Adhyaya 66

Verse 1

आग्नेये सभागृहस्थापनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः गोपुच्छहस्तक इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः देवाज्ञां प्राप्य इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ षट्षष्टितमो ऽध्यायः साधारणप्रतिष्ठाविधानं भगवानुवाच समुदायप्रतिष्ठाञ्च वक्ष्ये सा वासुदेववत् आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे ऽश्विनौ तथा

അഗ്നിപുരാണത്തിൽ ‘സഭാഗൃഹസ്ഥാപനം’ എന്ന പഞ്ചഷഷ്ടിതമ അധ്യായം. ഇനി ‘സാധാരണ പ്രതിഷ്ഠാവിധാനം’ എന്ന ഷട്ഷഷ്ടിതമ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സമുദായ (സാമൂഹിക) പ്രതിഷ്ഠയും ഞാൻ പറയും; അത് വാസുദേവവിധിപ്രകാരം. (ആവാഹനം ചെയ്യുക) ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, സാധ്യർ, വിശ്വേദേവർ, കൂടാതെ അശ്വിനിദ്വയം।

Verse 2

ऋषयश् च तथा सर्वे वक्ष्ये तेषां विशेषकं यस्य देवस्य यन्नाम तस्याद्यं गृह्य चाक्षरं

എല്ലാ ഋഷിമാരെയും സംബന്ധിച്ചും അവരുടെ പ്രത്യേക വർഗ്ഗീകരണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. ഏത് ദേവതയ്ക്ക് ഏത് നാമമോ, അതിന്റെ ആദ്യ അക്ഷരം അടിസ്ഥാനമായി സ്വീകരിക്കണം.

Verse 3

मात्राभिर्भेदयित्वा तु दीर्घाण्यङ्गानि भेदयेत् प्रथमं कल्पयेद्वीजं सविन्दुं प्रणवं नतिं

മാത്രകളനുസരിച്ച് ഭേദപ്പെടുത്തി ദീർഘ ഘടകങ്ങളെയും വേർതിരിക്കണം. ആദ്യം ബിന്ദുസഹിതമായ ബീജവും, പ്രണവം (ഓം)യും നതി (നമഃ-രൂപം)യും ക്രമീകരിക്കണം.

Verse 4

सर्वेषां मूलमन्त्रेण पूजनं स्थापनं तथा नियमव्रतकृच्छ्राणां मठसङ्क्रमवेश्मनां

എല്ലാവർക്കും മൂലമന്ത്രംകൊണ്ട് പൂജയും സ്ഥാപനം (പ്രതിഷ്ഠ)യും നടത്തണം; അതുപോലെ നിയമങ്ങൾ, വ്രതങ്ങൾ, കൃച്ഛ്രം (പ്രായശ്ചിത്ത-തപസ്), മഠങ്ങൾ, പ്രവേശപാതകൾ, ഗൃഹങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും ഇതേ വിധിയാണ്.

Verse 5

मासोपवासं द्वादश्यां इत्य् आदिस्थापनं वदे शिलां पूर्णघटं कांस्यं सम्भारं स्थापयेत्ततः

‘ദ്വാദശിയിൽ മാസോപവാസം’ മുതലായവകൊണ്ട് ആരംഭിക്കുന്ന സ്ഥാപനം സംബന്ധിച്ച പ്രാരംഭവിധി ഞാൻ പറയുന്നു. തുടർന്ന് ശില, പൂർണഘടം, കാംസ്യപാത്രം, ആവശ്യമായ സാമഗ്രികൾ എന്നിവ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 6

ब्रह्मकूर्चं समाहृत्य श्रपेद् यवमयं चरुं क्षीरेण कपिलायास्तु तद्विष्णोरिति साधकः

ബ്രഹ്മകൂർചം സമാഹരിച്ച് സാധകൻ യവമയ ചരു പാകം ചെയ്യണം; കപിലാ പശുവിന്റെ പാലിൽ, ‘തദ്വിഷ്ണോഃ’ എന്ന മന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 7

प्रणवेनाभिघार्यैव दर्व्या सङ्घट्टयेत्ततः साधयित्वावतार्याथ विष्णुमभ्यर्च्य होमयेत्

ആദ്യം പ്രണവം (ഓം) കൊണ്ടു ഹവ്യദ്രവ്യം അഭിഘാര്യമായി ശുദ്ധീകരിച്ച്, പിന്നെ ദർവി (കരണ്ടി) ഉപയോഗിച്ച് അത് ചേർത്ത് കലക്കണം. ശരിയായി ഒരുക്കി വെച്ച്, വിഷ്ണുവിനെ അഭ്യർചിച്ച് ശേഷം ഹോമം നടത്തണം.

Verse 8

व्याहृता चैव गायत्र्या तद्विप्रासेति होमयेत् विश्वतश् चक्षुर्वेद्यैर् भूरग्नये तथैव च

വ്യാഹൃതികളും ഗായത്രിയും ചേർത്ത് ‘തദ്‌വിപ്രാസ…’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ഹോമം നടത്തണം. അതുപോലെ ‘വിശ്വതശ്ചക്ഷുഃ’, ‘വേദ്യാഃ’ മുതലായ വിശേഷണങ്ങളോടെ ഭൂർ-അഗ്നിക്കും ആഹുതി അർപ്പിക്കണം.

Verse 9

सूर्याय प्रजापतये अन्तरिक्षाय होमयेत् द्यौः स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा पृथिवी महाराजकः

സൂര്യനോടും പ്രജാപതിയോടും അന്തരിക്ഷത്തോടും ഹോമം നടത്തണം. ‘ദ്യൗഃ സ്വാഹാ’, ‘ബ്രഹ്മണേ സ്വാഹാ’ എന്നും, ‘പൃഥിവീ മഹാരാജകഃ’ എന്നും ഉച്ചരിച്ച് ആഹുതി അർപ്പിക്കണം.

Verse 10

तस्मै सोमञ्च राजानं इन्द्राद्यैर् होममाचरेत् अङ्गानि कल्पयेदिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रणवं गतिमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं हुत्वा चरोर्भागान् दद्याद्दिग्बलिमादरात्

ആ കർമത്തിൽ രാജസോമനോടു, ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടുകൂടി ഹോമം ആചരിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം, ചരുവിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ആദരത്തോടെ ദിക്‌ബലിയായി സമർപ്പിക്കണം.

Verse 11

समिधो ऽष्टशतं हुत्वा पालाशांश्चाज्यहोमकं कुर्यात् पुरुषसूक्तेन इरावती तिलाष्टकं

എണ്ണൂറ് സമിധകൾ അഗ്നിയിൽ ഹുതം ചെയ്ത്, പാലാശകാഷ്ഠങ്ങളോടുകൂടി ഘൃതഹോമം നടത്തണം. പുരുഷസൂക്തം ഉപയോഗിച്ച് ഇത് നിർവഹിച്ച്, തുടർന്ന് ഇരാവതീവിധിയും തിലാഷ്ടകം—എട്ട് വിധത്തിലുള്ള എള്ള് ആഹുതികൾ—വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കണം.

Verse 12

हुत्वा तु ब्रह्मविष्ण्वीशदेवानामनुयायिनां ग्रहाणामाहुतीर्हुत्वा लोकेशानामथो पुनः

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഈശൻ (ശിവൻ) എന്നീ ദേവന്മാരുടെ അനുചരന്മാരായ ഗ്രഹദേവതകൾക്ക് ആഹുതികൾ ഹോമം ചെയ്ത ശേഷം, പിന്നെയും ലോകപാലന്മാർക്ക് (ലോകരക്ഷകർക്ക്) ആഹുതി അർപ്പിക്കണം।

Verse 13

पर्वतानां नदीनाञ्च समुद्राणां तथाअहुतीः हुत्वा च व्याहृतीर्दद्द्यात् स्रुवपूर्णाहुतित्रयं

പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ എന്നിവയെ ആഹ്വാനിച്ച് അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ ഹോമം ചെയ്ത ശേഷം, വ്യാഹൃതികളോടെ സ്രുവം നിറച്ച് മൂന്ന് പൂർണ്ണാഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 14

वौषडन्तेन मन्त्रेण वैष्णवेन पितामह पञ्चगव्यं चरुं प्राश्य दत्वाचार्याय दक्षिणां

ഹേ പിതാമഹാ! ‘വൗഷട്’ എന്ന് അവസാനിക്കുന്ന വൈഷ്ണവ മന്ത്രം ചൊല്ലി പഞ്ചഗവ്യവും ചരുവും പ്രസാദമായി പ്രാശനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ആചാര്യന് വിധിപൂർവ്വം ദക്ഷിണ അർപ്പിക്കണം।

Verse 15

तिलपात्रं हेमयुक्तं सवस्त्रं गामलङ्कृतां प्रीयतां भगवान् विष्णुरित्युत्सृजेद्व्रतं बुधः

സ്വർണ്ണം ചേർത്ത തിലപാത്രം വസ്ത്രസഹിതം ദാനം ചെയ്ത്, അലങ്കരിച്ച പശുവും സമർപ്പിച്ച്—‘ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പ്രസന്നനാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു ജ്ഞാനി വ്രതം വിസർജ്ജിച്ച് സമാപിപ്പിക്കണം।

Verse 16

मासोपवासादेरन्यां प्रतिष्ठां वच्मि पूर्णतः यज्ञेनातोष्य देवेशं श्रपयेद्वैष्णवं चरुं

ഇപ്പോൾ മാസോപവാസം മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രതിഷ്ഠാവിധി പൂർണ്ണമായി ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു. യജ്ഞംകൊണ്ട് ദേവേശനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് വൈഷ്ണവ ചരു പാകം ചെയ്യണം।

Verse 17

तिलतण्डुलनीवारैः श्यामाकैर् अथवा यवैः आज्येनाधार्य चोत्तार्य होमयेन्मूर्तिमन्त्रकैः

എള്ള്, അരിമണി, നീവാര, ശ്യാമാകം അല്ലെങ്കിൽ യവം—ഇവയെ ഘൃതംകൊണ്ട് ആധാരപ്പെടുത്തി ഉയർത്തി, മൂർത്തി-മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം।

Verse 18

विष्ण्वादीनां मासपानां तदन्ते होमयेत् पुनः ॐ विष्णवे स्वाहा ॐ विष्णवे निभूयपाय स्वाहा ॐ विष्णवे शिपिविष्टाय स्वाहा ॐ नरसिंहाय स्वाहा ॐ पुरुषोत्तमाय स्वाहा द्वादशाश्वत्थसमिधो होमयेद्घृतसम्प्लुताः

വിഷ്ണുവിനെ മുതലാക്കി നടത്തുന്ന മാസപാനാർപ്പണങ്ങളുടെ അവസാനം വീണ്ടും ഹോമം ചെയ്യണം—“ഓം വിഷ്ണവേ സ്വാഹാ”, “ഓം വിഷ്ണവേ നിഭൂയപായ സ്വാഹാ”, “ഓം വിഷ്ണവേ ശിപിവിഷ്ടായ സ്വാഹാ”, “ഓം നരസിംഹായ സ്വാഹാ”, “ഓം പുരുഷോത്തമായ സ്വാഹാ।” ഘൃതത്തിൽ നനച്ച അശ്വത്ഥ സമിധകൾ പന്ത്രണ്ടെണ്ണം അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കണം।

Verse 19

विष्णो रराटमन्त्रेण ततो द्वादश चाहुतीः एवं दत्वा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः एतान् दत्वा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ विष्णवे प्रवृषाय स्वाहा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इदं विष्णुरिरावती चरोर्द्वादश आहुतीः

അതിനുശേഷം ‘വിഷ്ണു-രരാട’ മന്ത്രംകൊണ്ട് പന്ത്രണ്ടു ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം. (ചില പാഠങ്ങളിൽ “ഏവം ദത്വാ”, ചിലതിൽ “ഏതാൻ ദത്വാ”; മറ്റൊരു വായനയിൽ ആഹുതി-വാക്യം “ഓം വിഷ്ണവേ പ്രവൃഷായ സ്വാഹാ” എന്നാണ്.) ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവിനും ഇരാവതിക്കും ചരുവിന്റെ പന്ത്രണ്ടു ആഹുതികൾ നടത്തണം।

Verse 20

हुत्वा चाज्याहुतीस्तद्वत्तद्विप्रासेति होमयेत् शेषहोमं ततः कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतित्रयं

അതുപോലെ ഘൃതാഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, “തദ് വിപ്രാസേ” എന്നു അവസാനിക്കുന്ന മന്ത്രപ്രകാരം ഹോമം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ശേഷ-ഹോമം പൂർത്തിയാക്കി, മൂന്ന് പൂർണാഹുതികൾ സമർപ്പിക്കണം।

Verse 21

युञ्जतेत्यनुवाकन्तु जप्त्वा प्राशीत वै चरुं प्रणवेन स्वशब्दान्ते कृत्वा पात्रे तु पैप्पले

“യുഞ്ജതേ…” എന്നു തുടങ്ങുന്ന അനുവാകം ജപിച്ച്, ചരു നിശ്ചയമായി പ്രാശനം ചെയ്യണം. സ്വന്തം നിശ്ചിത വാക്യത്തിന്റെ അവസാനം പ്രണവം (ഓം) ചേർത്ത്, അത് പിപ്പല (അശ്വത്ഥ) പാത്രത്തിൽ വെക്കണം।

Verse 22

ततो मासाधिपानान्तु विप्रान् द्वादश भोजयेत् त्रयोदश गुरुस्तत्र तेभ्यो दद्यात्त्रयोदश

അതിനുശേഷം മാസങ്ങളുടെ അധിപതികളായ പന്ത്രണ്ടു ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം; അവരിൽ പതിമൂന്നാമൻ ഗുരു (ആചാര്യൻ) ആകുന്നു. ആ ബ്രാഹ്മണർക്കു പതിമൂന്നു ദാനങ്ങൾ/ദക്ഷിണകൾ നൽകണം.

Verse 23

कुम्भान् स्वाद्वम्बुसंयुक्तान् सच्छत्रोपानहान्वितान्

മധുരമായ (സുഖകരമായ) ജലം നിറച്ച കുംഭങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യണം; കൂടെ നല്ല കുടയും പാദുക/ചെരിപ്പും ചേർത്ത് നൽകണം.

Verse 24

गावः प्रीतिं समायान्तु प्रचरन्तु प्रहर्षिताः इति गोपथमुत्सृज्य यूपं तत्र निवेशयेत्

“പശുക്കൾ പ്രീതിയിലാകട്ടെ, ആനന്ദത്തോടെ സഞ്ചരിക്കട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞ് അവയെ ഗോ-പഥത്തിലേക്ക് വിട്ടശേഷം, അതേ സ്ഥലത്ത് യൂപം (യജ്ഞസ്തംഭം) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 25

दशहस्तं प्रपाअराममठसङ्क्रमणादिषु गृहे च होममेवन्तु कृत्वा सर्वं यथाविधि

പ്രപാ (ജലശാല), ഉദ്യാനം, മഠം, സംക്രമണ/പരിധി-ബന്ധിത കർമ്മങ്ങൾ മുതലായിടങ്ങളിലും ഗൃഹത്തിലും, ദശഹസ്ത-പ്രമാണം പാലിച്ച് ഹോമം മാത്രം നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് എല്ലാം വിധിപ്രകാരം സമാപിക്കണം.

Verse 26

पूर्वोक्तेन विधानेन प्रविशेच्च गृहं गृही अनिवारितमन्नाद्यं सर्वेष्वेतेषु कारयेत्

മുൻപറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ഗൃഹസ്ഥൻ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം; കൂടാതെ ഈ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും അന്നാദി തടസ്സമില്ലാതെ ലഭ്യമാക്കുകയും വിതരണം ചെയ്യുകയും വേണം.

Verse 27

द्विजेभ्यो दक्षिणा देया यथाशक्त्या विचक्षणैः आरामं कारयेद्यस्तु नन्दने स चिरं वसेत्

വിചക്ഷണർ തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദ്വിജന്മാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകണം. ആരാണ് ആരം (ഉദ്യാനം) നിർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്, അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ നന്ദനവനത്തിൽ ദീർഘകാലം വസിക്കും.

Verse 28

मठप्रदानात् स्वर्लोके शक्रलोके वसेत्ततः प्रपादानाद्वारुणेन सङ्क्रमेण वसेद्दिवि

മഠം ദാനം ചെയ്താൽ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ലൊകത്തിൽ വസിക്കും. പ്രപാ (പൊതു കുടിവെള്ളസ്ഥലം) ദാനം ചെയ്താൽ വരുണബന്ധമായ ശുഭസംക്രമമാർഗ്ഗം വഴി ദിവ്യലോകത്തിൽ വസിക്കും.

Verse 29

इष्टकासेतुकारी च गोलोके मार्गकृद्गवां नियमव्रतकृद्विष्णुः कृच्छ्रकृत्सर्वपापहा

ഇഷ്ടകാസേതു (ഇഷ്ടികകൊണ്ടുള്ള പാലം/ബന്ധം) നിർമ്മിക്കുന്നവൻ, ഗോളോകത്തിൽ പശുക്കൾക്കായി വഴി ഒരുക്കുന്നവൻ; നിയമവ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, വിഷ്ണുഭക്തൻ, കൃച്ഛ്ര പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുന്നവൻ—ഇവരെല്ലാം സർവപാപഹരന്മാരാകുന്നു.

Verse 30

गृहं दत्वा वसेत्स्वर्गे यावदाभूतसम्प्लवं अञ्जतेत्यनुवाकस्तु इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वाद्वन्नसंयुक्तानिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः समुदायप्रतिष्ठेष्टा शिवादीनां गृहात्मनां

ഗൃഹം ദാനം ചെയ്താൽ മഹാപ്രളയം വരെയും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കും. കൂടാതെ ഗൃഹത്തിന്റെ അന്തർവാസി ദേവതകളായി ശിവാദി ദേവന്മാരുടെ സമുദായപ്രതിഷ്ഠ (സ്ഥാപനം/നിധീകരണം) ചെയ്യണം.