Adhyaya 69

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवयात्रोत्सवकथनं नाम अष्टषष्टितमो ऽध्यायः अर्चिकैर् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथोनसप्ततितमो ऽध्यायः स्नानविधानं अग्निर् उवाच ब्रह्मन् शृणु प्रवक्षामि स्नपनोत्सवविस्तरं प्रासादस्याग्रतः कुम्भान्मण्डपे मण्डले न्यसेत्

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണത്തിലെ ആഗ്നേയ ഭാഗത്തിൽ “ദേവയാത്രോത്സവകഥനം” എന്ന അഷ്ടഷഷ്ടിതമ അധ്യായം സമാപിച്ചു. (ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപിയിൽ “അർച്ചികൈർ…” എന്ന പാഠാന്തരം കാണുന്നു.) ഇനി ഉനസപ്തതിതമ അധ്യായം—“സ്നാനവിധാനം” ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, കേൾക്കുക; സ്നപനോത്സവത്തിന്റെ വിശദമായ ക്രമം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പ്രാസാദത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് മണ്ഡപത്തിൽ മണ്ഡലത്തിന്മേൽ കുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 2

कुर्याद् ध्यानार्चनं होमं हरेरादौ च कर्मसु सहस्रं वा शतं वापि होमयेत् पूर्णया सह

കർമ്മങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ ഹരിക്കായി ധ്യാനം, അർച്ചനം, ഹോമം എന്നിവ ചെയ്യണം. ആയിരമോ നൂറോ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കാം; പിന്നെ പൂർണാഹുതി (പൂർണയാ) സഹിതം സമാപിപ്പിക്കണം.

Verse 3

स्नानद्रव्याण्यथाहृत्य कलशांश्चापि विन्यसेत् अधिवास्य सूत्रकण्ठान् धारयेन्मण्डले घटान्

അതിനുശേഷം സ്നാനദ്രവ്യങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് കലശങ്ങളും ക്രമമായി വിന്യസിക്കണം. അവയെ അധിവാസം/സംസ്കാരം ചെയ്ത് മണ്ഡലത്തിൽ ഘടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും അവയുടെ കഴുത്തിൽ സൂത്രമാലകൾ ധരിപ്പിക്കുകയും വേണം.

Verse 4

चतुरस्रं पुरं कृत्वा रुद्रैस्तं प्रविभाज्येत् मध्येन तु चरुं स्थाप्य पार्श्वे पङ्क्तिं प्रमार्जयेत्

ചതുരാകൃതിയിലുള്ള പുരം (പരിസരം) നിർമ്മിച്ച് അതിനെ രുദ്രന്മാരുടെ ക്രമപ്രകാരം വിഭാഗിക്കണം. തുടർന്ന് മദ്ധ്യത്തിൽ ചരു സ്ഥാപിച്ച്, ഇരുപാർശ്വങ്ങളിലെ പംക്തി/രേഖകൾ സൂക്ഷ്മമായി ശുദ്ധീകരിച്ച് അടയാളപ്പെടുത്തണം.

Verse 5

शालिचूर्णादिनापूर्य पूर्वादिनवकेषु च कुम्भमुद्रां ततो बध्वा घटं तत्रानयेद् बुधः

കിഴക്ക് മുതലായ ഒമ്പത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ അരിമാവ് മുതലായവ നിറച്ച്, തുടർന്ന് കുംഭമുദ്ര ബദ്ധമാക്കി, ജ്ഞാനിയായ সাধകൻ അവിടെ ഘടം/കലശം കൊണ്ടുവരണം.

Verse 6

पुण्डरीकाक्षमन्त्रेण दर्भांस्तांस्तु विसर्जयेत् अद्भिः पूर्णं सर्वरत्नयुतं मध्ये न्यसेद् घटं

പുണ്ഡരീകാക്ഷമന്ത്രം ജപിച്ച് ആ ദർഭകളെ വിസർജ്ജിക്കണം; പിന്നെ മദ്ധ്യത്തിൽ ജലപൂർണ്ണവും സർവരത്നയുക്തവുമായ ഘടം/കലശം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 7

यवव्रीहितिलांश् चैव नीवरान् श्यामकान् क्रमात् कुलत्थमुद्गसिद्धार्थांस्तच्छुक्तानष्टदिक्षु च

യവം, വ്രീഹി (അരി)യും എള്ളും; തുടർന്ന് ക്രമമായി നീവാരവും ശ്യാമകവും; കൂടാതെ കുലത്ഥം, മുദ്ഗം, സിദ്ധാർത്ഥം (വെളുത്ത കടുക്)—തൊലിയോടുകൂടി—എട്ട് ദിക്കുകളിലും വിന്യസിക്കണം.

Verse 8

ऐन्द्रे तु नवके मध्ये घृतपूर्णं घटं न्यसेत् पलाशाश्वत्थन्यग्रोधविल्वोदुम्बरशीर्षां

ഐന്ദ്രകർമ്മത്തിൽ നവകത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നെയ്യ് നിറഞ്ഞ ഘടം/കലശം സ്ഥാപിക്കണം; അതിന്മേൽ പലാശ, അശ്വത്ഥ, ന്യഗ്രോധ, ബിൽവ, ഉദുംബര എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശിഖരാങ്കുര/ശാഖാഗുച്ചം വെക്കണം.

Verse 9

जम्बूशमीकपित्थानां त्वक्कषायैर् घटाष्टकं आग्नेयनवके मध्ये मधुपूर्णं घटं न्यसेत्

ജംബൂ, ശമീ, കപിത്തം എന്നിവയുടെ തൊലി-കഷായങ്ങളാൽ എട്ട് ഘടങ്ങൾ തയ്യാറാക്കി; ‘ആഗ്നേയ’ നവക-വിന്യാസത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മധുപൂർണ്ണ ഘടം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 10

गोशृङ्गनश्वगङ्गागजेन्द्रदशनेषु च तीर्थक्षेत्रखलेष्वष्टौ मृत्तिकाः स्युर्घटाष्टके

ഘടാഷ്ടകത്തിനായി എട്ട് തരത്തിലുള്ള പവിത്ര മൃത്തികകൾ വേണം: പശുവിന്റെ കൊമ്പിൽ നിന്ന്, കുതിരയിൽ നിന്ന്, ഗംഗയിൽ നിന്ന്, ഗജേന്ദ്രന്റെ ദന്തത്തിൽ നിന്ന്, കൂടാതെ തീർത്ഥം, പുണ്യക്ഷേത്രം, ഖലം (ധാന്യമർദ്ദന സ്ഥലം) എന്നിവയിൽ നിന്ന്—ഇങ്ങനെ എട്ട്।

Verse 11

प्रविभावयेदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः याम्ये तु नवके मध्ये तिलतैलघटं न्यसेत् नारङ्गमथ जम्बीरं खर्जूरं मृद्विकां क्रमात्

‘പ്രവിഭാവയേത്’—എന്നത് ഖ, ഗ, ഘ-ചിഹ്നിതമായ മൂന്ന് കൈയെഴുത്തുപ്രതികളുടെ പാഠം. യാമ്യ നവകത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ എള്ളെണ്ണ നിറഞ്ഞ ഘടം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് ക്രമമായി നാരങ്ങി, ജംബീര (നാരങ്ങ), ഖർജൂര, മൃദ്വിക (ഉണക്കമുന്തിരി) എന്നിവ അർപ്പിക്കണം/വെക്കണം।

Verse 12

नारिकेलं न्यसेत् पूगं दाडिमं पनसं फलं नैरृते नवके मध्ये क्षीरपूर्णं घटं न्यसेत्

നാളികേരം, പൂഗം (അടക്ക), ദാഡിമം (മാതളം), പനസം (ചക്ക) എന്നീ ഫലങ്ങൾ വെക്കണം; കൂടാതെ നൈഋത്യ നവകത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ക്ഷീരപൂർണ്ണ ഘടം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 13

कुङ्कुमं नागपुष्पञ्च चम्पकं मालतीं क्रमात् मल्लिकामथ पुन्नागं करवीरं महोत्पलं

ക്രമമായി: കുങ്കുമം (കേസരം), നാഗപുഷ്പം, ചമ്പകം, മാലതി; തുടർന്ന് മല്ലിക, പുന്നാഗം, കരവീരം, മഹോത്പലം (വലിയ ഉത്പല/താമര)।

Verse 14

पुष्पाणि चाप्ये नवके मध्ये वै नारिकेलकम् नादयेमथ सामुद्रं सारसं कौपमेव च

പുഷ്പങ്ങളും അർപ്പിച്ച്, നവക-വിന്യാസത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ തേങ്ങ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് സാമുദ്ര ശംഖം, സാരസ ശംഖം, കൗപ ശംഖം എന്നിവ നാദിപ്പിക്കണം.

Verse 15

वर्षजं हिमतोयञ्च नैर्झरङ्गाङ्गमेव च उदकान्यथ वायव्ये नवके कदलीफलं

മഴവെള്ളം, ഹിമം ഉരുകിയ വെള്ളം, ഉറവവെള്ളം, ഗംഗാജലം—ഇവയാണ് പ്രധാന ജലങ്ങൾ. അതുപോലെ വായവ്യ-ബന്ധപ്പെട്ട നവകത്തിൽ കദളി (വാഴ) ഫലവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 16

सहदेवीं कुमारीं च सिंहीं व्याघ्रीं तथामृतां विष्णुपर्णीं शतशिवां वचां दिव्यौषधीर्न्यसेत्

സഹദേവി, കുമാരി (ഘൃതകുമാരി), സിംഹീ, വ്യാഘ്രീ, അമൃതാ (ഗുഡൂചി), വിഷ്ണുപർണ്ണി, ശതശിവാ, വചാ—ഈ ദിവ്യ ഔഷധികളെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 17

पूर्वादौ सौम्यनवके मध्ये दधिघटं न्यसेत् पत्रमेलां त्वचं कुष्ठं बालकं चन्दनद्वयं

കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് സൗമ്യമായ നവക-വിന്യാസത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ തൈരിന്റെ ഘടം സ്ഥാപിക്കണം; കൂടാതെ പത്ര-ഏലം, കറുവപ്പട്ട തൊലി, കുഷ്ഠം, ബാലകം, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ചന്ദനം എന്നിവയും വയ്ക്കണം.

Verse 18

लतां कस्तूरिकां चैव कृष्णागुरुमनुक्रमात् सिद्धद्रव्याणि पूर्वादौ शान्तितोयमथैकतः

ക്രമാനുസാരം ലത, കസ്തൂരി, കൃഷ്ണ-അഗരു എന്നിവ എടുക്കണം. പൂർവാദി ക്രമത്തിൽ സിദ്ധദ്രവ്യങ്ങൾ വിന്യസിച്ച്, തുടർന്ന് ശാന്തി-തോയവുമായി ഒരുമിച്ച് ചേർക്കണം.

Verse 19

चन्द्रतारं क्रमाच्छुक्लं गिरिसारं त्रपु न्यसेत् घनसारं तथा शीर्षं पूर्वादौ रत्नमेव च

ക്രമമായി ശ്വേത ‘ചന്ദ്ര-താര’ ചിഹ്നം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് ഗിരിസാരം (ഖനിജ ദ്രവ്യം)യും ത്രപു (ടിൻ)യും വെക്കണം. അതുപോലെ ഘനസാരം (കർപ്പൂരം) വെച്ച് ശിരസ്സിൽ ചിഹ്നം/ലേപനം ചെയ്യണം; പൂർവാദി ദിക്കുകളിൽ രത്നവും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 20

घृतेनाभ्यर्ज्य चोद्वर्त्य स्नपयेन्मूलमन्त्रतः गन्धाद्यैः पूजयेद्वह्नौ हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत्

നെയ്യാൽ അഭ്യഞ്ജനം ചെയ്ത് പിന്നെ മർദന/ഉദ്വർത്തനം ചെയ്ത്, മൂലമന്ത്രജപത്തോടെ സ്നാപനം നടത്തണം. തുടർന്ന് ഗന്ധാദികളാൽ അഗ്നിയെ പൂജിച്ച്, ആഹുതി അർപ്പിച്ച് പൂർണാഹുതി നിർവഹിക്കണം.

Verse 21

बलिञ्च सर्वभूतेभ्यो भोजयेद्दत्तदक्षिणः देवैश् च मुनिभिर्भूपैर् देवं संस्थाप्य चेश्वराः

സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കു ബലി അർപ്പിച്ച്, നിശ്ചിത ദക്ഷിണ നൽകി (ആഹ്വാനിതരെ) ഭോജനിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ദേവനെ സ്ഥാപിച്ച്, യജമാനർ/ആചാര്യർ ദേവന്മാർ, മുനിമാർ, രാജാക്കന്മാർ എന്നിവരോടൊപ്പം (തൃപ്തിപ്പെടുത്തി) കർമ്മം സമാപിപ്പിക്കണം.

Verse 22

घोषसारमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः देवैश् च मुनिभिः सार्धमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिव्यैश् च बलिभिर्धूपैर् देवमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः बभूवुः स्थापित्वेत्थं स्नपनोत्सवकं चरेत् अष्टोत्तरसहस्रेण घटानां सर्वभाग् भवेत्

‘ഘോഷസാരം’—ഈ പാഠം ഖ, ഗ, ഘ-ചിഹ്നിതമായ മൂന്ന് പുസ്തകങ്ങളിൽ; ‘ദേവൈശ്ച മുനിഭിഃ സാർധം’—ഈ പാഠം ങ-ചിഹ്നിത പുസ്തകത്തിൽ; ‘ദിവ്യൈശ്ച ബലിഭിർധൂപൈർ ദേവം’—ഈ പാഠം ഘ-ചിഹ്നിത പുസ്തകത്തിൽ എന്നാണ് വായന. ഇങ്ങനെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം സ്നപനോത്സവം നടത്തണം; ആയിരത്തി എട്ട് കലശങ്ങളാൽ വിധി സർവ്വാംഗപൂർണ്ണമാകും.

Verse 23

यज्ञावभृथस्नानेन पूर्णसंस्नापनं कृतम् गौरीलक्ष्मीविवाहादि चोत्सवं स्नानपूर्वकम्

യജ്ഞത്തിലെ അവഭൃതസ്നാനത്തിലൂടെ പൂർണ്ണ സംസ്നാപനം സമ്പാദ്യമാണ്. അതുപോലെ ഗൗരീ-ലക്ഷ്മീ വിവാഹാദി ഉത്സവങ്ങളും സ്നാനത്തെ മുൻകർമമായി കൊണ്ടുതന്നെ നടത്തേണ്ടതാണ്.