Adhyaya 56

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पिण्डिकालक्षणं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः दिक्पालयागकथनं भगवानुवाच प्रतिष्ठापञ्चकं वक्ष्ये प्रतिमात्मा तु पूरुषः प्रकृतिः पिण्डिका लक्ष्मीः प्रतिष्ठा योगकस्तयोः

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ “പിണ്ഡികാ-ലക്ഷണം” എന്ന പഞ്ചപഞ്ചാശത്തമ അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി “ദിക്‌പാല-യാഗകഥനം” എന്ന ഷട്പഞ്ചാശത്തമ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാൻ പ്രതിഷ്ഠാ-പഞ്ചകം വിശദീകരിക്കും. പ്രതിമയുടെ അന്തരാത്മാവ് പുരുഷൻ; പിണ്ഡിക പ്രകൃതി; ലക്ഷ്മി പ്രതിഷ്ഠ; ഇവ രണ്ടിന്റെയും സംയോഗം ‘യോഗക’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 2

इच्छाफलार्थिभिस्तस्मात्प्रतिष्ठा क्रियते नरैः गर्भसूत्रं तु निःसार्य प्रासादस्याग्रतो गुरुः

അതിനാൽ ഇഷ്ടഫലസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പ്രതിഷ്ഠാക്രിയ നടത്തുന്നു. ഗർഭസൂത്രം പുറത്തെടുത്ത് ആചാര്യൻ അത് പ്രാസാദത്തിന്റെ (ക്ഷേത്രത്തിന്റെ) മുൻഭാഗത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു.

Verse 3

अष्टषोडशविंशान्तं मण्डपञ्चाधमादिकम् स्नानं कलशार्थञ्च यागद्रव्यार्थमर्धतः

എട്ട്, പതിനാറ്, ഇരുപത് വരെ (അളവുകൾ) അനുസരിച്ച് മണ്ഡപവും അധമാദി മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന പഞ്ചവിധ വിഭാഗവും; അതുപോലെ സ്നാനവിധി, കലശത്തിന്റെ പ്രയോജനം, കൂടാതെ സംക്ഷേപമായി യാഗദ്രവ്യങ്ങളുടെ ആവശ്യകതയും (ഇവിടെ ഉപദേശിക്കുന്നു)।

Verse 4

त्रिभागेणार्धभागेन वेदिं कुर्यात्तु शोभनाम् प्रतिमाद्रव्यमुच्यते इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भसूत्रन्तु निर्मायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कलशैर् घटिकाभिश् च वितानाद्यैश् च भूषयेत्

ഒരു മൂന്നിലൊന്ന് ഭാഗവും അർദ്ധഭാഗവും (നിർദ്ദിഷ്ട) അളവായി എടുത്ത് വേദി മനോഹരമായി നിർമ്മിക്കണം. തുടർന്ന് കലശങ്ങൾ, ഘടികകൾ, വിതാനങ്ങൾ മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ അതിനെ ഭൂഷിക്കണം.

Verse 5

पञ्चगव्येन सम्प्रोक्ष्य सर्वद्रव्याणि धारयेत् अलङ्कृतो गुरुर्विष्णुं ध्यात्वात्मानं प्रपूजयेत्

പഞ്ചഗവ്യംകൊണ്ട് എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങളും പ്രോക്ഷിച്ച് (ശുദ്ധീകരിച്ച്) സമസ്ത സാമഗ്രികളും ഒരുക്കി വയ്ക്കണം. തുടർന്ന് അലങ്കൃതനായ ഗുരു വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ച് തന്റെ ആത്മസ്വരൂപത്തെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 6

अङ्गुलीयप्रभृतिभिर्मूर्तिपान् वलयादिभिः कुण्डे कुण्डे स्थापयेच्च मूर्तिपांस्तत्र पारगान्

മോതിരം മുതലായ ചിഹ്നങ്ങളും വളയം തുടങ്ങിയ ആഭരണങ്ങളും സഹിതം, ഓരോ കുണ്ടിലും വിധിയിൽ പാരംഗതരായ മൂർത്തിപർ (അഥവാ നിപുണ ഋത്വിജർ) സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 7

चतुष्कोणे चार्धकोणे वर्तुले पद्मसन्निभे पूर्वादौ तोरणार्थन्तु पिप्पलोडुम्बरौ वटं

ചതുരാകൃതിയിലും അർധചതുരാകൃതിയിലും പദ്മസദൃശ വൃത്താകൃതിയിലും, തോരണത്തിനായി കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ പിപ്പല, ഉദുംബര, വട (ആൽ) വൃക്ഷങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 8

प्लक्षं सुशोभनं पूर्वं सुभद्रन्दक्षतोरणं सुकर्म च सुहोत्रञ्च आप्ये सौम्ये समुच्छ्रयम्

കിഴക്കുവശത്തിന് പ്ലക്ഷം അത്യന്തം ശുഭം. തെക്കൻ തോരണത്തിന് സുഭദ്രം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അതുപോലെ സുകർമവും സുഹോത്രവും വിധേയമാണ്; പടിഞ്ഞാറും വടക്കും സമുച്ച്രയം (ഉയർന്ന ഘടനം) ചെയ്യാൻ ആപ്യവും സൗമ്യവും ഉപയോഗിക്കണം।

Verse 9

पञ्चहस्तं तु संस्थाप्य स्योनापृथ्वीति पूजयेत् तोरणस्तम्भमूले तु कलशान्मङ्गलाङ्कुरान्

അഞ്ച് ഹസ്തപ്രമാണത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ‘സ്യോനാ പൃഥ്വീ’ മന്ത്രത്തോടെ പൂജിക്കണം. തോരണസ്തംഭങ്ങളുടെ അടിത്തറയിൽ മംഗളാങ്കുരങ്ങളോടുകൂടിയ കലശങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 10

प्रदद्यादुपरिष्टाच्च कुर्याच्चक्रं सुदर्शनं पञ्चहस्तप्रमाणन्तु ध्वजं कुर्याद्द्विचक्षणः

മുകളിലായി അത് സ്ഥാപിച്ച് സുദർശനചക്രം നിർമ്മിക്കണം. ധ്വജം അഞ്ചു ഹസ്തപ്രമാണമുള്ളതാകണം; നിപുണ ശിൽപി അത് ദ്വിചക്ഷണ (രണ്ട് കണ്ണുപോലുള്ള അടയാളം/രന്ധ്രം) സഹിതം നിർമ്മിക്കണം।

Verse 11

वैपुल्यं चास्य कुर्वीत षोडशाङ्गुलसन्मितं सप्तहस्तोच्छ्रितं वास्य कुर्यात् कुण्डं सुरोत्तम

ഹേ ദേവോത്തമാ, ഇതിന്റെ വീതി പതിനാറ് അങ്കുല അളവായി ചെയ്യണം; കൂടാതെ ഇതിന് ഏഴ് ഹസ്ത ഉയരമുള്ള അഗ്നികുണ്ഡം നിർമ്മിക്കണം।

Verse 12

अरुणोग्निनिभश् चैव कृष्णः शुक्लोथ पीतकः रक्तवर्णस् तथा श्वेतः श्वेतवर्णादिकक्रमात्

അവൻ അരുണൻ—അഗ്നിസദൃശമായ ദീപ്തിയോടെ—ആകുന്നു; കൂടാതെ കൃഷ്ണൻ, ശ്വേതൻ, പിന്നെ പീതൻ; അതുപോലെ രക്തവർണ്ണനും ശ്വേതനും—ഇങ്ങനെ ശ്വേതവർണ്ണാദി ക്രമത്തിൽ।

Verse 13

कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोथ वामनः शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः

‘കുമുദ’, ‘കുമുദാക്ഷ’ (പദ്മനേത്രൻ), ‘പുണ്ഡരീക’ (ശ്വേതപദ്മസദൃശൻ) എന്നും ‘വാമന’; ‘ശങ്കുകർണ’ (ശംഖകർണൻ), ‘സർവനേത്ര’ (സർവദർശി), ‘സുമുഖ’ (മംഗളമുഖൻ) എന്നും ‘സുപ്രതിഷ്ഠിത’ (ദൃഢമായി സ്ഥാപിതൻ)।

Verse 14

पूज्या कोटिगुणैर् युक्ताः पूर्वाद्या ध्वजदेवताः जलाढकसुपूरास्तु पक्वविम्बोपमा घटाः

കിഴക്ക് മുതലായ ധ്വജദേവതകൾ കോടി ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തരായതിനാൽ പൂജ്യരാണ്. കൂടാതെ ഘടങ്ങൾ ആഢക അളവിൽ ജലത്തോടെ പൂർണ്ണമായി നിറച്ച്, പക്വ ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ വൃത്തവും പൂർണ്ണവുമായിരിക്കണം।

Verse 15

समाहित इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्वेतवर्नक्रमात् ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णवर्णः क्रमाद्ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टाविंशाधिकशतं कालमण्डनवर्जिताः सहिरण्या वस्त्रकण्ठाः सोदकास्तोरणाद्वहिः

‘സമാഹിത’—എന്നാണ് ങ-ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപി-പാഠം. ‘ധ്വജങ്ങൾ ശ്വേതവർണ്ണക്രമത്തിൽ’—എന്നും ങ-ചിഹ്നിത പാഠം; ‘ക്രമമായി ധ്വജങ്ങൾ കൃഷ്ണവർണ്ണം’—എന്നും ങ-ചിഹ്നിത പാഠം. (അവ) നൂറ്റി ഇരുപത്തെട്ട്, കാളമണ്ഡനവര്ജിതം; ഹിരണ്യയുക്തം, വസ്ത്രകണ്ഠബന്ധമുള്ളത്, ജലസഹിതം; തോരണത്തിന്റെ പുറത്തു സ്ഥാപിതം।

Verse 16

घटाः स्थाप्याश् च पूर्वादौ वेदिकायाश् च कोणगान् चतुरः स्थापयेत् कुम्भानाजिघ्रेति च मन्त्रतः

കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഘടങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച്, വേദികയുടെ നാല് കോണുകളിലും നാല് കുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; വിധിപ്രകാരം ‘ആജിഘ്രേതി’ മന്ത്രം ജപിച്ച് ഘ്രാണ/വായനകർമ്മം നടത്തണം.

Verse 17

कुम्भेष्वावाह्य शक्रादीन् पूर्वादौ पूजयेत् क्रमात् इन्द्रागच्छ देवराज वज्रहस्त गजस्थित

കുംഭങ്ങളിൽ ശക്രാദി ദേവതകളെ ആവാഹനം ചെയ്ത്, കിഴക്കിൽ നിന്ന് ക്രമമായി പൂജിക്കണം. (ആവാഹനം:) “ഇന്ദ്രാ, വരിക—ദേവരാജാ, വജ്രഹസ്താ, ഗജസ്ഥിതാ!”

Verse 18

पूर्वद्वारञ्च मे रक्ष देवैः सह नमोस्तु ते त्रातारमिन्द्रमन्त्रेण अर्चयित्वा यजेद् बुधः

“ദേവന്മാരോടുകൂടെ എന്റെ കിഴക്കൻ വാതിൽ കാത്തുകൊള്ളുക; നിനക്കു നമസ്കാരം.” ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രമന്ത്രംകൊണ്ട് രക്ഷകനായ ഇന്ദ്രനെ അർച്ചിച്ച് ജ്ഞാനി തുടർന്ന് യജന/കർമ്മം നടത്തണം.

Verse 19

आगच्छाग्रे शक्तियुत च्छागस्थ बलसंयुत रक्षाग्नेयीं दिशं देवैः पूजां गृह नमोस्तु ते

“മുന്നോട്ട് വരിക—ശക്തിയുക്തനായി, ആടിന്മേൽ ആസീനനായി, ബലസമ്പന്നനായി. ദേവന്മാരോടുകൂടെ ആഗ്നേയ ദിശയെ കാത്തുകൊള്ളുക; ഈ പൂജ സ്വീകരിക്കൂ; നിനക്കു നമസ്കാരം.”

Verse 20

अग्निमूर्धेतिमन्त्रेण यजेद्वा आग्नेय नमः महिषस्थ यमागच्छ दण्डहस्त महाबल

‘അഗ്നിമൂರ್ಧാ…’ എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രംകൊണ്ട് യജിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ ‘ആഗ്നേയ നമഃ’ എന്നു നമസ്കരിച്ചു പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് (ആവാഹനം:) “മഹിഷസ്ഥ യമാ, വരിക; ദണ്ഡഹസ്താ, മഹാബലാ!”

Verse 21

रक्ष त्वं दक्षिणद्वारं वैवस्वत नमोस्तु ते वैवस्वतं सङ्गमनमित्यनेन यजेद्यमं

ഹേ വൈവസ്വത (യമ)! നീ ദക്ഷിണദ്വാരം സംരക്ഷിക്ക; നിനക്കു നമസ്കാരം. ‘വൈവസ്വതം സംഗമനം’ എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് യമനെ പൂജിക്കണം.

Verse 22

नैरृतागच्छ खड्गाढ्य बलवाहनसंयुत इदमर्घ्यमिदं पाद्यं रक्ष त्वं नैरृतीं दिशं

ഹേ നൈഋത ദിക്പാലാ! ഖഡ്ഗധാരിയും ബലവാഹനസഹിതനുമായി വരിക. ഇതാ അർഘ്യം, ഇതാ പാദ്യം; നീ നൈഋതി (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയെ സംരക്ഷിക്ക.

Verse 23

एष ते नैरृते मन्त्रेण यजेदर्घ्यादिभिर् नरः मकरारूढ वरुण पाशहस्त महाबल

ഈ നൈഋത-ദിശാമന്ത്രംകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ അർഘ്യാദികൾ അർപ്പിച്ച് പൂജിക്കണം— ‘മകരാരൂഢ വരുണ! പാശഹസ്ത! മഹാബല!’

Verse 24

आगच्छ पश्चिमं द्वारं रक्ष रक्ष नमोस्तु ते उरुं हि राजा वरुणं यजेदर्घ्यादिभिर्गुरुः

പടിഞ്ഞാറ് ദ്വാരത്തിലേക്ക് വരിക; സംരക്ഷിക്ക, സംരക്ഷിക്ക—നിനക്കു നമസ്കാരം. ഗുരുവിന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിൽ രാജാവ് (യജമാനൻ) അർഘ്യാദികളാൽ വരുണനെ പൂജിക്കണം.

Verse 25

आगच्छ वायो सबल ध्वजहस्त सवाहन वायव्यं रक्ष देवैस्त्वं समरुद्भिर् नमोस्तु ते

ഹേ വായു! ബലവാനായി, ധ്വജം കൈയിൽ പിടിച്ച്, വാഹനസഹിതനായി വരിക. ദേവന്മാരോടും മരുത്ഗണങ്ങളോടും കൂടി വായവ്യ (വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയെ സംരക്ഷിക്ക; നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 26

शक्तिहस्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निमूर्ध्वेति अर्घ्याद्यैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नरवाहनसंयुत इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वात इत्य् आदिभिश्चार्वेदोन्नमो वायवेपि वा आगच्छ सोम सबला गदाहस्त सवाहन

പാഠാന്തരപ്രകാരം ദേവനെ ‘ശക്തിഹസ്തൻ’ എന്നും ‘നരവാഹനസംയുതൻ’ എന്നും പറയുന്നു. ‘വാത…’ എന്ന മന്ത്രാരംഭത്തോടെ പൂജ ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ ‘ഓം നമോ വായവേ’ ജപിക്കണം. തുടർന്ന്—‘ഹേ സോമ, സബലനായി വരിക; ഗദാഹസ്തനായി, വാഹനസഹിതം വരിക’ എന്നു പറയണം.

Verse 27

रक्ष त्वमुत्तरद्वारं सकुवेर नमोस्तु ते सोमं राजानमिति वा यजेत्सोमाय वै नमः

‘ഉത്തരദ്വാരം രക്ഷിക്ക; കുബേരനോടുകൂടെ നിനക്കു നമസ്കാരം.’ അല്ലെങ്കിൽ അവിടെ ‘സോമം രാജാനം’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ പൂജ ചെയ്ത്—‘സോമായ വൈ നമഃ’ എന്നു പറയണം.

Verse 28

आगच्छेशान सबल शूलहस्त वृषस्थित यज्ञमण्डपस्यैशानीं दिशं रक्ष नमोस्तु ते

ഹേ ഈശാനാ, വരിക—സബലനായി, ശൂലഹസ്തനായി, വൃഷഭാരൂഢനായി. ഈ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിന്റെ ഈശാനീ (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിശയെ രക്ഷിക്ക; നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 29

ईशानमस्येति यजेदीशानाय नमोपि वा ब्रह्मन्नागच्छ हंसस्थ स्रुक्स्रुवव्यग्रहस्तक

‘ഈശാനമസ്യ…’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ പൂജ ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ ‘ഈശാനായ നമഃ’ എന്നും. തുടർന്ന്—‘ഹേ ബ്രഹ്മൻ, വരിക; ഹംസാരൂഢനായി, സ്രുക്ക്-സ്രുവ കൈകളിൽ ധരിച്ചു പ്രവർത്തനനിരതനായവനായി’ എന്നു പറയണം.

Verse 30

सलोकोर्ध्वां दिशं रक्ष यज्ञस्याज नमोस्तु ते हिरण्यगर्भेति यजेन्नमस्ते ब्रह्मणेपि वा

‘സ്വലോകത്തോടുകൂടെ ഊർദ്ധ്വദിശയെ രക്ഷിക്ക, ഹേ യജ്ഞസ്വാമീ; നിനക്കു നമസ്കാരം.’ ‘ഹിരണ്യഗർഭ’ മന്ത്രത്തോടെ പൂജ ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ ‘ഹേ ബ്രഹ്മൻ, നിനക്കു നമസ്കാരം’ എന്നും.

Verse 31

अनन्तागच्छ चक्राढ्य कूर्मस्थाहिगणेश्वर अधोदिशं रक्ष रक्ष अनन्तेश नमोस्तु ते नमोस्तु सर्पेति यजेदनन्ताय नमोपि वा

ഹേ അനന്താ, വരിക—ചക്രധരാ, കൂർമത്തിന്മേൽ അധിവസിക്കുന്ന നാഗഗണങ്ങളുടെ ഈശ്വരാ! അധോദിശ (നാദിർ) സംരക്ഷിക്ക, സംരക്ഷിക്ക. ഹേ അനന്തേശാ, നിനക്കു നമസ്കാരം, നമസ്കാരം. ‘നമഃ സർപ’ എന്ന മന്ത്രത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ ‘നമോऽനന്തായ’ എന്നതുകൊണ്ടോ പൂജിക്കണം।