Adhyaya 316

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नाम पञ्चदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षोडशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः सकलादिमन्त्रोद्धारः ईश्वर उवाच सकलं निष्कलं शून्यं कलाढ्यं स्वमलङ्कृतम् क्षपणं क्षयमन्तस्थं कण्ठोष्ठं चाष्टमंशिवम्

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ “നാനാമന്ത്രങ്ങൾ” എന്ന മൂന്നു നൂറ് പതിനഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി മൂന്നു നൂറ് പതിനാറാം അധ്യായം—“സകലാദി മന്ത്രോദ്ധാരം” ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇത് സകലവും നിഷ്കലവും, ശൂന്യവും, കലകളാൽ സമൃദ്ധവും, സ്വശക്തിയാൽ അലങ്കൃതവും; ക്ഷപണകാരി, ക്ഷയാന്തകാരി, അന്തസ്ഥം; കണ്ഠ-ഓഷ്ഠസ്വരൂപം, അഷ്ടമം—ശിവം।

Verse 2

प्रासादस्य पराख्यस्य स्मृतं रूपं गुहाष्टधा रिपुदुष्टादि वारयेदिति क , ट च प्रसादस्येति ख स्मृतिरूपमिति ख सदाशिवस्य शब्दस्य रूपस्याखिलसिद्धये

‘പരാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രാസാദത്തിന്റെ രൂപം ‘ഗുഹ്യ അഷ്ടധാ’—എട്ടുവിധ രഹസ്യരൂപമായി സ്മൃതമാണ്. കയും ടയും പാഠങ്ങളിൽ—ഇത് ശത്രു, ദുഷ്ടൻ മുതലായവരെ തടയുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; ഖ പാഠത്തിൽ ‘പ്രാസാദസ്യ’ എന്നും ‘സ്മൃതിരൂപം’ എന്നും പാഠഭേദവും കാണുന്നു. ‘സദാശിവ’ ശബ്ദത്തിന്റെ മന്ത്രരൂപം വഴി സമസ്തസിദ്ധി ലഭിക്കുവാൻ ഇതു ഉപദേശിക്കുന്നു।

Verse 3

अमृतश्चांशुभांश्चेन्दुश्चेश्वरश्चोग्र ऊहकः एकपादेन ओजाख्य औषधश्चांशुमान् वशी

അമൃത, അംശുഭാൻ, ഇന്ദു, ഈശ്വര, ഉഗ്ര, ഊഹക; ഏകപാദ, ഓജ എന്നു പേരുള്ളവൻ, ഔഷധ (ഔഷധികളുടെ അധിപതി), അംശുമാൻ, വശീ—ഇവയാണ് നാമങ്ങൾ।

Verse 4

अकारादेः क्षकारश् च ककारादेः क्रमादिमे कामदेवः शिखण्डी च गणेशः कालशङ्करौ

‘അ’ മുതൽ ‘ക്ഷ’ വരെ, കൂടാതെ ‘ക’ മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന വർണശ്രേണിയിലും ക്രമമായി—ഈ അക്ഷരങ്ങൾ ദേവതാരൂപമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു: കാമദേവൻ, ശിഖണ്ഡി, ഗണേശൻ, കാല-ശങ്കരൻ।

Verse 5

एकनेत्रो द्विनेत्रश् च त्रिशिखो दीर्घबाहुकः एकपादर्धचन्द्रश् च बलपो योगिनीप्रियः

അവൻ ഏകനേത്രനും ദ്വിനേത്രനും; ത്രിശിഖൻ, ദീർഘബാഹു; ഏകപാദൻ, അർദ്ധചന്ദ്രധാരി; ബലവാൻ, യോഗിനീപ്രിയൻ।

Verse 6

शक्तीश्वरो महाग्रन्थिस्तर्पकः स्थाणुदन्तुरौ निधीशो नन्दी पद्मश् च तथान्यः शाकिनीप्रियः

അവൻ ശക്തീശ്വരൻ; മഹാഗ്രന്ഥി (മഹാഗണ്ഠമുള്ളവൻ); തർപകൻ (തൃപ്തിദായകൻ); സ്ഥാണു (അചലൻ); ദന്തുരൻ (ദന്തമുള്ളവൻ); നിധീശൻ (നിധികളുടെ അധിപൻ); നന്ദി; പദ്മൻ; കൂടാതെ അന്യൻ (സർവാതീതൻ); ശാകിനീപ്രിയൻ।

Verse 7

सुखविम्बो भीषनश् च कृतान्तः प्राणसंज्ञकः तेजस्वी शक्र उदधिः श्रीकण्ठः सिंह एव च

അവൻ സുഖവിംബൻ (ആനന്ദമയ ദീപ്തിയുടെ സ്വരൂപം); ഭീഷണൻ; കൃതാന്തൻ (മരണം/അന്ത്യം വരുത്തുന്നവൻ); പ്രാണസഞ്ജ്ഞകൻ (പ്രാണനെന്നു പ്രസിദ്ധൻ); തേജസ്വി; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രസമ പരാക്രമൻ); ഉദധി (സമുദ്രം); ശ്രീകണ്ഠൻ (മംഗളകണ്ഠൻ); സിംഹൻ।

Verse 8

शशाङ्को विश्वरूपश् च क्षश् च स्यान्नरसिंहकः सूर्यमात्रासमाक्रान्तं विश्वरूपन्तु कारयेत्

ശശാങ്കവും വിശ്വരൂപവും—ഇവ നിശ്ചിത രൂപങ്ങൾ; കൂടാതെ ‘ക്ഷ’ അക്ഷരം നരസിംഹരൂപമായി ലിഖിക്കണം. വിശ്വരൂപ പ്രതിമ സൂര്യമാത്ര (സൗരപരിമാണം) അനുസരിച്ച് നിർമ്മിക്കണം।

Verse 9

अंशुमत्संयुतं कृत्वा शशिवीजं विनायुतम् ईशानमोजसाक्रान्तं प्रथमन्तु समुद्धरेत्

‘അംശുമത്’ (ദീപ്ത തത്ത്വം) ചേർത്ത്, ശശി-ബീജം (ചന്ദ്ര ബീജാക്ഷരം) വിനായകനോടു യുക്തമാക്കി, ഓജസ്സാൽ ശക്തിപ്രാപിച്ച ഈശാന-ഭാഗം (മന്ത്ര/അംശം) ആദ്യം ഉദ്ധരിച്ച്/ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 10

तृतीयं पुरुषं विद्धि दक्षिणं पञ्चमं तथा सप्तमं वामदेवन्तु सद्योजातन्ततःपरं

മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെ തത്പുരുഷം എന്നു അറിയുക; അഞ്ചാമത്തെ ദക്ഷിണം (അഘോര, ദക്ഷിണമുഖം) എന്നും; ഏഴാമത്തെ വാമദേവം എന്നും; അതിനുശേഷം അടുത്ത സ്ഥാനമായി സദ്യോജാതം എന്നും അറിയുക।

Verse 11

रसयुक्तन्तु नवमं ब्रह्मपञ्चपञ्चकमीरितम् ओंकाराद्याश् चतुर्थ्यन्ता नमोन्ताः सर्वमन्त्रकाः

നവമ (സമൂഹം) ‘രസയുക്തം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് ബ്രഹ്മന്റെ അഞ്ചു-അഞ്ചു പഞ്ചകങ്ങളായി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളും ഓംകാരത്തോടെ ആരംഭിച്ച്, ചതുര്ഥി വിഭക്തിയിൽ അവസാനിച്ച്, ഒടുവിൽ ‘നമഃ’ ചേർന്ന് സമാപിക്കുന്നു.

Verse 12

सद्योदेवा द्वितीयन्तु हृदयञ्चाङ्गसंयुतम् चतुर्थन्तु शिरो विद्धि ईश्वरन्नामनामतः

രണ്ടാമത്തെ (മന്ത്ര/രൂപം) ‘സദ്യോദേവ’ എന്നു അറിയുക; അത് ഹൃദയവും അങ്ഗ-ന്യാസ (അനുബന്ധാംഗങ്ങൾ)വും ചേർന്നതാണ്. നാലാമത്തേതു ‘ശിരഃ’ (തല) എന്നു ഗ്രഹിക്ക; ഇത് ഈശ്വരന്റെ നാമ-നിർദ്ദേശപ്രകാരം.

Verse 13

ऊहकन्तु शिखा ज्ञेया विश्वरूपसमन्विता त्रिशिखी चोर्ध्ववाहुक इति ख , छ च तन्मन्त्रमष्टमं ख्यातं नेत्रन्तु दशमं मतम्

ശിഖാ-ന്യാസം ‘ഊഹകാ’ എന്നു അറിയുക; അത് വിശ്വരൂപസമന്വിതം—‘ത്രിശിഖീ’യും ‘ഊർധ്വവാഹുക’ (മേലോട്ടുയർത്തിയ ഭുജങ്ങളുള്ളത്) രൂപമായും; ‘ഖ’ ‘ഛ’ അക്ഷരങ്ങൾ ഇതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതാണ് എട്ടാമത്തെ മന്ത്രം; നേത്ര (രക്ഷ) മന്ത്രം പത്താമത്തേതായി കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 14

अस्त्रं शशी समाख्यातं शिवसंज्ञं शिखिध्यजः नमः स्वाहा तथा वौषत् हूं च फत्कक्रमेण तु

‘ശശീ’ എന്ന അസ്ത്രം (രക്ഷാ-മന്ത്രം) ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ ശിഖിധ്വജ, ഇതിന് ‘ശിവ’ എന്ന സംജ്ഞയുണ്ട്. ക്രമമായി ‘നമഃ’, ‘സ്വാഹാ’, ‘വൗഷട്’, ‘ഹൂം’, ‘ഫട്’ എന്നീ മന്ത്രപദങ്ങളോടെ പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 15

जातिफट्कं हृदादीनां प्रासादं मन्त्रमावदे ईशानाद्रुद्रसंख्यातं प्रोद्धरेच्चांशुरञ्जितम्

ഹൃദയാദി (ന്യാസ-അംഗങ്ങൾ)ക്കായി ‘ജാതി-ഫട്ക’ ജപിക്കണം; കൂടാതെ ‘പ്രാസാദ’ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം. ഈശാനത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് രുദ്ര-സംഖ്യ പ്രകാരം അതിനെ ഉദ്‌ധരിച്ച്/വിന്യസിക്കണം; അത് അംശു (കിരണങ്ങൾ) കൊണ്ട് ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 16

औषधाक्रान्तशिरसमूहकस्योपरिस्थितं अर्धचन्द्रोर्धनादश् च विन्दुद्वितयमध्यगं

ഔഷധാദി ശിരോ-അക്ഷരസമൂഹത്തിന്റെ മുകളിൽ അർദ്ധചന്ദ്രവും അർദ്ധനാദവും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; അത് രണ്ട് ബിന്ദുക്കളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 17

तदन्ते विश्वरूपन्तु कुटिलन्तु त्रिधा ततः एवं प्रासादमन्त्रश् च सर्वकर्मकरो मनुः

അതിന്റെയവസാനത്തിൽ ‘വിശ്വരൂപ’ വിന്യാസം ചെയ്യുക; തുടർന്ന് ‘കുടില’ രൂപം ത്രിധാ നിർമ്മിക്കണം. ഇങ്ങനെ സർവകർമ്മസിദ്ധികരമായ പ്രാസാദമന്ത്ര-മനു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 18

शिखावीजं समुद्धृत्य फट्कारान्तन्तु चैव फट् अर्धचन्द्रासनं ज्ञेयं कामदेवं ससर्पकम्

ശിഖാ-ബീജം എടുത്തുയർത്തി അവസാനം ‘ഫട്’ എന്ന ഫട്കാരം ചേർക്കണം—അഥവാ ‘ഫട്’. ഇതിനെ കാമദേവസംബന്ധമായ, സർപ്പസഹിത ‘അർദ്ധചന്ദ്രാസനം’ എന്നു ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 19

महापाशुपतास्त्रन्तु सर्वदुष्टप्रमर्दनम् प्रासादः सकलः प्रोक्तो निष्कलः प्रोच्यते ऽधुना

മഹാപാശുപതാസ്ത്രം സർവ ദുഷ്ടന്മാരെയും മർദിക്കുന്നതെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. സകല (സാകാര) പ്രാസാദം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇപ്പോൾ നിഷ്കല (നിരാകാര) ഭാഗം വിശദീകരിക്കുന്നു।

Verse 20

औषधं विश्वरूपन्तु रुद्राख्यं सूर्यमण्डलम् चन्द्रार्धं नादसंयोगं विसंज्ञं कुटिलन्ततः

ഔഷധദ്രവ്യം വിശ്വരൂപമാണ്; അതിന് ‘രുദ്ര’ എന്ന നാമം, അത് സൂര്യമണ്ഡലസദൃശം. അത് അർദ്ധചന്ദ്രം ധരിച്ചു നാദവുമായി സംയുക്തമായി, (പോലെ) വിസഞ്ജ്ഞയായി, തുടർന്ന് കുടില (കുണ്ഡലിത) രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്നു।

Verse 21

निष्कलो भुक्तिमुक्तौ स्यात्पञ्चाङ्गो ऽयं सदाशिवः अंशुमान् विश्वरूपञ्च आवृतं शून्यरञ्जितम्

നിഷ്കല സ്വരൂപത്തിൽ അവൻ ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും നൽകുന്നു. ഈ സദാശിവൻ പഞ്ചാംഗമായി പ്രത്യക്ഷനായി, കിരണമയൻ, വിശ്വരൂപൻ; ശൂന്യതയാൽ ആവൃതനായതുപോലെ, ശൂന്യതയിൽ രഞ്ജിതനായതുപോലെ പ്രതീതിയാകുന്നു.

Verse 22

ब्रह्माङ्गरहितः शून्यस्तस्य मूर्तिरसस्तरुः विघ्ननाशाय भवति पूजितो बालबालिशैः

ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അംഗങ്ങൾ/ലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ അത് ശൂന്യം; അതിന്റെ മൂർത്തി അസത്യമായ ‘വൃക്ഷം’ പോലെയാണ്. എങ്കിലും ബാലസദൃശമായ അജ്ഞർ അത് പൂജിക്കുമ്പോൾ, അത് വിഘ്നനാശത്തിനുള്ള ഉപായമായി കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 23

अंशुमान् विश्वरूपाख्यमूहकस्योपरि स्थितम् कलाढ्यं सकलस्यैव पूजाङ्गादि च सर्वतः

‘അംശുമാൻ’നെ ‘വിശ്വരൂപ’ എന്ന രൂപമായി മൂഹകത്തിന്റെ മുകളിൽ സ്ഥാപിക്കണം. അവൻ സർവകലകളാൽ സമൃദ്ധൻ, സമ്പൂർണ്ണൻ, കൂടാതെ എല്ലാദിക്കിലും പൂജാംഗാദി ഉപകരണങ്ങളാൽ സമന്വിതൻ.

Verse 24

नरसिंहं कृतान्तस्थं तेजस्विप्राणमूर्धगम् मन्त्रमादरेदिति ञ चन्द्रार्धनादसंयुक्तमिति ख अंशुमानूहकाक्रान्तमधोर्धं स्वसलङ्घृतम्

‘ഞ’ അക്ഷരം നരസിംഹമന്ത്രമായി ആദരത്തോടെ മാനിക്കണം—അത് കൃതാന്തമണ്ഡലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, തേജസ്വിയായ, പ്രാണത്തോടൊപ്പം ഊർദ്ധ്വഗമിച്ച് ശിരോമൂധ്നിയിലേക്കുയരുന്നതാണ്. ‘ഖ’ അക്ഷരം ചന്ദ്രാർദ്ധചിഹ്നവും നാദവും ചേർന്നതെന്ന് പറയുന്നു. അത് കിരണങ്ങളാൽ വ്യാപ്തം, ഊഹകത്താൽ ആക്രാന്തം, സ്വന്തം ചിഹ്ന/രേഖയാൽ അതിന്റെ അധോഭാഗം ക്രാന്തമായിരിക്കുന്നു.

Verse 25

चन्द्रार्धनादनादान्तं ब्रह्मविष्णुविभूशित उदधिं नरसिंहञ्च सूर्यमात्राविभेदितम्

ചന്ദ്രാർദ്ധ-നാദത്തോടെ ആരംഭിച്ച് ആദി-അന്തമില്ലാത്തതും, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും അലങ്കരിക്കുന്നതും, സമുദ്രസദൃശമായ വിപുലതയുള്ളതും, സൂര്യത്തിന്റെ മാത്ര/പ്രഭയാൽ വിശിഷ്ടമായതുമായ നരസിംഹസ്വരൂപത്തെ ഞാൻ ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 26

यदा कृतं तदा तस्य ब्रह्माण्यङ्गानि पूर्ववत् ओजाख्यमंशुमद्युक्तं प्रथमं वर्णमुद्धरेत्

അത് നിർവഹിച്ച ശേഷം, മുൻപുപോലെ ബ്രഹ്മാംഗങ്ങളെ വീണ്ടും സ്ഥാപിച്ച്, അംശുമത്-യുക്തമായ ‘ഓജസ്’ എന്ന ആദ്യ വർണ്ണം ഉച്ചരിക്കണം/ഉദ്ധരിക്കണം।

Verse 27

अशुमच्चांशुनाक्रान्तं द्वितीयं वर्णनायकम् अंशुमानीश्वरन्तद्वत् तृतीयं मुक्तिदायकम्

രണ്ടാമത് ‘അശുമത്’ എന്നും ‘അംശുനാക്രാന്ത’ എന്നും—വർണ്ണങ്ങളുടെ നായകൻ. അതുപോലെ മൂന്നാമത് ‘അംശുമാൻ ഈശ്വരൻ’—മുക്തിദായകൻ.

Verse 28

ऊहकञ्चांशुनाक्रान्तं वरुणप्रानतैजसम् पञ्चमन्तु समाख्यातं कृतान्तन्तु ततः परम्

‘ഊഹക’ ‘അംശുനാക്രാന്ത’ എന്നും, കൂടാതെ ‘വരുണ’ ‘പ്രാനത-തൈജസ’ എന്നും—ഇവയെ അഞ്ചാമത്തെ (സമൂഹം) എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; അതിന് ശേഷം ‘കൃതാന്ത’ മുതലായവ വരുന്നു।

Verse 29

अंशुमानुदकप्राणः सप्तमं वर्णमुद्धृतम् पद्ममिन्दुसमाक्रान्तं नन्दीशमेकपादधृक्

ഏഴാമത്തെ വർണ്ണം അംശുമാൻ, ഉദക-പ്രാണൻ, സ്വയം പ്രാണസ്വരൂപം എന്നു കരുതി ഉദ്ധരിക്കണം; ധ്യാനത്തിൽ അതിനെ ചന്ദ്രാക്രാന്ത പദ്മരൂപമായും ഏകപാദധാരി നന്ദീശനായും കാണണം।

Verse 30

प्रथमञ्चान्ततो योज्यं क्षपणं दशवीजकम् अस्यार्धं तृतीयञ्चैव पञ्चमं सप्तमं तथा

പ്രഥമ വർണ്ണം അവസാനം ചേർക്കണം; തുടർന്ന് ‘ക്ഷപണ’ എന്ന ദശ-ബീജക ഘടകം കൂട്ടിച്ചേർക്കണം. ഈ സൂത്രത്തിന്റെ അർദ്ധം മൂന്നാം, അഞ്ചാം, ഏഴാം അവസരങ്ങളിലും അതുപോലെ വിനിയോഗിക്കണം।

Verse 31

सद्योजातन्तु नवमं द्वितीयाद्धृदयादिकम् दशार्णप्रणवं यत्तु फडन्तञ्चास्त्रमुद्धरेत्

ഒൻപതാമത്തെ മന്ത്രം ‘സദ്യോജാത’ ആകുന്നു. രണ്ടാംതിൽ നിന്ന് ഹൃദയമന്ത്രാദി അങ്കമന്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിക്കണം. ‘ഫട്’ അന്ത്യമുള്ള ദശാക്ഷര പ്രണവത്തെ അസ്ത്രമന്ത്രമായി ഉച്ചരിക്കണം/ഉദ്ധരിക്കണം.

Verse 32

नमस्कारयुतान्यत्र ब्रह्माङ्गानि तु नान्यथा द्वितीयादष्टौ यावदष्टौ विद्येश्वरा मताः

ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അങ്കങ്ങളെ നമസ്കാരസഹിതമായി (മാനസികമായി) ന്യാസിക്കണം; മറ്റെങ്ങനെല്ല. രണ്ടാം മുതൽ എട്ടാം വരെ അവരെ ‘വിദ്യേശ്വരർ’ എന്നു കരുതുന്നു.

Verse 33

अनन्तेशश् च सूक्ष्मश् च तृतीयश् च शिवोक्तमः एकमूर्च्येकरूपस्तु त्रिमूर्तिरपरस् तथा

‘അനന്തേശ’യും ‘സൂക്ഷ്മ’വും (രണ്ട്) രൂപങ്ങൾ; മൂന്നാമത് ശൈവോപദേശത്തിൽ പ്രസ്തുത പരമശിവൻ. ഒരുത്തൻ ഏകമൂർത്തി-ഏകരൂപൻ; മറ്റൊന്ന് അതുപോലെ ത്രിമൂർത്തി—മൂന്നു രൂപധാരി.

Verse 34

श्रीकण्ठश् च शिखण्डी च अष्टौविद्येश्वराःस्मृताः शिखण्डिनो ऽप्यनन्तान्तं मन्त्रान्तं मूर्तिरीरिता

ശ്രീകണ്ഠനും ശിഖണ്ഡിയും എട്ട് വിദ്യേശ്വരന്മാരിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ശിഖണ്ഡിനിനും വിധി ഇതേ: നിർദ്ദേശിച്ച മൂർത്തിയുടെ അവസാനം ‘അനന്ത’ ആയിരിക്കണം; മന്ത്രവും ‘അനന്ത’ കൊണ്ടുതന്നെ അവസാനിക്കണം.