Adhyaya 60

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अधिवासनं नाम ऊनषष्टितमो ऽध्यायः अथ षष्टितमोध्यायः वासुदेवप्रतिष्ठादिविधिः भगवानुवाच पिण्डिकास्थापनार्थन्तु गर्भागारं तु सप्तधा विभजेद् ब्रह्मभागे तु प्रतिमां स्थापयेद् बुधः

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ‘അധിവാസനം’ എന്ന അമ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി അറുപതാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു—‘വാസുദേവ-പ്രതിഷ്ഠാദി വിധി’. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ‘പിണ്ഡിക (ആധാരപീഠം) സ്ഥാപിക്കാനായി ഗർഭഗൃഹത്തെ ഏഴ് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം; ബ്രഹ്മഭാഗത്തിൽ ജ്ഞാനി പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം।’

Verse 2

देवमनुषपैशाचभागेषु न कदाचन ब्रह्मभागं परित्यज्य किञ्चिदाश्रित्य चाण्डज

ഹേ അണ്ഡജാ! ദേവ, മനുഷ്യ, പൈശാച ഭാഗങ്ങൾ വിനിയോഗിക്കുമ്പോൾ ഒരിക്കലും ബ്രഹ്മഭാഗം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; മറിച്ച് ആ ബ്രഹ്മഭാഗത്തെ ആശ്രയിച്ച് (അതിന്റെ മാനാർത്ഥം) എപ്പോഴും എന്തെങ്കിലും ഒന്ന് വേർതിരിച്ച് വെക്കണം।

Verse 3

देवमानुषभागाभ्यां स्थाप्या यत्नात्तु पिण्डिका नपुंसककशिलायान्तु रत्नन्यासं समाचरेत्

ദൈവവും മാനുഷവും ആയ ഭാഗങ്ങളുടെ നിശ്ചിത അനുപാതം കണക്കിലെടുത്ത് പരിശ്രമത്തോടെ പിണ്ഡിക സ്ഥാപിക്കണം. നപുംസക (ലിംഗനിർണ്ണയമില്ലാത്ത) ശിലയിൽ വിധിപൂർവ്വം രത്നന്യാസം നടത്തണം.

Verse 4

नारसिंहेन हुत्वा रत्नन्यासं च तेन वै चतस्रः स्थापयेच्च गा इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपठः घोषयेच्च ततो मखे इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थापयेदाशु पिण्डिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वर्णन्यासमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः व्रीहीन् रत्नांस्त्रिधातूंश् च लोहादींश् चन्दनादिकान्

നരസിംഹ മന്ത്രം/വിധി പ്രകാരം ഹോമം നടത്തി, അതേവിധിയാൽ രത്നന്യാസം നിർവഹിക്കണം. തുടർന്ന് “ഗാ” എന്ന ഉച്ചാരത്തോടെ നാലു സ്ഥാനങ്ങൾ/ദിക്കുകൾ സ്ഥാപിക്കണം; യാഗത്തിൽ നിശ്ചിത പ്രഖ്യാപനം നടത്തണം; പിണ്ഡിക വേഗത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ വർണന്യാസം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് വ്രീഹി ധാന്യം, രത്നങ്ങൾ, ത്രിധാതു, ഇരുമ്പ് മുതലായ ലോഹങ്ങൾ, ചന്ദനാദി ദ്രവ്യങ്ങൾ എന്നിവ വിന്യസിക്കണം.

Verse 5

पूर्वादिनवगर्तेषु न्यसेन् मध्ये यथारुचि अथ चेन्द्रादिमन्त्रैश् च गर्तो गुग्गुलुनावृतः

കിഴക്കിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഒമ്പത് ഗർത്തങ്ങളിൽ വിധിപൂർവ്വം വിന്യാസം ചെയ്യണം; മദ്ധ്യഗർത്തം ഇഷ്ടാനുസാരം ക്രമീകരിക്കണം. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രാദി മന്ത്രങ്ങളോടെ ഗർത്തം ഗുഗ്ഗുലു (റെസിൻ) കൊണ്ട് ആവൃതമാക്കണം/ചുറ്റണം.

Verse 6

रत्नन्यासविधिं कृत्वा प्रतिमामालभेद्गुरुः सशलाकैर् दर्भपुञ्जैश् च सहदेवैः समन्वितैः

രത്നന്യാസവിധി നിർവഹിച്ച ശേഷം ഗുരു പ്രതിമയുടെ സംസ്കാരാരംഭം (ആലഭനം) നടത്തണം. ശലാകകൾ, ദർഭപുഞ്ചങ്ങൾ, സഹദേവതകളുടെ ആവാഹനം എന്നിവയോടെ സമന്വിതനാകണം.

Verse 7

सवाह्यन्तैश् च संस्कृत्य पञ्चगव्येन शोधयेत् प्रोक्षयेद्दर्भतोयेन नदीतीर्थोदकेन च

ബാഹ്യവും ആന്തരികവും ആയ സഹായക സംസ്കാരങ്ങൾ പ്രകാരം സംസ്‌കരിച്ച് പഞ്ചഗവ്യം കൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിക്കണം. തുടർന്ന് ദർഭസംസ്കൃത ജലവും നദി/തീർത്ഥജലവും കൊണ്ട് പ്രോക്ഷണം നടത്തണം.

Verse 8

होमार्थे खण्डिलं कुर्यात् सिकताभिः समन्ततः सार्धहस्तप्रमाणं तु चतुरस्रं सुशोभनं

ഹോമത്തിനായി ഖണ്ഡിലം (ഹോമസ്ഥലം) ഒരുക്കണം; ചുറ്റുമെല്ലാം മണൽ വിരിക്കണം. അതിന്റെ അളവ് ഒന്നര ഹസ്തം ആയിരിക്കണം; നന്നായി രൂപപ്പെട്ട മനോഹര ചതുരമായിരിക്കണം.

Verse 9

अष्टदिक्षु यथान्यासं कलशानपि विन्यसेत् पूर्वाद्यानष्टवर्णेन अग्निमानीय संस्कृतं

എട്ട് ദിക്കുകളിലും വിധിപ്രകാരം കലശങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം. തുടർന്ന് കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രം ജപിച്ച് സംസ്കൃതമായ അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവന്ന് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 10

त्वमग्नेद्युभिरिति गायत्र्या समिधो हुनेत् अष्टार्णेनाष्टशतकं आज्यं पूर्णां प्रदापयेत्

“ത്വമഗ്നേ ദ്യുഭിഃ …” എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഗായത്രി ജപിച്ച് സമിധകൾ അഗ്നിയിൽ ഹോമിക്കണം. തുടർന്ന് അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രത്തോടെ എട്ടുനൂറ് നെയ്യാഹുതികൾ അർപ്പിച്ച് അവസാനം പൂർണാഹുതി നടത്തണം.

Verse 11

शान्त्युदकं आम्रपत्रैः मूलेन शतमन्त्रितं सिञ्चेद्देवस्य तन्मूर्ध्नि श्रीश् च ते ह्य् अनया ऋचा

മാവിലകളാൽ, മൂലമന്ത്രം നൂറുതവണ അഭിമന്ത്രിച്ച് ശക്തിപ്പെടുത്തിയ ശാന്ത്യുദകം ദേവന്റെ ശിരസ്സിൽ തളിക്കണം; കൂടാതെ “ശ്രീശ്ച തേ …” എന്ന ഋച ജപിക്കണം.

Verse 12

ब्रह्मयानेन चोद्धृत्य उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते तद्विष्णोरिति मन्त्रेण प्रासादाभिमुखं नयेत्

ബ്രഹ്മയാനത്തിൽ അതിനെ ഉയർത്തി “ഉത്തിഷ്ഠ ബ്രഹ്മണസ്പതേ” എന്ന് ജപിക്കണം; പിന്നെ “തദ് വിഷ്ണോഃ …” മന്ത്രത്തോടെ ക്ഷേത്രത്തോട്ടു മുഖമാക്കി നയിക്കണം.

Verse 13

शिविकायां हरिं स्थाप्य भ्रामयीत पुरादिकं गीतवेदादिशब्दैश् च प्रासादद्वारि धारयेत्

ഹരിയെ ശിവികയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് നഗരവും പരിസരവും ചുറ്റി കൊണ്ടുപോകണം. ഗാനം, വേദപാരായണം മുതലായ ശബ്ദങ്ങളോടെ ശേഷം ക്ഷേത്രദ്വാരത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 14

इतपुस्तकत्रयपाठः अष्टान्तेनाष्टशतकमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शान्त्युदकमाज्यपात्रैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्रह्मपात्रेणेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गीतवाद्यादिशब्दैश् च इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्त्रीभिर्विप्रैर् मङ्गलाष्टघटैः संस्नापयेद्धरिं ततो गन्धादिनाभ्यर्च्य मूलमन्त्रेण देशिकः

(ചില പാണ്ഡുലിപികളിൽ പാഠാന്തരങ്ങൾ—‘അഷ്ടാന്തത്തോടെ 108’; ‘ശാന്ത്യുദകവും നെയ്യുപാത്രങ്ങളും സഹിതം’; ‘ബ്രഹ്മപാത്രം കൊണ്ട്’; ‘ഗീത-വാദ്യശബ്ദങ്ങളോടെ’). തുടർന്ന് സ്ത്രീകളും ബ്രാഹ്മണരും ചേർന്ന് മംഗളകരമായ എട്ട് ഘടങ്ങളാൽ ഹരിക്ക് അഭിഷേകം നടത്തണം. പിന്നെ ദേശികൻ മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച് ചന്ദനാദികളാൽ പൂജിക്കണം.

Verse 15

अतो देवेति वस्त्राद्यमष्टाङ्गार्घ्यं निवेद्य च स्थिरे लग्ने पिण्डिकायां देवस्य त्वेति धारयेत्

‘അതോ ദേവേ…’ എന്ന മന്ത്രം ജപിച്ച് വസ്ത്രാദികൾ അർപ്പിക്കുകയും അഷ്ടാംഗ അർഘ്യം നിവേദിക്കുകയും വേണം. സ്ഥിരവും ശുഭവുമായ ലഗ്നത്തിൽ ‘ദേവസ്യ ത്വം…’ മന്ത്രത്തോടെ പിണ്ഡികയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 16

ॐ त्रैलोक्यविक्रान्ताय नमस्तेस्तु त्रिविक्रम संस्थ्याप्य पिण्डिकायान्तु स्थिरं कुर्याद्विचक्षणः

“ഓം. ത്രൈലോക്യവിക്രാന്തനായ ത്രിവിക്രമാ, നമസ്കാരം. വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച് വിവേകിയായ সাধകൻ പിണ്ഡികയിൽ അതിനെ ദൃഢവും സ്ഥിരവുമാക്കണം.”

Verse 17

ध्रुवा द्यौरिति मन्त्रेण विश्वतश् चक्षुरित्यपि पञ्चगव्येन संस्नाप्य क्षाल्य गन्धदकेन च

‘ധ്രുവാ ദ്യൗഃ’ മന്ത്രത്താലും ‘വിശ്വതശ്ചക്ഷുഃ’ മന്ത്രത്താലും പഞ്ചഗവ്യം കൊണ്ട് സ്നാനം നടത്തണം; തുടർന്ന് കഴുകി, സുഗന്ധജലത്താലും ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 18

पूजयेत् सकलीकृत्य साङ्गं सावरणं हरिं ध्यायेत् स्वं तस्य मूर्तिन्तु पृथिवी तस्य पीठिका

പൂജയെ സമ്പൂർണ്ണമായി ക്രമപ്പെടുത്തി, സാംഗവും സാവരണവും ആയി ഹരിയെ പൂജിക്കണം. സ്വന്തം രൂപം തന്നെയാണ് അവന്റെ മൂർത്തിയെന്ന് ധ്യാനിക്കണം; ഭൂമിയാണ് അവന്റെ പീഠിക.

Verse 19

कल्पयेद्विग्रहं तस्य तैजसैः परमाणुभिः जीवमावाहयिष्यामि पञ्चविंशतितत्त्वगं

അവന്റെ വിഗ്രഹം തേജോമയമായ സൂക്ഷ്മ പരമാണുക്കളാൽ കല്പിക്കണം. (പിന്നെ ആചാര്യൻ:) “പഞ്ചവിംശതി തത്ത്വങ്ങളാൽ ഘടിതമായ ജീവസന്നിധിയെ ഞാൻ ആവാഹനം ചെയ്യും” എന്നു പ്രസ്താവിക്കണം.

Verse 20

चैतन्यं परमानन्दं जाग्रत्स्वप्नविवर्जितं देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं

അത് ശുദ്ധ ചൈതന്യം, പരമാനന്ദം—ജാഗ്രത്-സ്വപ്നാവസ്ഥകളിൽ നിന്നു വിമുക്തം; ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, ബുദ്ധി, പ്രാണൻ, അഹങ്കാരം എന്നിവയില്ലാത്തത്.

Verse 21

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं हृदयेषु व्यवस्थितं हृदयात् प्रतिमाविम्बे स्थिरो भव परेश्वर

ഹേ പരമേശ്വരാ! ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് തൃണസ്തംഭം വരെ എല്ലാരുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതനായവനേ, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഈ പ്രതിമയിലെ പ്രതിബിംബസന്നിധിയിലേക്കു വന്ന് സ്ഥിരനാകണമേ.

Verse 22

सजीवं कुरु बिम्बं त्वं सवाह्याभ्यन्तरस्थितः अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो देहोपाधिषु संस्थितः

ഹേ പ്രഭോ! ബാഹ്യവും അന്തർവുമായ നിലയിൽ സ്ഥിതനായിട്ട് ഈ ബിംബത്തെ സജീവമാക്കണമേ. അങ്ങുഷ്ഠമാത്രനായ പുരുഷൻ ദേഹോപാധികളിൽ അധിഷ്ഠിതനാകുന്നു.

Verse 23

ज्योतिर्ज्ञानं परं ब्रह्म एकमेवाद्वितीयकं सजीवीकरणं कृत्वा प्रणवेन निबोधयेत्

പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് ജ്യോതിര്മയമായ ജ്ഞാന-ചൈതന്യം; അത് ഏകമേ, അദ്വിതീയം. അതിനെ അന്തഃകരണത്തിൽ സജീവീകരിച്ച് പ്രണവം (ഓം) മുഖേന ബോധിക്കണം.

Verse 24

सान्निध्यकरणन्नाम हृदयं स्पृश्य वै जपेत् सूक्तन्तु पौरुषं ध्यायन् इदं गुह्यमनुं जपेत्

“സാന്നിധ്യകരണ” എന്ന ഹൃദയമന്ത്രം ഹൃദയം സ്പർശിച്ച് തീർച്ചയായും ജപിക്കണം. പുരുഷസൂക്തം ധ്യാനിച്ച് ഈ ഗുഹ്യ മന്ത്രസൂത്രം ജപിക്കണം.

Verse 25

नमस्तेस्तु सुरेशाय सन्तोषविभवात्मने मङ्गलाष्टघटे इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ज्ञानविज्ञानरूपाय ब्रह्मतेजोनुयायिने

ഹേ സുരേശാ, നമസ്കാരം—സന്തോഷത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന വൈഭവം തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ സ്വഭാവം. നിങ്ങൾ ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും (അനുഭവസിദ്ധ വിവേകം) ആയ രൂപം; ബ്രഹ്മതേജസ്സിന്റെ അനുയായി.

Verse 26

गुणातिक्रान्तवेशाय पुरुषाय महात्मने अक्षयाय पुराणाय विष्णो सन्निहितो भव

ഹേ വിഷ്ണോ! ഗുണാതീതനും പരമപുരുഷനും മഹാത്മാവും, അക്ഷയനും പുരാതനനും ആയ നിങ്ങൾ ഇവിടെ സന്നിഹിതനായി (ഉപസ്ഥിതനായി) ഇരിക്കണമേ.

Verse 27

यच्च ते परमं तत्त्वं यच्च ज्ञानमयं वपुः तत् सर्वमेकतो लीनमस्मिन्देहे विबुध्यतां

നിങ്ങളുടെ പരമ തത്ത്വവും ജ്ഞാനമയമായ രൂപവും—അവ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ഈ ദേഹത്തിൽ ലീനമായിരിക്കുന്നു എന്ന് വ്യക്തമായി ബോധ്യമാകട്ടെ.

Verse 28

आत्मानं सन्निधीकृत्य ब्रह्मादिपरिवारकान् स्वनाम्ना स्थापयेदन्यानायुधान् स्वमुद्रया

ആദ്യം സ്വയം പവിത്ര സന്നിധിയിൽ സ്ഥാപിച്ച് ബ്രഹ്മാദി പരിവാരദേവതകളെ സ്വനാമോച്ചാരണത്തോടെ സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ മറ്റു ദിവ്യായുധങ്ങളെയും അവയുടെ പേരുകൾ ഉച്ചരിച്ച് നിശ്ചിത മുദ്രകളാൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 29

यात्रावर्षादिकं दृष्ट्वा ज्ञेयः सन्निहितो हरिः नत्वा स्तुत्वा स्तवाद्यैश् च जप्त्वा चाष्टाक्षरादिकं

യാത്രയും അർപ്പണ-വർഷം (അഭിഷേകം) മുതലായ ലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടാൽ അവിടെ ഹരി സന്നിഹിതനാണെന്ന് അറിയണം. തുടർന്ന് നമസ്കരിച്ചു സ്തോത്രാദികളാൽ സ്തുതിച്ച്, അഷ്ടാക്ഷരവും ബന്ധപ്പെട്ട (വിഷ്ണു) മന്ത്രങ്ങളും ജപിക്കണം।

Verse 30

चण्डप्रचण्डौ द्वारस्थौ निर्गत्याभ्यर्चयेद्गुरुः अग्निमण्डपमासाद्य गरुडं स्थाप्य पूजयेत्

ഗുരു പുറത്തേക്ക് പോയി വാതിലിൽ നിൽക്കുന്ന ചണ്ഡനും പ്രചണ്ഡനും അർച്ചന ചെയ്യണം. തുടർന്ന് അഗ്നിമണ്ഡപത്തിലെത്തി ഗരുഡനെ സ്ഥാപിച്ച് പൂജിക്കണം।

Verse 31

दिगीशान् दिशि देवांश् च स्थाप्य सम्पूज्य देशिकः विश्वक्सेनं तु संस्थाप्य शङ्खचक्रादि पूजयेत्

ദേശികൻ (ആചാര്യൻ) ദിക്കുകളുടെ അധിപന്മാരെയും ഓരോ ദിക്കിലുമുള്ള ദേവതകളെയും സ്ഥാപിച്ച് സമ്യക്പൂജ ചെയ്യണം. തുടർന്ന് വിശ്വക്സേനനെ സ്ഥാപിച്ച് ശംഖം, ചക്രം മുതലായവയെ പൂജിക്കണം।

Verse 32

सर्वपार्षदकेभ्यश् च बलिं भूतेभ्य अर्चयेत् परमवस्त्रसुवर्णादि गुरवे दक्षिणां ददेत्

എല്ലാ പാർഷദർക്കും ബലി അർപ്പിക്കുകയും ഭൂതങ്ങളെ (തത്ത്വാത്മക ശക്തികളെ) അർച്ചിക്കുകയും വേണം. ഗുരുവിന് ഉത്തമ വസ്ത്രം, സ്വർണം മുതലായവ ഉൾപ്പെട്ട ദക്ഷിണ നൽകണം।

Verse 33

यागोपयोगिद्रव्याद्यमाचार्याय नरोर्पयेत् आचार्यदक्षिणार्धन्तु ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां ददेत्

യാഗത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച ദ്രവ്യാദികളും മറ്റു ആവശ്യസാമഗ്രികളും യജമാനൻ കർമാചാര്യനു സമർപ്പിക്കണം. എന്നാൽ ആചാര്യദക്ഷിണയുടെ പകുതി ഋത്വിജ് പുരോഹിതർക്കു യാഗദക്ഷിണയായി നൽകണം.

Verse 34

अन्येभ्यो दक्षिणां दद्याद्भोजयेद् ब्राह्मणांस्ततः अवारितान् फलान् दद्याद्यजमानाय वै गुरुः

മറ്റുള്ളവർക്കും യഥോചിതമായി ദക്ഷിണ നൽകുകയും തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കുകയും വേണം. ഗുരു യജമാനന് തടയപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച ഫലങ്ങൾ, അഥവാ അവനു ലഭിക്കേണ്ട പ്രാപ്യം, നൽകണം.

Verse 35

विष्णुं नयेत् प्रतिष्ठाता चात्मना सकलं कुलं य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यच्च ते परमं गुह्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यात्रावर्षादिकं कृत्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अवारितफलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रतिष्ठाकृदिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः सर्वेषामेव देवानामेष साधारणो विधिः मूलमन्त्राः पृथक्तेषां शेषं कार्यं समानकं

പ്രതിഷ്ഠാകർത്താവ് ദേവതയെ വിഷ്ണുരൂപമായി നയിക്കണം; ആ പ്രവർത്തിയാൽ അവൻ തന്റെ മുഖേന തന്റെ സമസ്ത കുലത്തെയും ശുദ്ധീകരിച്ച് ഉയർത്തുന്നു. എല്ലാ ദേവതകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠയിൽ ഇത് പൊതുവായ വിധിയാണ്—മൂലമന്ത്രങ്ങൾ വേറേവേറെ, ശേഷിക്കുന്ന കർമങ്ങൾ ഒരേ രീതിയിൽ നടത്തപ്പെടുന്നു.