Adhyaya 63
Chapter 63 — सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनं (Procedure for Consecrating the Sudarśana Discus and Other Divine Emblems)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഭഗവാൻ അഗ്നി, വിഷ്ണു-പ്രതിഷ്ഠാ രീതിയെ വിഷ്ണുവിനോടനുബന്ധമായ ദിവ്യരൂപങ്ങളും ചിഹ്നങ്ങളും—താർക്ഷ്യ (ഗരുഡൻ), സുദർശനം, ബ്രഹ്മാവ്, നരസിംഹൻ—എന്നിവയിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. പ്രതിഷ്ഠ ‘വിഷ്ണുവിന്റെ പോലെ’ നടത്തണം; എന്നാൽ പ്രബോധനം/പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ ഓരോന്നിനും അതത് മന്ത്രത്തിലൂടെയാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആദ്യം സംരക്ഷണവും യുദ്ധഫലപ്രദതയും നൽകുന്ന ശക്തമായ സുദർശനമന്ത്രം നൽകുന്നു; ചക്രം ധാർമ്മികർക്കു ശാന്തവും ദുഷ്ടർക്കു ഭയങ്കരവും, ശത്രു-ഭൂതാദികളെ ദഹിപ്പിക്കുകയും വിരോധമന്ത്രങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ‘പാതാള’ എന്ന പേരിലുള്ള വിപുലമായ നരസിംഹ-വിദ്യ വിവരിക്കുന്നു; അത് പാതാള/ആസുര ശക്തികളെ ദമിപ്പിച്ച് സംശയവും ദുരന്തവും നീക്കുന്നു. പിന്നെ ‘ത്രൈലോക്യ-മോഹന’ മൂർത്തിയുടെ ലക്ഷണങ്ങളും ‘ത്രിലോക്യ-മോഹന’ മന്ത്രങ്ങളാൽ പ്രതിഷ്ഠയും—ഗദാധാരി, രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ നാല് ഭുജങ്ങൾ—ചക്ര-പാഞ്ചജന്യ സഹിതം, ശ്രീ–പുഷ്ടി, ബല–ഭദ്ര എന്നിവരോടുള്ള സമുച്ചയക്രമവും പറയുന്നു. തുടർന്ന് പല വിഷ്ണുരൂപങ്ങൾ/അവതാരങ്ങൾ, കൂടാതെ ശൈവ-ശാക്ത സംയുക്തരൂപങ്ങൾ—രുദ്രമൂർത്തി ലിംഗം, അർധനാരീശ്വരൻ, ഹരി-ശങ്കരൻ, മാതൃകകൾ—സൂര്യ/ഗ്രഹദേവതകൾ, വിനായകൻ എന്നിവരുടെ പ്രതിഷ്ഠയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ പ്രത്യേകമായി പുസ്തക-പ്രതിഷ്ഠ: സ്വസ്തികമണ്ഡലപൂജ, എഴുത്തുപകരണങ്ങളും കൈയെഴുത്തുപ്രതിയും ആദരിക്കൽ, നാഗരി ലിപി, രത്നലേഖനി/പെട്ടികാ ക്രമം, ഈശാന ദിക്കിൽ ആസനം, ദർപ്പണദർശനം, പ്രോക്ഷണം, നേത്രോന്മീലനം, പൗരുഷസൂക്ത ന്യാസം, സജീവീകരണം, ഹോമം, ശോഭായാത്ര, പാരായണത്തിന്റെ ആരംഭ-അവസാനങ്ങളിൽ നിത്യാരാധന. അവസാനം വിദ്യാദാനം/ഗ്രന്ഥദാനം അക്ഷയപുണ്യമെന്ന് ഉയർത്തി, സരസ്വതി-വിദ്യാദാനം ശ്രേഷ്ഠമെന്നും, ഇലകൾ-അക്ഷരങ്ങളുടെ അളവനുസരിച്ച് പുണ്യവർദ്ധനയെന്നും പറഞ്ഞ്, ആചാരസാങ്കേതികതയും രൂപശാസ്ത്രവും ഗ്രന്ഥപരമ്പരയും ഒരേ ധാർമ്മിക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയായി ഏകീകരിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये लक्ष्मीस्थापनं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्टितमो ऽध्यायः सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच एवं तार्क्ष्यस्य चक्रस्य ब्रह्मणो नृहरेस् तथा प्रतिष्ठा विष्णुवत् कार्या स्वस्वमन्त्रेण तां शृणु
ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ “ലക്ഷ്മീസ്ഥാപനം” എന്ന അറുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി അറുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു—“സുദർശനചക്രാദികളുടെ പ്രതിഷ്ഠാവിധി വിവരണം.” ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: “ഇതേ രീതിയിൽ താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ), ചക്രം, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവും നൃഹരിയും (നരസിംഹൻ) എന്നിവരുടെ പ്രതിഷ്ഠയും വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ, ഓരോന്നിനും അതത് മന്ത്രം കൊണ്ടു നടത്തണം. അത് കേൾക്കുക.”
Verse 2
सुदर्शन महाचक्र शान्त दुष्टभयङ्कर च्छिन्द छिन्द भिन्द भिन्द विदारय विदारय परमन्त्रान् ग्रस ग्रस भक्षय भक्षय भूतान् त्रायस त्रायस हूं फट् सुदर्शनाय नमः अभ्यर्च्य चक्रं चानेन रणे दारयेते रिपून्
“ഹേ സുദർശന മഹാചക്രമേ! സജ്ജന്മാർക്ക് ശാന്തനും ദുഷ്ടർക്കു ഭയങ്കരനും! ഛേദിക്ക, ഛേദിക്ക; ഭേദിക്ക, ഭേദിക്ക; വിദാരിക്ക, വിദാരിക്ക. പരമന്ത്രങ്ങളെ ഗ്രസിക്ക, ഗ്രസിക്ക; ഭൂതാദി ദുഷ്ടശക്തികളെ ഭക്ഷിക്ക, ഭക്ഷിക്ക. രക്ഷിക്ക, രക്ഷിക്ക—ഹൂം ഫട്. സുദർശനായ നമഃ।” ഈ മന്ത്രത്തോടെ ചക്രത്തെ അഭ്യർചിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ വിദാരിക്കുന്നു.
Verse 3
ॐ क्षौं नरसिंह उग्ररूप ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल स्वाहा नरसिंहस्य मन्त्रोयं पातालाख्यस्य वच्मि ते ह शोषय शोषय निकृन्तय निकृन्तय तावद्यावन्मे वशमागताः पातालेभ्यः फट् असुरेभ्यः फट् मन्त्ररूपेभ्यः फट् मन्त्रजातिभ्यः फट् संशयान्मां भगवन्नरसिंहरूप विष्णो सर्वापद्भ्यः सर्वमन्त्ररूपेभ्यो रक्ष रक्ष ह्रूं फट् नमो ऽस्तु ते नरसिंहस्य विद्येयं हरिरूपार्थसिद्धिदा
“ഓം ക്ഷൗം—ഹേ ഉഗ്രരൂപ നരസിംഹാ! ജ്വല ജ്വല; പ്രജ്വല പ്രജ്വല—സ്വാഹാ. ഇത് ‘പാതാള’ എന്ന നരസിംഹമന്ത്രം; ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു: ‘ഹ—ശോഷയ ശോഷയ; നികൃന്തയ നികൃന്തയ—അവർ എന്റെ വശമാകുന്നതുവരെ.’ പാതാളസ്ഥർക്കു ഫട്; അസുരർക്കു ഫട്; മന്ത്രരൂപ ശക്തികൾക്കു ഫട്; മന്ത്രജാതികൾക്കു ഫട്. ഭഗവൻ, നരസിംഹരൂപ വിഷ്ണോ, സംശയങ്ങളിൽ നിന്ന്, സർവാപത്തുകളിൽ നിന്ന്, സർവമന്ത്രരൂപ വിരോധശക്തികളിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്ക, രക്ഷിക്ക—ഹ്രൂം ഫട്. നമോസ്തു തേ।” ഈ നരസിംഹവിദ്യ ഹരിരൂപം വഴി അഭീഷ്ടാർത്ഥസിദ്ധി നൽകുന്നു.
Verse 4
त्रिलोक्यमोहनैर् मन्त्रैः स्थाप्यस्त्रैलोक्यमोहनः गदो दक्षे शान्तिकरो द्विभुजो वा चतुर्भुजः
‘ത്രൈലോക്യമോഹന’ ദേവനെ ‘ത്രിലോക്യമോഹന’ മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്ഥാപിക്കണം. അവന്റെ വലങ്കയ്യിൽ ഗദയുണ്ട്; അവൻ ശാന്തി നൽകുന്നവൻ, കൂടാതെ അവനെ ദ്വിഭുജനായി അല്ലെങ്കിൽ ചതുര്ഭുജനായി രൂപപ്പെടുത്താം.
Verse 5
वामोर्ध्वे कारयेच्चक्रं पाञ्चजन्यमथो ह्य् अधः श्रीपुष्टिसंयुक्तं कुर्याद् बलेन सह भद्रया
ഇടത് മേൽഭാഗത്ത് ചക്രം വരയ്ക്കുകയും അതിന് താഴെ പാഞ്ചജന്യ ശംഖം സ്ഥാപിക്കുകയും വേണം. കൂടാതെ ശ്രീയും പുഷ്ടിയും സഹിതം, ബലയും ഭദ്രയും കൂടെ (മൂർത്തി/വിന്യാസം) ക്രമീകരിക്കണം.
Verse 6
प्रासादे स्थापयेद्विष्णुं गृहे वा मण्डपे ऽपि वा वामनं चैव वैकुण्ठं हयास्यमनिरुद्धकं
പ്രാസാദത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ സ്ഥാപിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ഗൃഹത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ മണ്ഡപത്തിലും—വാമനൻ, വൈകുണ്ഠൻ, ഹയാസ്യ (ഹയഗ്രീവ) എന്നിവയും അനിരുദ്ധനും എന്ന രൂപങ്ങളിൽ.
Verse 7
स्थापयेज्जलशय्यास्थं मत्स्यादींश्चावतारकान् सङ्कर्षणं विश्वरूपं लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकं
ജലശയ്യയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രഭുവിനെയും മത്സ്യാദി അവതാരങ്ങളെയും സ്ഥാപിക്കണം. കൂടാതെ സംകർഷണൻ, വിശ്വരൂപം, റുദ്രമൂർത്തിസ്വരൂപമായ ലിംഗവും സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 8
अर्धनारीश्वरं तद्वद्धरिशङ्करमातृकाः भैरवं च तथा सूर्यं ग्रहांस्तद्विनायकम्
അതുപോലെ അർധനാരീശ്വരനെയും, ഹരി-ശങ്കരനെയും മാതൃകകളെയും; കൂടാതെ ഭൈരവൻ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹദേവതകൾ, അവയോടനുബന്ധിച്ച വിനായകൻ (ഗണേശൻ) എന്നിവരെയും (ആരാധിക്കണം/സ്ഥാപിക്കണം).
Verse 9
दर दर इति ख, ग, ङ, इति चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष ॐ फट् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिरूपा सुमिद्विदा इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गौरीमिन्द्रादिकां लेप्यां चित्रजां च बलाबलां पुस्तकानां प्रतिष्ठां च वक्ष्ये लिखनतद्विधिं
ചില ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപികളിൽ “ദര ദര” എന്ന പാഠം; മറ്റൊരു ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപിയിൽ “രക്ഷ രക്ഷ, ഓം ഫട്”; മറ്റൊന്നിൽ “രക്ഷ രക്ഷ, ഹ്രീം ഫഡ്”; കൂടാതെ രണ്ട് ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപികളിൽ “ഹരിരൂപാ സുമിദ്വിദാ” എന്ന പാഠം കാണുന്നു. ഇനി ഞാൻ ഗൗരീ, ഇന്ദ്രാദി ദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലേപം, ചിത്രജ വിധി, ബല–അബല സംബന്ധമായ വിധാനം, പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ—അവയുടെ എഴുത്തുവിധിയോടുകൂടി—വിവരിക്കും.
Verse 10
स्वस्तिके मण्डले ऽभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितं लेख्यञ्च लिखितं पुस्तं गुरुर्विद्यां हरिं यजेत्
സ്വസ്തികാകൃതിയിലുള്ള മണ്ഡലത്തിൽ ഹരിയെ അഭ്യർചിച്ച്, ശരപത്രാസനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ ദേവനെ ധ്യാനിക്കണം. എഴുത്തുപകരണങ്ങളും എഴുതാനുള്ള വസ്തുവും എഴുതപ്പെട്ട പുസ്തകവും പൂജിക്കണം; ഗുരു വിദ്യയെയും ഹരിയെയും ആരാധിക്കണം.
Verse 11
यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरं प्राङ्मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकं
യജമാനൻ കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഗുരുവിനെയും വിദ്യയെയും ഹരിയെയും ധ്യാനിക്കണം. നിയുക്ത ലിപികാരനായ പുരുഷനെയും പദ്മിനിയെയും സ്മരിക്കണം; അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങൾ എഴുതിയ ശേഷം വിധി തുടരുക.
Verse 12
रौप्यस्थमस्या हैम्या च लेखन्या नागराक्षरं ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्या शक्त्या दद्याच्च दक्षिणां
ഇത് നാഗരീ അക്ഷരങ്ങളിൽ എഴുതണം; സ്വർണ്ണലേഖനിയാൽ എഴുതി വെള്ളിപ്പെട്ടിയിൽ സ്ഥാപിക്കണം. ശേഷിയനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കുകയും ദക്ഷിണയും നൽകുകയും വേണം.
Verse 13
गुरुं विद्यां हरिं प्रार्च्य पुराणादि लिखेन्नरः पूर्ववन्मण्डलाद्ये च ऐशान्यां भद्रपीठके
ആദ്യം ഗുരുവിനെയും വിദ്യയെയും ഹരിയെയും പൂജിച്ച്, മനുഷ്യൻ പുരാണാദി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പകർന്നു എഴുതണം. മുൻപുപറഞ്ഞ പോലെ മണ്ഡലാദി ക്രമങ്ങൾ നടത്തി, ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിശയിലെ ഭദ്രപീഠത്തിൽ ഇരുന്ന് എഴുതണം.
Verse 14
दर्पणे पुस्तकं दृष्ट्वा सेचयेत् पूर्ववद् घटैः नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा शय्यायां तु न्यसेन्नरः
ദർപ്പണത്തിൽ പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രതിബിംബം കണ്ട ശേഷം, മുൻപുപറഞ്ഞ പോലെ ഘടങ്ങളാൽ സേചനം (തളിക്കൽ) നടത്തണം. തുടർന്ന് ‘നേത്രോന്മീലനം’ എന്ന സംസ്കാരം ചെയ്ത്, അത് ശയ്യയിൽ (വിശ്രമസ്ഥാനത്ത്) സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 15
न्यसेत्तु पौरुषं सूक्तं देवाद्यं तत्र पुस्तके कृत्वा सजीवीकरणं प्रार्च्य हुत्वा चरुं ततः
അതിനുശേഷം ആ പുസ്തകത്തിൽ ദേവാവാഹനത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്ന പൗരുഷസൂക്തത്തിന്റെ ന്യാസം ചെയ്യണം. സജീവീകരണവിധി നിർവഹിച്ചു ആദ്യം പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് അഗ്നിയിൽ ചരുവാഹുതി അർപ്പിക്കണം.
Verse 16
सम्प्राश्य दक्षिणाभिस्तु गुर्वादीन् भोजयेद्द्विजान् रथेन हस्तिना वापि भ्राम्येत् पुस्तकं नरैः
ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം ദക്ഷിണയോടുകൂടി ഗുരുക്കന്മാരെയും മറ്റ് പൂജ്യരെയും ദ്വിജന്മാരെയും ഭോജനിപ്പിക്കണം. കൂടാതെ ആളുകളാൽ രഥത്തിലോ ആനയിലോ ആ പുസ്തകത്തെ ആചാരപരമായി പര്യടിപ്പിക്കണം.
Verse 17
गृहे देवालयादौ तु पुस्तकं स्थाप्य पूजयेत् वस्त्रादिवेष्टितं पाठादादावन्ते समर्चयेत्
വീട്ടിലോ അല്ലെങ്കിൽ ആദ്യം ദേവാലയത്തിലോ പുസ്തകം സ്ഥാപിച്ച് പൂജിക്കണം. വസ്ത്രാദികളാൽ പൊതിഞ്ഞ ആ ഗ്രന്ഥത്തെ പാരായണത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും അവസാനത്തിലും യഥാവിധി സമർചിക്കണം.
Verse 18
त्वा च प्रदापयेत् ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या शक्त्यादद्याच्च दक्षिणामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्वमण्डपपार्श्वे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पुस्तकं नर इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्ते सदार्चयेदिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः जगच्छान्तिञ्चावधार्य पुस्तकं वाचयेन्नरः अध्यायमेकं कुम्भाद्भिर्यजमानादि सेचयेत्
അതും (ഗ്രന്ഥം/വിധി) ദാനമായി നൽകിക്കൊള്ളണം. ശേഷിയനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കുകയും യഥാശക്തി ദക്ഷിണ നൽകുകയും വേണം. ‘ജഗച്ഛാന്തി’ എന്ന സംकल्पത്തോടെ പുസ്തകം വായിപ്പിക്കണം; ഒരു അധ്യായം പാരായണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് കുംഭജലത്തോടെ യജമാനൻ മുതലായവരെ സിഞ്ചനം/അഭിഷേകം ചെയ്യണം.
Verse 19
द्विजाय पुस्तकं दत्वा फलस्यान्तो न विद्यते त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वीं सरस्वती
ദ്വിജനു പുസ്തകം ദാനം ചെയ്താൽ ആ ദാനഫലത്തിന് അന്തമില്ല. അവർ മൂന്ന് ദാനങ്ങളെ അതിദാനമെന്ന് പറയുന്നു—ഗോവുകൾ, ഭൂമി, സർസ്വതി അഥവാ വിദ്യ/ജ്ഞാനം.
Verse 20
विद्यादानफलं दत्वा मस्यन्तं पत्रसञ्चयं यावत्तु पत्रसङ्ख्यानमक्षराणां तथानघ
ഹേ നിർമലനേ! മഷിയാൽ എഴുതപ്പെട്ട പത്രസഞ്ചയമായ വിദ്യാദാനഫലം ദാനം ചെയ്താൽ, പത്രങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന് അനുപാതമായി എത്രകാലം, അക്ഷരങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന് അനുപാതമായി അത്രമേൽ പുണ്യം നിലനിൽക്കും.
Verse 21
तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते पञ्चरात्रं पुराणानि भारतानि ददन्नरः कुलैकविंशमुद्धृत्य परे तत्त्वे तु लीयते
അഞ്ചു രാത്രികൾ പാഞ്ചരാത്രശാസ്ത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളും ഭാരതവും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ മഹിമിക്കപ്പെടുന്നു; തന്റെ വംശത്തിലെ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളെ ഉയർത്തി അവസാനം പരമതത്ത്വത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
It emphasizes mantra-specific consecration (each deity/emblem installed like Viṣṇu but with its own mantra), precise iconographic placement (chakra and Pāñcajanya with attendant deities), and a full pustaka-pratiṣṭhā protocol including Nāgarī script, Īśāna-direction seating, mirror-darśana, netronmīlana, nyāsa (Pauruṣa-sūkta), and sajīvīkaraṇa.
By treating images, emblems, and even manuscripts as living loci of dharma through consecration, it converts technical acts—writing, installing, protecting, and gifting knowledge—into sādhana that purifies intention, stabilizes communal worship, and accrues enduring merit culminating in Viṣṇu-loka and final absorption into the Supreme Reality.