Adhyaya 54

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये लिङ्गलक्षणं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोध्यायः अथ चतुःपञ्चाशत्तमोध्यायः लिङ्गमानादिकथनं भगवानुवाच वक्ष्याम्यन्यप्रकारेण लिङ्गमानादिकं शृणु वक्ष्ये लवणजं लिङ्गं घृतजं बुद्धिवर्धनम्

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ‘ലിംഗലക്ഷണം’ എന്ന അമ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി അമ്പത്തിനാലാം അധ്യായം—‘ലിംഗമാനാദികഥനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മറ്റൊരു രീതിയിൽ ലിംഗത്തിന്റെ മാനങ്ങൾ മുതലായവ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു, കേൾക്കുക. ലവണത്തിൽ നിന്നുള്ള ലിംഗവും, ഘൃതത്തിൽ നിന്നുള്ള ബുദ്ധിവർധക ലിംഗവും ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 2

भूतये वस्त्रलिङ्गन्तु लिङ्गन्तात्कालिकं विदुः पक्वापक्वं मृण्मयं स्यादपक्वात् पक्वजं वरं

സമൃദ്ധിക്കായി (ഭൂതി) വസ്ത്രലിംഗം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പണ്ഡിതർ കാലിക (ലേപം/മിശ്രദ്രവ്യം) കൊണ്ടുള്ള ലിംഗം വസ്ത്രലിംഗത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് അറിയുന്നു. മണ്ണിൽ നിന്നുള്ള ലിംഗം പക്വവും അപക്വവും ആയി ഇരുവിധം; അവയിൽ അപക്വത്തേക്കാൾ പക്വം ഉത്തമം.

Verse 3

ततो दारुमयं पुण्यं दारुजात् शैलजं वरं शैलाद्वरं तु मुक्ताजं ततो लौहं सुवर्णजं

അതിന് ശേഷം ദാരുമയ (മര) പ്രതിമ പുണ്യപ്രദം; മരത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം ശൈലജം (കല്ല്). കല്ലിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം മുക്താജം (മുത്ത്); തുടർന്ന് ലൗഹം (ഇരുമ്പ്), അതിലും ഉത്തമം സുവർണജം (സ്വർണം).

Verse 4

राजतं कीर्तितं ताम्रं पैत्तलं भुक्तिमुक्तिदं रङ्गजं रसलिङ्गञ्च भुक्तिमुक्तिप्रदं वरं

രാജതം (വെള്ളി) പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; താമ്രവും പൈത്തളവും (പിത്തളം) ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതായി പറയുന്നു. അതുപോലെ റങ്ഗജം (ടിൻ)യും രസലിംഗവും ഉത്തമം—ഭോഗമോക്ഷപ്രദം എന്നു സ്മൃതം.

Verse 5

रसजं रसलोहादिरत्नगर्भन्तु वर्धयेत् मानादि नेष्टं सिद्धादि स्थापितेथ स्वयम्भुवि

രസജം (പാരദജന്യം)—അഥവാ രസലോഹാദിയും രത്നഗർഭവും—സംവർധിപ്പിക്കണം. മാനം മുതലായ അളവുകൾ മാറ്റരുത്; സിദ്ധപ്രയോഗാദി സ്വയംഭൂ ലിംഗത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 6

वामे च स्वेच्छया तेषां पीठप्रासादकल्पना पूजयेत् सूर्यविम्बस्थं दर्पणे प्रतिविम्बितं

കൂടാതെ ഇടത്തുവശത്ത്, തനിക്കിഷ്ടമുള്ളവിധം, അവർക്കായി പീഠവും പ്രാസാദവും (ക്ഷേത്ര-രചന) ഒരുക്കണം. ദർപ്പണത്തിൽ പ്രതിബിംബിതമായ സൂര്യബിംബം—അഥവാ ദർപ്പണത്തിനുള്ളിൽ ദൃശ്യമാകുന്ന സൂര്യപ്രതിമ—പൂജിക്കണം.

Verse 7

पूज्ये हरस्तु सर्वत्र लिङ्गे पूर्णार्चनं भवेत् हस्तोत्तरविधं शैलं दारुजं तद्वदेव हि

ഹരൻ (ശിവൻ) പൂജ്യനായാൽ, എല്ലായിടത്തും ഓരോ ലിംഗത്തിനും പൂർണാർചന നടത്തണം. പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധി (ഹസ്തോത്തരവിധി) ശൈല (കല്ല്)യും ദാരുജ (മരം) രൂപങ്ങൾക്കും—നിശ്ചയമായും—അതേപോലെ തന്നെ ബാധകമാണ്.

Verse 8

प्रवक्ष्ये ऽहं प्रकारेणेति ग चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नजमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हस्ते तु विविधं शैलमिति ग चिह्नितपुस्तकपाठः चलमङ्गुलमानेन द्वारगर्भकरैः स्थितम् अङ्गुलाद् गृहलिङ्गं स्याद्यावत् पञ्चशाङ्गुलं

“ഞാൻ ക്രമം വിശദീകരിക്കും” എന്നൊരു ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപാഠം ഉണ്ട്; മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ “രത്നമയം”, മറ്റൊന്നിൽ “കയ്യിൽ വിവിധ ശിലകളാൽ” എന്നും കാണുന്നു. ചല അങ്കുലമാനം അനുസരിച്ച് ദ്വാര-ഗർഭത്തിന്റെ അളവുകൾ പ്രകാരം ഗൃഹലിംഗം ദ്വാരത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ ഗർഭഭാഗത്ത് സ്ഥാപിക്കണം; ഗൃഹലിംഗത്തിന്റെ അളവ് ഒരു അങ്കുലം മുതൽ അഞ്ച് അങ്കുലം വരെ ആയിരിക്കണം.

Verse 9

द्वारमानात् त्रिसङ्ख्याकं नवधा गर्भमानतः नवधा गर्भमानेन लिङ्गन्धाम्नि च पूजयेत्

ദ്വാരത്തിന്റെ അളവിൽ നിന്ന് ത്രിസംഖ്യ (മൂന്നുവിധ അനുപാതം) കണക്കാക്കണം. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ അളവ് ഒമ്പത് ഭാഗമാക്കി വിഭജിച്ച്, അതേ നവധാ അളവുപ്രകാരം ധാമത്തിൽ (ക്ഷേത്രസ്ഥാനത്ത്) ലിംഗത്തെ പൂജിക്കണം.

Verse 10

एवं लिङ्गानि षट्त्रिंशत् ज्ञेयानि ज्येष्ठमानतः मध्यमानेन षट्त्रिंशत् षट्त्रिंशदधमेन च

ഇങ്ങനെ ജ്യേഷ്ഠ (ഉത്തമ) അളവുപ്രകാരം മുപ്പത്താറ് ലിംഗങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്; മധ്യമ അളവിലും മുപ്പത്താറ്, അധമ അളവിലും മുപ്പത്താറ്.

Verse 11

इत्थमैक्येन लिङ्गानां शतमष्टोत्तरं भवेत् एकाङ्गुलादिपञ्चान्तं कन्यसञ्चलमुच्यते

ഇങ്ങനെ ഏകീകരിച്ചാൽ ലിംഗ-അളവുകളുടെ മൊത്തം നൂറ്റി എട്ട് ആകുന്നു. ഒരു അങ്കുലം മുതൽ അഞ്ച് അങ്കുലം വരെ ഉള്ള ശ്രേണിയെ ‘കന്യസഞ്ചല’ (അത്യല്പ ചല) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 12

षद्वादिदशपर्यन्तञ्चलं लिङ्गञ्च मध्यमं एकादशाङ्गुलादि स्यात् ज्येष्ठं पञ्चदशान्तकम्

ആറ് മുതൽ പത്ത് അങ്കുലം വരെ അളവുള്ള ചല ലിംഗം ‘മധ്യമം’. പതിനൊന്ന് അങ്കുലം മുതൽ പതിനഞ്ച് അങ്കുലം വരെ ഉള്ളത് ‘ജ്യേഷ്ഠം’ (വലിയതു/ഉത്തമം).

Verse 13

षडङ्गुलं महारत्नै रत्नैर् अन्यैर् नवाङ्गुलम् रविभिर्हेमभारोत्थं लिङ्गं शेषैस्त्रिपञ्चभिः

മഹാരത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച ലിംഗം ആറു അങ്കുലം അളവായിരിക്കണം; മറ്റു രത്നങ്ങളാൽ ഒൻപതു അങ്കുലം. ‘രവി’ അളവിനൊത്ത സ്വർണ്ണഭാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ലിംഗം വിധേയമാണ്; ശേഷമുള്ള ലോഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളത് ഇരുപത്തഞ്ച് അങ്കുലം അളവായിരിക്കും.

Verse 14

षोडशांशे च वेदांशे युगं लुप्त्वोर्ध्वदेशतः द्वात्रिंशत्षोडशांशांश् च कोणयोस्तु विलोपयेत्

പതിനാറാംശ വിഭജനത്തിലും നാലാംശ വിഭജനത്തിലും, മുകളിലെ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് യുഗ-പ്രമാണമായ ഇരട്ട അംശം നീക്കണം; കൂടാതെ കോണുകളിൽ മുപ്പത്തിരണ്ടാംശവും പതിനാറാംശവും അളവായ ഭാഗങ്ങളും അതുപോലെ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 15

चतुर्निवेशनात् कण्ठो विंशतिस्त्रियुगैस् तथा पार्श्वाभ्यां तु विलुप्ताभ्यां चललिङ्गं भवेद्वरं

നാലു ഇൻലേ ചെയ്ത ബന്ധനങ്ങളുടെ നിവേശനത്താൽ കണ്ഠഭാഗം രൂപപ്പെടണം; കൂടാതെ മൂന്ന് ക്രമാനുസൃത യുഗങ്ങളിൽ അതിന്റെ അളവ് ഇരുപത് (ഘടകങ്ങൾ) ആയിരിക്കണം. ഇരുപാർശ്വങ്ങളും ഉച്ചനീച പ്രക്ഷേപങ്ങളില്ലാതെ വിട്ടാൽ അത് ഉത്തമ ചല-ലിംഗമാകും.

Verse 16

धाम्नो युगर्तुनागांशैर् द्वारं हीनादितः क्रमात् लिङ्गद्वारोच्छ्रयादर्वाग् भवेत् पादोनतः क्रमात्

ധാമം (ക്ഷേത്ര-ഗൃഹം) എന്ന സമഗ്ര അളവിൽ നിന്ന് യുഗ-, ഋതു-, നാഗ-അംശങ്ങൾ പ്രകാരം ക്രമമായി കുറച്ച് ദ്വാരം വിന്യസിക്കണം. പിന്നെ ലിംഗ-ഗൃഹദ്വാരത്തിന്റെ ഉയരം, മാനദണ്ഡ ദ്വാര-ഉയരത്തിൽ നിന്ന് ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഒരു പാദം (ചതുർത്ഥാംശം) കുറച്ച് ക്രമാനുസൃതമായി താഴ്ത്തണം.

Verse 17

गर्भार्धेनाधमं लिङ्गं भूतांशैः स्यात् त्रिभिर्वरं तयोर्मध्ये च सूत्राणि सप्त सम्पातयेत् समं

ഗർഭ-പ്രമാണത്തിന്റെ പകുതി അളവിലുള്ള ലിംഗം അധമം; മൂന്ന് ഭൂത-അംശങ്ങൾ ചേർത്ത് വർധിപ്പിച്ച അളവാണ് ഉത്തമം. ആ രണ്ടു അളവുകളുടെ ഇടയിൽ ഏഴ് സൂത്രങ്ങൾ (മാർഗ്ഗരേഖകൾ) സമമായി ഇടിച്ച് ഇടവേള സമവായി വിഭജിക്കണം.

Verse 18

आठः द्वात्रिंशत्षोडशार्धञ्चेति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः विंशतिस्त्रिगुणैस्तथेति घ, चिह्नितपुसुतकपाठः वनलिङ्गं भवेद्वरमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चललिङ्गं भवेद् ध्रुवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं स्युर्नव सूत्राणि भूतसूत्रैश् च मध्यमं द्व्यन्तरो वामवामञ्च लिङ्गानां दीर्घता नव

ഇങ്ങനെ ഒമ്പത് അളവ്-സൂത്രങ്ങൾ (മാപന കയറുകൾ) ഉണ്ട്. നടുവിലുള്ളത് ‘ഭൂത-സൂത്രം’ (കേന്ദ്ര സൂചനരേഖ) ആകുന്നു. രണ്ട് ഇടക്കാല സൂത്രങ്ങളും, ഇടത്തെയും അതിലും ഇടത്തെയും പാർശ്വസൂത്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇവയാൽ ലിംഗങ്ങളുടെ ദൈർഘ്യം/അനുപാതം ഒമ്പത് രീതിയിൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു. (പാഠാന്തരങ്ങളിൽ 8, 32, 16½ മുതലായ സംഖ്യകളും ‘ഉത്തമ’/‘ധ്രുവ’ ലിംഗലക്ഷണവും കാണുന്നു.)

Verse 19

हस्ताद्विवर्धते हस्तो यावत्स्युर् नव पाणयः हीनमध्योत्तमं लिङ्गं त्रिविधं त्रिविधात्मकम्

ഒരു ഹസ്തത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഒരു ഹസ്തം വീതം വർധിച്ച് ആകെ ഒമ്പത് ഹസ്തം വരെ അളവ് എത്തുന്നു. അതിനാൽ ലിംഗം ഹീന, മധ്യമ, ഉത്തമ എന്ന മൂന്ന് ശ്രേണികളായും, ഘടനയിൽ ത്രിവിധമായും പറയുന്നു.

Verse 20

एकैकलिङ्गमध्येषु त्रीणि त्रीणि च पादशः लिङ्गानि घटयेद्धीमान् षट्सु चाष्टोत्तरेषु च

ഓരോ പ്രധാന ലിംഗത്തിനിടയിലെ ഇടങ്ങളിൽ, ഓരോ പാദത്തിലും (ചതുര്ഥഭാഗത്തിൽ) മൂന്ന് മൂന്ന് ലിംഗങ്ങൾ ജ്ഞാനിയായ ആചാര്യൻ ക്രമീകരിക്കണം. ഇതേ ത്രയം-വിന്യാസം ആറു വിഭജനങ്ങളിലും, എട്ട് കൂടെ ഒന്ന് (ഒമ്പത്) വിഭജനങ്ങളിലും ചെയ്യണം.

Verse 21

स्थिरदीर्घप्रमेयात्तु द्वारगर्भकरात्मिका भागेशञ्चाप्यमीशञ्च देवेज्यन्तुल्यसंज्ञितं

സ്ഥിരമായ ദീർഘ-പ്രമാണത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ഏകകം ‘ദ്വാര’, ‘ഗർഭ’, ‘കര’ എന്ന സ്വഭാവമുള്ളതായാണ് ബോധ്യമാകുന്നത്. അതിനെ ‘ഭാഗേശ’ എന്നും ‘അമീശ’ എന്നും വിളിക്കുന്നു; സമാനനാമമായി ‘ദേവേജ്യന്തുല്യ’ എന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 22

चत्वारि लिङ्गरूपाणि विष्कम्भेण तु लक्षयेत् दीर्घमायान्वितं कृत्वा लिङ्गं कुर्यात् त्रिरूपकं

ലിംഗത്തിന്റെ നാല് രൂപങ്ങൾ (തരം) അതിന്റെ വിഷ്കംഭം (വ്യാസം) കൊണ്ടാണ് ലക്ഷ്യമാക്കേണ്ടത്. യുക്തമായ അനുപാത-മാനങ്ങൾ ചേർത്ത് ദീർഘമാക്കി, ലിംഗത്തെ ‘ത്രിരൂപകം’ (മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളുള്ളത്) ആയി നിർമ്മിക്കണം.

Verse 23

चतुरष्टाष्टवृत्तञ्च तत्त्वत्रयगुणात्मकं लिङ्गानामीप्सितं दैर्घ्यं तेन कृत्वाङ्गुलानि वै

ലിംഗം നിർദ്ദേശിച്ച വൃത്താകാര രൂപത്തിലും നാല്–എട്ട്–എട്ട് എന്ന അനുപാതത്തിലും, തത്ത്വത്രയഗുണാത്മകമായി നിർമ്മിക്കണം. ലിംഗങ്ങളുടെ അഭീഷ്ട ദൈർഘ്യം നിശ്ചയിച്ച് അത് അങ്കുലം (വിരൽ-വീതി) അളവിൽ കണക്കാക്കണം.

Verse 24

ध्वजाद्यायैः सुरैर् भूतैः शिखिभिर्वा हरेत् कृतिं तान्यङ्गुलानि यच्छेषं लक्षयेच्च शुभाशुभं

തയ്യാറാക്കിയ കൃതിയെ ധ്വജാദി ലക്ഷണങ്ങൾ, ദേവന്മാർ, ഭൂതങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ പക്ഷികൾ എടുത്തുകൊണ്ടുപോയാൽ, ശേഷിക്കുന്ന അങ്കുല അളവുകൾ ശ്രദ്ധിക്കണം; ആ ശേഷത്തിൽ നിന്ന് ശുഭാശുഭം നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 25

ध्वजाद्या ध्वजसिंहेभवृषाः ज्येष्ठाः परे शुभाः स्वरेषु षड्जगान्धारपञ्चमाः शुभदायकाः

ധ്വജാദി വിഭാഗങ്ങളിൽ ധ്വജ, സിംഹ, വൃഷ എന്നിവ ശ്രേഷ്ഠം; മറ്റുള്ളവയും ശുഭം. സ്വരങ്ങളിൽ ഷഡ്ജ, ഗാന്ധാര, പഞ്ചമ ശുഭഫലദായകങ്ങൾ.

Verse 26

भूतेषु च शुभा भूः स्यादग्निष्वाहवनीयकः उक्तायामस्य चार्धांशे नागांशैर् भाजिते क्रमात्

ഭൂതവിഭാഗങ്ങളിൽ ഭൂമി ശുഭം; അഗ്നികളിൽ ആഹവനീയ (ഹോമാഗ്നി) ശുഭമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, മുൻപറഞ്ഞ ആയാമത്തിന്റെ പകുതി എടുത്ത് ‘നാഗ’ അംശങ്ങൾ പ്രകാരം ക്രമമായി വിഭജിച്ചാൽ ആവശ്യമായ ക്രമം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 27

रसभूतांशषष्ठांशत्र्यंशाधिकशरैर् भवेत् आढ्यानाढ्यसुरेज्यार्कतुल्यानाञ्चतुरस्रता

‘രസ’യും ‘ഭൂത’വും അനുസരിച്ച ഷഷ്ഠാംശങ്ങളോടൊപ്പം, ശരങ്ങൾ/തിര്യക് രേഖകൾ ഒരു മൂന്നിലൊന്ന് വർധിപ്പിച്ച് എടുത്താൽ ചതുരസ്രത (ചതുരാകൃതിയിലുള്ള പദ്ധതി) ലഭിക്കുന്നു; അത്തരം ചതുരത്വം ആഢ്യ, അനാഢ്യ, സുരേജ്യ (ഇന്ദ്രൻ) 그리고 അർക്ക (സൂര്യൻ) എന്നിവയ്‌ക്ക് തുല്യമായി ശരിയെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 28

पञ्चमं वर्धमानाख्यं व्यासान्नाहप्रवृद्धितः द्विधा भेदा बहून्यत्र वक्ष्यन्ते विश्वकर्मतः

അഞ്ചാമത്തെ വിഭാഗം ‘വർധമാന’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഇത് വീതിയിലും ഉയരത്തിലും വർധിച്ച സ്വഭാവമുള്ളതാണ്. ഇവിടെ വിശ്വകർമ്മപ്രമാണപ്രകാരം ദ്വിവിധ വർഗ്ഗീകരണത്തിൽ ഇതിന്റെ അനേകം ഉപഭേദങ്ങൾ വിശദീകരിക്കപ്പെടും.

Verse 29

आढ्यादीनां त्रिधा स्थौल्याद्यवधूतं तदष्टधा अन्तरे वामवामे चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थौल्याद् यववृद्ध्या तदष्टधा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः त्रिधा हस्ताज्जिनाख्यञ्च युक्तं सर्वसमेन च

‘ആഢ്യ’ മുതലായ ദേഹപ്രകാരങ്ങൾക്ക് ത്രിവിധ വിഭജനം ഉണ്ട്. സ്ഥൗല്യാദി മാനങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ‘അവധൂത’ എന്ന പ്രകരം പിന്നെയും അഷ്ടവിധമാകുന്നു—ഒരു പാഠത്തിൽ ‘അന്തര, വാമ, വാമവാമ’ തുടങ്ങിയ ഉപഭേദങ്ങൾ; മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ സ്ഥൗല്യത്തിൽ നിന്ന് യവ (ബാർലി ധാന്യം) വർധനമാനപ്രകാരം അത് അഷ്ടവിധമെന്ന് പറയുന്നു. അതുപോലെ ‘ജിനാഖ്യ’ അളവ് ഹസ്ത (കൈമാനം) അനുസരിച്ച് ത്രിവിധം; അത് സർവസമതാ അഥവാ പൂർണ്ണ അനുപാത-സാമ്യത്തോടെ പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 30

पञ्चविंशतिलिङ्गानि नाद्ये देवार्चिते तथा पञ्चसप्तभिरेकत्वाज्जिनैर् भक्तैर् भवन्ति हि

ഇരുപത്തിയഞ്ച് ലിംഗങ്ങളെ ഏകമായിട്ടാണ് എണ്ണുന്നത്; അതുപോലെ നാദ്യ (പവിത്ര സ്നാനസ്ഥലം)യിൽ ദേവാരാധന ചെയ്താലും. അഞ്ചും ഏഴും എന്ന കൂട്ടങ്ങളാൽ ഉളവാകുന്ന ഏകത്വം മൂലം, ജിതേന്ദ്രിയ ഭക്തർക്കു അവ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നായിത്തന്നെ പ്രതീതിയാകുന്നു.

Verse 31

चतुर्दशसहस्राणि चतुर्दशशतानि च एवमष्टाङ्गुलविस्तारो नवैककरगर्भतः

പതിനാലായിരവും പതിനാലുനൂറും—ഇങ്ങനെ അളവ്; ഇപ്രകാരം ഒമ്പത് (അഥവാ) ഒരു കര (കൈമാനം) ‘ഗർഭ’ എന്ന അടിസ്ഥാനമാനമായി എടുത്താൽ വീതി എട്ട് അങ്കുലമാകും.

Verse 32

तेषां कोणार्धकोणस्थैश्चिन्त्यात् कोणानि सूत्रकैः विस्तारं मध्यमः कृत्वा स्थाप्यं वा मध्यतस्त्रयं

അവയ്ക്കായി കോണിലും അർദ്ധകോണിലും സ്ഥാപിച്ച സൂത്രക്കയറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് കോണുകൾ നിർണ്ണയിക്കണം. മധ്യമാനത്തെ വീതിയായി എടുത്ത്, തുടർന്ന് കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് (പ്രധാന രേഖകൾ/ബിന്ദുക്കൾ) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 33

विभागादूर्ध्वमष्टास्रो द्व्यष्टास्रःस्याच्छिवांशकः पादाज्जान्वन्तको ब्रह्मा नाभ्यन्तो विष्णुरित्यतः

വിഭാഗത്തിന്റെ മുകളിലായി ലിംഗം അഷ്ടകോണമായി നിർമ്മിക്കണം; മുകളിലെ ഷോഡശകോണ ഭാഗം ശിവന്റെ അംശമായി നിശ്ചയിക്കുന്നു. പാദം മുതൽ മുട്ടുവരെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരിധി; നാഭിയുടെ അകത്തെ മദ്ധ്യദേശം വിഷ്ണുവിന്റെ സ്ഥാനമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 34

मूर्ध्वान्तो भूतभागेशो व्यक्ते ऽव्यक्ते च तद्वति पञ्चलिङ्गव्यवस्थायां शिरो वर्तुलमुच्यते

പഞ്ചലിംഗ-വ്യവസ്ഥയിൽ മുകളിലെ അന്തിമഭാഗം ‘ഭൂതഭാഗേശ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വ്യക്തവും അവ്യക്തവും എന്ന രണ്ടു തരങ്ങളിലും ശിരസ് (മസ്തകം) വൃത്താകാരമാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 35

छत्राभं कुक्कुटाभं वा बालेन्दुप्रतिमाकृतिः एकैकस्य चतुर्भेदैः काम्यभेदात् फलं वदे

ചിഹ്നം/ആകൃതി കുടപോലെയോ, കോഴിപോലെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ബാലചന്ദ്രനെപ്പോലെയോ ആയിരിക്കാം—ഓരോന്നിനും നാല് ഉപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാമ്യ (ഇഷ്ട) ഉദ്ദേശഭേദമനുസരിച്ച് ഫലം ഞാൻ പറയും.

Verse 36

लिङ्गमस्तकविस्तारं वसुभक्तन्तु कारयेत् आद्यभागं चतुर्धा तु विस्तारोच्छ्रायतो भजेत्

ലിംഗത്തിന്റെ മസ്തകവിസ്താരം എട്ട് സമഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് നിർമ്മിക്കണം. തുടർന്ന് മുൻഭാഗം ലിംഗത്തിന്റെ വീതിയും ഉയരവും അനുസരിച്ച് നാല് ഭാഗങ്ങളായി പങ്കിടണം.

Verse 37

चत्वारि तत्र सूत्राणि भागभागानुपातनात् , चिह्नितपुस्तकपाठः बालेन्दुत्रपुषाकृतिरिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुर्भागैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्त्यभागमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चत्वारि तत्र छत्राणि इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्ट्यपाठः पुण्डरीकन्तु भागेन विशालाख्यं विलोपनात्

ഇവിടെ ഭാഗം-ഭാഗം അനുപാതപതനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നാല് ‘സൂത്രങ്ങൾ’ (മാപക ഘടകങ്ങൾ) പറയുന്നു. ചില ചിഹ്നിത കൈയെഴുത്തുകളിൽ ‘ബാലേന്ദു-ത്രപുഷ-ആകൃതി’ എന്ന പാഠം, ചിലതിൽ ‘ചതുര്ഭാഗൈഃ’, ചിലതിൽ ‘അന്ത്യഭാഗം’, മറ്റൊന്നിൽ ‘ഇവിടെ നാല് ഛത്രങ്ങൾ’ എന്നിങ്ങനെ പാഠഭേദങ്ങൾ കാണുന്നു. എന്നാൽ നാല്-ചിഹ്നിത കൈയെഴുത്ത്-പാഠപ്രകാരം: ‘ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട് പുണ്ഡരീക (പദ്മ-രചന) ലഭിക്കുന്നു; വിലോപം മൂലം അതിന് ‘വിശാലാ’ എന്ന നാമം വരുന്നു.’

Verse 38

त्रिशातनात्तु श्रीवत्सं शत्रुकृद्वेदलोपनात् शिरः सर्वसमे श्रेष्ठं कुक्कुटाभं सुराह्वये

ത്രിശാതന എന്ന ത്രിവിധ പ്രഹാര-ചിഹ്നത്തിൽ നിന്ന് ശ്രീവത്സലക്ഷണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ശത്രുകൃദ് എന്നും വേദജ്ഞാന/പുണ്യലോപകരമെന്നും ആയ ചിഹ്നത്തിൽ നിന്ന് ശിരോലക്ഷണം തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളിലും ദേവസഭയിൽ കുക്കുടശിഖപോലെ ആകൃതിയുള്ള ശിരഃചിഹ്നം ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 39

चतुर्भागात्मके लिङ्गेत्रपुषं द्वयलोपनात् अनाद्यस्य शिरः प्रोक्तमर्धचन्द्रं शिरः शृणु

നാലുഭാഗങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്ന ലിംഗത്തിൽ, മുകളിലെ ത്രപുഷ വിഭാഗത്തിലെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയാൽ ‘അനാദ്യ’ എന്ന ശിരോരൂപം പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. ഇനി ‘അർധചന്ദ്ര’ എന്ന ശിരോരൂപം ശ്രവിക്ക.

Verse 40

अंशात् प्रान्ते युगांशैश् च त्वेकाहान्यामृताक्षकं पूर्णबालेन्दुकुमुदं द्वित्रिवेदक्षयात् क्रमात्

അംശത്തിന്റെ അറ്റത്തിലും യുഗാംശങ്ങളാലും ഏകാഹം (ഒരു ദിവസം) വർധന കണക്കാക്കണം; അതിലൂടെ ‘അമൃതാക്ഷക’ എന്ന ശുഭഗണന സിദ്ധമാകുന്നു. പൂർണ്ണം, ബാലചന്ദ്രൻ, കുമുദചന്ദ്രൻ എന്നീ നിലകൾ രണ്ട്, മൂന്ന് ‘വേദ’ (നാലുകളുടെ കൂട്ടമായി കണക്കാക്കുന്ന) ക്രമക്ഷയത്താൽ പടിപടിയായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 41

चतुस्त्रिरेकवदनं मुखलिङ्गमतः शृणु पूजाभागं प्रकर्तव्यं मूर्त्यग्निपदकल्पितं

മുഖ-ലിംഗശാസ്ത്രം ശ്രവിക്ക: (അഗ്നിയുടെ പ്രതിമ) ചതുര്മുഖം, ത്രിമുഖം അല്ലെങ്കിൽ ഏകവദനം എന്നും വർണ്ണിക്കുന്നു. മൂർത്ത്യഗ്നിയുടെ പദ/രൂപം അനുസരിച്ച് പൂജാഭാഗം (അർപ്പണവിഹിതം) യഥോചിതമായി നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 42

अर्कांशं पूर्ववत् त्यक्त्वा षट् स्थानानि विवर्तयत् शिरोन्नतिः प्रकर्तव्या ललाटं नासिका ततः

മുന്‍പുപോലെ അർക്കാംശം ഒഴിവാക്കി ആറു സ്ഥാനങ്ങളെ ക്രമമായി തിരിച്ച്/സമന്വയിപ്പിക്കണം. ശിരസ് ഉയർത്തണം; പിന്നെ ലലാടവും അതിനുശേഷം നാസികയും ക്രമമായി വിന്യസിക്കണം.

Verse 43

वदनं चिवुकं ग्रीवा युगभागैर् भुजाक्षिभिः कराभ्यां मुकुलीकृत्य प्रतिमायाः प्रमाणतः

പ്രതിമയുടെ ശാസ്ത്രീയ പ്രമാണമനുസരിച്ച് മുഖം, ചിബുകം, ഗ്രീവ എന്നിവ യുഗ-ഭാഗങ്ങളാൽ അളന്ന് അനുപാതപ്പെടുത്തണം; ഭുജങ്ങളും നേത്രങ്ങളും അതുപോലെ. ഇരുകൈകളും മുകുലിതമായി (മൊട്ടുപോലെ അടച്ച) പ്രതിമയുടെ യുക്തപ്രമാണത്തിന് അനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തണം.

Verse 44

मुखं प्रति समः कार्यो विस्तारादष्टमांशतः चतुर्मुखं मया प्रोक्तं त्रिमुखञ्चोच्यते शृणु

മുഖത്തെ ആധാരമാക്കി (മറ്റൊരു അളവ്) സമമാക്കണം; മൊത്തം വീതിയിൽ നിന്ന് അതിന്റെ എട്ടിലൊന്ന് എടുക്കണം. ചതുര്മുഖ രൂപം ഞാൻ പറഞ്ഞു; ഇനി ത്രിമുഖ രൂപത്തിന്റെ വിവരണവും കേൾക്കുക.

Verse 45

कर्णपादाधिकास्तस्य ललाटादीनि निर्दिशेत् भुजौ चतुर्भिर्भागैस्तु कर्तव्यौ पश्चिमोर्जितं

ആ പ്രതിമയിൽ ലലാടാദി മുഖലക്ഷണങ്ങൾ കർണ്ണത്തെയും പാദത്തെയും അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതലായ പ്രമാണത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കണം. ഭുജങ്ങൾ നാലു ഭാഗങ്ങളുടെ അനുപാതത്തിൽ നിർമ്മിക്കണം; പിന്നിലെ ഭാഗം ദൃഢവും ശക്തവുമാക്കണം.

Verse 46

विस्तरादष्टमांशेन मुखानां प्रतिनिर्गमः एकवक्त्रं तथा कार्यं पूर्वस्यां सौम्यलोचनं

വീതിയുടെ എട്ടിലൊന്ന് അളവിൽ മുഖങ്ങളുടെ മുന്നോട്ടുള്ള ഉദ്ഗമം (പ്രതിനിർഗമം) ഉണ്ടായിരിക്കണം. അതുപോലെ ഏകവക്ത്ര പ്രതിമ കിഴക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി, സൗമ്യനേത്രങ്ങളോടെ നിർമ്മിക്കണം.

Verse 47

ललाटनासिकावक्त्रग्रीवायाञ्च विवर्तयेत् तकपाठः द्वैकहान्या सुताह्वयमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ऋत्वग्निपदकल्पितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः, मुखभागं प्रकर्तव्यं मूलाग्निपदकल्पितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्णाभ्यां कुण्डलीकृत्वेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भुजाच्च पञ्चमांशेन भुजहीनं विवर्तयेत्

ലലാടം, നാസിക, മുഖം, ഗ്രീവ എന്നിവയെ വിധിപ്രകാരം രൂപപ്പെടുത്തി (വിവർത്തയിച്ച്) തീർക്കണം. തുടർന്ന് ഭുജപ്രമാണത്തിൽ നിന്ന് അഞ്ചിലൊന്ന് കുറച്ച്, നിശ്ചിത അനുപാതനിയമപ്രകാരം ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഗം ‘ഭുജഹീന’മായി, അഥവാ ഭുജമാനത്തേക്കാൾ ഒരു-പഞ്ചമാംശം കുറവായി നിർമ്മിക്കണം.

Verse 48

विस्तारस्य षडंशेन मुखैर् निर्गमनं हितं सर्वेषां मुखलिङ्गानां त्रपुषं वाथ कुक्कुटं

വ്യാപിച്ച വീക്കം/സഞ്ചയം ഉള്ളപ്പോൾ, അതിന്റെ വ്യാപ്തിയുടെ ആറിലൊന്ന് അളവിൽ മുഖ/രന്ധ്രങ്ങളിലൂടെ പുറത്താക്കൽ ഹിതകരമാണ്. ‘മുഖ’ ലക്ഷണമുള്ള എല്ലാ വ്യാധികളിലും ത്രപുഷ (വെള്ളരിക്ക) അല്ലെങ്കിൽ കുക്കുട (കോഴി) പ്രയോഗ്യമാണ്.