Adhyaya 218

Verse 1

वलिङ्गाय नामलिङ्गायेति ख , छ च नमो ऽनागतलिङ्गायेत्यादिः देवानुगतलिङ्गिने इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति परमात्मा परंविभो इति ज अथाष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजाभिषेककथनं अग्निर् उवाच पुष्करेण च रामाय राजधर्मं हि पृच्छते यथादौ कथितं तद्वद्वशिष्ट कथयामि ते

[പാഠാന്തരങ്ങൾ] ‘വലിംഗായ, നാമലിംഗായ’—ഖ, ഛ പകർപ്പുകളിൽ; ‘നമോऽനാഗതലിംഗായ…’ മുതലായവ. അവസാനം ‘ദേവാനുഗതലിംഗിനേ’ എന്ന പാഠം ജ പകർപ്പിൽ ഇല്ല; ജ-യിൽ ‘പരമാത്മാ പരംവിഭോ’ എന്നാണ്. ഇനി 218-ാം അധ്യായം—രാജാഭിഷേകകഥനം. അഗ്നി പറഞ്ഞു: പുഷ്കരൻ രാമനോട് രാജധർമ്മം ചോദിച്ചു; ആരംഭത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഹേ വസിഷ്ഠ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു।

Verse 2

पुष्कर उवाच राजधर्मं प्रवक्ष्यामि सर्वस्मात् राजधर्मतः राजा भवेत् शत्रुहन्ता प्रजापालः सुदण्डवान्

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ രാജധർമ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് എല്ലാ രാജധർമ്മങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠം. രാജാവ് ശത്രുഹന്താവും, പ്രജാപാലകനും, ദണ്ഡം യഥാവിധി പ്രയോഗിക്കുന്നവനും ആകണം।

Verse 3

पालयिष्यति वः सर्वान् धर्मस्थान् व्रतमाचरेत् संवत्सरं स वृणुयात् पुरोहितमथ द्विजं

അവൻ നിങ്ങളുടെ എല്ലാ ധർമ്മസ്ഥാനങ്ങളും (ന്യായാസനങ്ങളും ധാർമ്മിക സ്ഥാപനങ്ങളും) സംരക്ഷിക്കണം; വ്രതാചരണം നടത്തണം. ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണനെ പുരോഹിതനായി തിരഞ്ഞെടുക്കണം।

Verse 4

मन्त्रिणश्चाखिलात्मज्ञान्महिषीं धर्मलक्षणां संवत्सरं नृपः काले ससम्भारो ऽभिषेचनं

സകല കർത്തവ്യങ്ങളും അന്തർനീതിതത്ത്വങ്ങളും അറിയുന്ന മന്ത്രിമാരെയും, ധർമ്മലക്ഷണങ്ങളുള്ള പ്രധാന മഹിഷിയെയും ആശ്രയിച്ച്, രാജാവ് യഥാകാലത്ത്—ഒരു വർഷത്തെ ഒരുക്കത്തിന് ശേഷം—എല്ലാ സാമഗ്രികളോടും കൂടി അഭിഷേകം നടത്തണം।

Verse 5

कुर्यान्मृते नृपे नात्र कालस्य नियमः स्मृतः तिलैः सिद्धार्थकैः स्नानं सांवत्सरपुरोहितौ

രാജാവ് മരിച്ചാൽ ഈ കർമ്മം നടത്തണം; ഇവിടെ കാലനിയമം എന്നൊരു നിയന്ത്രണം സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. എള്ളും സിദ്ധാർത്ഥക (വെളുത്ത കടുക്) വിത്തുകളും ഉപയോഗിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യണം; ഈ വിധി സാംവത്സര യാജകനും പുരോഹിതനും സംബന്ധിച്ചതാണ്।

Verse 6

घोषयित्वा जयं राज्ञो राजा भद्रासने स्थितः अभयं घोषयेद् दुर्गान्मोचयेद्राज्यपालके

രാജാവിന്റെ വിജയം പ്രഖ്യാപിച്ച ശേഷം, രാജാവ് ഭദ്രാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് അഭയം പ്രഖ്യാപിക്കണം; കൂടാതെ കോട്ടകളിൽ തടവിലായവരെ മോചിപ്പിക്കുകയും രാജ്യസംരക്ഷണ ചുമതലയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർ/കാവൽക്കാരെ വിമുക്തരാക്കുകയും വേണം।

Verse 7

पुरोधसाभिषेकात् प्राक् कार्यैन्द्री शान्तिरेव च उपवास्यभिषेकाहे वेद्यग्नौ जुहुयान्मनून्

പുരോഹിതൻ നിർവഹിക്കുന്ന അഭിഷേകത്തിന് മുമ്പ് ഐന്ദ്രി-ശാന്തി നിർബന്ധമായി നടത്തണം. ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, അഭിഷേകദിനത്തിൽ വേദ്യാഗ്നിയിൽ മന്ത്രങ്ങളെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 8

राजा हरिति छ , ख , घ , ज , ञ , ट च पुरोहितमथर्त्विजमिति ख , घ , छ , ज , ट च जुहुयादमूनिति ङ वैष्णवानैन्द्रमन्त्रांस्तु सावित्रीन् वैश्वदैवतान् सौम्यान् स्वस्त्ययनं शर्मायुष्याभयदान्मनून्

രാജാവ് പുരോഹിതനെയും ഋത്വിജ് യാജകനെയും നിയോഗിച്ച്, തുടർന്ന് ആ മന്ത്രങ്ങളാൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം—വൈഷ്ണവവും ഐന്ദ്രവും ആയ മന്ത്രങ്ങൾ, സാവിത്രീ മന്ത്രങ്ങൾ, വൈശ്വദേവ മന്ത്രങ്ങൾ, സൗമ്യ മന്ത്രങ്ങൾ, സ്വസ്ത്യയന സൂത്രങ്ങൾ—ഇവ ക്ഷേമം (ശർമ), ആയുസ്സ്, അഭയം എന്നിവ ദാനം ചെയ്യുന്നവയാണ്।

Verse 9

अपराजिताञ्च कलसं वह्नेर्दक्षिणपार्श्वगं सम्पातवन्तं हैमञ्च पूजयेद्गन्धपुष्पकैः

അഗ്നിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന അപരാജിതാ കലശത്തെയും, സമ്പാതത്തിന് യോഗ്യമായ സ്വർണ്ണപാത്രത്തെയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് പൂജിക്കണം।

Verse 10

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तजाम्बूनदप्रभः रथौघमेघनिर्घोषो विधूमश् च हुताशनः

ഹുതാശനനായ അഗ്നിയുടെ ശിഖ വലത്തോട്ടു ചുറ്റുന്ന പ്രദക്ഷിണാവർത്തമാണ്; അവൻ തപ്ത ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തിമാനാണ്; അവന്റെ ഗർജ്ജനം രഥസമൂഹങ്ങളുടെ മുഴക്കവും മേഘഗർജ്ജനവും പോലെയാണ്; അവൻ ധൂമരഹിതനുമാണ്।

Verse 11

अनुलोमः सुगन्धश् च स्वस्तिकाकारसन्निभः प्रसन्नार्चिर्महाज्वालः स्फुलिङ्गरहितो हितः

യാഗാഗ്നിയുടെ ജ്വാല വലത്തോട്ടു നീങ്ങി, സുഗന്ധമുള്ളതും, സ്വസ്തികാകാരസദൃശവും, പ്രസന്നവും നിർമ്മലവുമായ ദീപ്തിയോടുകൂടിയതും, മഹാജ്വാലയായി ജ്വലിക്കുന്നതും, ചിനുക്കുകളില്ലാത്തതും, കര്‍മത്തിന് ഹിതകരവുമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ—അത് ശുഭാഗ്നിയാകുന്നു.

Verse 12

न व्रजेयुश् च मध्येन मार्जारमृगपक्षिणः पर्वताग्रमृदा तावन्मूर्धानं शोधयेन्नृपः

രാജപ്രാസാദം/സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ പൂച്ച, വന്യമൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ എന്നിവ കടന്നുപോകരുത്. അതുവരെ രാജാവ് പർവതശിഖരത്തിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് തന്റെ ശിരസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 13

वल्मीकाग्रमृदा कर्णौ वदनं केशवालयात् इन्द्रालयमृदा ग्रीवां हृदयन्तु नृपाजिरात्

വല്മീകത്തിന്റെ (ചീന്തൽക്കൂമ്പാരത്തിന്റെ) മുകളിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് കാതുകൾ ലേപിക്കണം; കേശവൻ (വിഷ്ണു) ആലയത്തിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് മുഖം; ഇന്ദ്രാലയത്തിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് കഴുത്ത്; രാജപ്രാകാരത്തിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് ഹൃദയപ്രദേശം ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 14

करिदन्तोद्धृतमृदा दक्षिणन्तु तथा भुजं वृषशृङ्गोद्धृतमृदा वामञ्चैव तथा भुजं

ആനയുടെ ദന്തംകൊണ്ട് എടുത്ത മണ്ണുകൊണ്ട് വലത് ഭുജം (ലേപനം/ശുദ്ധി) ചെയ്യണം; കാളയുടെ കൊമ്പുകൊണ്ട് എടുത്ത മണ്ണുകൊണ്ട് ഇടത് ഭുജവും ചെയ്യണം.

Verse 15

सरोमृदा तथा पृष्ठमुदरं सङ्गमान् मृदा नदीतटद्वयमृदा पार्श्वे संशोधयेत्तथा

തടാകത്തിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് (ദേഹം) ശുദ്ധീകരിക്കണം; നദിസംഗമത്തിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് പിൻഭാഗവും ഉദരവും; നദിയുടെ ഇരുകരകളിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് ഇരുപാർശ്വങ്ങളും—ഇങ്ങനെ ശോധനം ചെയ്യണം.

Verse 16

वेश्याद्वारमृदा राज्ञः कटिशौचं विधीयते यज्ञस्थानात्तथैवोरू गोस्थानाज्जानुनी तथा

രാജാവിന് കടി-പ്രദേശത്തിന്റെ ശൗചം വേശ്യാഗൃഹദ്വാരത്തിലെ മണ്ണുകൊണ്ട് വിധിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ഊരു (തുടകൾ) യജ്ഞസ്ഥാനമണ്ണുകൊണ്ടും, ജാനു (മുട്ടുകൾ) ഗോശാലമണ്ണുകൊണ്ടും ശുദ്ധമാക്കണം.

Verse 17

अश्वस्थानात्तथा जङ्घे रथचक्रमृदाङ्घ्रिके मूर्धानं पञ्चगव्येन भद्रासनगतं नृपं

പിന്നീട് ജംഘാ-പ്രദേശത്തിന് അശ്വശാലയിലെ മണ്ണും, പാദങ്ങൾക്ക് രഥചക്രസ്പർശിത മണ്ണും പാദസ്പർശിത മണ്ണും എടുത്ത്, ഭദ്രാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ ശിരസ്സിൽ പഞ്ചഗവ്യത്തോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 18

अभिषिञ्चेदमात्यानां चतुष्टयमथो घटैः चन्द्रालयमृदेति ज सरोमृदेत्यादिः संशोधयेत्तथेत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति पूर्वतो हेमकुम्भेन घृतपूर्णेन ब्राहणः

അതിനുശേഷം ഘടങ്ങളാൽ നാലു അമാത്യരുടെ സംഘത്തെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം. (പാഠപരമ്പരയിൽ ‘ചന്ദ്രാലയമൃത്’, ‘സരോമൃത്’ മുതലായ വായനകൾ ശോധനീയമാണ്; ‘തഥാ…’ എന്ന് അവസാനിക്കുന്ന ഭാഗം ‘ജ’ പാണ്ഡുലിപിയിൽ ഇല്ല.) ആദ്യം ബ്രാഹ്മണൻ നെയ്യ് നിറച്ച സ്വർണ്ണകുംഭവുമായി പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കണം.

Verse 19

रूप्यकुम्भेन याम्ये च क्षीरपूर्णेन क्षत्रियः दध्ना च ताम्रकुम्भेन वैश्यः पश्चिमगेन च

തെക്കുദിശയിൽ ക്ഷത്രിയൻ ക്ഷീരപൂർണ്ണമായ വെള്ളിക്കുംഭം കൊണ്ട് (വിധി) നിർവഹിക്കണം. പടിഞ്ഞാറുദിശയിൽ വൈശ്യൻ ദധിപൂർണ്ണമായ താമ്രകുംഭം കൊണ്ട് (വിധി) നിർവഹിക്കണം.

Verse 20

मृण्मयेन जलेनोदक् शूद्रामात्यो ऽभिषिचयेत् ततो ऽभिषेकं नृपतेर्बह्वृचप्रवरो द्विजः

മൺപാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച ജലത്തോടെ ശൂദ്ര അമാത്യൻ രാജാവിനെ സിഞ്ചനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ബഹ്വൃചന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണൻ രാജാവിന്റെ അഭിഷേകം നിർവഹിക്കണം.

Verse 21

कुर्वीत मधुना विप्रश्छन्दोगश् च कुशोदकैः सम्पातवन्तं कलशं तथा गत्वा पुरोहितः

ബ്രാഹ്മണൻ മധുവാൽ ഈ കർമ്മം നിർവഹിക്കണം; ഛാന്ദോഗ പുരോഹിതൻ കുശാ-മിശ്രിത ജലത്താൽ നിർവഹിക്കണം. അതുപോലെ പുരോഹിതൻ വിധിസ്ഥലത്ത് ചെന്നു സമ്പാത-സംസ്കാരയുക്ത കലശം ഒരുക്കണം.

Verse 22

विधाय वह्निरक्षान्तु सदस्येषु यथाविधि राजश्रियाभिषेके च ये मन्त्राः परिकीर्तिताः

കർമ്മം നിർവഹിച്ച ശേഷം, വിധിപ്രകാരം സഭാസദർ/ഋത്വിജർക്ക് വേണ്ടി അഗ്നി-രക്ഷ നടത്തണം; രാജശ്രീ-അഭിഷേകത്തിനായി പ്രസ്താവിച്ച മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുകയോ പ്രയോഗിക്കുകയോ വേണം.

Verse 23

तैस्तु दद्यान्महाभाग ब्राह्मणानां स्वनैस् तथा ततः पुरोहितो गच्छेद्वेदिमूलन्तदेव तु

ഹേ മഹാഭാഗാ! ആ (ദക്ഷിണ/ഉപഹാരം)കൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണർക്കു യഥാവിധി ദാനം നൽകണം; തുടർന്ന് പുരോഹിതൻ അളന്ന പടികളോടെ വേദിയുടെ മൂലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകണം—ഇതുതന്നെ വിധി.

Verse 24

शतच्छिद्रेण पात्रेण सौवर्णेनाभिषेचयेत् या ओषधीत्योषधीभीरथेत्युक्त्वेति गन्धकैः

നൂറു തുളകളുള്ള സ്വർണ്ണപാത്രംകൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തണം; ‘യാ ഓഷധീഃ’, ‘ഓഷധീഭിഃ’, ‘രഥേ…’ തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളോടുകൂടി ജലം പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 25

पुष्पैः पुष्पवतीत्येव ब्राह्मणेति च वीजकैः रत्नैर् आशुः शिशानश् च ये देवाश् च कुशोदकैः

പുഷ്പങ്ങളാൽ ‘പുഷ്പവതീ’ എന്നു, വിത്ത്/ധാന്യങ്ങളാൽ ‘ബ്രാഹ്മണേ’ എന്നു; രത്നങ്ങളാൽ ‘ആശുഃ’ ‘ശിശാനശ്’ എന്നു; കൂടാതെ കുശാ-ജലത്താൽ ദേവതകളെ ആവാഹനം ചെയ്യണം.

Verse 26

यजुर्वेद्यथर्ववेदी गन्धद्वारेति संस्पृशेत् शिरः कण्ठं रोचनया सर्वतीर्थोदकैर् द्विजाः

യജുര്‍വേദിയും അഥര്‍വവേദിയും ‘ഗന്ധദ്വാര’ മന്ത്രം ജപിച്ച് ദേഹം സ്പര്‍ശിക്കണം. രോചനയാല്‍ ശിരസ്സും കണ്ഠവും സ്പര്‍ശിച്ച്, സര്‍വതീര്‍ഥോദകസമമായ പുണ്യജലത്തോടെ ശുദ്ധി വരുത്തണം, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ.

Verse 27

गीतवाद्यादिनिर्घोषैश्चामरव्यजनादिभिः सर्वौषधिमयं कुम्भं धारयेयुर्नृपाग्रतः

ഗീത-വാദ്യങ്ങളുടെ നാദത്തിനിടയിൽ, ചാമര-വ്യജനാദി ആചാരസത്കാരങ്ങളോടെ, സർവ്വൗഷധിസംയുക്തമായ അഭിഷേകകുംഭം രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ വഹിച്ചു കൊണ്ടുപോകണം.

Verse 28

तं पश्येद्दर्पणं राजा घृतं वै मङ्गलादिकं अभ्यर्च्य विष्णुं ब्रह्माणमिन्द्रादींश् च ग्रहेश्वरान्

വിഷ്ണുവിനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും ഇന്ദ്രാദികളെയും ഗ്രഹേശ്വരന്മാരെയും വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച ശേഷം, രാജാവ് ആ ദർപ്പണവും ഘൃതാദി മംഗളദ്രവ്യങ്ങളും ദർശിക്കണം.

Verse 29

वेदिमूलन्तथैव तु इरि ख दीपकैर् इति ङ यजुर्वेद्यथ ऋग्वेदी इति ङ ग्रहादिकानिति ख , ग , घ च व्याघ्रचर्मोत्तरां शय्यामुपविष्टः पुरोहितः मधुपर्कादिकं दत्त्वा पट्टबन्धं प्रकारयेत्

അതുപോലെ വേദിയുടെ മൂലത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ദീപങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് വ്യാഘ്രചർമ്മം വിരിച്ച ശയ്യയിൽ ഇരിക്കുന്ന പുരോഹിതൻ മധുപർക്കാദി നൽകി, പട്ടബന്ധം (ശിരോബദ്ധം) നടത്തിക്കൊള്ളണം.

Verse 30

राज्ञोमुकुटबन्धञ्च पञ्चचर्मोत्तरं ददेत् ध्रुवाद्यैर् इति च विशेद् वृषजं वृषदंशजं

രാജാവിന് മുകുടബന്ധവും പഞ്ചചർമ്മനിർമ്മിതമായ ഉത്തരീയവും നൽകണം. തുടർന്ന് ധ്രുവാദി മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച്, വൃഷജവും വൃഷദംശജവും ആവാഹനം ചെയ്ത് കർമത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 31

द्वीपिजं सिंहजं व्याघ्रजातञ्चर्म तदासने अमात्यसचिवादींश् च प्रतीहारः प्रदर्शयेत्

ആ സിംഹാസനാസനത്തിൽ പുലി, സിംഹം അല്ലെങ്കിൽ വ്യാഘ്രത്തിന്റെ ചർമ്മം വിരിക്കണം; പ്രതീഹാരൻ മന്ത്രിമാരെയും സെക്രട്ടറിമാരെയും മുതലായവരെയും അവതരിപ്പിക്കണം.

Verse 32

गोजाविगृहदानाद्यैः सांवत्सरपुरोहितौ पूजयित्वा द्विजान् प्रार्च्य ह्य् अन्यभूगोन्नमुख्यकैः

പശു, ആട്, ഗൃഹം മുതലായ ദാനങ്ങളാൽ വാർഷിക പുരോഹിതരെ ആദരിച്ചു, ദ്വിജന്മാരെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിക്കണം; ഭൂമി, ധാന്യം മുതലായ മറ്റ് നിവേദ്യങ്ങളാലും ബഹുമാനിക്കണം.

Verse 33

वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं नत्वाथ पृष्ठतः वृषमालभ्य गां वत्सां पूजयित्वाथ मन्त्रितं

പവിത്ര അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ച ശേഷം, പിന്നിൽ നിന്നു വൃഷഭത്തെ പിടിച്ച്, പശുവിനെയും കിടാവിനെയും പൂജിച്ച്, മന്ത്രോക്തവിധിയിൽ കർമ്മം നിർവഹിക്കണം.

Verse 34

अश्वमारुह्य नागञ्च पूजयेत्तं समारुहेत् परिभ्रमेद्राजमार्गे बलयुक्तः प्रदक्षिणं

കുതിരമേറി ആനയെ പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് അതിൽ കയറി, ബലസമ്പന്നനായി, രാജമാർഗത്തിൽ വലത്തോട്ടുള്ള പ്രദക്ഷിണമായി പര്യടനം ചെയ്യണം.

Verse 35

पुरं विशेच्च दानाद्यैः प्रार्च्य सर्वान् विसर्जयेत्

നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ദാനാദികളാൽ എല്ലാവരെയും വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു; തുടർന്ന് എല്ലാവരെയും ബഹുമാനത്തോടെ യാത്രയാക്കണം.