Adhyaya 61

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वासुदेवप्रतिष्ठादिकथनं नाम षष्टितमो ऽध्यायः अथ एकषष्टितमो ऽध्यायः द्वारप्रतिष्ठाध्वजारोहाणादिविधिः भगवानुवाच वक्षे चावभृतस्नानं विष्णोर् नत्वेति होमयेत् एकाशीतिपदे कुम्भान् स्थाप्य संस्थापयेद्धरिं

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ “വാസുദേവപ്രതിഷ്ഠാദി കഥനം” എന്ന ষഷ്ടിതമ അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ഏകഷഷ്ടിതമ അധ്യായം—“ദ്വാരപ്രതിഷ്ഠ, ധ്വജാരോഹണാദി വിധി।” ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അവഭൃതസ്നാനം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു; ‘വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ചു’ എന്ന ഉച്ചാരത്തോടെ ഹോമം ചെയ്യണം. എൺപത്തൊന്ന് സ്ഥാനങ്ങളിൽ കുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് ഹരിയെ (വിഷ്ണുവിനെ) പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 2

पूजयेद् गन्धपुष्पाद्यैर् बलिं दत्वा गुरुं यजेत् द्वारप्रतिष्ठां वक्ष्यामि द्वाराधो हेम वै ददेत्

ഗന്ധപുഷ്പാദികളാൽ പൂജ ചെയ്യണം; ബലി അർപ്പിച്ച് ഗുരുവിനെ പൂജിച്ച് ആദരിക്കണം. ഇനി ദ്വാരപ്രതിഷ്ഠ ഞാൻ പറയുന്നു—ദ്വാരത്തിന്റെ കീഴിൽ നിർബന്ധമായി സ്വർണം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 3

अष्टभिः कलशैः स्थाप्य शाखोदुम्बरकौ गुरुः गन्धादिभिः समभ्यर्च्य मन्त्रैर् वेदादिभिर्गुरुः

എട്ട് കലശങ്ങളാൽ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി, ശാഖയും ഉദുംബരവും സഹിതം ഗുരുവിനെ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ഗന്ധാദികളാൽ പൂജിച്ച്, വേദാദി മന്ത്രങ്ങളാൽ ഗുരുവിനെ ആദരിക്കണം.

Verse 4

कुण्डेषु होमयेद्वह्निं समिल्लाजतिलादिभिः दत्वा शय्यादिकञ्चाधो दद्यादाधारशक्तिकां

കുണ്ഡങ്ങളിൽ സമിത്ത്, ലാജ, എള്ള് മുതലായവകൊണ്ട് അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തണം. പിന്നെ താഴെ ശയ്യാദി ദാനം നൽകി ‘ആധാരശക്തികാ’ എന്ന ദീക്ഷ/ശക്തി നൽകണം.

Verse 5

शाखयोर्विन्यसेन्मूले देवौ चण्डप्रचण्दकौ ऊर्ध्वोदुम्बरके देवीं लक्ष्मीं सुरगणार्चितां

രണ്ട് ശാഖകളുടെ മൂലത്തിൽ ചണ്ഡനും പ്രചണ്ഡനും എന്ന രണ്ടു ദേവന്മാരെ സ്ഥാപിക്കണം. ഉദുംബരത്തിന്റെ മുകള്ഭാഗത്ത് സുരഗണങ്ങൾ അർച്ചിക്കുന്ന ദേവി ലക്ഷ്മിയെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 6

न्यस्याभ्यर्च्य यथान्यायं श्रीसूक्तेन चतुर्मुखं दत्वा तु श्रीफलादीनि आचार्यादेस्तु दक्षिणां

ന്യാസം ചെയ്ത്, നിയമപ്രകാരം ശ്രീസൂക്തംകൊണ്ട് ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് ശ്രീഫലാദികൾ അർപ്പിച്ച് ആചാര്യാദികൾക്ക് ദക്ഷിണ നൽകണം.

Verse 7

प्रतिष्ठासिद्धद्वारस्य त्वाचार्यः स्थापयेद्धरिं विष्णुर्नुकेति घ, ङ, चिह्नितपुर्स्तकद्वयपाठः समिदाज्यतिलादिभिरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथाभ्यर्च्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रासादादस्य प्रतिष्ठन्तु हृत्प्रतिष्ठेति तां शृणु

പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കായി ദ്വാരം സിദ്ധമായാൽ ആചാര്യൻ ഹരി (വിഷ്ണു)നെ സ്ഥാപിക്കണം. ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘വിഷ്ണുര്നുകേ’ ഇതി എന്ന വായനയുണ്ട്. (ങ-പാഠപ്രകാരം) സമിത്ത്, ആജ്യം, എള്ള് മുതലായവകൊണ്ട് കർമ്മം നടത്തി, തുടർന്ന് ‘അഥാഭ്യർച്യ’ പ്രകാരം പൂജിച്ച്, പ്രാസാദത്തിൽ നിന്ന് (ദേവതയെ) പ്രതിഷ്ഠിക്കട്ടെ. ‘ഹൃത്പ്രതിഷ്ഠ’ എന്ന ആ വിധി കേൾക്കുക.

Verse 8

समाप्तौ शुकनाशाया वेद्याः प्राग्दर्भमस्तके सौवर्णं राजतं कुम्भमथवा शुक्लनिर्मितं

ശുകനാശയുടെ സമാപ്തിയിൽ, വേദിയുടെ കിഴക്കൻ ദർഭ-ശിഖരത്തിൽ സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ കൊണ്ടുള്ള കുംഭം, അല്ലെങ്കിൽ ശ്വേത (ശുദ്ധ) വസ്തുവിൽ നിർമ്മിത കുംഭം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 9

अष्टरत्नौषधीधातुवीजलौहान्वितं शुभं सवस्त्रं पूरितं चाद्भिर्मण्डले चाधिवासयेत्

അഷ്ടരത്നങ്ങൾ, ഔഷധികൾ, ധാതുക്കൾ, വിത്തുകൾ, ഇരുമ്പ് എന്നിവയോടുകൂടിയ ശുഭവസ്തു (അഥവാ കുംഭം) വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടി ജലത്തോടെ നിറച്ച് മണ്ഡലത്തിൽ അധിവാസം (സംസ്കാരാർത്ഥ സ്ഥാപനം) ചെയ്യിക്കണം।

Verse 10

सपल्लवं नृसिंहेन हुत्वा सम्पातसञ्चितं नारायणाख्यतत्त्वेन प्राणभूतं न्यसेत्ततः

നൃസിംഹമന്ത്രത്തോടെ പല്ലവങ്ങളോടുകൂടി ഹോമം നടത്തി, സമ്പാതം വഴി അത് സംചിതമാക്കി, തുടർന്ന് ‘നാരായണതത്ത്വം’ കൊണ്ടു അതിനെ പ്രാണസ്വരൂപമായി കരുതി ന്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 11

वैराजभूतान्तं ध्यायेत् प्रासादस्य सुरेश्वर ततः पुरुषवत्सर्वं प्रासादं चिन्तयेद् बुधः

ഹേ സുരേശ്വരാ! പ്രാസാദത്തെ വൈരാജ-ഭൂത നില വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായി ധ്യാനിക്കണം; തുടർന്ന് ജ്ഞാനി സമസ്ത പ്രാസാദത്തെയും പുരുഷസ്വരൂപമായി ചിന്തിക്കണം।

Verse 12

अधो दत्वा सुवर्णं तु तद्ववद् भूतं घटं न्यसेत् गुर्वादौ दक्षिणां दद्याद् ब्राह्मणादेश् च भोजनं

താഴെ സ്വർണം വെച്ച്, വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയ ഘടം (കുംഭം/കലശം) സ്ഥാപിക്കണം। തുടർന്ന് ആദ്യം ഗുരു മുതലായവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുകയും ബ്രാഹ്മണാദികൾക്ക് ഭോജനം നൽകുകയും ചെയ്യണം।

Verse 13

ततः पश्चाद्वेदिबन्धं तदूर्ध्वं कण्ठबन्धनं कण्ठोपरिष्टात् कर्तव्यं विमलामलसारकं

അതിന് ശേഷം വേദിയുടെ ബന്ധനം (വേദി-ബന്ധ) ചെയ്യണം. അതിന്റെ മുകളിൽ കഴുത്തിന്റെ മുകളിലായി ‘കണ്ഠ-ബന്ധനം’ നിർമ്മിക്കണം; അത് ശുദ്ധവും നിർമ്മലവും ദൃഢ/സാരമുള്ളതുമായിരിക്കണം.

Verse 14

तदूर्ध्वं वृकलं कुर्याच्चक्रञ्चाद्यं सुदर्शनं मूत्तिं श्रीवासुदेवस्य ग्रहगुप्तां निवेदयेत्

അതിന്റെ മുകളിൽ രക്ഷാകരമായ ‘വൃകല’ നിർമ്മിച്ച്, ആദിയായ സുദർശനചക്രവും രൂപപ്പെടുത്തണം. തുടർന്ന് ഗ്രഹദോഷനിവാരണത്തിനായി (ഗ്രഹ-ഗുപ്തി) ശ്രീ വാസുദേവന്റെ അഭിഷിക്ത മൂർത്തി നിവേദിച്ച്/സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 15

कलशं वाथ कुर्वीत तदूर्ध्वं चक्रमुत्तमं वेद्याश् च परितः स्थाप्या अष्टौ विघ्नेश्वरास्त्वज

പിന്നീട് കലശം സ്ഥാപിക്കണം; അതിന്റെ മുകളിൽ ഉത്തമ ചക്രം സ്ഥാപിക്കണം. കൂടാതെ വേദിയുടെ ചുറ്റും എട്ട് വിഘ്നേശ്വരന്മാരെ (വിഘ്നനാശകരെ) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 16

ः तत्त्वभूतमिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदूर्ध्वं चूर्णकं कुर्यादिति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदूर्ध्वं चुल्वकं कुर्यादिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अष्टौ वेद्येश्वरास्त्वज इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः चत्वारो वा चतुर्दिक्षु स्थापनीया गरुत्मतः ध्वजारोहं च वक्ष्यामि येन भूतादि नश्यति

‘തത്ത്വഭൂതമ്’ എന്ന പാഠം ഘ, ങ-ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപികളിൽ കാണുന്നു. അതിന്റെ മുകളിൽ ‘ചൂർണകം കുര്യാത്’—ഇത് ഗ, ങ-പാഠം. അതിന്റെ മുകളിൽ ‘ചുല്വകം കുര്യാത്’—ഇത് ഖ, ഘ-ദ്വിപാഠം. ‘അഷ്ടൗ വേദ്യേശ്വരാഃ’—ഇത് ഗ, ഘ, ങ-ത്രിപാഠം. നാലു ദിക്കുകളിലും ഗരുത്മത് (ഗരുഡ) ധ്വജ-ചിഹ്നങ്ങൾ എട്ട് അല്ലെങ്കിൽ നാല് സ്ഥാപിക്കണം. ഇനി ധ്വജാരോഹണം ഞാൻ വിവരിക്കും; അതിനാൽ ഭൂതാദി നശിക്കും.

Verse 17

प्रासादविम्बद्रव्याणां यावन्तः परमाणवः तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्ता विष्णुलोकभाक्

പ്രാസാദത്തിന്റെയും വിഗ്രഹത്തിന്റെയും ദ്രവ്യങ്ങളിൽ എത്ര പരമാണുക്കളുണ്ടോ, അത്ര സഹസ്ര വർഷങ്ങൾ അതിന്റെ കർത്താവ് വിഷ്ണുലോകം (വൈകുണ്ഠം) പ്രാപിക്കുന്ന പങ്കാളിയാകും.

Verse 18

कुम्भाण्डवेदिविम्बानां भ्रमणाद्वायुनानघ कण्ठस्यावेष्टनाज् ज्ञेयं फलं कोटिगुणं ध्वजात्

ഹേ നിർമലനേ! കുംഭാണ്ഡ-അലങ്കാരങ്ങൾ, വേദി, വിമ്ബം എന്നിവ കാറ്റാൽ ചുറ്റി ചലിക്കുന്നതും, ധ്വജദണ്ഡത്തിന്റെ കണ്ഠത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് പാറിപ്പറക്കുന്നതും മൂലം, ധ്വജംകൊണ്ട് പുണ്യഫലം കോടിഗുണം വർധിക്കുന്നു എന്ന് അറിയണം।

Verse 19

पताकानां प्रकृतिं विद्धि दण्डं पुरुषरूपिणं प्रासादं वासुदेवस्य मूर्तिभेदं निबोध मे

പതാകകളുടെ യഥോചിത സ്വഭാവം അറിയുക; ധ്വജദണ്ഡത്തെ പുരുഷരൂപമായി ഗ്രഹിക്കുക; വാസുദേവന്റെ പ്രാസാദഭേദങ്ങളും മൂർത്തിഭേദങ്ങളും എന്നിൽ നിന്ന് പഠിക്കൂ।

Verse 20

धारणाद्धरणीं विद्धि आकाशं शुषिरात्मकं तेजस्तत् पावकं विद्धि वायुं स्पर्शगतं तथा

ധാരണധർമ്മംകൊണ്ട് ധരണിയെ അറിയുക; ആകാശത്തെ ശൂന്യ/അവകാശസ്വഭാവമായി അറിയുക. തേജസ്സുതന്നെ പാവക (അഗ്നി) ആണെന്ന് അറിയുക; വായുവിനെ സ്പർശഗുണമുള്ളതായി കൂടി അറിയുക।

Verse 21

पाषाणादिष्वेव जलं पार्थिवं पृथिवीगुणं प्रतिशब्दोद्भवं शब्दं स्पर्शं स्यात् कर्कशादिकं

കല്ല് മുതലായവയിലും ജലം നിലനിൽക്കുന്നു; അത് പാർഥിവവും ഭൂമിഗുണങ്ങളോടുകൂടിയതുമാണ്. അവിടെ ശബ്ദം പ്രതിശബ്ദം (പ്രതിധ്വനി) മൂലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; സ്പർശം കർക്കശം മുതലായ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്।

Verse 22

शुक्लादिकं भवेद्रूपं रसमन्नादिदर्शनं धूपादिगन्धं गन्धन्तु वाग् भेर्यादिषु संस्थिता

രൂപം ശുക്ലം മുതലായ ലക്ഷണങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു; രസം അന്നം മുതലായവയുടെ അനുഭവത്തിലൂടെ അറിയാം; ഗന്ധം ധൂപം മുതലായവയിലൂടെ. എന്നാൽ ശബ്ദം വാക്കിലും ഭേരി മുതലായ വാദ്യങ്ങളിലും സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 23

शुकनाशाश्रिता नासा बाहू तद्रथकौ स्मृतौ शिरस्त्वण्डं निगदितं कलशं मूर्धजं स्मृतं

മൂക്കിനെ ശുകനാസം (പ്രാസാദത്തിന്റെ മുൻപ്രക്ഷേപം) എന്നു പറയുന്നു; ഭുജങ്ങളെ അതിന്റെ രഥകങ്ങൾ (പാർശ്വപ്രക്ഷേപങ്ങൾ) എന്നു ഗ്രഹിക്കണം. ശിരസ്സിനെ അണ്ഡം (ഗുമ്മടസദൃശ ഭാഗം) എന്നു, മൂർധജത്തെ കലശം (ശിഖരകലശം) എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 24

कण्ठं कण्ठमिति ज्ञेयं स्कन्धं वेदी निगद्येते पायूपस्थे प्रणाले तु त्वक् सुधा परिकीर्तिता

കണ്ഠത്തെ ‘കണ്ഠം’ എന്നുതന്നെ അറിയണം; സ്കന്ധം (തോൾഭാഗം) ‘വേദി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. പായുവും ഉപസ്ഥവും ഉള്ള പ്രദേശത്ത് ‘പ്രണാല’ (ചാനൽ/വാഹിനി) ഉണ്ട്; ത്വക്ക് ‘സുധാ’ (ലേപനം/വെള്ളപ്പൂശ്) എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 25

मुखं द्वारं भवेदस्य प्रतिमा जीव उच्यते तच्छक्तिं पिण्डिकां विद्धि प्रकृतिं च तदाकृतिं

ഇതിന്റെ മുഖം അതിന്റെ ‘ദ്വാരം’ ആകുന്നു; പ്രതിമയെ ‘ജീവൻ’ എന്നു പറയുന്നു. അതിന്റെ ശക്തിയെ ‘പിണ്ഡിക’ (ആധാര-പീഠം) എന്നു അറിഞ്ഞുകൊൾക; അതിന്റെ പ്രകൃതിയെ അതിന്റെ തന്നെ ‘ആകൃതി’ (രൂപഘടന) എന്നു ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 26

अपाठः धारणीं धरणीं विद्धि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पार्थिवं पृथिवीतलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पार्थिवं पृथिवीजलमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः रसमास्थाय दर्शनं रसमाह्वादि दर्शनमिति ख, चिह्नितप्सुअतकपाठः निश् चलत्वञ्च गर्भोस्या अधिष्ठाता तु केशवः एवमेव हरिः साक्षात्प्रासादत्वेन संस्थितः

ചില പാഠങ്ങളിൽ—‘ധാരണീയെ ധരണീ എന്നു അറിയുക’ എന്നു കാണുന്നു. ചിഹ്നിത പാഠങ്ങളിൽ ‘പാർഥിവം’ ചിലിടത്ത് ‘പൃഥിവീതലം’ എന്നും ചിലിടത്ത് ‘പൃഥിവീജലം’ എന്നും വായിക്കുന്നു. കൂടാതെ ‘രസത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് ദർശനം’ അല്ലെങ്കിൽ ‘രസാഹ്വാനാദിയിൽ നിന്നാണ് ദർശനം’ എന്ന പാഠഭേദവും ഉണ്ട്. ഇതിന്റെ ഗർഭഗൃഹം നിശ്ചലതയുള്ളത്; അതിന്റെ അധിഷ്ഠാതാവ് കേശവൻ. ഇങ്ങനെ ഹരിയേ സ്വയം സാക്ഷാത് പ്രാസാദരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു.

Verse 27

जङ्घा त्वस्य शिवो ज्ञेयः स्कन्धे धाता व्यवस्थितः ऊर्ध्वभागे स्थितो विष्णुरेवं तस्य स्थितस्य हि

ഇതിന്റെ ജംഘകളിൽ ശിവൻ വസിക്കുന്നതായി അറിയുക; സ്കന്ധപ്രദേശത്ത് ധാതാ സ്ഥാപിതൻ; ഊർധ്വഭാഗത്ത് വിഷ്ണു സ്ഥിതനാണ്—ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് അതിന്റെ (ദൈവ) സ്ഥിതി.

Verse 28

प्रासादस्य प्रतिष्ठान्तु ध्वजरूपेण मे शृणु ध्वजं कृत्वा सुरैर् दैत्या जिताः शस्त्रादिचिह्नितं

ഇപ്പോൾ എന്നിൽ നിന്നു ധ്വജരൂപത്തിൽ പ്രാസാദപ്രതിഷ്ഠ കേൾക്കുക. ആയുധാദി ചിഹ്നങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ ധ്വജം നിർമ്മിച്ച്, അതിൽ ദേവന്മാർ ജയിച്ച ദൈത്യരെ ചിത്രീകരിക്കണം.

Verse 29

अण्डोर्ध्वं कलशं न्यस्य तदूर्ध्वं विन्यसेद्ध्वजं विम्बार्धमानं दण्डस्य त्रिभागेनाथ कारयेत्

അണ്ഡത്തിന്റെ മുകളിൽ കലശം സ്ഥാപിച്ച്, അതിന്റെ മുകളിൽ ധ്വജം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ദണ്ഡത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് അളവനുസരിച്ച് അർധമാനമുള്ള വിമ്ബം (വൃത്തഫലകം) നിർമ്മിക്കണം.

Verse 30

अष्टारं द्वादशारं वा मध्ये मूर्तिमतान्वितं नारसिंहेन तार्क्ष्येण ध्वजदण्डस्तु निर्ब्रणः

എട്ടാരമോ പന്ത്രണ്ടാരമോ ഉള്ള ചക്രം നിർമ്മിക്കണം; നടുവിൽ മూర్తിയുള്ള രൂപം ചേർക്കണം. അത് നരസിംഹനും താർക്ഷ്യനും (ഗരുഡൻ) സഹിതം ആയിരിക്കാം. ധ്വജദണ്ഡം മുറിവോ ദോഷമോ ഇല്ലാത്ത ശുദ്ധമായിരിക്കണം.

Verse 31

प्रासादस्य तु विस्तारो मानं दण्डस्य कीर्तितं शिखरार्धेन वा कुर्यात् तृतीयार्धेन वा पुनः

പ്രാസാദത്തിന്റെ വിസ്താരമാണ് ദണ്ഡത്തിന്റെ മാനമായി പ്രസ്താവിച്ചത്. അത് ശിഖരത്തിന്റെ അർധം കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും അതിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് കൊണ്ടോ നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 32

द्वारस्य दैर्घ्याद् द्विगुणं दण्डं वा परिकल्पयेत् ध्वजयष्टिर्देवगृहे ऐशान्यां वायवेथवा

ദ്വാരത്തിന്റെ ദൈർഘ്യത്തിന്റെ ഇരട്ടിയായ ദണ്ഡവും നിർണ്ണയിക്കാം. ദേവഗൃഹത്തിൽ ധ്വജയഷ്ടി ഈശാന്യ (വടക്കുകിഴക്ക്) അല്ലെങ്കിൽ വായവ്യ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 33

क्षौमाद्यैश् च ध्वजं कुर्याद्विचित्रं वैकवर्णकं घण्टाचामरकिङ्किण्या भूषितं पापनाशनं

ക്ഷൗമാദി വസ്ത്രങ്ങളാൽ നാനാവർണ്ണങ്ങളുള്ള വിചിത്രധ്വജം നിർമ്മിക്കണം. ഘണ്ട, ചാമരം, കിങ്കിണി എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചാൽ ആ ധ്വജം പാപനാശകമാകുന്നു.

Verse 34

दण्डाग्राद्धरणीं यावद्धस्तैकं विस्तरेण तु महाध्वजः सर्वदः स्यात्तुर्यांशाद्धीनतोर्चितः

ദണ്ഡത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിവരെ വീതി ഒരു ഹസ്തമെങ്കിൽ അത് ‘മഹാധ്വജം’ എന്നും സർവ്വഫലദായകമെന്നും പറയുന്നു. നാലിലൊന്ന് കുറയുകയാണെങ്കിൽ അത് ഹീനമായാലും പൂജ്യമാണ്.

Verse 35

ध्वजे चार्धेन विज्ञेया पताका मानवर्जिता विस्तरेण ध्वजः कार्यो विंशदङ्गुलसन्निभः

ധ്വജത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ മനുഷ്യാകൃതി ചിഹ്നം ഒഴിവാക്കി പതാകയെ അതിന്റെ അർദ്ധമാനമായി അറിയണം. ധ്വജത്തിന്റെ വീതി ഏകദേശം ഇരുപത് അങ്കുലമാക്കണം.

Verse 36

अधिवासविधानेन चक्रं दण्डं ध्वजं तथा जिताः शक्त्यादिचिह्नितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जिताः शक्रादिचिह्नितमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विम्बार्धमानं चक्रन्तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विचित्रञ्चैव वर्णकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देववत् सकलं कृत्वा मण्डपस्नपनादिकं

അധിവാസവിധിപ്രകാരം ചക്രം, ദണ്ഡം, ധ്വജം എന്നിവയും സ്ഥാപിക്കണം; അവ ശക്തി മുതലായ ചിഹ്നങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കണം (ചില പാഠങ്ങളിൽ—ശക്രാദി ചിഹ്നങ്ങൾ). ചക്രത്തിന്റെ അളവ് വിഗ്രഹത്തിന്റെ അർദ്ധമാകണം, അതിനെ വിചിത്രവർണ്ണങ്ങളാൽ വർണ്ണിക്കണം. എല്ലാം ദേവതയെപ്പോലെ ഒരുക്കി മണ്ഡപസ്നപനാദി കര്‍മ്മങ്ങൾ നടത്തണം.

Verse 37

नेत्रोन्मीलनकं त्यक्ता पूर्वोक्तं सर्वमाचरेत् अधिवासयेच्च विधिना शय्यायां स्थाप्य देशिकः

‘നേത്രോന്മീലന’ കർമ്മം ഒഴിവാക്കി ദേശികൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ വിധികളും ആചരിക്കണം. തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം (വിഗ്രഹം/ദേവതയെ) ശയ്യയിൽ സ്ഥാപിച്ച് അധിവാസനം നടത്തണം.

Verse 38

ततः सहस्रशीर्षेति सूक्तं चक्रे न्यसेद् बुधः तथा सुदर्शनं मन्त्रं मनस्तत्त्वं निवेशयेत्

അതിനുശേഷം ബുദ്ധിമാനായ সাধകൻ ‘സഹസ്രശീർഷാ’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന സൂക്തത്തിന്റെ ന്യാസം ദിവ്യചക്രത്തിൽ ചെയ്യണം. അതുപോലെ സുദർശനമന്ത്രം സ്ഥാപിച്ച് അവിടെ മനസ്-തത്ത്വം നിവേശിപ്പിക്കണം.

Verse 39

मनोरूपेण तस्यैव सजीवकरणं स्मृतं अरेषु मूर्तयो न्यस्याः केशवाद्याः सुरोत्तम

അതിന്റെ സജീവകരണം മാനസികരൂപത്തിലുള്ള ധ്യാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. ഹേ ദേവോത്തമാ! അരെകളിൽ (സ്പോക്കുകളിൽ) കേശവാദി മൂർത്തികളുടെ ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 40

नाभ्यब्जप्रतिनेमीषु न्यसेत्तत्त्वानि देशिकः नृसिंहं विश्वरूपं वा अब्जमध्ये निवेशयेत्

ദേശിക ആചാര്യൻ നാഭികമലം, ദളങ്ങൾ, ചുറ്റുമുള്ള നേമി എന്നിവയിൽ തത്ത്വങ്ങളുടെ ന്യാസം ചെയ്യണം; കൂടാതെ കമലമദ്ധ്യത്തിൽ നൃസിംഹനെയോ വിശ്വരൂപത്തെയോ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 41

सकलं विन्यसेद्दण्डे सूत्रात्मानं सजीवकं निष्कलं परमात्मानं ध्वजे ध्यायन् न्यसेद्धरिं

ധ്വജദണ്ഡത്തിൽ ‘സകല’ രൂപം വിന്യസിക്കണം, പ്രാണശക്തിയോടുകൂടിയ സൂത്രാത്മനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്. പിന്നെ ‘നിഷ്കല’ പരമാത്മനെ ധ്യാനിച്ച് ധ്വജത്തിൽ ഹരിയുടെ ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 42

तच्छक्तिं व्यापिनीं ध्यायेद् ध्वजरूपां बलाबलां मण्डपे स्थाप्य चाभ्यर्च्य होमं कुण्डेषु कारयेत्

ആ സർവ്വവ്യാപിനിയായ ശക്തിയെ ധ്യാനിക്കണം; അവൾ ധ്വജരൂപത്തിൽ ബലം നൽകുകയും ദൗർബല്യം നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നവളാണ്. തുടർന്ന് മണ്ടപത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് കുണ്ഡങ്ങളിൽ ഹോമം നടത്തിക്കൊള്ളണം.

Verse 43

कलशे स्वर्णकलशं न्यस्य रत्नानि पञ्च च स्थापयेच्चक्रमन्त्रेण स्वर्णचक्रमधस्ततः

കലശത്തിന്മേൽ സ്വർണ്ണകലശം വെച്ച് അഞ്ചു രത്നങ്ങളും സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ചക്രമന്ത്രം ജപിച്ച് അതിന്റെ കീഴിൽ സ്വർണ്ണചക്രം പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 44

पारदेन तु सम्प्लाव्य नेत्रपट्टेन च्छादयेत् ततो निवेशयेच्चक्रं तन्मध्ये नृहरिं स्मरेत्

പാരദംകൊണ്ട് നന്നായി പ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത് നേത്രപട്ടംകൊണ്ട് മൂടണം. തുടർന്ന് ചക്രം സ്ഥാപിച്ച് അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നൃഹരിയെ സ്മരിച്ചു ധ്യാനിക്കണം.

Verse 45

ॐ क्षों नृसिंहाय नमः पूजयेत् स्थापयेद्धरिं ततो ध्वजं गृहीत्वा तु यजमानः सबान्धवः

‘ഓം ക്ഷോം നൃസിംഹായ നമഃ’ എന്ന് ജപിച്ച് ഹരിയെ പൂജിച്ച് പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. തുടർന്ന് ധ്വജം കൈക്കൊണ്ട് യജമാനൻ ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ അനുഷ്ഠാനം തുടരുക.

Verse 46

इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मण्डले इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः स्वर्णचक्रन्तु मध्यत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नेत्रं यत्नेन च्छादयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ क्षौं नृसिंहाय नम इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दधिभक्तयुते पात्रे ध्वजस्याग्रं निवेशयेत् ध्रुवाद्येन फडन्तेन ध्वजं मन्त्रेण पूजयेत्

തൈരും ഭക്തവും (ചോറും) ചേർന്ന പാത്രത്തിൽ ധ്വജത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ‘ധ്രുവാ-’ കൊണ്ട് ആരംഭിച്ച് ‘ഫഡ്’ കൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്ന മന്ത്രംകൊണ്ട് ധ്വജത്തെ പൂജിക്കണം.

Verse 47

शिरस्याधाय तत् पात्रं नारायनमनुस्मरन् प्रदक्षिणं तु कुर्वीत तुर्यमङ्गलनिःस्वनैः

ആ പാത്രം തലയിൽ വച്ച് നാരായണനെ അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; മംഗളകരമായ വാദ്യനാദങ്ങൾ കൂടെയുണ്ടാകണം.

Verse 48

ततो निवेशयेत् दण्डं मन्त्रेणाष्टाक्षरेण तु मुञ्चामि त्वेति सूक्तेन ध्वजं मुञ्चेद्विचक्षणः

അതിനുശേഷം അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രം ജപിച്ച് ധ്വജദണ്ഡം സ്ഥാപിക്കണം. ‘മുഞ്ചാമി ത്വാ’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന സൂക്തംകൊണ്ട് വിവേകിയായ ഋത്വിക് ധ്വജം അഴിച്ച് വിടുവിക്കണം.

Verse 49

पात्रं ध्वजं कुञ्जरादि दद्यादाचार्यके द्विजः एष साधारणः प्रोक्तो ध्वजस्यारोहणे विधिः

ദ്വിജൻ ആചാര്യനു പാത്രം, ധ്വജം, ആന മുതലായ ദാനങ്ങളും സമർപ്പിക്കണം. ധ്വജാരോഹണത്തിനുള്ള സാധാരണവിധി ഇതാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 50

यस्य देवस्य यच्चिह्नं तन्मन्त्रेण स्थिरं चरेत् स्वर्गत्वा ध्वजदानात्तु राजा बली भवेत्

ഏത് ദേവന്റെ ഏത് ചിഹ്നമാണോ, അത് ധ്വജത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ച് ആ ദേവന്റെ മന്ത്രത്തോടുകൂടെ ക്രമം അനുഷ്ഠിക്കണം. ധ്വജദാനത്താൽ രാജാവ് സ്വർഗം പ്രാപിച്ച് ബലവാനാകുന്നു.