Adhyaya 225

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच स्वयमेव कर्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तरार्जितं तस्मात् पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘രാജധർമ്മ’ എന്ന 224-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘രാജധർമ്മാഃ’ എന്ന 225-ാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—‘ദൈവം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വയം ചെയ്ത കര്‍മ്മം തന്നെയാണ്; അത് മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ (മുൻജന്മത്തിൽ) സമ്പാദിച്ചതാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ ലോകത്തിൽ പുരുഷപ്രയത്നം തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു.

Verse 2

प्रतिकूलं तथा दैवं पौरुषेण विहन्यते सात्त्विकात् कर्मणः पूर्वात् सिद्धिः स्यात्पौरुषं विना

പ്രതികൂലമായ ദൈവത്തെയും പുരുഷപ്രയത്നം കൊണ്ട് തകർക്കാം; കൂടാതെ മുൻകാലത്തെ സാത്ത്വിക കര്‍മ്മഫലമായി ചിലപ്പോൾ പ്രയത്നമില്ലാതെയും സിദ്ധി ലഭിക്കും.

Verse 3

पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति भार्गव दैवं पुरुषकारश् च द्वयं पुंसः फलावहं

ഹേ ഭാര്ഗവാ! ദൈവസഹായം ലഭിക്കുമ്പോൾ പുരുഷപ്രയത്നം യഥാകാലത്ത് ഫലിക്കുന്നു. മനുഷ്യനു ദൈവവും പുരുഷകാരവും—ഇരണ്ടും ചേർന്നാണ് ഫലപ്രദം.

Verse 4

कृषेर्वृष्टिसमायोगात् काले स्युः फलसिद्धयः सधर्मं पौरुषं कुर्यान्नालसो न च दैववान्

കൃഷിയിൽ ഉഴവ്‑വിത്തിടൽ എന്നിവയും മഴയും ചേർന്നാൽ യഥാകാലത്ത് ഫലസിദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, എല്ലാ കാര്യഫലങ്ങളും കാലത്തിൽ തന്നെ സിദ്ധമാകുന്നു. അതിനാൽ ധർമ്മാനുസൃതമായ പുരുഷപ്രയത്നം ചെയ്യുക—ആലസ്യമാകരുത്, ദൈവം മാത്രം എന്ന് ആശ്രയിക്കയും അരുത്.

Verse 5

सामादिभिरुपायैस्तु सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः साम चोपप्रदानञ्च भेददण्डौ तथापरौ

സാമാദി ഉപായങ്ങളാൽ എല്ലാ ഉപക്രമങ്ങളും സിദ്ധമാകുന്നു. സാമം (സമാധാനം), ദാനം (ഉപഹാരം), ഭേദം (വിഭേദം), ദണ്ഡം (ശിക്ഷ/ബലപ്രയോഗം) എന്നിവയാണ് മറ്റു മാർഗങ്ങൾ.

Verse 6

मायोपेक्षेन्द्रजालञ्च उपायाः सप्त ताञ्छृणु द्विविधं कथितं साम तथ्यञ्चातथ्यमेव च

മായ, ഉപേക്ഷ, ഇന്ദ്രജാലം മുതലായ ഏഴ് ഉപായങ്ങൾ കേൾക്കുക. സാമം രണ്ടുവിധമാണെന്ന് പറയുന്നു: തഥ്യം (സത്യം)യും അതഥ്യം (അസത്യം)യും.

Verse 7

तत्राप्यतथ्यं साधूनामाक्रोशायैव जायते महाकुलीना ह्य् ऋजवो धर्मनित्या जितेन्द्रियाः

അവിടെയും സദ്ജനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അതഥ്യവാക്ക് വെറും ആക്ഷേപത്തിനും അപമാനത്തിനും വേണ്ടിയേ ഉദ്ഭവിക്കൂ. മഹാകുലീനർ നേരുള്ളവർ, ധർമ്മത്തിൽ നിത്യസ്ഥിരർ, ഇന്ദ്രിയജിതർ ആകുന്നു.

Verse 8

सामसाध्या अतथ्यैश् च गृह्यन्ते राक्षसा अपि तथा तदुप्रकाराणां कृतानाञ्चैव वर्णनं

സാമംകൊണ്ടും അതഥ്യ (വഞ്ചന/അസത്യം) വാക്കുകളാലും രാക്ഷസന്മാരെയും വരെ വശപ്പെടുത്താം. അതിനായി നടത്തപ്പെടുന്ന വിവിധ രീതികളും നടപടിക്രമങ്ങളും കൂടി വിവരണമായി പറയുന്നു.

Verse 9

परस्परन्तु ये द्विष्टाः क्रुद्धभीतावमानिताः तेषान्भेदं प्रयुञ्जीत परमं दर्शयेद्भयं

പരസ്പരം വൈരമുള്ളവർ—ക്രുദ്ധരും ഭീതരുമോ അപമാനിതരുമായവർ—അവരിൽ ഭേദം പ്രയോഗിക്കുകയും അത്യന്തം ഭയം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും വേണം।

Verse 10

आत्मीयान् दर्शयेदाशां येन दोषेण बिभ्यति परास्तेनैव ते भेद्या रक्ष्यो वै ज्ञातिभेदकः

സ്വജനങ്ങൾ ഏത് ദോഷത്തെ ഭയപ്പെടുന്നുവോ, അതേ ദോഷം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ലാഭാശ കാണിക്കണം; അതേ ദൗർബല്യത്തിലൂടെ അവരെ പിരിച്ചുവിടാം. ബന്ധുക്കളിൽ ഭേദം സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രേരകനെ സംരക്ഷിക്കണം।

Verse 11

सामन्तकोषो वाह्यस्तु मन्त्रामात्यात्मजादिकः अन्तःकोषञ्चोपशाम्य कुर्वन् शत्रोश् च तं जयेत्

സാമന്തന്മാരും ബാഹ്യ സഹായസമ്പത്തുകളും, കൂടാതെ മന്ത്രിമാർ, അമാത്യർ, രാജപുത്രന്മാർ മുതലായവർ—ഇതാണ് ‘ബാഹ്യ കോശം’. ‘അന്തര്കോശം’യും ശമിപ്പിച്ച് സുരക്ഷിതമാക്കി, പിന്നെ ശത്രുവിനെ ജയിക്കണം।

Verse 12

उपायश्रेष्ठं दानं स्याद्दानादुभयलोकभाक् न सो ऽस्ति नाम दानेन वशगो यो न जायते

ഉപായങ്ങളിൽ ദാനം ശ്രേഷ്ഠം; ദാനത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ ഇഹലോകവും പരലോകവും—ഇരണ്ടും പങ്കാളിയാകുന്നു. ദാനത്താൽ വശപ്പെടാത്തവർ ആരുമില്ല।

Verse 13

परस्मादर्शयेद्भयमिति ञ मन्त्रामात्यानुजादिक इति ञ दानवानेव शक्नोति संहतान् भेदितुं परान् त्रयासाध्यं साधयेत्तं दण्डेन च कृतेन च

‘ശത്രുവിന് ഭയം കാണിക്കണം’—എന്ന നയം; ‘മന്ത്രം, അമാത്യർ, അനുജർ/സഹായികൾ മുതലായവരെ പ്രയോഗിക്കണം’—എന്ന നയവും. വിഭവസമ്പന്നനായ ഭരണാധികാരിയേ ഏകകൃതമായ പ്രതിപക്ഷത്തെ പിളർക്കാൻ കഴിയൂ. മൂന്ന് (സാമ-ദാന-ഭേദ) മാർഗങ്ങളാൽ അസാധ്യം ആയതു ദണ്ഡത്താലും പ്രവർത്തനപ്രയോഗത്താലും സാധിപ്പിക്കണം।

Verse 14

दण्डे सर्वं स्थितं दण्डो नाशयेद्दुष्प्रणीकृतः अदण्ड्यान् दण्डयन्नश्येद्दण्ड्यान्राजाप्यदण्डयन्

ദണ്ഡത്തിലാണ് സർവ്വക്രമവും നിലകൊള്ളുന്നത്. ദണ്ഡം തെറ്റായി പ്രയോഗിച്ചാൽ അത് രാജ്യത്തെ നശിപ്പിക്കും. അദണ്ഡ്യരെ ദണ്ഡിക്കുന്നവൻ നശിക്കും; ദണ്ഡ്യരെ ദണ്ഡിക്കാത്ത രാജാവും നശിക്കും.

Verse 15

दैवदैत्योरगनराः सिद्धा भूताः पतत्रिणः उत्क्रमेयुः स्वमर्यादां यदि दण्डान् न पालयेत्

ദണ്ഡം യഥാവിധി പാലിക്കപ്പെടാതിരുന്നാൽ ദേവന്മാർ, ദൈത്യർ, നാഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, സിദ്ധർ, ഭൂതങ്ങൾ, പക്ഷികൾ—എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ നിശ്ചിത പരിധി ലംഘിക്കും.

Verse 16

यस्माददान्तान् दमयत्यदण्ड्यान्दण्डयत्यपि दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्ड विदुर्बुधाः

ഇത് അദമ്യരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ അദണ്ഡ്യരെയും ശിക്ഷിക്കുന്നു. നിയന്ത്രണവും ദണ്ഡനവും രണ്ടും ചെയ്യുന്നതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ ഇതിനെ ‘ദണ്ഡ’മെന്ന് അറിയുന്നു.

Verse 17

तेजसा दुर् निरीक्ष्यो हि राजा भास्करवत्ततः लोकप्रसादं गच्छेत दर्शनाच्चन्द्रवत्ततः

തേജസ്സാൽ രാജാവ് സൂര്യനെപ്പോലെ നോക്കാൻ ദുഷ്കരനായിരിക്കണം; എന്നാൽ ദർശനം നൽകി ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ജനപ്രസാദം (ജനാനുകൂലം) നേടണം.

Verse 18

जगद्व्याप्नोति वै चारैर् अतो राजा समीरणः दोषनिग्रहकारित्वाद्राजा वैवस्वतः प्रभुः

ചാരന്മാരിലൂടെ അവൻ സമസ്ത രാജ്യത്തെയും വ്യാപിച്ചറിയുന്നു; അതിനാൽ രാജാവ് ‘സമീരണ’ (കാറ്റ്) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ദോഷങ്ങളും കുറ്റങ്ങളും നിഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ രാജാവ് ‘വൈവസ്വത’ (യമസദൃശ നീതിപതി) എന്ന പ്രഭുവായും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 19

यदा दहति दुर्बुद्धिं तदा भवति पावकः यदा दानं द्विजातिभ्यो दद्यात् तस्माद्धनेश्वरः

ഒരുാൾ ദുഷ്ബുദ്ധിയെ ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ അവൻ പാവകനെപ്പോലെ ശുദ്ധികരനാകുന്നു. ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം നൽകുമ്പോൾ ആ പുണ്യഫലത്തിൽ അവൻ ധനാധിപനാകുന്നു.

Verse 20

धनधाराप्रवर्षित्वाद्देवादौ वरुणः स्मृतः क्षमया धारयंल्लेकान् पार्थिवः पार्थिवो भवेत्

ധനധാരകൾ പെയ്യിക്കുന്നതിനാൽ ദേവന്മാരിൽ ആദ്യം വരുണൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ക്ഷമയാൽ ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്ന ഭൂമിപതി യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘പാർഥിവൻ’ (ഭൂമിയുടെ രാജാവ്) ആകുന്നു.

Verse 21

उत्साहमन्त्रशक्त्याद्यै रक्षेद्यस्माद्धरिस्ततः

ഉത്സാഹം, മന്ത്രം, ശക്തി മുതലായവയാൽ സാധകൻ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ഹരി (വിഷ്ണു) ‘രക്ഷകൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.