Adhyaya 44

Verse 1

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये शान्त्यादिवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशो ऽध्यायः वासुदेवादिप्रतिमालक्षणविधिः भगवानुवाच वासुदेवादिप्रतिमालक्षणं प्रवदामि ते प्रासादस्योत्तरे पूर्वमुखीं वा चोत्तराननां

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘ശാന്ത്യാദി-വർണ്ണനം’ എന്ന നാൽപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി നാൽപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം ആരംഭം—‘വാസുദേവാദി (വ്യൂഹ) പ്രതിമകളുടെ ലക്ഷണവിധി’. ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—വാസുദേവാദി പ്രതിമകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു; അവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥാപിക്കണം—കിഴക്കുമുഖമായോ വടക്കുമുഖമായോ.

Verse 2

संस्थाप्य पूज्य च बलिं दत्वाथो मध्यसूचकं शिलां शिल्पी तु नवधा विभज्य नवमे ऽंशके

അത് സ്ഥാപിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ബലി അർപ്പിച്ച ശേഷം, ശില്പി മധ്യസൂചക ശിലയെ ഒൻപത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം; ഒൻപതാം ഭാഗത്തിൽ മധ്യചിഹ്നം സ്ഥാപിക്കുകയോ അടയാളപ്പെടുത്തുകയോ വേണം.

Verse 3

सूर्पभक्तैः शिलायां तु भागं स्वाङ्गुलमुच्यते द्व्यङ्गुलं गोलकं नाम्ना कालनेत्रं तदुच्यते

അളവുകല്ലിൽ സൂർപ്പ (ചാട്ട/കുല) അടയാളങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഭാഗം ‘സ്വാംഗുല’ എന്നു പറയുന്നു. രണ്ട് അങ്കുല അളവ് ‘ഗോലക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; അതേത് ‘കാലനേത്ര’ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

Verse 4

भागमेकं त्रिधा भक्त्वा पार्ष्णिभागं प्रकल्पयेत् भागमेकं तथा जानौ ग्रीवायां भागमेव च

ഒരു അളവുഭാഗം മൂന്നു ഭാഗങ്ങളാക്കി വിഭജിച്ച് കുതികാൽ (പാർഷ്ണി) ഭാഗം നിർണ്ണയിക്കണം. അതുപോലെ മുട്ടിനായി ഒരു ഭാഗവും, കഴുത്ത് (ഗ്രീവ) നായി ഒരു ഭാഗവും നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 5

मुकुटं तालमात्रं स्यात्तालमात्रं तया मुखं तालेनैकेन कण्ठन्तु तालेन हृदयं तथा

മുകുടം ഒരു താള അളവായിരിക്കണം; അതേ അളവിൽ മുഖവും ഒരു താളം. കണ്ഠം ഒരു താളം; അതുപോലെ ഹൃദയപ്രദേശം (വക്ഷസ്ഥലം)യും ഒരു താളം ആയിരിക്കണം.

Verse 6

नाभिमेढ्रान्तरन्तालं द्वितालावूरुकौ तथा तालद्वयेन जङ्घा स्यात् सूत्राणि शृणु साम्प्रतं

നാഭിയുടെയും മേഢ്രത്തിന്റെയും ഇടവിട്ട് ഒരു താളം എന്നു പറയുന്നു. തുടകൾ രണ്ട് താളം; ജംഘ (കാൽ താഴ്ഭാഗം)യും രണ്ട് താളം. ഇപ്പോൾ അളവിന്റെ സൂത്രങ്ങൾ കേൾക്കുക.

Verse 7

कार्यं सूत्रद्वयं पादे जङ्घामध्ये तथापरं जानौ सूत्रद्वयं कार्यमूरूमध्ये तथापरं

പാദത്തിൽ രണ്ട് അളവുസൂത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; അതുപോലെ ജംഘയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തും മറ്റൊരു ജോടി. മുട്ടിൽ രണ്ട് സൂത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; തുടയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തും അതുപോലെ മറ്റൊരു ജോടി.

Verse 8

मेढ्रे तथापरं कार्यं कट्यां सूत्रन्तथापरं मेखलाबन्धसिद्ध्यर्थं नाभ्यां चैवापरन्तथा

മേഢ്രപ്രദേശത്തും അതുപോലെ മറ്റൊരു അടയാളം/സ്ഥാപനം ചെയ്യണം; കട്ടിയിൽ (അരയിൽ) ഒരു സൂത്രവും സ്ഥാപിക്കണം. മേഖലാബന്ധം ശരിയായി സിദ്ധിക്കാനായി നാഭിയിലും മറ്റൊരു സ്ഥാപനം ചെയ്യണം.

Verse 9

हृदये च तथा कार्यं कण्ठे सूत्रद्वयं तथा ललाते चापरं कार्यं मस्तके च तथापरं

ഹൃദയപ്രദേശത്തും അതുപോലെ ചെയ്യണം; കണ്ഠത്തിൽ രണ്ട് സൂത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. ലലാടത്തും മറ്റൊരു സ്ഥാപനം ചെയ്യണം; മസ്തകത്തും അതുപോലെ മറ്റൊരു സ്ഥാപനം ചെയ്യണം.

Verse 10

मुकुटोपरि कर्तव्यं सूत्रमेकं विचक्षणैः सूत्राण्यूर्ध्वं प्रदेयानि सप्तैव कमलोद्भव

വിവേകമുള്ളവർ മുകുടത്തിന്മേൽ ഒരു സൂത്രം മാത്രം സ്ഥാപിക്കണം. അതിന്റെ മുകളിലേക്ക് ഏഴ് സൂത്രങ്ങൾ കൂടി സ്ഥാപിക്കണം, ഹേ കമലോദ്ഭവ (ബ്രഹ്മാ).

Verse 11

कक्षात्रिकान्तरेणैव घट् सूत्राणि प्रदापयेत् मध्यसूत्रं तु सन्त्यज्य सूत्राण्येव निवेदयेत्

മൂന്ന് കക്ഷ (കൈമാപ) ഇടവേളകളിൽ ഘടസൂത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. മദ്ധ്യസൂത്രം ഒഴിവാക്കി മറ്റു സൂത്രങ്ങൾ മാത്രം നിവേദിക്കണം.

Verse 12

ललाटं नासिकावक्त्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलं ग्रीवाकर्णौ तु कर्तव्यौ आयामाच्चतुरङ्गुलौ

ലലാടം, നാസിക, മുഖം—ഓരോന്നും നാല് അങ്കുല അളവിൽ നിർമ്മിക്കണം. ഗ്രീവയും കർണങ്ങളും നീളത്തിൽ നാല് അങ്കുലമാക്കണം.

Verse 13

द्व्यङ्गुले हनुके कार्ये विस्ताराच्चिबुकन्तथा अष्टाङ्गुलं ललाटन्तु विस्तारेण प्रकीर्तितम्

ഹനു (താടിയെല്ല്) വീതിയിൽ രണ്ട് അങ്കുലമാക്കണം; ചിബുകം (താടി)യും അതുപോലെ. ലലാടത്തിന്റെ വീതി എട്ട് അങ്കുലമെന്ന് പ്രസിദ്ധം.

Verse 14

परेण द्व्यङ्गुलौ शङ्खौ कर्तव्यावलकान्वितौ चतुरङ्गुलमाख्यातमन्तरं कर्णनेत्रयोः

കൂടാതെ ശംഖം (കണ്പുറത്തുള്ള കപാലഭാഗം/കണപടി) രണ്ട് അങ്കുലമാക്കി, യോജ്യമായ വളവ് (അവലക) സഹിതം ചെയ്യണം. കർണവും നേത്രവും തമ്മിലെ അകലം നാല് അങ്കുലമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 15

द्व्यङ्गुलौ पृथुकौ कर्णौ कर्णापाङ्गार्धपञ्चमे भ्रूसमेन तु सूत्रेण कर्णश्रोत्रं प्रकीर्तितम्

കർണങ്ങൾ രണ്ട് അങ്കുല വീതിയുള്ളവ (പൃഥു) എന്നു പറയുന്നു. ഭ്രൂസമമായ അളവുസൂത്രം ഉപയോഗിച്ച് അളക്കുമ്പോൾ കർണശ്രോത്രം (ചെവിയുടെ ദ്വാരം) കർണവും അപാംഗവും (കണ്ണിന്റെ പുറംമൂല) തമ്മിലെ മദ്ധ്യത്തിൽ ആണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 16

विद्धं षडङ्गुलं कर्णमविद्धञ्चतुरङ्गुलम् चिवुकेन समं विद्धमविद्धं वा षडङ्गुलम्

ചെവിയുടെ കുത്തിയ ഭാഗം ആറു അങ്കുലവും, കുത്താത്ത ഭാഗം നാല് അങ്കുലവും ആയിരിക്കണം. താടിയോടു സമരേഖയിൽ സമമായി കുത്തണം; അല്ലെങ്കിൽ കുത്താതെ വെച്ചാൽ അത് ആറു അങ്കുലമായി കണക്കാക്കണം.

Verse 17

गन्धपात्रं तथावर्तं शष्कुलीं कल्पयेत्तथा द्व्यङ्गुलेनाधरः कार्यस्तस्यार्धेनोत्तराधरः

അതുപോലെ ഗന്ധപാത്രം, ആവർത്തം (ചുറ്റുപിണഞ്ഞ അലങ്കാരം) എന്നിവയും ശഷ്കുലീ-രൂപവും നിർമ്മിക്കണം. താഴത്തെ അധരം രണ്ട് അങ്കുലം; മേലധരം അതിന്റെ പകുതി അളവായിരിക്കണം.

Verse 18

अर्धाङ्गुलं तथा नेत्रं वक्त्रन्तु चतुरङ्गुलम् आयामेन तु वैपुल्यात् सार्धमङ्गुलमुच्यते

കണ്ണ് അര അങ്കുല അളവിൽ ആക്കണം; മുഖം നാല് അങ്കുലം. നീളത്തിലും വീതിയിലും അത് ഒന്നര അങ്കുല അളവാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 19

अव्यात्तमेवं स्याद्वक्त्रं व्यात्तं त्र्यङ्गुलमिष्यते नासावंशसमुच्छ्रायं मूले त्वेकाङ्गुलं मतम्

വായ് അടച്ചതായി കാണിക്കുമ്പോൾ അതുപോലെ തന്നെ വേണം; വായ് തുറന്നതായി കാണിക്കുമ്പോൾ മൂന്ന് അങ്കുലത്തിന്റെ തുറവ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. നാസാവംശം (മൂക്കിന്റെ ദണ്ഡം) എന്നതിന്റെ ഉയർച്ച മൂലത്തിൽ ഒരു അങ്കുലമെന്ന് കരുതുന്നു.

Verse 20

उच्छ्राया द्व्यङ्गुलं चाग्रे करवीरोपमाः स्मृताः मुकुटोपरि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तथा गोजी इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्तरं चक्षुषोः कार्यं चतुरङ्गुलमानतः

മുൻഭാഗത്ത് ഉയർച്ച രണ്ട് അങ്കുലമാണെന്ന് പറയുന്നു; അത് കരവീര (അരളി) മുളകുടിയോട് സാമ്യമുള്ളത്. രണ്ടു കണ്ണുകൾക്കിടയിലെ അകലം നാല് അങ്കുല അളവിൽ ചെയ്യണം.

Verse 21

द्व्यङ्गुलं चाक्षिकोणं च द्व्यङ्गुलं चान्तरं तयोः तारा नेत्रत्रिभागेण दृक्तारा पञ्चमांशिका

കണ്ണിന്റെ കോണം രണ്ട് അങ്കുലം ആയിരിക്കണം; രണ്ട് കോണുകൾക്കിടയിലെ ഇടവേളയും രണ്ട് അങ്കുലം തന്നേ. നേത്രതാര (ഐറിസ്) കണ്ണിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന്; ദൃക്താര (പ്യൂപിൽ) താരയുടെ അഞ്ചിലൊന്ന് ആകണം.

Verse 22

त्र्यङ्गुलं नेत्रविस्तारं द्रोणी चार्धाङ्गुला मता तत्समाणा भ्रुवोर्लेखा भ्रुवौ चैव समे मते

കണ്ണിന്റെ വീതി മൂന്ന് അങ്കുലം എന്നു നിശ്ചയിക്കുന്നു; (കണ്ണിന്റെ) ദ്രോണീ ഒന്നര അങ്കുലം എന്നു കരുതുന്നു. ഭ്രൂദ്വയത്തിന്റെ രേഖ (വളവ്) അതേ അളവായിരിക്കണം; രണ്ട് ഭ്രൂകളും സമവും സമമിതവുമാകണം.

Verse 23

भ्रूमध्यं द्व्यङ्गुलं कार्यं भ्रूदैर्घ्यं चतुराङ्गुलम् षट्त्रिंशदङ्गुलायामम्मस्तकस्य तु वेष्टनम्

ഭ്രൂമധ്യത്തിലെ ഇടവ് രണ്ട് അങ്കുലമാക്കണം; ഓരോ ഭ്രൂവിന്റെയും നീളം നാല് അങ്കുലം. മസ്തകത്തിന്റെ വേഷ്ടനം (പരിധി) മുപ്പത്താറ് അങ്കുല അളവായിരിക്കണം.

Verse 24

मूर्तीनां केशवादीनां द्वात्रिंशद्वेष्टनं भवेत् पञ्चनेत्रा त्वधोग्रीवा विस्ताराद्वेष्टनं पुनः

കേശവാദി മൂർത്തികൾക്ക് മുപ്പത്തിരണ്ട് വേഷ്ടനം (ചുറ്റളവ്-മാപം) ഉണ്ടായിരിക്കണം. എന്നാൽ പഞ്ചനേത്ര രൂപത്തിൽ, അധോഗ്രീവ (കീഴോട്ടുള്ള കഴുത്ത്) ആയാൽ, വേഷ്ടനം വീണ്ടും വിസ്താരം (വീതി) അനുസരിച്ച് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 25

त्रिगुणन्तु भवेदूर्ध्वं विस्तृताष्टाङ्गुलं पुनः ग्रीवात्रिगुणमायामं ग्रीवावक्षोन्तरं भवेत्

അതിന്റെ മുകള്ഭാഗം ത്രിഗുണമാക്കണം; വീതി വീണ്ടും എട്ട് അങ്കുലമാകണം. കഴുത്തിന്റെ നീളം ത്രിഗുണമായിരിക്കണം; കഴുത്തും വക്ഷസ്ഥലവും തമ്മിലുള്ള ഇടവും അതനുസരിച്ച് നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 26

स्कन्धावष्टाङ्गुलौ कार्यौ त्रिकलावंशकौ शुभौ सप्तनेत्रौ स्मृतौ बाहू प्रबाहू षोडशाङ्गुलौ

സ്കന്ധങ്ങൾ (തോളുകൾ) എട്ട് അങ്കുല അളവിൽ നിർമ്മിക്കണം. ഊർധ്വബാഹുക്കൾ മൂന്ന് കലയും ഒരു വംശവും എന്ന മാനപ്രകാരം ശുഭം. ബാഹുക്കൾ ഏഴ് നേത്ര-പ്രമാണം, പ്രബാഹുക്കൾ പതിനാറ് അങ്കുലം.

Verse 27

त्रिकलौ विस्तृतौ बाहू प्रबाहू चापि तत्समौ बाहुदण्डोर्ध्वतो ज्ञेयः परिणाहः कला नव

ബാഹുക്കൾ പൂർണ്ണമായി വിരിച്ചാൽ മൂന്ന് കലാ അളവായിരിക്കണം; പ്രബാഹുക്കളും അതേതന്നെ. ബാഹുദണ്ഡത്തിന്റെ മുകളിലെ പരിണാഹം (ചുറ്റളവ്) ഒൻപത് കലാ എന്നു ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 28

सप्तदशाङ्गुलो मध्ये कूर्पारोर्धे च षोडश कूर्पारस्य भवेन्नाहः त्रिगुणः कमलोद्भव

ഹേ കമലോദ്ഭവാ! മദ്ധ്യത്തിൽ പതിനേഴു അങ്കുലം; കൂർപ്പരം (മുട്ടുകൈ) മുകളിലായി പതിനാറു അങ്കുലം. കൂർപ്പരപ്രദേശത്തിന്റെ നാഹം (ചുറ്റളവ്) ത്രിഗുണമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 29

नाहः प्रबाहुमध्ये तु षोडशाङ्गुल उच्यते अग्रहस्ते परीणाहो द्वादशाङ्गुल उच्यते

പ്രബാഹുവിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നാഹം (ചുറ്റളവ്) പതിനാറ് അങ്കുലം എന്നു പറയുന്നു. അഗ്രഹസ്തത്തിൽ (കൈയുടെ മുൻഭാഗത്ത്) പരിണാഹം (ചുറ്റളവ്) പന്ത്രണ്ട് അങ്കുലം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 30

विस्तरेण करतलं कीर्तितं तु षडङ्गुलम् दैर्घ्यं सप्ताङ्गुलं कार्यं मध्या पज्चाङ्गुला मता

കരതലം (കൈത്തളം) വീതിയിൽ ആറു അങ്കുലം എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ നീളം ഏഴ് അങ്കുലം ആക്കണം; മദ്ധ്യപ്രമാണം അഞ്ച് അങ്കുലം എന്നു കരുതുന്നു.

Verse 31

तर्जन्यनामिका चैव तस्मादर्धाङ्गुलं विना कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ कार्यौ चतुरङ्गुलसम्मितौ

തർജനിയും അനാമികയും ആ അളവിൽ നിന്ന് അർദ്ധാംഗുലം കുറച്ച് നിർമ്മിക്കണം; കനിഷ്ഠികയും അങ്കുഷ്ഠവും നാലാംഗുല അളവിൽ നിർമ്മിക്കണം।

Verse 32

भ्रूदैर्घ्याच्चतुरङ्गुला इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विपर्वोङ्गुष्ठकः कार्यः शेषागुल्यस्त्रिपर्विकाः सर्वासां पर्वणोर्धेन नखमानं विधीयते

‘ഭ്രൂദൈർഘ്യത്തിൽ നിന്ന് നാലാംഗുല’—എന്ന് ചിഹ്നിത ഗ്രന്ഥപാഠത്തിൽ കാണുന്നു. അങ്കുഷ്ഠം രണ്ട് പർവ്വങ്ങളോടെ നിർമ്മിക്കണം; ശേഷമുള്ള വിരലുകൾ മൂന്ന് പർവ്വങ്ങളോടെ; എല്ലായിടത്തും നഖത്തിന്റെ അളവ് ഓരോ പർവ്വത്തിന്റെ പകുതിയായി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 33

वक्षसो यत् प्रमाणन्तु जठरं तत्प्रमाणतः अङ्गुलैकं भवेन्नाभी वेधेन च प्रमाणतः

വക്ഷസ്സിന്റെ അളവ് എത്രയോ, ജഠരവും അതേ അളവായിരിക്കണം. നാഭി ഒരു ആംഗുല വ്യാപ്തിയുള്ളതായിരിക്കണം; ‘വേധ’ എന്ന അളവിടൽവിധിപ്രകാരം കൂടി അതേപോലെ അളക്കണം।

Verse 34

ततो मेढ्रान्तरं कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः नाभिमध्ये प्रीणाहो द्विचत्वारिंशदङ्गुलैः

അതിനുശേഷം മേഢ്രപ്രദേശത്തിലെ ഇടവിട്ട് ഒരു താലമാത്ര അളവിൽ നിർമ്മിക്കണം. നാഭിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പരിസരം/ഗിർത്ത് അളവ് നാല്പത്തിരണ്ട് ആംഗുലയായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 35

अन्तरं स्तनयोः कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः चिवुकौ यवमानौ तु मण्डलं द्विपदं भवेत्

സ്തനങ്ങൾക്കിടയിലെ ഇടവ് യുക്തമായ അളവിൽ ഒരു താലമാത്രയായിരിക്കണം. രണ്ടു ‘ചിവുക’ (ഉയർന്ന ഉഭയഭാഗങ്ങൾ) യവമാനമായിരിക്കണം; മണ്ടലം (വൃത്താകാര തട്ട്) രണ്ടു പദ അളവായിരിക്കണം।

Verse 36

चतुःषष्ट्यङ्गुलं कार्यं वेष्टनं वक्षसःस्फुटम् चतुर्मुखञ्च तदधोवेष्टनं परिकीर्तितम्

വിസ്തൃതമായ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ധരിക്കുന്ന വേഷ്ടനം അറുപത്തിനാല് അങ്കുല അളവിൽ ചെയ്യണം. അതിന് കീഴിലുള്ള വേഷ്ടനം ‘ചതുര്മുഖം’—അഥവാ നാല് മടക്കങ്ങൾ/നാല് വശങ്ങളുള്ള ക്രമീകരണം—എന്ന് വിവരണം ചെയ്യുന്നു.

Verse 37

परिणाहस् तथा कट्या चतुःपञ्चाशदङ्गुलैः विस्तारश्चोरुमूले तु प्रोच्यते द्वादशङ्गुलः

കട്ടിയുടെ പരിണാഹം നാല്പത്തിനാല് അങ്കുലമാകണം. കൂടാതെ ഊരുമൂലത്തിൽ (തുടയുടെ അടിവേരിൽ) വീതി പന്ത്രണ്ട് അങ്കുലമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 38

तस्मादभ्यधिकं मध्ये ततो निम्नतरं क्रमात् विस्तृताष्टाङ्गुलं जानुत्रिगुणा परिणाहतः

അതുകൊണ്ട് മദ്ധ്യത്തിൽ അല്പം ഉയർത്തി, തുടർന്ന് ക്രമമായി താഴ്ത്തണം. വീതി എട്ട് അങ്കുലം; മുട്ടിൽ പരിണാഹം അതിന്റെ മൂന്നിരട്ടി ആയിരിക്കണം.

Verse 39

जङ्घामध्ये तु विस्तारः सप्ताङ्गुल उदाहृतः त्रिगुणा परिधिश्चास्य जङ्घाग्रं पञ्चविस्तरात्

ജംഘയുടെ (കീഴ്ക്കാലിന്റെ) മദ്ധ്യത്തിൽ വീതി ഏഴ് അങ്കുലമെന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ പരിധി മൂന്നിരട്ടി; ജംഘാഗ്രത്തിൽ (ശിൻ ഭാഗത്തിന്റെ മുൻ/മുകളിലെ അറ്റത്ത്) വീതി അഞ്ച് അങ്കുലം.

Verse 40

त्रिगुणा परिधिश्चास्य पादौ तालप्रमाणकौ आयामादुत्थितौ पादौ चतुरङ्गुलमेव च

അതിന്റെ പരിധി മൂന്നിരട്ടി ആയിരിക്കണം. പാദങ്ങൾ താല-പ്രമാണത്തിൽ ആയിരിക്കണം. കൂടാതെ ദൈർഘ്യ അക്ഷത്തിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് നീളുന്ന പാദങ്ങൾ കൃത്യമായി നാല് അങ്കുലം മാത്രം മുന്നോട്ട് വരണം.

Verse 41

गुल्फात् पूर्वं तु कर्तव्यं प्रमाणाच्चतुरङ्गुलम् त्रिकलं विस्तृतौ पादौ त्र्यङ्गुलो गुह्यकः स्मृतः

ഗുല്ഫം (കണങ്കാൽ) മുതൽ മുന്നോട്ട് പ്രമാണാനുസാരം നാല് അങ്കുലം അളവിൽ വിന്യാസം ചെയ്യണം. രണ്ടു പാദങ്ങൾ വിരിച്ചാൽ വീതി മൂന്ന് കല എന്നു പറയുന്നു; ഗുഹ്യകം (ജനനപ്രദേശം) മൂന്ന് അങ്കുല അളവെന്നു സ്മൃതം.

Verse 42

पञ्चाङ्गुलस्तु नाहोस्य दीर्घा तद्वत् प्रदेशिनी अष्टमाष्टांशतोन्यूनः शेषाङ्गुल्यः क्रमेण तु

നാഭി-പ്രദേശത്തിന്റെ അളവ് അഞ്ച് അങ്കുലം. പ്രദേശിനി (തർജനി)യും അതുപോലെ ദീർഘമെന്ന് അറിയണം. ശേഷമുള്ള വിരലുകൾ ക്രമമായി അഷ്ടമത്തിന്റെ അഷ്ടമാംശംത്ര ചെറുതായി കുറയണം.

Verse 43

सपादाङ्गुलमुत्सेधमङ्गुष्टस्य प्रकीर्तितं यवोनमङ्गुलं कार्यमङ्गुष्ठस्य नखं तथा

അംഗുഷ്ഠത്തിന്റെ ഉത്സേധം (ഉയർച്ച) സപാദ അങ്കുലമെന്ന് പ്രസിദ്ധം. അംഗുഷ്ഠനഖവും ഒരു അങ്കുലത്തിൽ നിന്ന് ഒരു യവം കുറച്ച് അളവിൽ ചെയ്യണം.

Verse 44

चूचुकौ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्धाङ्गुलं तथान्यासां क्रमान् न्यूनं तु कारयेत् अङ्गुलौ वृषणौ कार्यौ मेढ्रं तु चतुरङ्गुलम्

“ചൂചുകൗ (രണ്ട് സ്തനാഗ്രങ്ങൾ)”—എന്നതാണ് ചിഹ്നിത പുസ്തകപാഠം. മറ്റു ഘടകങ്ങളിൽ അളവ് ക്രമമായി അര അങ്കുലം വീതം കുറച്ച് ചെയ്യണം. വൃഷണങ്ങൾ (അണ്ഡകോശങ്ങൾ) രണ്ട് അങ്കുലം; മേഢ്രം (ലിംഗം) നാല് അങ്കുലം ചെയ്യണം.

Verse 45

परिणाहोत्र कोषाग्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलम् षडङ्गुलपरीणाहौ वृषणौ परिकीर्तितौ

പരിണാഹം (ചുറ്റളവ്) പ്രകാരം കോഷാഗ്രം (അഗ്രചർമ്മത്തിന്റെ അറ്റം) നാല് അങ്കുലമാക്കണം. വൃഷണങ്ങൾ (അണ്ഡകോശങ്ങൾ) ആറ് അങ്കുല ചുറ്റളവുള്ളവയെന്ന് പരികീർത്തിതം.

Verse 46

प्रतिमा भूषणाढ्या स्यादेतदुद्देशलक्षणम् अनयैव दिशा कार्यं लोके दृष्ट्वा तु लक्षणम्

പ്രതിമ ആഭരണങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരിക്കണം—ഇതാണ് ഇവിടെ പറഞ്ഞ പൊതുലക്ഷണം. ലോകത്തിൽ കാണുന്ന ലക്ഷണചിഹ്നങ്ങൾ നിരീക്ഷിച്ച് അതേ രീതിയിൽ ദിശാവിന്യാസം നടത്തണം.

Verse 47

दक्षिणे तु करे चक्रमधस्तात् पद्ममेव च वामे शङ्खं गदाधस्ताद्वासुदेवस्य लक्षणात्

വലങ്കയ്യിൽ ചക്രം, അതിന്റെ താഴെ പദ്മം. ഇടങ്കയ്യിൽ ശംഖം, അതിന്റെ താഴെ ഗദ—ഇവയാണ് വാസുദേവന്റെ തിരിച്ചറിയൽ-ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 48

श्रीपुष्टौ वापि कर्तव्ये पद्मवीणाकरान्विते ऊरुमात्रोच्छितायामे मालाविद्याधरौ तथा

ശ്രീയും പുഷ്ടിയും എന്നവരുടെ പ്രതിമകളും നിർമ്മിക്കണം; അവരുടെ കൈകളിൽ പദ്മവും വീണയും ഉണ്ടായിരിക്കണം. അവരുടെ ഉയരം ‘ഊരു-മാത്ര’ ആയിരിക്കണം; അതുപോലെ വിദ്യാധരന്മാരെയും മാല ധരിച്ചവരായി രൂപപ്പെടുത്തണം.

Verse 49

प्रभामण्डलसंस्थौ तौ प्रभा हस्त्यादिभूषणा पद्माभं पादपीठन्तु प्रतिमास्वेवमाचरेत्

ആ രണ്ടുപേരെയും പ്രഭാമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥാപിക്കണം; പ്രഭ (ഹാലോ)യെ ആന മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭൂഷിക്കണം. പാദപീഠം പദ്മസദൃശമായിരിക്കണം—പ്രതിമകളിൽ ഇങ്ങനെ തന്നെയാകണം.