणनायकः गणक्रीडो वक्रतुण्ड एकदंष्ट्रो महोदरः
ഞങ്ങൾ ലംബോദരനെ അറിയുന്നു (ആരാധിക്കുന്നു); മഹോദരനെ ധ്യാനിക്കുന്നു. ആ ദന്തീ ഞങ്ങളെ പ്രചോദിപ്പിച്ച് (പ്രകാശിപ്പിക്കട്ടെ). അദ്ദേഹം ഗണപതി, ഗണാധിപൻ, ഗണേശൻ, ഗണനായകൻ; ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നവൻ; വക്രതുണ്ഡൻ; ഏകദന്തൻ; മഹോദരൻ।
Verse 7
गजवक्त्रो लम्बुक क्षिर्विकटो विघ्ननाशनः धूम्रवर्णा महेन्द्राद्याः पूज्या गणपतेः स्मृताः
ഗജവക്ത്രൻ, ലംബോദരൻ, ക്ഷീർവികടൻ, വിഘ്നനാശകൻ, ധൂമ്രവർണ്ണൻ—ഇവയും മഹേന്ദ്രാദി മറ്റ് നാമരൂപങ്ങളും പൂജ്യനായ ഗണപതിയുടെ സ്മൃത നാമങ്ങളാണ്।
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes mantra-nyāsa with precise deity-epithet assignments to bodily loci (heart, head, crown-tuft, armor, eyes, weapon-mantra), followed by a structured mandala worship order (Gaṇa, Guru/pādukā, Śakti, Ananta, Dharma, and diagrammatic layers).
By foregrounding Gaṇeśa as Vighnanāśaka, it frames technical ritual correctness as a discipline of purification and dharmic alignment, ensuring that Vāstu-Pratiṣṭhā proceeds with auspiciousness while cultivating devotion, lineage-respect (guru), and inner steadiness through nyāsa and mantra.
A Gaṇapati gāyatrī is given: “लम्बोदराय विद्महे महोदराय धीमहि तन्नो दन्ती प्रचोदयात्”, positioning Gaṇeśa as the meditated deity who impels insight and successful completion of rites.