Adhyaya 224

Verse 1

इत्य् आग्नेये महाओपुराणे स्त्रीरक्षादिकामशास्त्रं नाम त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच राजपुत्रस्य रक्षा च कर्तव्या पृथिवीक्षिता धर्मार्थकामशास्त्राणि धनुर्वेदञ्च शिक्षयेत्

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘സ്ത്രീരക്ഷാദി കാമശാസ്ത്രം’ എന്ന 223-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 224-ാം അധ്യായമായ ‘രാജധർമ്മങ്ങൾ’ ആരംഭിക്കുന്നു. പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂമിപാലകാ, രാജപുത്രന്റെ സംരക്ഷണം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം; അവനെ ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമശാസ്ത്രങ്ങളിലും ധനുർവേദത്തിലും പരിശീലിപ്പിക്കണം।

Verse 2

शिल्पानि शिक्षयेच्चैवमाप्तैर् मिथ्याप्रियंवदैः शरीररक्षाव्याजेन रक्षिणो ऽस्य नियोजयेत्

ഇങ്ങനെ അവനെ ശില്പാദി പ്രായോഗിക കലകളിൽ പരിശീലിപ്പിക്കണം, വിശ്വസ്തരായിട്ടും പ്രിയമായി—അസത്യമായാലും—വാക്കുകൾ പറയുന്നവരാൽ; കൂടാതെ ശരീരസംരക്ഷണം എന്ന വ്യാജേന അവനു കാവൽക്കാരെ നിയോഗിക്കണം।

Verse 3

न चास्य सङ्गो दातव्यः क्रुद्धलुब्धविमानितैः अशक्यन्तु गुणाधानं कर्तुं तं बन्धयेत् मुखैः

ക്രോധിയും ലാഭിയും അഹങ്കാരിയും ആയവരുടെ കൂട്ടുകെട്ട് അവന് നൽകരുത്. അവനിൽ ഗുണങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കൽ അസാധ്യമായാൽ, ദൃഢോപദേശവും ശാസനയുംകൊണ്ട് അവനെ നിയന്ത്രിക്കണം.

Verse 4

अधिकारेषु सर्वेषु विनीतं विनियोजयेत् मृगयां पानमक्षांश् च राज्यनाशंस्त्यजेन्नृपः

എല്ലാ ഉത്തരവാദിത്വ പദവികളിലും രാജാവ് വിനീതനും പരിശീലിതനുമായവരെ നിയോഗിക്കണം. വേട്ട, മദ്യപാനം, പാശജൂയം—രാജ്യനാശകാരികളായ ദോഷങ്ങൾ—ഭരണാധികാരി ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 5

दिवास्वप्नं वृथाट्याञ्च वाक्पारुष्यं विवर्जयेत् निन्दाञ्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमुत्सृजेत्

പകൽ ഉറക്കം, വ്യർത്ഥ സഞ്ചാരം, വാക്കിലെ കടുപ്പം എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം; കൂടാതെ നിന്ദ, ശിക്ഷയിലെ ക്രൂരത, ധനത്തിന്റെ ദൂഷണം/ദുരുപയോഗം എന്നിവയും ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 6

आकाराणां समुछेदो दुर्गादीनामसत्क्रिया अर्थानां दूषणं प्रोक्तं विप्रकीर्णत्वमेव च

പദരൂപങ്ങളുടെ ഛേദം/വികാരം, ദുര്‍ഗാദി (കഠിന) പദങ്ങളുടെ അസത്ക്രിയ—അനുചിത കൈകാര്യം, അർത്ഥങ്ങളുടെ ദൂഷണം—ഇവ ദോഷങ്ങളെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; കൂടാതെ രചനയിലെ ചിതറലും.

Verse 7

अदेशकाले यद्दानमपात्रे दानमेव च अर्थेषु दूषणं प्रोक्तमसत्कर्मप्रवर्तनं

അനുചിത ദേശകാലത്ത് നൽകിയ ദാനവും, അപാത്രനു നൽകിയ ദാനവും—ഇത് ധനത്തിലെ ദോഷമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് അസത്കർമ്മത്തിലേക്കുള്ള പ്രവൃത്തിയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 8

कामं क्रोधं मदं मानं लोभं दर्पञ्च वर्जयेत् ततो भृत्यजयङ्कृत्वा पौरजानपदं जयेत्

കാമം, ക്രോധം, മദം, മാനം, ലോഭം, ദർപ്പം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കണം. തുടർന്ന് ആദ്യം ഭൃത്യ‑പരിചാരകരുടെ വിശ്വസ്തതയും ശാസനയും ഉറപ്പാക്കി നഗരവാസികളെയും ജനപദവാസികളെയും തന്റെ പക്ഷത്താക്കണം.

Verse 9

जयेद्वाह्यानरीन् पश्चाद्वाह्याश् च त्रिविधारयः गुरवस्ते यथा पूर्वं कुल्यानन्तरकृत्रिमाः

ആദ്യം ബാഹ്യ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കണം; തുടർന്ന് മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള കുഴികൾ (പരിഖകൾ) കൊണ്ട് ബാഹ്യ പ്രതിരോധരേഖകൾ ഉറപ്പാക്കണം. അവയുടെ വീതിയും ആഴവും മുൻപ് പറഞ്ഞതുപോലെ ആയിരിക്കണം; കുഴികൾ ക്രമമായി സ്വാഭാവികവും പിന്നെ കൃത്രിമമായി (തോണ്ടിയുണ്ടാക്കിയ)വയും ആക്കണം.

Verse 10

पितृपैतामहं मित्रं सामन्तञ्च तथा रिपोः कृत्रिमञ्च महाभाग मित्रन्त्रिविधमुच्यते

ഹേ മഹാഭാഗാ! മിത്രം മൂന്നു തരമെന്ന് പറയുന്നു—(1) പിതാവിലും പിതാമഹനിലും നിന്നു പാരമ്പര്യമായി വന്ന മിത്രം, (2) സാമന്തൻ എന്ന സമീപസ്ഥ സഹായി/അധീനരാജാവ്, (3) കൃത്രിമ മിത്രം—നീതിയും പ്രയോജനവും കൊണ്ട് ശത്രുവിനെയും ഉപായത്തോടെ മിത്രമാക്കുന്നത്.

Verse 11

स्वाम्यमात्यञ्जनपदा दुर्गं दण्दस्तथैव च कोषो मित्रञ्च धर्मज्ञ सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

ഹേ ധർമ്മജ്ഞാ! രാജ്യത്തിന് ഏഴ് അംശങ്ങളെന്ന് പറയുന്നു—സ്വാമി (രാജാവ്), അമാത്യർ (മന്ത്രിമാർ), ജനപദം (പ്രജയും ദേശവും), ദുര്‍ഗം (കോട്ട), ദണ്ഡം (ശിക്ഷാധികാരം/സേന‑ദണ്ഡനീതി), കോശം (രാജകോഷം), മിത്രം (മിത്രരാജ്യം).

Verse 12

मूलं स्वामी स वै रक्ष्यस्तस्माद्राज्यं विशेषतः राज्याङ्गद्रोहिणं हन्यात्काले तीक्ष्णो मृदुर्भवेत्

സ്വാമി (രാജാവ്) തന്നെയാണ് മൂലാധാരം; അതിനാൽ അവനെ നിർബന്ധമായി സംരക്ഷിക്കണം—അതുകൊണ്ട് രാജ്യം പ്രത്യേകമായി കാക്കണം. രാജ്യാംഗങ്ങളോട് ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നവനെ കാലാനുസാരം ശിക്ഷിക്കണം, ആവശ്യമെങ്കിൽ വധിക്കാനും; കൂടാതെ കാല‑പരിസ്ഥിതിക്ക് അനുസരിച്ച് ഒരിക്കൽ കടുപ്പവും ഒരിക്കൽ മൃദുത്വവും കാണിക്കണം.

Verse 13

एवं लोकद्वयं राज्ञो भृत्यैर् हासं विवर्जयेत् भृत्याः परिभवन्तीह नृपं हर्षणसत्कथं

ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ഭൃത്യർ രാജാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പരിഹാസം ഒഴിവാക്കണം; കാരണം അത് രാജാവിന്റെ ഇഹപര ലോകക്ഷേമത്തെ അപകടത്തിലാക്കുന്നു. ഇവിടെ ഭൃത്യർ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന ചാട്ടുകഥകളുടെ പേരിൽ നൃപനെ അവമതിക്കാൻ ഇടവരുന്നു।

Verse 14

लोकसङ्ग्रहणार्थाय कृतकव्यसनो भवेत् स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात् लोकानां रञ्जनं चरेत्

ജനസംഗ്രഹവും പൊതുസമർത്ഥനവും നേടുന്നതിനായി ശുദ്ധമായ കാവ്യ-സാഹിത്യസംസ്കാരത്തിൽ അഭിരുചിയുള്ളവനാകണം. ആദ്യം സ്മിതത്തോടെ സംസാരിക്കുകയും ജനങ്ങളെ രഞ്ജിപ്പിക്കുന്നവിധം പ്രവർത്തിക്കുകയും വേണം।

Verse 15

दीर्घसूत्रस्य नृपतेः कर्महानिर्ध्रुवं भवेत् रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि

ദീർഘസൂത്രത പുലർത്തുന്ന രാജാവിന് ഭരണകാര്യങ്ങളിൽ നഷ്ടം നിശ്ചയം—പ്രത്യേകിച്ച് പ്രവൃത്തികൾ രാഗം, ദർപ്പം, മാനം, ദ്രോഹം, പാപാചരണം എന്നിവാൽ പ്രേരിതമായാൽ।

Verse 16

अप्रिये चैव वक्तव्ये दीर्घसूत्रः प्रशस्यते सुप्तमन्त्रो भवेद्राजा नापदो गुप्तमन्त्रतः

അപ്രിയമായ കാര്യം പറയേണ്ടിവന്നാലും ആലോചിച്ച് നീങ്ങുന്നവൻ പ്രശംസനീയൻ. രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രണം ഗൂഢമായി സൂക്ഷിക്കണം; ഗൂഢമന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് ആപത്തുകൾ ഉദിക്കുകയില്ല।

Verse 17

तस्माद्राष्ट्रमिति ख , ग , घ , छ , ज , ञ , ट च ज्ञायते हि कृतं कर्म नारब्धं तस्य राज्यकं आकारैर् इङ्गितैर् गत्या चेष्टया भाषितेन च

അതുകൊണ്ട് ‘ഖ, ഗ, ഘ, ഛ, ജ, ഞ, ട’ എന്നീ അക്ഷരങ്ങളിൽ നിന്ന് ‘രാഷ്ട്ര’ എന്ന പദം ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. രാജാവ് ചെയ്ത കർമ്മവും ഇനിയും ആരംഭിക്കാത്ത രാജകാര്യവും അവന്റെ മുഖഭാവം, സൂചനകൾ, നടപ്പ്, ചലനങ്ങൾ, വാക്കുകൾ എന്നിവയാൽ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 18

नेत्रवक्तविकाराभ्यां गृह्यते ऽन्तर्गतं पुनः नैकस्तु मन्त्रयेन् मन्त्रं न राजा बहुभिः सह

കണ്ണുകളിലും മുഖഭാവത്തിലും വരുന്ന മാറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞതും അറിയാം. അതിനാൽ ഒരാൾ ഒറ്റയ്ക്ക് മന്ത്രാലോചന നടത്തരുത്; രാജാവും പലരോടൊപ്പം ഒരുമിച്ച് മന്ത്രണം ചെയ്യരുത്.

Verse 19

बहुभिर्मन्त्रयेत् कामं राजा मन्त्रान् पृथक् पृथक् मन्त्रिणामपि नो कुर्यान् मन्त्री मन्त्रप्रकाशनं

രാജാവ് തനിക്കിഷ്ടമുള്ളവിധം പല ഉപദേശകരോടും നയകാര്യങ്ങൾ ഓരോന്നായി വേർതിരിച്ച് ആലോചിക്കാം; എന്നാൽ മന്ത്രി, മന്ത്രിമാരുടെ ഇടയിലും, രാജമന്ത്രം വെളിപ്പെടുത്തരുത്.

Verse 20

क्वापि कस्यापि विश्वासो भवतीह सदा नृणां निश् चयश् च तथा मन्त्रे कार्य एकेन सूरिणा

ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യർ ചിലപ്പോൾ ആരെയെങ്കിലും വിശ്വസിക്കും; എന്നാൽ മന്ത്രകാര്യത്തിൽ ഉറച്ച തീരുമാനം ഒരൊറ്റ ജ്ഞാനിയാൽ തന്നെ കൈക്കൊള്ളപ്പെടണം.

Verse 21

नश्येदविनयाद्राजा राज्यञ्च विनयाल्लभेत् त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिञ्च शाश्वतीं

അവിനയം മൂലം രാജാവ് നശിക്കുന്നു; വിനയം മൂലം രാജ്യം ലഭിക്കുന്നു. ത്രിവേദജ്ഞരായ ആചാര്യരിൽ നിന്ന് ത്രയീവിദ്യയും ശാശ്വത ദണ്ഡനീതിയും പഠിക്കണം.

Verse 22

आन्वीक्षिकीञ्चार्थविद्यां वार्तारम्भांश् च लोकतः जितेन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः

ലോകാനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പഠിച്ച ആൻവീക്ഷികീ, അർത്ഥവിദ്യ, വാർത്താ-ഉദ്യമങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ ഇന്ദ്രിയജയിയായവനേ പ്രജകളെ ക്രമബദ്ധ ഭരണത്തിൽ വശപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.

Verse 23

पूज्या देवा द्विजाः सर्वे दद्याद्दानानि तेषु च द्विजे दानञ्चाक्षयो ऽयं निधिः कैश्चिन्न नाश्यते

സകല ദേവന്മാരും എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും പൂജ്യരാണ്; അവർക്കു ദാനങ്ങൾ നൽകണം. ദ്വിജനു നൽകിയ ദാനം അക്ഷയ നിധിയാണ്; അത് ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല.

Verse 24

सङ्ग्रामेष्वनिवर्तित्वं प्रजानां परिपालनं दानानि ब्राह्मणानाञ्च राज्ञो निःश्रेयसम्परं

യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്മാറാതെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുക, പ്രജകളെ പരിപാലിച്ച് സംരക്ഷിച്ച് സുസ്ഥിരമായി ഭരിക്കുക, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകുക—ഇവയാണ് രാജാവിന് പരമ നിഃശ്രേയസിലേക്കുള്ള ശ്രേഷ്ഠ മാർഗങ്ങൾ.

Verse 25

कृपणानाथवृद्धानां विधवानाञ्च योषितां योगक्षेमञ्च वृत्तिञ्च तथैव परिकल्पयेत्

ദരിദ്രർ, അനാഥർ, വൃദ്ധർ, വിധവസ്ത്രീകൾ എന്നിവർക്കായി യഥോചിതമായ സംരക്ഷണവും ക്ഷേമവും, പോഷണവും, അതുപോലെ ഉപജീവന മാർഗങ്ങളും ശരിയായി ഒരുക്കണം.

Verse 26

वर्णाश्रमव्यवस्थानं कार्यन्तापसपूजनं न विश्वसेच्च सर्वत्र तापसेषु च विश्वसेत्

വർണാശ്രമ വ്യവസ്ഥ നിലനിർത്തുകയും തപസ്വികളെ പൂജിക്കുകയും വേണം. എന്നാൽ എല്ലായിടത്തും വിവേചനമില്ലാതെ വിശ്വസിക്കരുത്; (സത്യ) തപസ്വികളിൽ മാത്രം വിശ്വാസം വെക്കണം.

Verse 27

विश्वासयेच्चापि परन्तत्त्वभूतेन हेतुना तस्य कर्मकमिति ख क्वचित् कस्यापि इति ख , ग , घ , ज , ट च वकविच्चिन्तयेदर्थं सिंहवच्च पराक्रमेत्

പരമ തത്ത്വത്തെ ആധാരമാക്കിയ കാരണത്താൽ മറ്റുള്ളവരിലും വിശ്വാസം ഉണർത്തണം—ഇതാണ് അവന്റെ കര്‍മ്മക്രമം. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ വാക്ചാതുര്യവും വിവേകവും ഉള്ളവൻ ലക്ഷ്യം ആലോചിച്ച് സിംഹംപോലെ പരാക്രമിക്കണം.

Verse 28

वृकवच्चावलुम्पेत शशवच्च विनिष्पतेत् दृढप्रहरी च भवेत् तथा शूकरवन्नृपः

രാജാവ് ചെന്നായപോലെ പിടിച്ചു കൊള്ളയടിക്കണം, മുയലുപോലെ വേഗത്തിൽ ചാടി മാറണം; അവൻ ദൃഢപ്രഹാരിയായിരിക്കണം, കാട്ടുപന്നിപോലെ നിരന്തരം മുന്നോട്ട് തള്ളിപ്പോകണം।

Verse 29

चित्रकारश् च शिखिवद् दृढभक्तिस् तथाश्ववत् भवेच्च मधुराभाषी तथा कोकिलवन्नृपः

ചിത്രകാരൻ മയിലുപോലെ ദൃഢഭക്തിയുള്ളവനായി, കുതിരപോലെ ശിക്ഷിതനും സേവനക്ഷമനും ആയിരിക്കണം; രാജാവും കുയിലുപോലെ മധുരമായി സംസാരിക്കണം।

Verse 30

काकशङ्की भवेन्नित्यमज्ञातां वसतिं वसेत् नापरीक्षितपूर्वञ्च भोजनं शयनं स्पृशेत्

കാക്കപോലെ നിത്യം ജാഗ്രതയോടെ സംശയബുദ്ധിയുള്ളവനായിരിക്കണം, പരിചിതമായ സാഹചര്യങ്ങളുള്ള സ്ഥലത്ത് വസിക്കണം; പരിശോധിക്കാതെ ആഹാരവും ശയനവും സ്വീകരിക്കരുത്।

Verse 31

नाविज्ञातां स्त्रियं गच्छेन्नाज्ञातां नावमारुद्वेत् राष्ट्रकर्षी भ्रस्यते च राज्यार्थाच्चैव जीवितात्

അപരിചിതയായ സ്ത്രീയെ സമീപിക്കരുത്, പരിചയമില്ലാത്ത വള്ളത്തിൽ കയറരുത്; രാജ്യത്തെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നവൻ രാജ്യമെന്ന ലക്ഷ്യവും ജീവനും നഷ്ടപ്പെടുത്തി പതിക്കുന്നു।

Verse 32

भृतो वत्सो जातबलः कर्मयोग्यो यथा भवेत् तथा राष्ट्रं महाभाग भृतं कर्मसहं भवेत्

ഹേ മഹാഭാഗ! വളർത്തിപ്പോറ്റിയ കിടാവ് ബലം നേടി ജോലിക്ക് യോഗ്യനാകുന്നതുപോലെ, നന്നായി പരിപാലിച്ച രാജ്യം പ്രവർത്തിഭാരം സഹിച്ച് കര്‍മ്മസിദ്ധി വരുത്താൻ ശേഷിയുള്ളതാകുന്നു।

Verse 33

सर्वं कर्मेदमायत्तं विधाने दैवपौरुषे तयोर्दैवमचिन्त्यं हि पौरुषे विद्यते क्रिया

ഇവിടെയുള്ള സകല കര്‍മ്മവും ദൈവവും പുരുഷപ്രയത്നവും എന്ന വിധാനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അവയില്‍ ദൈവം അചിന്ത്യം; എന്നാല്‍ പുരുഷപ്രയത്നത്തില്‍ ഉദ്ദേശപൂര്‍വ്വമായ ക്രിയ കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 34

जनानुरागप्रभवा राज्ञो राज्यमहीश्रियः

രാജാവിന്റെ ഭരണാധികാരവും രാജ്യത്തിന്റെ മഹാസമൃദ്ധിയും ജനങ്ങളുടെ അനുരാഗവും സദ്ഭാവവും മൂലമാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.