Adhyaya 303

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अङ्गाक्षरार्चनं नाम द्व्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः अग्निर् उवाच मेषः संज्ञा विषं साद्यमस्ति दीर्घोदकं रसः एतत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं शिवदञ्च शिवात्मकं

ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ മഹാപുരാണത്തിലെ ‘അംഗാക്ഷരാർചന’ എന്ന 302-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി 303-ാം അധ്യായം—‘പഞ്ചാക്ഷരാദി പൂജാമന്ത്രങ്ങൾ’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു—‘മേഷ’ം സംജ്ഞ, ‘വിഷ’ം വിഷം, ‘സാധ്യ’ം സാധിക്കേണ്ടത്, ‘ദീർഘോദക’ം ദീർഘജലം, ‘രസ’ം സാരം. ഇത് പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം—ശിവദായകവും ശിവാത്മകവും.

Verse 2

तारकादि समभ्यर्च्य देवत्वादि समाप्नुयात् ज्ञानात्मकं परं ब्रह्म परं बुद्धिः शिवो हृदि

താരകാദികളെ സമ്യക്‌മായി അർച്ചിച്ചാൽ ദേവത്വാദി ഗുണങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. പരബ്രഹ്മം ജ്ഞാനസ്വരൂപം; ഹൃദയത്തിലെ പരമബുദ്ധി തന്നെയാണ് ശിവൻ.

Verse 3

तच्छक्तिभूतः सर्वेशो भिन्नो ब्रह्मादिमूर्तिभिः मन्त्रार्णाः पञ्च भूतानि तन्मन्त्रा विषयास् तथा

ആ ശക്തിസ്വരൂപനായ സർവേശ്വരൻ ബ്രഹ്മാദി മൂർത്തികളായി വ്യത്യസ്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ മന്ത്രാക്ഷരങ്ങളാൽ ഘടിതം; അവയുടെ മന്ത്രങ്ങളും അതുപോലെ വിഷയങ്ങൾ (അനുഭവമേഖലകൾ) ആകുന്നു.

Verse 4

प्राणादिवायवः पञ्च ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च सर्वं पञ्चाक्षरं ब्रह्म तद्वदष्टाक्षरान्तकः

പ്രാണാദി അഞ്ചു വായുക്കളും ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം പഞ്ചാക്ഷര ബ്രഹ്മത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ (സാധന) അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രത്തിൽ ഒടുവിൽ പര്യവസാനിക്കുന്നു.

Verse 5

गव्येन प्रक्षयेद्दीक्षास्थानं मन्त्रेण चोदितं तन्त्रसम्भूतसम्भावः शिवमिष्ट्वा विधानतः

മന്ത്രവിധിപ്രകാരം ഗവ്യം (ഗോ-ഉത്പന്ന ശുദ്ധികര ദ്രവ്യം) ഉപയോഗിച്ച് ദീക്ഷാസ്ഥലം തളിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം. തന്ത്രജന്യ അംഗീകൃത പ്രഭാവം ലഭിച്ചവനായി വിധിപൂർവ്വം ശിവാരാധന നടത്തണം.

Verse 6

मध्येषु तोरणद्वहिरिति ख , ज , ञ च मूलमूर्त्यङ्गविद्याभिस्तण्डुलक्षेपणादिकम् कृत्वा चरुञ्च यत् क्षीरं पुनस्तद्विभजेत् त्रिधा

മധ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ‘തോരണദ്വഹിർ’ എന്ന മന്ത്രവും ഖ, ജ, ഞ ബീജാക്ഷരങ്ങളും ചേർത്ത്, മൂലമന്ത്രം, മുഖ്യദേവതാമന്ത്രം, അങ്കമന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടെ തണ്ടുലക്ഷേപണം മുതലായ കർമങ്ങൾ നടത്തി ചരു (യാഗപായസം) തയ്യാറാക്കണം. തുടർന്ന് അതിൽ ഉപയോഗിച്ച പാൽ വീണ്ടും മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം.

Verse 7

निवेद्यैकं परं हुत्वा सशिष्यो ऽन्यद्भजेद्गुरुः आचम्य सकलीकृत्य दद्याच्च्छिष्याय देशिकः

ഒരു ഭാഗം ആദ്യം നിവേദ്യമായി അർപ്പിച്ച്, അടുത്ത ഭാഗം പ്രധാന ആഹുതിയായി അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്യണം. ശേഷിക്കുന്ന ഭാഗം ഗുരു ശിഷ്യനോടൊപ്പം സ്വീകരിക്കണം. ആചമനം ചെയ്ത് ‘സകലീകരണം’ നടത്തി ദേശികൻ അത് ശിഷ്യന് നൽകണം.

Verse 8

दन्तकाष्ठं हृदा जप्तं क्षीरवृक्षादिसम्भवम् संशोध्य दन्तान् संक्षिप्त्वा प्रज्ञाल्यैतत् क्षिपेद्भुवि

ഹൃദയത്തിൽ മന്ത്രജപം ചെയ്ത് ക്ഷീരവൃക്ഷാദികളിൽ നിന്നുണ്ടായ ദന്തകാഷ്ഠം എടുക്കണം. പല്ലുകൾ ശുദ്ധീകരിച്ച് അത് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് നന്നായി കഴുകി പിന്നെ ഭൂമിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 9

पूर्वेण सौम्यवारीशगतं शुभमतौ शुभम् पुनस्तं शिष्यमायान्तं शिश्वाबन्धादिरक्षितं

പിന്നീട് കിഴക്കൻ ദിശ/മാർഗ്ഗം വഴി ശുഭമതിയുള്ള ആ ശിഷ്യൻ വീണ്ടും വന്നു; സൗമ്യജലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശുഭവസ്തു കൊണ്ടുവന്ന്, ബന്ധനം മുതലായ നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിതനായിരുന്നു.

Verse 10

कृत्वा वेद्यां सहानेन स्वपेद्दर्भास्तरे बुधः सुषुप्तं वीक्ष्य तं शिष्यः प्रभाते श्रावयेद्गुरुं

വിധിപൂർവ്വം ഹവിസ്സഹിതം വേദി ഒരുക്കി, ജ്ഞാനി ദർഭപ്പുല്ലിന്റെ ശയ്യയിൽ ശയിക്കണം. അവൻ നിദ്രിക്കുന്നതു കണ്ട ശിഷ്യൻ പ്രഭാതത്തിൽ ഗുരുവിന് സ്വപ്നം/സ്ഥിതി വിവരങ്ങൾ അറിയിക്കണം.

Verse 11

शुभैः सिद्धिपदैर् भक्तिस्तैः पुनर्मण्डलार्चनम् मण्डलं भद्रकाद्युक्तं पूजयेत्सर्वसिद्धिदं

ശുഭവും സിദ്ധിദായകവുമായ മന്ത്രങ്ങളോടും ഭക്തിയോടും കൂടി വീണ്ടും മണ്ഡലാർചന നടത്തണം. ഭദ്രകാ മുതലായ ശുഭഘടകങ്ങളാൽ യുക്തമായ മണ്ഡലം പൂജിക്കണം; അത് സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 12

स्नात्वाचम्य मृदा देहं मन्त्रैर् आलिप्य कल्प्यते शिवतीर्थे नरः स्नायादघमर्षणपूर्वकम्

സ്നാനം ചെയ്ത് ആചമനം നടത്തി, മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ ശുദ്ധിമണ്ണ് ദേഹത്തിൽ ലേപിച്ച് സ്വയം സംസ്കരിക്കണം. ശിവതീർത്ഥത്തിൽ അഘമർഷണകർമ്മം മുൻകൂട്ടി ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 13

हस्ताभिषेकं कृत्वाथ प्रायात् पूजादिकं बुधः मूलेनाब्जासनं कुर्यात्तेन पूरककुम्भकान्

ഹസ്താഭിഷേകം നടത്തി ജ്ഞാനി साधകൻ തുടർന്ന് പൂജാദി കര്‍മ്മങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണം. മൂലമന്ത്രംകൊണ്ട് പദ്മാസനം സ്വീകരിച്ച്, അതേ മന്ത്രംകൊണ്ട് പൂരകവും കുംഭകവും (പ്രാണായാമം) അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 14

आत्मानं योजयित्वोर्ध्वं शिखान्ते द्वादशाङ्गुले संशोष्य दग्ध्वा स्वतनुं प्लावयेदमृतेन च

ആത്മാവിനെ ഊർദ്ധ്വമായി യോജിപ്പിച്ച് ശിഖയുടെ അറ്റത്ത്—പന്ത്രണ്ട് അങ്കുലം മുകളിൽ—സ്ഥാപിക്കണം. സ്വന്തം ദേഹം ശോഷിപ്പിച്ച് ദഗ്ധമായതുപോലെ ആക്കി, പിന്നെ അമൃതംകൊണ്ട് അതിനെ പരിപ്ലാവിതമാക്കണം.

Verse 15

ध्मात्वा दिव्यं वपुस्तस्मिन्नात्मानञ्च पुनर्नयेत् कृत्वेवं चात्मशुद्धिः स्याद्विन्यस्यार्चनमारभेत्

ആ (ധ്യാനരൂപത്തിൽ) ദിവ്യദേഹം സംചാരിപ്പിച്ച് പിന്നെ ആത്മാവിനെ വീണ്ടും അതിലേക്കുതന്നെ പ്രവേശിപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ആത്മശുദ്ധി സിദ്ധിക്കും; തുടർന്ന് ന്യാസം ചെയ്ത് അർച്ചന ആരംഭിക്കണം.

Verse 16

क्रमात् कृष्णसितश्यामरक्तपीता नगादयः मन्त्रार्णा दण्डिनाङ्गानि तेषु सर्वास्तु मूर्तयः

ക്രമമായി ‘ന’ മുതലായ മന്ത്രാക്ഷരങ്ങൾ കറുപ്പ്, വെള്ള, ശ്യാമ, ചുവപ്പ്, മഞ്ഞ വർണങ്ങളായി ധ്യാനിക്കണം; അവ ദണ്ഡധാരി ദേവൻ (ദണ്ഡിൻ)ന്റെ അംഗങ്ങളാണ്. ആ അക്ഷര-അംഗങ്ങളിൽ എല്ലാ ദിവ്യമൂർത്തികളും സ്ഥാപിതമാണെന്ന് ചിന്തിക്കണം.

Verse 17

शिष्यमाचान्तमिति ञ अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यस्याङ्गानि सर्वतः न्यसेन्मन्त्राक्षरं पादगुह्यहृद्वक्त्रमूर्धसु

ശിഷ്യനെ ആചമനം ചെയ്യിച്ച് ‘അംഗുഷ്ഠം’ മുതൽ ‘കനിഷ്ഠ’ വരെ ക്രമമായി ന്യാസം ചെയ്യണം; സർവാംഗങ്ങളിലും വിന്യാസം ചെയ്ത് മന്ത്രാക്ഷരം പാദം, ഗുഹ്യം, ഹൃദയം, മുഖം, മൂർധ്നി എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 18

व्यापकं न्यस्य मूर्धादि मूलमङ्गानि विन्यसेत् रक्तपीतश्यामसितान् पीठपादान् स्वकालजान्

ആദ്യം വ്യാപക (വ്യാപക-മന്ത്രം/തത്ത്വം) ന്യാസം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് മൂർധ്നി മുതലായി മൂല-അംഗങ്ങളുടെ വിന്യാസം ചെയ്യണം. കൂടാതെ തത്തത് കാലത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന രക്ത, പീത, ശ്യാമ/കറുപ്പ്, ശ്വേത പീഠങ്ങളും പാദങ്ങളും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 19

स्वाङ्गान्मन्त्रैर् न्यसेद्गात्राण्यधर्मादीनि दिक्षु च तत्र पद्मञ्च सुर्यादिमण्डले त्रितयं गुणान्

മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്വന്തം അംഗങ്ങളിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം; അധർമ്മം മുതലായ (ദോഷ-തത്ത്വങ്ങൾ) ദിക്കുകളിലും സ്ഥാപിക്കണം. അവിടെ പദ്മവും, സൂര്യാദി മണ്ഡലങ്ങളിൽ ഗുണത്രയവും വിന്യസിക്കണം.

Verse 20

पूर्वादिपत्रे कामाद्या नवकं कर्णिकोपरि वामा ज्येष्ठा क्रमाद्रौद्रो काली कलविकारिणी

കിഴക്കൻ ദളത്തിൽ തുടങ്ങി കാമാ മുതലായ ഒൻപത് ശക്തികളെ ദളങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കണം; കൂടാതെ കർണികയുടെ മേൽ ക്രമമായി വാമാ, ജ്യേഷ്ഠാ, രൗദ്രീ, കാളി, കലവികാരിണീ എന്നിവയെ ന്യാസിക്കണം.

Verse 21

बलविकारिणी चार्थ बलप्रमथनी तथा सर्वभूतदमनी च नवमी च मनोन्मनी

ബലത്തെ വികാരപ്പെടുത്തുന്ന ബലവികാരിണീ, കൂടാതെ ബലത്തെ മർദിക്കുന്ന ബലപ്രമഥനീ; സർവ്വഭൂതങ്ങളെ ദമിപ്പിക്കുന്ന സർവ്വഭൂതദമനീ; നവമീ ശക്തി; മനസ്സിനെ ഉന്മനാവസ്ഥയിലേക്കുയർത്തുന്ന മനോന്മനീ।

Verse 22

श्वेता रक्ता सिता पीता श्यामा वह्निनिभाषिता कृष्णारुणाश् च ताः शक्तीर्ज्वालारूपाः स्मरेत् क्रमात्

ആ ശക്തികളെ ക്രമമായി ധ്യാനിക്കണം—ശ്വേത, രക്ത, സിത (ധവള), പീത, ശ്യാമ, അഗ്നിസദൃശ ദീപ്തിയുള്ളത്, കൂടാതെ കൃഷ്ണാരുണ; അവയെ ജ്വാലാരൂപങ്ങളായി സ്മരിക്കണം.

Verse 23

अनन्तयोगपीठाय आवाह्याथ हृदब्जतः स्फटिकाभं चतुर्वाहुं फलशूलधरं शिवम्

അനന്തയോഗപീഠത്തിൽ (പ്രഭുവിനെ) ആവാഹനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ഹൃദയപദ്മത്തിൽ നിന്ന് സ്ഫടികസമാന ശ്വേതദീപ്തിയുള്ള, ചതുര്ബാഹുവായ, ഫലം (വരദാനം)യും ത്രിശൂലവും ധരിച്ച ശിവനെ ആഹ്വാനിച്ച് ധ്യാനിക്കണം.

Verse 24

साभयं वरदं पञ्चवदंनञ्च त्रिलोचनम् पत्रेषु मुर्तयः पञ्च स्थाप्यास्तत्पुरुषादयः

അവനെ അഭയവും വരവും നൽകുന്ന, പഞ്ചവദനനും ത്രിലോചനനും ആയി നിരൂപിക്കണം; കൂടാതെ ദളങ്ങളിൽ തത്പുരുഷ മുതലായ അഞ്ചു മൂർത്തികളെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 25

पूर्वे तत्पुरुषः श्वेतो अघोरो ऽष्टभुजो ऽसिताः चतुर्वाहुमुखः पीताः सद्योजातश् च पश्चिमे

കിഴക്കുദിക്കിൽ തത്പുരുഷൻ ശ്വേതവർണ്ണൻ. അഘോരൻ കൃഷ്ണാഭനും അഷ്ടഭുജനും. (വടക്കിൽ) വാമദേവൻ പീതവർണ്ണൻ, ചതുര്ഭുജനും തദനുരൂപമുഖയുക്തനും; പടിഞ്ഞാറിൽ സദ്യോജാതൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 26

वामदेवः स्त्रीविलासी चतुर्वक्त्रभुजो ऽरुणः सौम्ये पञ्चास्य ईशाने ईशानः सर्वदः सितः

വാമദേവൻ സ്ത്രീശക്തിയുടെ ക്രീഡയിൽ രമിക്കുന്നവൻ; അവൻ ചതുര്മുഖനും ചതുര്ഭുജനും അരുണവർണ്ണനും. സൗമ്യരൂപത്തിൽ പഞ്ചമുഖൻ; ഈശാനരൂപത്തിൽ ശ്വേതവർണ്ണനായ ഈശാനൻ സർവ്വസിദ്ധികൾ നൽകുന്നു.

Verse 27

इष्टाङ्गानि यथान्यायमनन्तं सूक्ष्ममर्चयेत् सिद्धेश्वरं त्वेकनेत्रं पूर्वादौ दिश पूजयेत्

വിധിപ്രകാരം ഇഷ്ടാംഗങ്ങൾ/ഉപചാരങ്ങൾ സമർപ്പിച്ച് അനന്തനെ സൂക്ഷ്മമായി അർച്ചിക്കണം. കൂടാതെ കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളോടുകൂടെ ഏകനേത്രനായ സിദ്ധേശ്വരനെ പൂജിക്കണം.

Verse 28

एकरुद्रं त्रिनेत्रञ्च श्रीकण्ठञ्च शिखण्डिनम् ऐशान्यादिविदिक्ष्वेते विद्येशाः कमलासनाः

ഏകരുദ്രൻ, ത്രിനേത്രൻ, ശ്രീകണ്ഠൻ, ശിഖണ്ഡിൻ—ഇവർ കമലാസനസ്ഥരായ വിദ്യേശന്മാർ; ഐശാന്യാദി ഉപദിക്കുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 29

श्वेतः पीतः सितो रक्तो धूम्रो रक्तो ऽरुणः शितः शूलाशनिशरेश्वासवाहवश् चतुराननाः

അവരുടെ വർണ്ണങ്ങൾ—ശ്വേതം, പീതം, സിതം (മങ്ങിയ വെളുപ്പ്), രക്തം, ധൂമ്രവർണ്ണം, വീണ്ടും രക്തം, അരുണം, ശിതം (തീക്ഷ്ണ/ദീപ്ത) എന്നു വിവരണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ത്രിശൂലം, വജ്രം, ശരങ്ങൾ, ധനുസ്സ്, വാഹനം എന്നിവ ധരിക്കുന്ന—ഇവ ചതുരാനന രൂപങ്ങളാണ്.

Verse 30

उमा वण्डेशनन्दीशौ महाकालो गणेश्वरः वृषो भृङ्गरिटिस्कन्दानुत्तरादौ प्रपूजयेत्

അതിനുശേഷം ഉത്തരദിശയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്രമമായി ഉമാ, വണ്ഡേശനും നന്ദീശനും, മഹാകാലനും ഗണേശ്വരനും, കൂടാതെ വൃഷ (നന്ദിൻ), ഭൃംഗരിടി, സ്കന്ദൻ എന്നിവരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।

Verse 31

कुलिशं शक्तिदण्डौ च खड्गपाशध्वजौ गदां शूलं चक्रं यजेत् पद्मं पूव्वादौ देवमर्च्य च

വജ്രം, ശക്തി, ദണ്ഡം; ഖഡ്ഗം, പാശം, ധ്വജം; ഗദ, ശൂലം, ചക്രം; കൂടാതെ പദ്മം—ഇവയെ കിഴക്കുദിശ മുതലായ ദിശകളിൽ യഥാസ്ഥാനമായി പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് ദേവനെയും അർച്ചിക്കണം।

Verse 32

ततो ऽधिवासितं शिष्यं पाययेद्गव्यपञ्चकम् आचान्तं प्रोक्ष्ये नेत्रान्तैर् नेत्रे नेत्रेण बन्धयेत्

അതിനുശേഷം അധിവാസത്തിൽ പാർപ്പിച്ച ശിഷ്യനു ഗവ്യപഞ്ചകം കുടിപ്പിക്കണം। അവൻ ആചമനം ചെയ്ത ശേഷം ജലപ്രോക്ഷണം നടത്തി, കണ്ണിന്റെ കോണുകൾ സ്പർശിച്ച് ‘നേത്ര’ മന്ത്ര/വിധിയാൽ ഓരോ കണ്ണിനെയും ബന്ധിച്ച് സംരക്ഷിക്കണം।

Verse 33

द्वारं प्रवेशयेच्छिप्यं मण्डपस्याथ दक्षिणे सासनादिकुशासीनं तत्र संशोधयेद्गुरुः

ശിഷ്യനെ വാതിലിലൂടെ പ്രവേശിപ്പിക്കണം। തുടർന്ന് മണ്ഡപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത്, ആസനത്തിലും കുശപ്പുല്ലിലും ഇരുത്തി, അവിടെ തന്നേ ഗുരു നിർദേശിച്ച സംശോധന (ശുദ്ധി/പരിശോധന) കർമ്മം നടത്തണം।

Verse 34

आदितत्त्वानि संहृत्य परमार्थे लयः क्रमात् पुनरुत्पादयेच्छिष्यं सृष्टिमार्गेण देशिकः

ആദി തത്ത്വങ്ങളെ സംഹരിച്ച് ക്രമമായി പരമാർത്ഥത്തിൽ ലയിപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ദേശികൻ (ദീക്ഷാ-ഗുരു) സൃഷ്ടിമാർഗ്ഗം വഴി ശിഷ്യനെ വീണ്ടും ഉത്പാദിപ്പിച്ച്/പുനർനിർമ്മിച്ച് ഉയർത്തണം।

Verse 35

न्यासं शिष्ये ततः कृत्वा तं प्रदक्षिणमानयेत् पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम्

അതിനുശേഷം ശിഷ്യനിൽ മന്ത്ര-ന്യാസം നിർവഹിച്ചു അവനെ പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിക്കണം. പടിഞ്ഞാറൻ വാതിലിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിപ്പിക്കണം.

Verse 36

यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामाद्यं विनिर्दिशेत् पार्श्वेयागभुवः खाते कुण्डे सन्नभिमेखले

പുഷ്പങ്ങൾ ഏതു സ്ഥലത്ത് വീഴുന്നുവോ ആ സ്ഥലം/നാമം ആദ്യം നിർണ്ണയിച്ച് പ്രസ്താവിക്കണം. ഇത് പാർശ്വ-യാഗഭൂമിയിലെ, നാഭി-ചിഹ്നവും മേഖലാ-പരിധിയും ഉള്ള ഖനിച്ച കുണ്ഡത്തിൽ നടത്തണം.

Verse 37

शिवाग्निं जनयित्वेष्ट्वा पुनः शिष्येण चार्चयेत् ध्यानेनात्मनिभं शिष्यं संहृत्य प्रलयः क्रमात्

ശിവാഗ്നി ഉത്പാദിപ്പിച്ച് ആരാധിച്ച ശേഷം, ശിഷ്യനെയും വീണ്ടും അതിനെ അർച്ചിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ധ്യാനത്തിലൂടെ ശിഷ്യനെ സ്വയംസദൃശനാക്കി സംഹരിക്കുമ്പോൾ ക്രമമായി പ്രളയക്രമം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 38

पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्याद्दर्भांश् च मन्त्रितान् पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः

വീണ്ടും (സംസ്കാര-ശക്തി) ഉത്പാദിപ്പിച്ച് അവന്റെ കൈയിൽ മന്ത്രിത ദർഭത്തണ്ടുകൾ നൽകണം. തുടർന്ന് ഹൃദയാദി അംഗ-മന്ത്രങ്ങളാൽ ഭൂമി മുതലായ തത്ത്വങ്ങളെ അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്യണം.

Verse 39

कमलानना इति ञ सन्धादिमेखले इति ख एकैकस्य शतं हुत्वा व्योममूलेन होमयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं कुर्यादस्त्रेणाष्टाहुतीर्हुनेत्

“കമലാനനാ” (ഞ) എന്നും “സന്ധാദിമേഖലെ” (ഖ) എന്നും ഉള്ള ബീജ-സൂത്രങ്ങളാൽ ഓരോന്നിനും നൂറ് വീതം ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് “വ്യോമ-മൂല” മന്ത്രത്തോടെ ഹോമം ചെയ്യണം. അവസാനം പൂർണാഹുതി നടത്തി, അസ്ത്ര-മന്ത്രത്തോടെ എട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 40

प्रायश्चित्तं विशुद्ध्यर्थं ततः शेषं समापयेत् कुम्भं समन्त्रितं प्रार्च्य शिशुं पीठे ऽभिषेचयेत्

ശുദ്ധിക്കായി ആദ്യം പ്രായശ്ചിത്തവിധി നിർവഹിച്ച്, തുടർന്ന് ശേഷിക്കുന്ന ക്രമം സമാപിപ്പിക്കണം. മന്ത്രങ്ങളാൽ സംസ്കൃതമായ കുംഭം വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ശിശുവിന് അഭിഷേകം നടത്തണം.

Verse 41

शिष्ये तु समयं दत्वा स्वर्णाद्यैः स्वगुरुं यजेत् दीक्षा पञ्चाक्षरस्योक्ता विष्ण्वादेरेवमेव हि

ശിഷ്യന് ആദ്യം സമയവ്രതം നൽകി, സ്വർണ്ണാദി ദാനങ്ങളാൽ സ്വന്തം ഗുരുവിനെ പൂജിക്കണം. പഞ്ചാക്ഷര മന്ത്രത്തിന്റെ ദീക്ഷ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; വിഷ്ണു മുതലായവർക്കും ഇതേവിധം തന്നെയാണ്.