Adhyaya 58

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कलशाधिवासो नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ अष्टपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः स्नानादिविधिः भगवानुवाच ऐशान्यां जनयेत् कुण्डं गुरुर्वह्निञ्च वैष्णवं गायत्र्यष्टशतं हुत्वा सम्पातविधिना घटान्

ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ ആദിമഹാപുരാണത്തിലെ “കലശാധിവാസം” എന്ന ഏഴമ്പത്തിയേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി അമ്പത്തെട്ടാം അധ്യായം—“സ്നാനാദി വിധി” ആരംഭിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈശാന ദിക്കിൽ ഗുരു കുണ്ഡം നിർമ്മിച്ച് വൈഷ്ണവ അഗ്നി പ്രജ്വലിപ്പിക്കണം; ഗായത്രിമന്ത്രത്തോടെ എട്ടുനൂറ് ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച് ‘സമ്പാത’ വിധിപ്രകാരം ഘടങ്ങളെ സംസ്കരിക്കണം।

Verse 2

प्रोक्षयेत् कारुशालायां शिल्पिभिर्मूर्तिपैर् व्रजेत् तूर्यशब्दैः कौतुकञ्च बन्धयेद्दक्षिणे करे

കാരുശാലയിൽ (ശില്പികളുടെ ശാലയിൽ) പ്രോക്ഷണം നടത്തണം; ശില്പികളും മൂർത്തിനിർമ്മാതാക്കളും കൂടെ പോകണം; വാദ്യനാദങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ വലതുകൈയിൽ കൗതുകം (രക്ഷാസൂത്രം) കെട്ടണം।

Verse 3

विष्णवे शिपिविष्टेति ऊर्णासूत्रेण सर्षपैः पट्टवस्त्रेण कर्तव्यं देशिकस्यापि कौतुकं

“വിഷ്ണവേ ശിപിവിഷ്ടേ” എന്ന മന്ത്രം ജപിച്ച്, ഊൺനൂൽ, കടുകുവിത്തുകൾ, കൂടാതെ പട്ടവസ്ത്രം (പട്ടോ വസ്ത്രപ്പട്ടി) ഉപയോഗിച്ച് കൗതുകം (രക്ഷാസൂത്രം) ഒരുക്കണം; ദേശികൻ (ആചാര്യൻ)ക്കും അതുപോലെ കൗതുകം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം।

Verse 4

मण्डपे प्रतिमां स्थाप्य सवस्त्रां पूजितान् स्तुवन् नमस्तेर्च्ये सुरेशानि प्रणीते विश्वकर्मणा

മണ്ഡപത്തിൽ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച്, വസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് പൂജയും സ്തുതിയും ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറയണം—“നമസ്കാരം, ആരാധ്യ ദേവീ, ദേവേശ്വരീ! വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച നിനക്കു നമഃ।”

Verse 5

प्रभाविताशेषजगद्धात्रि तुभ्यं नमो नमः त्वयि सम्पूजयामीशे नारायणमनामयं

സകല ജഗത്തെയും ധരിക്കുന്നവളേ, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും പ്രചോദിപ്പിച്ചവളേ! നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ഹേ ഈശ്വരാ! നിനക്കുള്ളിൽ തന്നേ ഞാൻ നിർആമയനും നിർദോഷനുമായ നാരായണനെ യഥാവിധി പൂജിക്കുന്നു.

Verse 6

रहिता शिल्पिदोषैस्त्वमृद्धियुक्ता सदा भव एवं विज्ञाप्य प्रतिमां नयेत्तां स्नानमण्डपं

“നീ ശില്പദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തയായിരിക്കട്ടെ; എപ്പോഴും സമൃദ്ധിയോടെ യുക്തയായിരിക്കട്ടെ”—എന്ന് വിജ്ഞാപിച്ച് ആ പ്രതിമയെ സ്നാനമണ്ഡപത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം.

Verse 7

शिल्पिनन्तोषयेद्द्रव्यैर् गुरवे गां प्रदापयेत् चित्रं देवेति मन्त्रेण नेत्रे चोन्मीलयेत्ततः

ശില്പിയെ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ സന്തോഷിപ്പിക്കണം; ഗുരുവിന് ഒരു പശുവിനെ ദാനം നൽകണം. തുടർന്ന് “ചിത്രം ദേവ” എന്ന മന്ത്രത്തോടെ ദേവപ്രതിമയുടെ നേത്രോന്മീലനം നടത്തണം.

Verse 8

मण्डले इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निर्ज्योतीति दृष्टिञ्च दद्याद्वै भद्रपीठके ततः शुक्लानि पुष्पाणि घृतं सिद्धार्थकं तथा

“മണ്ഡലേ” എന്നത് ചിഹ്നിത പുസ്‌തകപാഠം. ഭദ്രപീഠത്തിൽ “അഗ്നിർജ്യോതിഃ” മന്ത്രംകൊണ്ട് ദൃഷ്ടി (ദർശന-ന്യാസ/ഭാവന) നൽകണം; തുടർന്ന് വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങൾ, നെയ്യ്, കൂടാതെ സിദ്ധാർത്ഥകം (വെളുത്ത കടുക്) അർപ്പിക്കണം.

Verse 9

दूर्वां कुशाग्रं देवस्य दद्याच्छिरसि देशिकः मधुवातेति मन्त्रेण नेत्रे चाभ्यञ्जयेद्गुरुः

ദേശികാചാര്യൻ ദേവമൂർത്തിയുടെ ശിരസ്സിൽ ദൂർവയും കുശാഗ്രവും വെക്കണം; “മധു-വാതാ…” മന്ത്രം ജപിച്ച് ഗുരു നേത്രങ്ങളിലും അഭ്യഞ്ജനം ചെയ്യണം।

Verse 10

हिरण्यगर्भमन्त्रेण इमं मेति च कीर्तयेत् घृतेनाभ्यञ्जयेत् पश्चात् पठन् घृतवतीं पुनः

ഹിരണ്യഗർഭ മന്ത്രം ജപിച്ച് “ഇമം മേ” എന്നും ഉച്ചരിക്കണം; തുടർന്ന് നെയ്യാൽ അഭ്യഞ്ജനം ചെയ്ത്, പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ വീണ്ടും “ഘൃതവതീ” ഋക് ജപിക്കണം।

Verse 11

मसूरपिष्टे नोद्वर्त्य अतो देवेति कीर्तयन् क्षालयेदुष्णतोयेन सप्त ते ऽग्रेति देशिकः

മസൂർ പിഷ്ടം കൊണ്ട് ഉദ്വർത്തനം ചെയ്ത് “അതോ ദേവേ…” എന്ന് ജപിക്കണം; തുടർന്ന് ദേശികൻ “സപ്ത തേ’ഗ്രേ…” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ഉഷ്ണജലത്തിൽ കഴുകണം।

Verse 12

द्रुपदादिवेत्यनुलिम्पेदापो हि ष्ठेति सेचयेत् नदीजैस्तीर्थजैः स्नानं पावमानीति रत्नजैः

“ദ്രുപദാദിവ…” മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്ത് ലേപനം ചെയ്യണം; “ആപോ ഹി ഷ്ഠാ…” എന്നു ജപിച്ച് ജലസേചനം നടത്തണം। നദി-തീർത്ഥജലങ്ങളിൽ സ്നാനം; രത്നങ്ങളാൽ ശുദ്ധി “പാവമാനീ” സ്തുതിയാൽ ചെയ്യണം।

Verse 13

समुद्रं गच्छ चन्दनैस्तीर्थमृत्कलशेन च शन्नो देवीः स्नापयेच्च गायत्र्याप्युष्णवारिणा

ചന്ദനവും തീർത്ഥമണ്ണ് നിറച്ച കലശവും സഹിതം സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകണം. “ശം നോ ദേവീഃ” മന്ത്രം ജപിച്ച് സ്നാനം നടത്തണം; അതുപോലെ ഗായത്രി ജപിച്ച് ഉഷ്ണജലത്താലും സ്നാനം നടത്തണം।

Verse 14

पञ्चमृद्धिर्हिरण्येति स्नापयेत्परमेश्वरं सिकताद्भिरिर्मं मेति वल्मीकोदघटेन च

“പഞ്ചമൃദ്ധിഃ” എന്നും “ഹിരണ്യേതി” എന്നും മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് പരമേശ്വരനെ സ്നാനിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് മണലാൽ “ഇർമം മേ” ജപിച്ചുകൊണ്ട്, വൽമീകത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ഘടത്തിൽ കൊണ്ടുവന്ന ജലത്താലും അഭിഷേകം നടത്തണം.

Verse 15

तद्विष्णोरिति ओषध्यद्भिर्या ओषधीति मन्त्रतः यज्ञायज्ञेति काषायैः पञ्चभिर्गव्यकैस्ततः

“തദ് വിഷ്ണോഃ” മന്ത്രം ജപിച്ച് ഔഷധിദ്രവ്യങ്ങളാൽ കർമ്മം നടത്തണം. “യാ ഔഷധീഃ” മന്ത്രവിധിപ്രകാരം, കൂടാതെ “യജ്ഞായയജ്ഞേതി” മന്ത്രത്താൽ; തുടർന്ന് കഷായങ്ങളും ഗോമാതാവിന്റെ പഞ്ചഗവ്യവും ഉപയോഗിച്ച് തുടർക്രിയ നടത്തണം.

Verse 16

पयः पृथिव्यां मन्त्रेण याः फलिनी फलाम्बुभिः विश्वतश् चक्षुः सौम्येन पूर्वेण कलसेन च

മന്ത്രത്തോടുകൂടെ ഭൂമിയിൽ പാൽ അർപ്പിക്കുകയോ പ്രോക്ഷിക്കുകയോ വേണം. “യാഃ ഫലിനീ” മന്ത്രം ചൊല്ലി ഫലമിശ്രിത ജലത്താൽ ഫലദായക ശക്തികളെ ആവാഹിക്കണം. “വിശ്വതശ്ചക്ഷുഃ” മന്ത്രം ചൊല്ലി സർവദർശി നേത്രം സ്ഥാപിച്ച്, സൗമ്യമായ കിഴക്കൻ കലശം കൊണ്ടും ഈ കർമ്മം നടത്തണം.

Verse 17

सोमं राजानमित्येवं विष्णो रराटं दक्षतः हंसः शुचिः पश्चिमेन कुर्यादुद्वर्तनं हरेः

“സോമം രാജാനം…” മന്ത്രം ജപിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ നെറ്റി മർദ്ദിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം. വലതുവശത്ത് “ഹംസഃ”, ഇടതുവശത്ത് “ശുചിഃ” മന്ത്രത്തോടുകൂടെ, പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് നിന്ന് ഹരിയുടെ ഉദ്വർത്തനം (ഉണങ്ങിയ പൊടി-ഘർഷണ ശുദ്ധി) നടത്തണം.

Verse 18

मूर्धानन्दिवमन्त्रेण धात्रीं मांसीं च के ददेत् मानस्तोकेति मन्त्रेण गन्धद्वारेति गन्धकैः

“മൂർധാനം ദിവം…” മന്ത്രം ചൊല്ലി ധാത്രി (ആമലകി)യും മാംസിയും അർപ്പിക്കണം. “മാ നഃ സ്തോകേ…” മന്ത്രത്തോടെയും, “ഗന്ധദ്വാരേ…” എന്ന വൈദിക സൂക്തത്തോടെയും, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 19

मयूरपिच्छेनोद्वर्त्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गायत्र्या गन्धवारिणा इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः धात्रीमांस्युदकेन चेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इदमापेति च घटैर् एताशीतिपदस्थितैः एह्येहि भगवन् विष्णो लोकानुग्राहकारक

‘മയൂർപിച്ഛംകൊണ്ട് ദേഹത്തിൽ ഉദ്ദ്വർത്തനം ചെയ്യുക’—എന്നൊരു പാഠം; ‘ഗായത്രി ജപിച്ച് സുഗന്ധജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുക’—എന്ന് മൂന്ന് പാഠങ്ങൾ; ‘ധാത്രി (ആമളകി)യും മാംസി (ജടാമാംസി)യും കലർത്തിയ ജലത്തിൽ’—എന്നൊരു പാഠം. തുടർന്ന് എൺപത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച കലശങ്ങളോടെ ‘ഇദം ആപഃ…’ ജപിച്ച്—‘എഹി എഹി, ഭഗവൻ വിഷ്ണോ, ലോകാനുഗ്രഹകാരക’ എന്ന് ആവാഹനം ചെയ്യണം.

Verse 20

यज्ञभागं गृहाणेमं वासुदेव नमोस्तु ते अनेनावाह्य देवेशं कुर्यात् कौतुकमोचनं

‘വാസുദേവാ, യാഗത്തിന്റെ ഈ ഭാഗം സ്വീകരിക്കണമേ; നിനക്കു നമസ്കാരം.’ ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് ദേവേശനെ ആവാഹനം ചെയ്ത് കൗതുക (രക്ഷാസൂത്രം) മോചനം നടത്തണം.

Verse 21

मुञ्चामि त्वेति सूक्तेन देशिकस्यापि मोचयेत् हिरण्मयेन पाद्यं दद्यादतो देवेति चार्घ्यकं

‘മുഞ്ചാമി ത്വാ…’ എന്ന സൂക്തംകൊണ്ട് ദേശികൻ (ആചാര്യൻ)ക്കും മോചനം വരുത്തണം. സ്വർണ്ണപാത്രത്തിൽ പാദ്യം അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ‘അതോ ദേവ…’ മന്ത്രംകൊണ്ട് അർഘ്യം നിവേദിക്കണം.

Verse 22

मधुवाता मधुपर्कं मयि गृह्णामि चाचमेत् अक्षन्नमीमदन्तेति किरेद्दर्वाक्षतं बुधः

‘മധുവാതാ…’ ജപിച്ച് മധുപർകം സ്വീകരിച്ച് പിന്നീട് ആചമനം ചെയ്യണം. ‘അക്ഷന്നമീമദന്തേതി’ എന്നു പറഞ്ഞ് ബുദ്ധിമാൻ ദർവിയാൽ അക്ഷതം (അഖണ്ഡ അരി) ചിതറിക്കണം.

Verse 23

काण्डान्निर्मञ्छनं कुर्याद्गन्धं गन्धवतीति च उन्नयामीति माल्यञ्च इदं विष्णुः पवित्रकं

കാണ്ഡങ്ങളിൽ നിന്ന് നാരുകൾ പിരിച്ചെടുത്ത് പവിത്രകം (ശുദ്ധിഹാരം/സൂത്രം) ഒരുക്കണം. ഗന്ധം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ ‘ഗന്ധവതീ’ എന്നു പറയണം; മാല ഉയർത്തി സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ ‘ഉന്നയാമി’ എന്നു പറയണം. ഇതാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ പവിത്രകവിധി.

Verse 24

वृहस्पते वस्त्रयुग्मं वेदाहमित्युत्तरीयकं महाव्रतेन सकलीपुष्पं चौषधयः क्षिपेत्

ബൃഹസ്പതിക്കായി ‘വേദാഹം’ മന്ത്രം ചൊല്ലി വസ്ത്രയുഗ്മം അർപ്പിക്കണം; ‘മഹാവ്രതേന’ മന്ത്രത്തോടെ ഉത്തരീയവസ്ത്രം സമർപ്പിക്കണം; അതുപോലെ ‘സകലീ’ പുഷ്പവും ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളും അർപ്പിക്കണം।

Verse 25

धूपं दद्याद्धूरसीति विभ्राट्सूक्तेन चाञ्जनं युञ्जन्तीति च तिलकं दीर्घायुष्ट्वेति माल्यकं

‘ധൂരസി’ മന്ത്രത്തോടെ ധൂപം അർപ്പിക്കണം; വിഭ്രാട്-സൂക്തത്തോടെ അഞ്ജനം (കണ്ണെഴുത്ത്) സമർപ്പിക്കണം; ‘യുഞ്ജന്തീ’ മന്ത്രത്തോടെ തിലകം ഇടണം; ‘ദീർഘായുഷ്ട്വേ’ മന്ത്രത്തോടെ മാല്യം അർപ്പിക്കണം।

Verse 26

इन्द्रच्छत्रेति छत्रन्तु आदर्शन्तु विराजतः चामरन्तु विकर्णेन भूषां रथन्तरेण च

കുടയെ ‘ഇന്ദ്രച്ഛത്രം’ എന്നു നിർദ്ദേശിക്കണം; ദർപ്പണം ‘വിരാജതഃ’ മന്ത്രത്തോടെ; ചാമരം ‘വികർണേന’ മന്ത്രത്തോടെ; അലങ്കാരഭൂഷണങ്ങൾ ‘രഥന്തരേണ’ മന്ത്രത്തോടെ അർപ്പിക്കണം।

Verse 27

व्यजनं वायुदैवत्यैर् मुञ्चामि त्वेति पुष्पकं वेदाद्यैः संस्तुतिं कुर्याद्धरेः पुरुषसूक्ततः

വായുദേവതകൾ അധിഷ്ഠിതമായ വ്യജനം (പങ്ക) അർപ്പിക്കുമ്പോൾ ‘മുഞ്ചാമി ത്വേ’—“നിനക്കായി ഞാൻ ഇത് വീശുന്നു/വിടുന്നു”—എന്ന് പറയണം; തുടർന്ന് പുഷ്പങ്ങളോടെ പുരുഷസൂക്തം മുതലായ വൈദിക സൂക്തങ്ങളാൽ ഹരിയെ സ്തുതിക്കണം।

Verse 28

सर्वमेतत्समं कुर्यात् पिण्डिकादौ हरादिके देवस्योत्थानसमये सौपर्णं सूक्तमुच्चरेत्

പിണ്ഡിക തുടങ്ങിയവയുടെ കാര്യത്തിലും ഹരൻ (ശിവൻ) മുതലായ മറ്റ് ദേവന്മാരുടെയും കാര്യത്തിലും ഇതെല്ലാം അതേവിധം നടത്തണം. ദേവന്റെ ഉത്ഥാന/ജാഗരണ സമയത്ത് സൗപർണ സൂക്തം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 29

उत्तिष्ठेति समुत्थाप्य शय्याया मण्डपे नयेत् शाकुनेनैव सूक्तेन देवं ब्रह्मरथादिना

“ഉത്തിഷ്ഠ” എന്നു പറഞ്ഞു ദേവനെ ഉണർത്തി ശയ്യയിൽ നിന്ന് മണ്ഡപത്തിലേക്ക് നയിക്കണം; ശാകുനസൂക്തം മാത്രം ജപിച്ച് ബ്രഹ്മരഥാദികളാൽ ദേവയാത്ര നടത്തണം।

Verse 30

अतो देवेति सूक्तेन प्रातिमां पिण्डिकां तथा श्रीसूक्तेन च शय्यायां विष्णोस्तु शकलीकृतिः

“അതോ ദേവ…” സൂക്തം കൊണ്ടു പ്രതിമയും പിണ്ഡികയും (ആധാരപിണ്ഡം) നിർമ്മിക്കണം; ശ്രീസൂക്തം കൊണ്ടു ശയ്യയിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ശകലീകൃതി/സംയോജിത വിന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 31

तत्त्वायामीति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः मृगराजं वृषं नागं व्यजनं कलशं तथा वैजयन्तीं तथा भेरीं दीपमित्यष्टमङ्गलं

‘തത്ത്വായാമിതി…’—ഇത് ചിഹ്നിതമായ കൈയെഴുത്തുപാഠം. അഷ്ടമംഗലങ്ങൾ: മൃഗരാജൻ (സിംഹം), വൃഷം, നാഗം, വ്യജനം (ചാമരം), കലശം, വൈജയന്തി, ഭേരി, ദീപം।

Verse 32

दर्शयेदश्वसूक्तेन पाददेशे त्रिपादिति उखां पिधानकं पात्रमम्बिकां दर्विकां ददेत्

അശ്വസൂക്തം കൊണ്ട് (വിധി) ദർശിപ്പിക്കണം; പാദദേശത്ത് ത്രിപാദം (മൂന്നു കാലുള്ള അധിഷ്ഠാനം) സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ഉഖാ, അതിന്റെ പിധാനകം (മൂടി), പാത്രം, അംബിക, ദർവി എന്നിവ നൽകണം।

Verse 33

मुषलोलूखलं दद्याच्छिलां सम्मार्जनीं तथा तथा भोजनभाण्डानि गृहोपकारणानि च

മുഷലം, ഉലൂഖലം (ഉരൽ), ശില (അരയ്ക്കുന്ന കല്ല്) കൂടാതെ സമ്മാർജനി (ചൂൽ) നൽകണം; അതുപോലെ ഭക്ഷണപാത്രങ്ങളും മറ്റു ഗൃഹോപകരണങ്ങളും കൂടി പ്രദാനം ചെയ്യണം।

Verse 34

शिरोदेशे च निद्राख्यं वस्त्ररत्नयुतं घटं खण्डखाद्यैः पूरयित्वा स्नपनस्य विधिः स्मृतः

ശിരോഭാഗത്ത് ‘നിദ്രാ’ എന്ന പേരിലുള്ള, വസ്ത്രവും രത്നങ്ങളും അലങ്കരിച്ച ഘടം സ്ഥാപിക്കണം. അതിൽ ഖണ്ഡമധുരഭക്ഷ്യഖണ്ഡങ്ങൾ നിറച്ച്, ഇതാണ് സ്നപന (ആചാരസ്നാനം) വിധി എന്നു സ്മൃതമാണ്.