Adhyaya 68

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जीर्णोद्धारकथनं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः भूषिताञ्च यजेद् गुरुरिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ अष्टषष्टितमो ऽध्यायः यात्रोत्सवविधिकथनं भगवानुवाच वक्ष्ये विधिं चोत्सवस्य स्थापिते तु सुरे चरेत् तस्मिन्नब्दे चैकरात्रं त्रिरात्रञ्चाष्टरात्रकं

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ‘ജീർണ്ണോദ്ധാരകഥനം’ എന്ന അറുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. (പാഠഭേദം: ‘അലങ്കൃത ദേവതയെ ഗുരു പൂജിക്കണം’). ഇനി അറുപത്തെട്ടാം അധ്യായം ‘യാത്രോത്സവവിധികഥനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഉത്സവത്തിന്റെ വിധി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; ദേവത സ്ഥാപിതമായ ശേഷം അത് ആചരിക്കണം, അതേ വർഷം ഒരു രാത്രി, മൂന്ന് രാത്രി അല്ലെങ്കിൽ എട്ട് രാത്രി (ഉത്സവം) നടത്താം।

Verse 2

उत्सवेन विना यस्मात् स्थापनं निष्फलं भवेत् अयने विषुवे चापि शयनोपवने गृहे

ഉത്സവമില്ലാതെ ദേവസ്ഥാപനം ഫലഹീനമാകുന്നു; അതിനാൽ അയനവും വിഷുവവും വരുന്ന സമയങ്ങളിലും—ശയനകക്ഷത്തിൽ, ഉപവനത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഗൃഹത്തിൽ—വിധിപൂർവ്വം കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം।

Verse 3

कारकस्यानुकूले वा यात्रान्देवस्य कारयेत् मङ्गलाङ्कुररोपैस्तु गीतनृत्यादिवाद्यकैः

കാരകൻ (കർമ്മനിർവാഹകൻ) അനുകൂലമായിരിക്കുമ്പോൾ—അഥവാ സാഹചര്യം അനുകൂലമായിരിക്കുമ്പോൾ—ദേവന്റെ യാത്ര നടത്തണം; മംഗളാങ്കുരാരോപണവും ഗാന-നൃത്ത-വാദ്യങ്ങളുമൊപ്പം।

Verse 4

शरावघटिकापालीस्त्वङ्कुरारोहणे हिताः यवाञ्छालींस्तिलान् मुद्गान् गोधूमान् सितसर्षपान्

അങ്കുരം വളർത്താൻ ശറാവം, ചെറിയ ഘടികകൾ, പാത്രങ്ങൾ എന്നിവ യോജ്യം; യവം, ശാലി അരി, എള്ള്, മുദ്ഗം (പയർ), ഗോതമ്പ്, വെളുത്ത കടുക് എന്നിവ അങ്കുരിപ്പിക്കാം।

Verse 5

कुलत्थमाषनिष्पावान् क्षालयित्वा तु वापयेत् पूर्वादौ च बलिं दद्यात् भ्रमन् दीपैः पुरं निशि

കുലത്ഥം, മാഷം, നിഷ്പാവം എന്നിവ കഴുകി വിതയ്ക്കണം; കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ബലി അർപ്പിക്കണം; പിന്നെ രാത്രിയിൽ ദീപങ്ങൾ കൈയിൽ എടുത്ത് നഗരത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 6

इन्द्रादेः कुमुदादेश् च सर्वभूतेभ्य एव च अनुगच्छन्ति ते तत्र प्रतिरूपधराः पुनः

അവർ അവിടെ ഇന്ദ്രാദികളുടെയും കുമുദാദികളുടെയും ആജ്ഞയെ അനുസരിക്കുന്നു; പിന്നെയും അനുയോജ്യമായ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു സർവ്വഭൂതങ്ങളോടൊപ്പം അനുഗമിക്കുന്നു।

Verse 7

पदे पदे ऽश्वमेधस्य फलं तेषां न संशयः आगत्य देवतागारं देवं विज्ञापयेद् गुरुः

ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിൽ ഓരോ പടിയിലും അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദേവാലയത്തിലെത്തി ഗുരു ദേവനോട് വിധിപൂർവ്വം വിജ്ഞാപിക്കണം.

Verse 8

तीर्थयात्रा तु या देव श्वः कर्तव्या सुरोत्तम तस्यारम्भमनुज्ञातुमर्हसे देव सर्वथा

ഹേ ദേവാ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! നാളെ നടത്തേണ്ട തീർത്ഥയാത്രയുടെ ആരംഭത്തിന് സർവ്വവിധേനയും അനുമതി പ്രസാദിക്കണമേ.

Verse 9

देवमेवन्तु विज्ञाप्य ततः कर्म समारभेत् प्ररोहघटिकाभ्यान्तु वेदिकां भूषितां व्रजेत्

ദേവനോട് വിധിപൂർവ്വം വിജ്ഞാപിച്ച ശേഷം കർമ്മം ആരംഭിക്കണം. തുടർന്ന് അങ്കുരവും കലശവും സഹിതം അലങ്കരിച്ച വേദിയിലേക്കു പോകണം.

Verse 10

शयनोत्थापने गृहे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शयनोत्थापने हरेरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः समाचरेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुःस्तम्भान्तु तन्मध्ये स्वस्तिके प्रतिमां न्यसेत् काम्यार्थां लेख्यचित्रेषु स्थाप्य तत्राधिवासयेत्

നാലു തൂണുകളുള്ള മണ്ഡപത്തിൽ, നടുവിലെ സ്വസ്തികരേഖയിൽ ദേവപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം. അഭിലഷിതസിദ്ധിക്കായി വരച്ച/എഴുതിയ ചിത്രങ്ങളിടയിൽ സ്ഥാപിച്ച് അവിടെ തന്നെ അധിവാസനം നടത്തണം.

Verse 11

वैष्णवैः सह कुर्वीत घृताभ्यङ्गन्तु मूलतः घृतधाराभिषेकं वा सकलां शर्वरीं बुधः

ബുദ്ധിമാൻ വൈഷ്ണവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് മൂലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഘൃതാഭ്യംഗം നടത്തണം. അല്ലെങ്കിൽ മുഴുവൻ രാത്രിയും തുടർച്ചയായ ഘൃതധാരയാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 12

दर्पणं दर्श्य नीराजं गीतवाद्यैश् च मङ्गलं व्यजनं पूजनं दीपं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

ദർപ്പണം കാണിച്ച് നീരാജനം നടത്തി, ഗീത‑വാദ്യങ്ങളോടുകൂടി മംഗളകർമ്മം ആചരിക്കണം. തുടർന്ന് ചാമരസേവ, വിധിപൂർവ്വം പൂജ, ദീപാർപ്പണം നടത്തി ഗന്ധ‑പുഷ്പാദികളാൽ ആരാധിക്കണം.

Verse 13

हरिद्रामुद्गकाश्मीरशुक्लचूर्णादि मूर्ध्नि प्रतिमायाश् च भक्तानां सर्वतीर्थफलं धृते

ദേവപ്രതിമയുടെ ശിരസ്സിൽ മഞ്ഞൾ, പച്ചപ്പയർപ്പൊടി, കുങ്കുമപ്പൂ (കേശരം), വെളുത്ത ചൂർണം മുതലായവ വെച്ചാൽ ഭക്തർക്ക് സർവ്വ തീർത്ഥസ്നാനഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 14

स्नापयित्वा समभ्यर्च्य यात्राविम्बं रथे स्थितं नयेद्गुरुर् नदीर्नादैश्छत्राद्यै राष्ट्रपालिकाः

ദേവനെ സ്നാപനം ചെയ്ത് സമ്യക്‌ പൂജിച്ച ശേഷം, രഥത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന യാത്രാവിംബത്തെ ഗുരു ഘോഷയാത്രയായി നയിക്കണം. രാജ്യപാലകർ കുട മുതലായ രാജചിഹ്നങ്ങളോടെ നദിഗർജ്ജനസദൃശമായ ഉച്ചഘോഷങ്ങളോടെ മുൻപോട്ട് പോകണം.

Verse 15

निम्नगायोजनादर्वाक् तत्र वेदीन्तु कारयेत् वाहनादवतार्यैनं तस्यां वेद्यान्निवेशयेत्

കയർ‑കുറ്റികൾകൊണ്ട് അളന്ന നിരയേക്കാൾ താഴെയുള്ള സ്ഥലത്ത് വേദി നിർമ്മിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് വാഹനത്തിൽ നിന്ന് ഇറക്കി അവനെ ആ വേദിമഞ്ചത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 16

चरुं वै श्रपयेत् तत्र पायसं होमयेत्ततः अब्लिङ्गैः वैदिकैर् मन्त्रैस्तीर्थानावाहयेत्ततः

അവിടെ ചരു പാകം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് പായസം അഗ്നിയിൽ ഹോമമായി അർപ്പിക്കണം. പിന്നെ അബ്‌ലിംഗ (നിർപേക്ഷ) വൈദിക മന്ത്രങ്ങളാൽ തീർത്ഥങ്ങളെ ആവാഹനം ചെയ്യണം.

Verse 17

आपो हिष्ठोपनिषदैः पूजयेदर्घ्यमुख्यकैः पुनर्देवं समादाय तोये कृत्वाघमर्षणं

“ആപോ ഹിഷ്ഠാ…” എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന ജലമന്ത്രം ചൊല്ലി അർഘ്യാദി പ്രധാന ജലോപചാരങ്ങളാൽ ദേവനെ പൂജിക്കണം. പിന്നെ ദേവനെ വീണ്ടും ധ്യാനത്തിൽ ധരിച്ചു ജലത്തിൽ അഘമർഷണകർമ്മം ചെയ്ത് പാപക്ഷയം വരുത്തണം.

Verse 18

स्नायान्महाजनैर् विप्रैर् वेद्यामुत्तार्य तं न्यसेत् पूजयित्वा तदह्ना च प्रासादं तु नयेत्ततः पूजयेत् पावकस्थन्तु गुरुः स्याद्भुक्तिमुक्तिकृत्

സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് പണ്ഡിത വിപ്രന്മാരും മാന്യ മഹാജനങ്ങളും അവനെ വേദിയിലേക്കുയർത്തി സ്ഥാപിക്കണം. അതേ ദിവസം പൂജിച്ച് പിന്നെ പ്രാസാദം/ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം. അഗ്നിയിൽ സ്ഥാപിതമായ തത്ത്വത്തെ പൂജിക്കണം; അത്തരം ഗുരു ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നവനാകും.