Adhyaya 102

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रासादकृत्यप्रतिष्ठा नामैकाधिकशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः ध्वजारोपणं ईश्वर उवाच चूलके ध्वजदण्डे च ध्वजे देवकुले तथा प्रतिष्ठा च यथोद्दिष्टा तथा स्कन्द वदामि ते

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘പ്രാസാദകൃത്യ-പ്രതിഷ്ഠാ’ എന്ന നൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തം. ഇനി നൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം ‘ധ്വജാരോപണം’ ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സ്കന്ദ, ചൂളകം (ശിഖരചൂഡ), ധ്വജദണ്ഡം, ധ്വജം, കൂടാതെ ദേവകുലം (ക്ഷേത്രം) എന്നിവയ്ക്കുള്ള ശാസ്ത്രോക്ത പ്രതിഷ്ഠ ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു।

Verse 2

तडागार्धप्रवेशाद्वा यद्वा सवार्धवेशनात् ऐष्टके दारुजः शूलः शैलजे धाम्नि शैलजः

കുളത്തിലേക്ക് അർദ്ധമായി പ്രവേശിക്കുന്നതുകൊണ്ടോ, അർദ്ധമുഴുകിയ/അർദ്ധവാസസ്ഥിതിയിലായിരിക്കുന്നതുകൊണ്ടോ ഒരു തരത്തിലുള്ള ശൂലവേദന ഉണ്ടാകുന്നു. ഇഷ്ടികനിർമ്മിതത്തിൽ അത് ‘ദാരുജ’ (മരജന്യ) ശൂലം; ശിലാനിർമ്മിത ധാമത്തിൽ അത് ‘ശൈലജ’ (ശിലജന്യ) ശൂലം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 3

वैष्णवादौ च चक्राढ्यः कुम्भः स्यान्मूर्तिमानतः स च त्रिशूलयुक्तस्तु अग्रचूलाभिधो मतः

വൈഷ്ണവാദി (വിധാന/മൂർത്തിലക്ഷണം) പ്രകാരം മൂർത്തിരൂപാനുസൃതമായി കുംഭം ചക്രസമൃദ്ധമായിരിക്കണം. അതേ കുംഭം ത്രിശൂലവും ചേർന്നാൽ അതിനെ ‘അഗ്രചൂള’ എന്ന നാമത്തിൽ കണക്കാക്കുന്നു।

Verse 4

दामि ते इति ङ ऐष्टे दारुभव इति घ , ज च तडागार्धेत्यादिः, शैलज इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति अग्रं चूडाभिधो मत इति घ अस्रचूलादिदोषत इति छ गृहचूडाभिधो मत इति ङ अग्रं चूडादिदोषत इति ख ईशशूलः समाख्यातो मूर्ध्नि लिङ्गसमन्वितः वीजपूरकयुक्तो वा शिवशास्त्रेषु तद्विधः

ലിംഗത്തിന്റെ ശിരോഭാഗത്ത് (മൂರ್ಧ്നി) സ്ഥാപിക്കുന്ന ചിഹ്നം/അലങ്കാരം ‘ഈശശൂലം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ശൈവശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അതിന്റെ വിധി ഇങ്ങനെ പറയുന്നു—അത് ‘വീജപൂരക’ (മാതുലുങ്കസദൃശ) യുക്തമായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ നിർദ്ദിഷ്ടമായ ആ രൂപപ്രകാരം തന്നെയായിരിക്കാം।

Verse 5

चित्रो ध्वजश् च जङ्घातो यथा जङ्गार्धतो भवेत् भवेद्वा दण्डमानस्तु यदि वा तद्यदृच्छया

ധ്വജം ചിത്രവർണ്ണമായ് (ബഹുവർണ്ണം) ഇരിക്കുകയും അതിന്റെ താഴ്ഭാഗം ജംഘയെപ്പോലെ—അർദ്ധജംഘപോലെ—തോന്നുകയും ചെയ്താൽ; അല്ലെങ്കിൽ ധ്വജദണ്ഡം മാന-പ്രമാണത്തിൽ ശരിയായതായി പ്രതീതിയുണ്ടെങ്കിൽ—ഉദ്ദേശപൂർവ്വമായാലും യാദൃച്ഛികമായാലും—ഇവയെ ധ്വജത്തിന്റെ പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങളായി/ചിഹ്നങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നു।

Verse 6

महाध्वजः समाख्यातो यस्तु पीठस्य वेष्टकः शक्रैर् ग्रहै रसैवापि हस्तैर् दण्डस्तु सम्भितः

പീഠത്തെ ചുറ്റി വേഷ്ടകബന്ധമായി നിലകൊള്ളുന്നതാണ് ‘മഹാധ്വജ’ എന്നു പറയുന്നത്. അതിന്റെ ദണ്ഡം ശക്ര, ഗ്രഹ, രസാദി അളവുകളാലോ അല്ലെങ്കിൽ ഹസ്ത-പ്രമാണത്താലോ യഥാവിധി നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 7

उत्तमादिक्रमेणैव विज्ञेयः शूरिभिस्ततः वंशजः शालजातिर्वा स दण्डः सर्वकामदः

അതിനുശേഷം യുദ്ധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ ‘ഉത്തമ’ മുതലായ ക്രമപ്രകാരം ആ ദണ്ഡത്തെ കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയണം. മുളയിലോ ശാല-ജാതി മരത്തിലോ നിർമ്മിച്ച ദണ്ഡം സർവകാമപ്രദമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 8

अयमारोप्यमाणस्तु भङ्गमायाति वै यदि राज्ञोनिष्टं विजानीयाद्यजमानस्य वा तथा

ഇത് സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്ന സമയത്ത് ഭംഗം സംഭവിച്ച് നശിച്ചാൽ, അത് രാജാവിനോ—അഥവാ അതുപോലെ യജമാനനോ—അശുഭലക്ഷണമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

Verse 9

मन्त्रेण बहुरूपेण पूर्ववच्छान्तिमाचरेत् द्वारपालादिपूजाञ्च मन्त्राणान्तर्प्यणन्तथा

മന്ത്രത്തെ പല രൂപങ്ങളിൽ പ്രയോഗിച്ച് മുൻപുപറഞ്ഞതുപോലെ ശാന്തികർമ്മം ആചരിക്കണം. അതുപോലെ ദ്വാരപാലാദികളെ പൂജിക്കുകയും മന്ത്രങ്ങൾക്ക് തർപ്പണവും നടത്തുകയും വേണം.

Verse 10

विधाय चूलकं दण्डं स्नापयेदस्त्रमन्त्रतः अनेनैव तु मन्त्रेण ध्वजं सम्प्रोक्ष्य देशिकः

ധ്വജദണ്ഡത്തിന്റെ ചൂലകം (ശിഖ/കൂമ്പ്) ഒരുക്കി, അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് ദണ്ഡത്തിന് സ്നാപനം (വിധിപൂർവ ശുദ്ധിസ്നാനം) നടത്തണം. അതേ മന്ത്രംകൊണ്ടുതന്നെ ദേശികാചാര്യൻ ധ്വജത്തിന് സമ്യക് സമ്പ്രോക്ഷണം (പവിത്രീകരണ തളിക്കൽ) ചെയ്യണം.

Verse 11

मृदु कषायादिभिः स्नानं प्रासादङ्कारयेत्ततः विलिप्य रसमाच्छाद्य शय्यायां न्यस्य पूर्ववत्

അതിനുശേഷം മൃദു കഷായാദികളാൽ സ്നാനം ചെയ്യിക്കണം; പിന്നെ പ്രാസാദം/ശയ്യാഗൃഹം അലങ്കരിക്കണം. സുഗന്ധരസത്തോടെ ലേപനം ചെയ്ത് മൂടി, മുൻവിധിപ്രകാരം ശയ്യയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 12

चूडके लिङ्गवणन्यासो न च ज्ञानं न च क्रिया ति घ यदि वा तद्विदिच्छया इति ख यस्तु स्यात् पीठवेष्टक इति ङ राज्ञोरिष्टमिति ज वै तथा इति ज चूडकमिति ज भृत्काषायादिभिरिति ख , छ च विलिप्य रसमादायेति ज चूलके इति घ , ङ च विशेषार्था चतुर्थी च न कुण्डस्य कल्पना

ചൂഡകപ്രസംഗത്തിൽ ലിംഗത്തിന്റെ വർണ-ന്യാസം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇത് വെറും ജ്ഞാനമാത്രമല്ല, വെറും ബാഹ്യക്രിയമാത്രവും അല്ല. അല്ലെങ്കിൽ ആ വിധി അറിയുന്നവന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ചെയ്യാവുന്നതുമാണ്. ‘പീഠവേഷ്ടക’ എന്ന പാഠവും കാണുന്നു; ‘രാജ്ഞോരിഷ്ടം’—അങ്ങനെ തന്നെയെന്നും. ‘ചൂഡകം’ ശുദ്ധപാഠം; ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ഭൃത്കഷായാദിഭിഃ’ ഉണ്ട്. ‘വിലിപ്യ രസമാദായ’ എന്നും പാഠാന്തരം; ‘ചൂലകെ’ എന്നും. ഇവിടെ ചതുർഥീ വിഭക്തി പ്രത്യേകാർത്ഥത്തിൽ, ഈ സന്ദർഭത്തിൽ കുണ്ഡ-കല്പന വിധേയമല്ല.

Verse 13

दण्डे तयार्थतत्त्वञ्च विद्यातत्त्वं द्वितीयकं सद्योजातानि वक्राणि शिवतत्त्वं पुनर्ध्वजे

ദണ്ഡത്തിൽ ‘തയാർത്ഥ-തത്ത്വം’ അറിയണം; രണ്ടാമതായി ‘വിദ്യാ-തത്ത്വം’യും ഗ്രഹിക്കണം. ധ്വജത്തിൽ വീണ്ടും സദ്യോജാതമുഖങ്ങളുടെ ന്യാസം ചെയ്ത്, അവിടെയേ ശിവ-തത്ത്വം തിരിച്ചറിയണം.

Verse 14

निष्कलञ्च शिवन्तत्र न्यस्याङ्गानि प्रपूजयेत् चूडके च ततो मन्त्रो सान्निध्ये सहिताणुभिः

അവിടെ നിഷ്കല ശിവന്റെ ന്യാസം ചെയ്ത്, അംഗങ്ങളെ വിധിപൂർവം പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് ചൂഡയിൽ മന്ത്രം വിന്യസിച്ച്, സൂക്ഷ്മ അണുക്കളോടുകൂടി സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 15

होमयेत् प्रतिभागञ्च ध्वजे तैस्तु फडन्तिकैः अन्यथापि कृतं यच्च ध्वजसंस्कारणं क्वचित्

ധ്വജത്തിൽ ആ ‘ഫഡ്’-അന്തമുള്ള മന്ത്രങ്ങളാൽ (നിശ്ചിത) ഭാഗത്തിനായും ഹോമം ചെയ്യണം. എവിടെയെങ്കിലും ധ്വജ-സംസ്കാരം മറ്റൊരു രീതിയിൽ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഈ വിധിയാൽ അത് യഥാവിധി ശരിയാക്കി/നിയമീകരിക്കണം.

Verse 16

अस्त्रयागविधावेवं तत्सर्वमुपदर्शितं प्रासादे कारिते स्थाने स्रग्वस्त्रादिविभूषिते

ഇങ്ങനെ അസ്ത്രയാഗവിധിയിൽ ഇതെല്ലാം ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ശരിയായി നിർമ്മിച്ച പ്രാസാദം/ക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരുക്കിയ സ്ഥലത്ത്, മാലകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമാക്കി ഇത് നടത്തണം.

Verse 17

जङ्घा वेदी तदूर्ध्वे तु त्रितत्त्वादि निवेश्य च होमादिकं विधायाथ शिवं सम्पूज्य पूर्ववत्

ജംഘയെ വേദിയായി കരുതണം. അതിന്റെ മുകളിലായി ത്രിതത്ത്വാദി സ്ഥാപിച്ച്, ഹോമം മുതലായ വിധികൾ നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് മുൻപുപോലെ ശിവനെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം.

Verse 18

सर्वतत्त्वमयं ध्यात्वा शिवञ्च व्यापकं न्यसेत् अनन्तं कालरुद्रञ्च विभाव्य च पदाम्बुजे

ശിവനെ സർവതത്ത്വമയനായി ധ്യാനിച്ച്, സർവവ്യാപിയായ ശിവന്റെ ന്യാസം ചെയ്യണം. പിന്നെ പദ്മാസനത്തിൽ അനന്തനെയും കാലരുദ്രനെയും കൂടി ഭാവിക്കണം.

Verse 19

कुष्माण्डहाटकौ पीठे पातालनरकैः सह भुवनैर् लोकपालैश् च शतरुद्रादिभिर्वृतं

കുഷ്മാണ്ഡവും ഹാടകവും എന്ന രണ്ടു പീഠങ്ങളിൽ ആ (മണ്ഡലം/ലോകം) പാതാളങ്ങളും നരകങ്ങളും സഹിതം, ഭുവനങ്ങൾ, ലോകപാലകർ, ശതരുദ്രാദി ഗണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 20

ब्रह्माण्दकमिदं ध्यात्वा जङ्घाताञ्च विभावयेत् वारितेजोनिलव्योमपञ्चाष्टकसमन्वितं

ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡരൂപ അണ്ഡത്തെ ധ്യാനിച്ച്, ജംഘ മുതലായ അവയവങ്ങളെയും ഭാവിക്കണം—അവ ജലം, തേജസ്, വായു, വ്യോമം എന്നീ തത്ത്വസമൂഹങ്ങളോടും, പഞ്ചകവും അഷ്ടകവും എന്ന സമുച്ചയങ്ങളോടും സംയുക്തമാണ്.

Verse 21

संहरणमिति ख , छ , च यच्च ध्वजसंस्करणमिति घ अस्त्रयागे विधाने चेति ज प्रासादकारितस्थाने इति ख , झ च प्रासादे कारितस्थाने इति ज पातालनवकैर् इति ङ , ज च पञ्चाग्गकसमन्वितमिति ग सर्वावरणसञ्ज्ञञ्च वृद्धयोन्यवृकान्वितं योगाष्टकसमायुक्तं नाशाविधि गुणत्रयं

‘സംഹരണം’—ഖ, ഛ, ച പാഠങ്ങൾ; ‘ധ്വജ-സംസ്കരണം’—ഘ പാഠം; ‘അസ്ത്രയാഗത്തിന്റെ വിധാനത്തിൽ’—ജ പാഠം. ‘പ്രാസാദ നിർമ്മാണസ്ഥാനത്ത്’—ഖ, ഝ പാഠങ്ങൾ; ‘പ്രാസാദത്തിൽ നിർമ്മാണസ്ഥാനത്ത്’—ജ പാഠം. ‘ഒൻപത് പാതാളങ്ങളോടുകൂടെ’—ങ, ജ പാഠങ്ങൾ; ‘പഞ്ചാംഗകസമന്വിതം’—ഗ പാഠം. ഇത് ‘സർവ ആവരണസഞ്ജ്ഞയുള്ളത്’, ‘വൃദ്ധയോനി-അവൃക സംയുക്തം’, ‘യോഗാഷ്ടകസമായുക്തം’; നാശവിധി ഗുണത്രയാനുസാരമായി ത്രിവിധമാണ്.

Verse 22

पटस्थं पुरुषं सिंहं वामञ्च परिभावयेत् मञ्जरीवेदिकायाञ्च विद्यादिकचतुष्टयं

പട്ടത്തിൽ (വസ്ത്ര-ചിത്രത്തിൽ) സ്ഥിതമായ പുരുഷനെയും സിംഹത്തെയും, കൂടാതെ വാമ (ഇടപ്പക്ഷ/രൂപ)ത്തെയും ധ്യാനിക്കണം. മഞ്ജരീ-വേദികയിൽ വിദ്യാദി ചതുഷ്ടയം (നാലംഗ സമുച്ചയം) തിരിച്ചറിയണം.

Verse 23

कण्ठे मायां सरुद्राञ्च विद्याश्चामलसारके कलसे चेश्वरं विन्दुं विद्येश्वरसमन्वितं

കണ്ഠത്തിൽ മായയെ രുദ്രന്മാരോടുകൂടെ സ്ഥാപിക്കണം; അമലസാരക (നിർമല സാരപാത്രം)ത്തിൽ വിദ്യകളെ സ്ഥാപിക്കണം. കൂടാതെ കലശത്തിൽ ബിന്ദുരൂപ ഈശ്വരനെ, വിദ്യേശ്വരസമന്വിതനായി പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 24

जटाजूटञ्च तं विद्याच्छूलं चन्द्रार्धरूपकं शक्तित्रयं च तत्रैव दण्डे नादं विभाव्य च

അവനെ ജടാജൂടധാരിയെന്നു അറിയണം; അർദ്ധചന്ദ്രരൂപം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ത്രിശൂലത്തെ ധ്യാനിക്കണം; അവിടെയേ ശക്‌തിത്രയത്തെയും സ്ഥാപിക്കണം. കൂടാതെ ദണ്ഡത്തിൽ നാദത്തെ ഭാവിക്കണം.

Verse 25

ध्वजे च कुण्डलीं शक्तिमिति धाम्नि विभावयेत् जगत्या वाथ सन्धाय लिङ्गं पिण्डिकयाथवा

ധ്വജത്തിൽ (ധ്വജദണ്ഡം/സ്തംഭം) കുണ്ഡലിനീ-ശക്തിയെ അവളുടെ ധാമത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയായി ധ്യാനിക്കണം. തുടർന്ന് ജഗതിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ പിണ്ഡികയിൽ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് (അടുത്ത ക്രിയ തുടരുക).

Verse 26

समुत्थाप्य सुमन्त्रैश् च विन्यस्ते शक्तिपङ्कजे न्यस्तरत्नादिके तत्र स्वाधारे विनिवेशयेत्

ശുഭമന്ത്രങ്ങളാൽ (സ്ഥാപിത ശക്തി-ആസനം) ഉയർത്തി, ശക്തിയുടെ പദ്മം വിധിപൂർവ്വം വിന്യസിച്ച്; അവിടെ രത്നാദി അർപ്പണങ്ങൾ വെച്ച്, പിന്നെ അതിനെ സ്വന്തം ആധാരത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 27

यजमानो ध्वजे लग्ने बन्धुमित्रादिभिः सह धाम प्रदक्षिणीकृत्य लभते फलमीहितं

ധ്വജം സ്ഥാപിച്ചതിനുശേഷം യജമാനൻ ബന്ധു‑മിത്രാദികളോടൊപ്പം പുണ്യധാമത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഇഷ്ടഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 28

गुरुः पाशुपतं ध्यायन् स्थिरमन्त्राधिपैर् युतं अधिपान् शस्त्रयुक्तांश् च रक्षणाय निबोधयेत्

ഗുരു പാശുപത ശക്തിയെ ധ്യാനിച്ച്, മന്ത്രാധിപന്മാരോടുകൂടിയ സ്ഥിര അധിപന്മാരെയും ആയുധധാരികളായ രക്ഷകരെയും സംരക്ഷണാർത്ഥം (സാധകനോട്) നിയോഗിക്കുവാൻ ഉപദേശിക്കണം।

Verse 29

गपिण्डिकयाथवेति घ , ङ , ज च स्वमन्त्रैश्चेति ग , ङ , च लभते फलमीप्सितमिति ङ पाशुपतं ध्यायेदिति ख , घ च शिवमन्त्राधिपैर् युतमिति घ , ङ च रक्षणाय निवेदयेदिति ख , छ च न्यूनादिदोषशान्त्यर्थं हुत्वा दत्वा च दिग्बलिं गुरवे दक्षिणां दद्याद् यजमानो दिवं व्रजेत्

ഗപിണ്ഡികാ-വിധിയും സ്വന്തം മന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രയോഗവും കൊണ്ട് ഇഷ്ടഫലം ലഭിക്കുന്നു. പാശുപതി (ശിവൻ)യെ ധ്യാനിച്ച്, ശിവമന്ത്രാധിപന്മാരോടുകൂടി യുക്തമാക്കി, സംരക്ഷണാർത്ഥം അത് നിവേദിക്കണം. തുടർന്ന് ന്യൂനത മുതലായ ദോഷശാന്തിക്കായി ഹോമം നടത്തി ദിഗ്ബലി നൽകി, യജമാനൻ ഗുരുവിന് ദക്ഷിണ നൽകണം; ഇങ്ങനെ അവൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 30

प्रतिमालिङ्गवेदीनां यावन्तः परमाणवः तावद्युगसहस्राणि कर्तुर्भोगभुजः फलं

പ്രതിമ, ലിംഗം, വേദി എന്നിവയിൽ എത്ര പരമാണുക്കളുണ്ടോ, അത്രയോളം യുഗസഹസ്രങ്ങൾക്കായി കർത്താവ് സ്വർഗീയ ഭോഗമായി ആ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു।