Adhyaya 233

Verse 1

इत्य् आग्नेये महाओपुराणे यात्रामण्डलचिन्तादिर्नाम द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः षाड्गुण्यं पुष्कर उवाच सामभेदौ मया प्रोक्तौ दानदण्डौ तथैव च दण्डः स्वदेशे कथितः परदेशे व्रवीमि ते

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘യാത്രാമണ്ഡലചിന്താദി’ എന്ന പേരുള്ള ദ്വിശത-ദ്വാത്രിംശ അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി ‘ഷാഡ്ഗുണ്യം’—നീതിയുടെ ആറു ഉപായങ്ങൾ—വിഷയക ദ്വിശത-ത്രയസ്ത്രിംശ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—സാമവും ഭേദവും, അതുപോലെ ദാനവും ദണ്ഡവും ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. സ്വദേശത്തിലെ ദണ്ഡനീതി പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി പരദേശ സംബന്ധമായ നയം നിന്നോട് പറയുന്നു।

Verse 2

शत्रुं जिहीर्षुरुच्छिन्द्यादिति घ , ञ च प्रकाशश्चाप्रकाशश् च द्विविधो दण्ड उच्यते लुण्ठनं ग्रामघातश् च शस्यघातो ऽग्निदीपनं

ശത്രുവിനെ കീഴടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അവന്റെ വിഭവങ്ങളും സഹായവും മുറിച്ചുകളയണം—ഇതാണ് നിയമം. ദണ്ഡം രണ്ടുവിധം—പ്രകാശം (പൊതു)യും അപ്രകാശം (രഹസ്യം)യും. ഇതിൽ കൊള്ള, ഗ്രാമഘാതം, ശസ്യഘാതം, അഗ്നിദീപനം (അഗ്നിസംയോഗം) ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 3

प्रकाशो ऽथ विषं वह्निर्विविधैः पुरुषैर् बधः दूषणञ्चैव साधूनामुदकानाञ्च दूषणं

കൂടാതെ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തൽ, വിഷപ്രയോഗം, അഗ്നിപ്രയോഗം, വിവിധ ആളുകളാൽ വധം, സദ്ജനങ്ങളുടെ അപകീർത്തി, ജലങ്ങളുടെ ദൂഷണം—ഇവയും (ചെയ്യലുകൾ) ആകുന്നു.

Verse 4

दण्डप्रणयणं प्रोक्तमुपेक्षां शृणु भार्गव यदा मन्यते नृपती रणे न मम विग्रहः

ദണ്ഡനീതിയുടെ പ്രയോഗം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി, ഹേ ഭാർഗവ, ‘ഉപേക്ഷ’ കേൾക്കുക—യുദ്ധത്തിൽ രാജാവ് ‘എന്നോടു വിഗ്രഹം (മത്സരം) ഇല്ല’ എന്നു കരുതുമ്പോൾ.

Verse 5

अनर्थायानुबन्धः स्यात् सन्धिना च तथा भवेत् सामलब्धास्पदञ्चात्र दानञ्चार्थक्षयङ्करं

സന്ധിയാൽ അനർത്ഥങ്ങളുടെ ബന്ധം ഉണ്ടാകാം; സമാധാനസന്ധിയാലും അതുപോലെ സംഭവിക്കാം. കൂടാതെ ഇവിടെ, സാമം വഴി ഉറച്ച അടിത്തറ ലഭിക്കാത്തപക്ഷം, ദാനവും ധനക്ഷയത്തിന് കാരണമാകും.

Verse 6

भेददण्डानुबन्धः स्यात्तदोपेक्षां समाश्रयेत् न चायं मम शक्नोति किञ्चित् कर्तुमुपद्रवं

ഭേദവും ദണ്ഡവും എന്ന ക്രമം പ്രയോഗിച്ച ശേഷം ഉപേക്ഷയെ ആശ്രയിക്കണം. കാരണം ഈ വ്യക്തിക്ക് എനിക്ക് യാതൊരു ഉപദ്രവമോ ഹാനിയോ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.

Verse 7

न चाहमस्य शक्नोमि तत्रोपेक्षां समाश्रयेत् अवज्ञोपहतस्तत्र राज्ञा कार्यो रिपुर्भवेत्

ആ കാര്യത്തിൽ അവനോടു ഉപേക്ഷ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല; അവമാനത്തിൽ മുറിവേറ്റവൻ അവിടെ ശത്രുവാകുന്നു, അതിനാൽ രാജാവ് അവനെ ശത്രുവെന്നപോലെ തന്നെ കൈകാര്യം ചെയ്യണം.

Verse 8

मायोपायं प्रवक्ष्यामि उत्पातैर् अनृतैश् चरत् शत्रोरुद्वेजनं शत्रोः शिविरस्थस्य पक्षिणः

ഞാൻ ഒരു മായോപായം പറയുന്നു—കൃത്രിമ അപശകുനങ്ങളും കള്ളവാർത്തകളും പ്രചരിപ്പിച്ച് സഞ്ചരിച്ച് ശത്രുവിൽ ഭയം സൃഷ്ടിക്കണം; പ്രത്യേകിച്ച് ശത്രു ശിബിരത്തിലുള്ള പക്ഷികളെ (ഉപയോഗിച്ച്) ആശങ്ക ഉയർത്തണം.

Verse 9

स्थूलस्य तस्य पुच्छस्थां कृत्वोल्कां विपुलां द्विज विसृजेच्च ततश् चैवमुल्कापातं प्रदर्शयेत्

ഹേ ദ്വിജാ! ആ സ്ഥൂല (യന്ത്രം/പ്രക്ഷേപ്യം) എന്നതിന്റേ വാൽഭാഗത്ത് വലിയ അഗ്നിശലാക (ഉല്ക) കെട്ടി, പിന്നെ അത് വിട്ടയക്കണം; ഇങ്ങനെ ‘ഉല്കാപാതം’ എന്ന ദൃശ്യഫലം കാണിക്കാം.

Verse 10

एवमन्ये दर्शनीया उत्पाता बहवो ऽपि च उद्वेजनं तथा कुर्यात् कुहकैर् विविधैर् द्विषां

ഇതുപോലെ കാണത്തക്ക മറ്റ് പല അപശകുനങ്ങളും കാണിക്കാം; അതുപോലെ വിവിധ കുഹകതന്ത്രങ്ങളാൽ ശത്രുക്കളിൽ കലക്കം സൃഷ്ടിക്കണം.

Verse 11

सांवत्सरास्तापसाश् च नाशं ब्रूयुः प्ररस्य च जिगीषुः पृथिवीं राजा तेन चोद्वेजयेत् परान्

സാംവത്സരർ (വാർഷിക ജ്യോതിഷികൾ)യും തപസ്വികളും ശത്രുവിന്റെ നാശം പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ, ഭൂമിയെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് അതിനെ ആധാരമാക്കി എതിരാളികളിൽ ഭയം വിതയ്ക്കണം.

Verse 12

देवतानां प्रसादश् च कीर्तनीयः परस्य तु आगतन्नो ऽमित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत्

ദേവന്മാരുടെ പ്രസാദവും പരമന്റെ അനുഗ്രഹവും കീർത്തിക്കണം; ശത്രുബലം നമ്മെ ആക്രമിക്കുമ്പോൾ ഭയമില്ലാതെ ശത്രുസൈന്യത്തെ പ്രഹരിക്കുവിൻ।

Verse 13

एवं ब्रूयाद्रणे प्राप्ते भग्नाः सर्वे परे इति क्ष्वेडाः किलकिलाः कार्या वाच्यः शत्रुर्हतस् तथा

യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കണം—“ശത്രുപക്ഷം മുഴുവനും തകർന്നു!”; ഉച്ചത്തിലുള്ള രണനാദവും കിളിക്കിളി ശബ്ദവും ഉയർത്തി, “ശത്രു ഹതനായി” എന്നും അറിയിക്കണം।

Verse 14

देवाज्ञावृंहितो राजा सन्नद्धः समरं प्रति इन्द्रजालं प्रवक्ष्यामि इन्द्रं कालेन दर्शयेत्

ദേവാജ്ഞയാൽ ബലവರ್ಧിതനായ രാജാവ്, യുദ്ധത്തിന് സന്നദ്ധനായി സമരത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു। ഇനി ഞാൻ ഇന്ദ്രജാലം (മായായുദ്ധവിദ്യ) ഉപദേശിക്കുന്നു; യുക്തമായ സമയത്ത് ഇന്ദ്രനെ ദൃശ്യമാക്കണം।

Verse 15

चतुरङ्गं बलं राजा सहायार्थं दिवौकसां बलन्तु दर्शयेत् प्राप्तं रक्तवृष्टिञ्चेन्द्रपौ

ദിവൗകസുകളുടെ സഹായാർത്ഥം രാജാവ് ചതുരംഗസൈന്യത്തെ അണിനിരത്തി പ്രദർശിപ്പിക്കണം; ഇന്ദ്രധ്വജവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രക്തവൃഷ്ടി എന്ന അപശകുനം സംഭവിച്ചതായും തിരിച്ചറിയണം।

Verse 16

छिन्नानि रिपुशीर्षाणि प्रासादाग्रेषु दर्शयेत् षाड्गुण्यं सम्प्रवक्ष्यामि तद्वरौ सन्धिविग्रहौ

ശത്രുക്കളുടെ ഛിന്ന ശിരസ്സുകൾ പ്രാസാദങ്ങളുടെ മുകളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കണം (ഭീതിപ്രദർശനത്തിനായി)। ഇനി ഞാൻ ഷാഡ്ഗുണ്യം—രാജ്യനീതിയിലെ ആറു ഉപായങ്ങൾ—വിശദമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; അവയിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ രണ്ടെണ്ണം സന്ധിയും വിഗ്രഹവും (യുദ്ധം/വൈരം) ആകുന്നു।

Verse 17

सन्धिश् च विग्रहश् चैव यानमासनमेव च द्वैधीभावः संशयश् च षड्गुणाः परिकीर्तिताः

സന്ധിയും വിഗ്രഹവും, യാനം (അഭിയാനം)യും ആസനം (സ്ഥിരത)യും, ദ്വൈധീഭാവവും സംശയവും—ഇവയാണ് രാജനീതിയിലെ ഷഡ്ഗുണങ്ങൾ എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 18

पणबन्धः स्मृतः सन्धिरपकारस्तु विग्रहः जिगीषोः शत्रुविषये यानं यात्राभिधीयते

പണബന്ധം (നിബന്ധന/പ്രതിജ്ഞയാൽ ബന്ധിതമായ കരാർ) തന്നെയാണ് സന്ധി; അപകാരം (ഹാനികര പ്രവർത്തി) തന്നെയാണ് വിഗ്രഹം. ജിഗീഷു (വിജയാകാംക്ഷി) ശത്രുവിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി നടത്തുന്ന പ്രസ്ഥാനം യാനം; അതേ യാത്ര/അഭിയാനം എന്നും പറയുന്നു.

Verse 19

विग्रहेण स्वके देशे स्थितिरासनमुच्यते बलार्धेन प्रयाणन्तु द्वैधीभावः स उच्यते

വിഗ്രഹം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ സ്വന്തം രാജ്യത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നത് ‘ആസനം’ എന്നു പറയുന്നു; സൈന്യത്തിന്റെ പകുതി ബലത്തോടെ പുറപ്പെടുന്നത് ‘ദ്വൈധീഭാവം’ എന്നു കണക്കാക്കുന്നു.

Verse 20

उदासीनो मध्यगो वा संश्रयात्संशयः स्मृतः समेन सन्धिरन्वेष्यो ऽहीनेन च बलीयसा

ഉദാസീനനായി നിൽക്കുന്നവനോ മധ്യസ്ഥനായി നിൽക്കുന്നവനോ, സംശ്രയം (ആശ്രയം) തേടുന്നതിൽ ‘സംശയം’ നിലയിലാണെന്ന് സ്മൃതമാണ്. അതിനാൽ സന്ധി സമനോടു അന്വേഷിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ—ഹീനനോടല്ല—ബലവാനോടു ചെയ്യണം.

Verse 21

हीनेन विग्रहः कार्यः स्वयं राज्ञा बलीयसा तत्रापि शुद्धपार्ष्णिस्तु बलीयांसं समाश्रयेत्

ബലവാൻ രാജാവ് സ്വയം ഹീനനോടു വിഗ്രഹം നടത്തണം; എങ്കിലും അവിടെയും ശുദ്ധപാർഷ്ണി (നിഷ്കളങ്കാചാരൻ) ബലവാനെയേ ആശ്രയിക്കണം.

Verse 22

आसीनः कर्मविच्छेदं शक्तः कर्तुं रिपोर्यदा अशुद्धपार्ष्णिश्चासीत विगृह्य वसुधाधिपः

രാജാവ് ഇരുന്ന നിലയിൽ തന്നേ ശത്രുവിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തടസ്സപ്പെടുത്താൻ সক্ষমനായാൽ, ഭൂമിപതി ഏറ്റുമുട്ടൽഭാവത്തോടെ ഇരിക്കണം; കുതികാൽ അസ്ഥിര/അശുദ്ധ നിലയിൽ ഇരിക്കട്ടെ।

Verse 23

अशुद्धपार्ष्णिर्बलवान् द्वैधीभावं समाश्रयेत् बलिना विगृहीतस्तु यो ऽसन्देहेन पार्थिवः

അടിത്തറ അസ്ഥിരമായ (അശുദ്ധപാർഷ്ണി) ശക്തനായ രാജാവ് ദ്വൈധീഭാവ നയം സ്വീകരിക്കണം; എന്നാൽ കൂടുതൽ ശക്തിയാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട രാജാവ് സംശയമില്ലാതെ അതനുസരിച്ച് പെരുമാറണം।

Verse 24

संश्रयस्तेन वक्तव्यो गुणानामधमो गुणः प्रासादाग्रे प्रदर्शयेदिति ट विगृहीतस्तु इति ख बहुक्षयव्ययायासं तेषां यानं प्रकीर्तितं

അതുകൊണ്ട് സംശ്രയം (ആശ്രയം/പിന്തുണ) പ്രസ്താവിക്കണം; ഗുണങ്ങളിൽ ഇത് ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ഗുണം. ‘പ്രാസാദാഗ്രേ പ്രദർശയേത്’ എന്നത് ṭ-പാഠം, ‘വിഗൃഹീതസ്തു’ എന്നത് ഖ-പാഠം. അവരുടെ യാനം വളരെ നഷ്ടം, ചെലവ്, പ്രയാസം വരുത്തുന്നതായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 25

बहुलाभकरं पश्चात्तदा राजा समाश्रयेत् सर्वशक्तिविहीनस्तु तदा कुर्यात्तु संश्रयं

അതിനുശേഷം രാജാവ് ധാരാളം ലാഭം നൽകുന്ന സംശ്രയം സ്വീകരിക്കണം; അവൻ സർവ്വശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, തീർച്ചയായും സംശ്രയം (ശരണം) തേടണം।