Adhyaya 115

Verse 1

आ श्रीराजेन्द्रलालमित्रेण परिशोधितम् कलिकाताराजधान्यां गणेशयन्त्रे मुद्रितञ्च संवत् अथाग्निपुराणस्य द्वितीयखण्डस्यानुक्रमणिका अग्निपुराणं अथ पञ्चदशाधिकशततमो ऽध्यायः गयायात्राविधिः अग्निर् उवाच उद्यतश्चेद्गयां यातुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः विधाय कार्पटीवेशं ग्रामस्यापि प्रदक्षिणं

‘ശ്രീ രാജേന്ദ്രലാൽ മിത്രൻ പരിഷോധനം ചെയ്തതു; കൊൽക്കത്താ രാജധാനിയിൽ ഗണേശ യന്ത്രാലയത്തിൽ മുദ്രിതം; സംവത് …’ തുടർന്ന് അഗ്നിപുരാണത്തിന്റെ ദ്വിതീയഖണ്ഡത്തിന്റെ അനുക്രമണിക. ഇപ്പോൾ നൂറ്റി പതിനഞ്ചാം അധ്യായം— ഗയായാത്രാവിധി. അഗ്നി പറഞ്ഞു— “ഗയയിലേക്കു പോകാൻ ഒരാൾ ഉദ്യതനാണെങ്കിൽ, വിധിപ്രകാരം ആദ്യം ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; പിന്നെ കാർപടീ (ഭിക്ഷുക) വേഷം ധരിച്ചു ഗ്രാമത്തെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।”

Verse 2

कृत्वा प्रतिदिनङ्गच्छेत् संयतश्चाप्रतिग्रही गृहाच्चलितमात्रस्य गयया गमनं प्रति

പ്രതിദിനം നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചു, സംയമത്തോടെ ദാനസ്വീകാരം ചെയ്യാതെയായി, ഓരോ ദിവസവും ഗയയെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെടണം; വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട മാത്രത്തിനും ഗയാഗമനമേ ലക്ഷ്യമാകട്ടെ।

Verse 3

स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणान्तु पदे पदे ब्रह्मज्ञानेन किं कार्यं गोगृहे मरणेन किं

പിതൃകൾക്കായി ഓരോ പടിയിലും ഈ കർമ്മം സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന്റെ സോപാനമാണ്. അപ്പോൾ ഇതിന് വെറും ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എന്തിന്? ഗോഗൃഹത്തിൽ മരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് എന്ത് ഫലം?

Verse 4

किं कुरुक्षेत्रवासेन यदा पुत्रो गयां व्रजेत् गयाप्राप्तं सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

പുത്രൻ ഗയയിലേക്കു പോകുമ്പോൾ കുരുക്ഷേത്രവാസത്തിന് എന്ത് പ്രയോജനം? ഗയയിലെത്തിയ പുത്രനെ കണ്ടാൽ പിതൃകൾക്ക് ഉത്സവസമാനമായ ആനന്ദം ഉണ്ടാകും।

Verse 5

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किन्न दास्यति ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा

പാദങ്ങളാൽ പോലും ജലം സ്പർശിച്ചാൽ അത് നമ്മെ എന്ത് നൽകാതിരിക്കും? ബ്രഹ്മജ്ഞാനം, ഗയാശ്രാദ്ധം, അതുപോലെ ഗോഗൃഹത്തിലെ മരണം (ശുഭാന്ത്യം) പോലും।

Verse 6

वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा काङ्क्षन्ति पितरः पुत्रं नरकाद्भयभीरवः

പുരുഷന്മാർക്ക് കുരുക്ഷേത്രവാസം നാലുവിധ മോക്ഷത്തിനുള്ള ഉപായമാണ്. നരകഭയത്തിൽ വിറയുന്ന പിതൃകൾ തങ്ങളുടെ മോചനത്തിനായി പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 7

गयां यास्यति यः पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति मुण्डनञ्चोपवासश् च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः

ഗയയിലേക്കു പോകുന്ന പുത്രൻ നമ്മുടെ ത്രാതാ (ഉദ്ധാരകൻ) ആകും. മുണ്ഡനംയും ഉപവാസവും—ഇത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും നിശ്ചിതവിധിയാണ്.

Verse 8

न कालादिर्गयातीर्थे दद्यात् पिण्डांश् च नित्यशः पक्षत्रयनिवासी च पुनात्यासप्ततमं कुलं

ഗയാ തീർത്ഥത്തിൽ പ്രത്യേക കാലമോ ശുഭമുഹൂർത്തമോ കാത്തിരിക്കാതെ നിത്യമായി പിണ്ഡദാനം ചെയ്യണം. അവിടെ മൂന്നു പക്ഷം വസിക്കുന്ന പിതൃപുരുഷൻ ദാതാവിന്റെ കുലത്തെ എഴുപത്തേഴാം തലമുറ വരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 9

गन्तुमिति ख , ग , घ , छ , ज च यदि इति घ , ग , झ च अष्टकासु च वृद्धौच गयायां मृतवासरे अत्र मातुः पृथक् श्राद्धमन्यत्र पतिना सह

‘ഗന്തും’ എന്ന പാഠം ഖ-, ഗ-, ഘ-, ഛ-, ജ-ശാഖകളിൽ; ‘യദി’ എന്ന പാഠം ഘ-, ഗ-, ഝ-ശാഖകളിൽ. അഷ്ടകാ ദിനങ്ങളിൽ, വൃദ്ധി (ശുഭാവസരം) സമയത്ത്, ഗയയിൽ, കൂടാതെ മരണ-തിഥിദിനത്തിൽ—ഇവിടെ മാതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധം വേർതിരിച്ച് ചെയ്യണം; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം (പിതാവിനോടൊപ്പം) ചേർത്ത് ചെയ്യണം.

Verse 10

पित्रादिनवदैत्यं तथा द्वादशदैवतं प्रथमे दिवसे स्नायात्तीर्थे ह्य् उत्तरमानसे

ആദ്യ ദിവസം ഉത്തര-മാനസ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; അവിടെ പിതൃ മുതലായ ഒമ്പത് ദൈത്യരെയും പന്ത്രണ്ട് ദേവതകളെയും തർപ്പണം ചെയ്ത് പ്രസന്നമാക്കണം.

Verse 11

उत्तरे मानसे पुण्ये आयुरारोग्यवृद्धये सर्वाघौघविधानाय स्नानं कुर्याद् विमुक्तये

പുണ്യമായ ഉത്തര-മാനസത്തിൽ ആയുസ്സും ആരോഗ്യവും വർധിപ്പിക്കാനും, സർവ്വ പാപസമൂഹം നശിപ്പിക്കാനും, മോക്ഷത്തിനുമായി സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 12

सन्तर्प्य देवपित्रादीन् श्राद्धकृत् पिण्डदो भवेत् दिव्यान्तरीक्षभौमस्थान् देवान् सन्तर्पयाम्यहं

ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും മുതലായവരെയും തർപ്പണാർപ്പണങ്ങളാൽ സന്തുഷ്ടരാക്കി ശ്രാദ്ധകർതാവ് പിണ്ഡദാതാവാകുന്നു. “ദിവ്യ, അന്തരീക്ഷ, ഭൗമ ലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്മാരെ ഞാൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു।”

Verse 13

दिव्यान्तरीक्षभौमादि पितृमात्रादि तर्पयेत् पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः

ദിവ്യ, അന്തരീക്ഷ, ഭൗമ വർഗങ്ങളോടും പിതൃ-മാതൃ വംശങ്ങളോടും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം—അഥവാ പിതാവ്, പിതാമഹൻ, പ്രപിതാമഹൻ എന്നിവർക്കും।

Verse 14

माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही मातामहः प्रमातामहो वृद्धप्रमातामहः

മാതാവ്, പിതാമഹി, പ്രപിതാമഹി; മാതാമഹൻ, പ്രമാതാമഹൻ, വൃദ്ധ-പ്രമാതാമഹൻ।

Verse 15

तेभ्योन्येभ्य इमान् पिण्डानुद्धाराय ददाम्यहं ॐ नमः सूर्यदेवाय सोमभौमज्ञरूपिणे

അവർക്കും മറ്റു പിതൃവർഗങ്ങൾക്കും ഉദ്ധാരാർത്ഥമായി ഈ പിണ്ഡങ്ങൾ ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്നു. ॐ—സോമ, ഭൗമ, ജ്ഞ-സ്വരൂപനായ സൂര്യദേവനു നമസ്കാരം।

Verse 16

जीवशुक्रशनैश्चारिराहुकेतुस्वरूपिणे उत्तरे मानसे स्नाता उद्धरेत्सकलं कुलं

ഉത്തര-മാനസത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, അവനെ ബൃഹസ്പതി, ശുക്രൻ, ശനൈശ്ചരൻ, ഭൗമൻ, രാഹു, കേതു എന്നീ സ്വരൂപങ്ങളായിട്ടു ഉപാസിക്കുന്നവൻ തന്റെ സമസ്ത കുലത്തെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു।

Verse 17

सूर्यं नत्वा व्रजेन्मौनी नरो दक्षिणमानसं अ , छ , ज च वृद्धप्रमातृकामह इति क , ग , छ , ज च तेभ्यस्तेभ्य इति घ , ज च सोमभौमस्वरूपिणे इति घ स्नात्वेति क सूर्यं दृष्ट्वा इति ङ ततो दक्षिणमानसमिति ग , घ , ज , झ च दक्षिणे मानसे स्नानं करोमि पितृतृप्तये

സൂര്യനെ നമസ്കരിച്ചു മൗനം പാലിച്ച് മനുഷ്യൻ ദക്ഷിണ മാനസതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. “വൃദ്ധന്മാർക്കും പ്രമാതൃകൾക്കും മാതാമഹന്മാർക്കും” എന്നും, “അവർക്കവർക്കും” എന്നും, കൂടാതെ “സോമ-ഭൗമ (ചന്ദ്ര-മംഗള) സ്വരൂപനു” എന്നും മന്ത്രങ്ങളോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്; തുടർന്ന് “സൂര്യനെ ദർശിച്ച്” എന്നും “അതിനുശേഷം ദക്ഷിണ മാനസം” എന്നും പറഞ്ഞ് സംकल्पിക്കണം—“ദക്ഷിണ മാനസത്തിൽ പിതൃ തൃപ്തിക്കായി ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു।”

Verse 18

गयायामागतः स्वर्गं यान्तु मे पितरो ऽखिलाः श्राद्धं पिण्डन्ततः कृत्वा सूर्यं नत्वा वदेदिदं

ഗയയിൽ എത്തി ശ്രാദ്ധവും പിണ്ഡദാനവും നടത്തി, സൂര്യനെ നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറയണം—“എന്റെ എല്ലാ പിതൃകൾക്കും സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ।”

Verse 19

ॐ नमो भानवे भर्त्रे भवाय भव मे विभो भुक्तिमुक्तिप्रदः सर्वपितॄणां भवभावितः

ഓം ഭാനുവായ ഭർത്താവിന് നമസ്കാരം. ഹേ പ്രഭു ഭവ, ഹേ വിഭോ, എനിക്കു പ്രസാദിക്കണമേ; നീ ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നവൻ, എല്ലാ പിതൃകളെയും പോഷിച്ചു നിലനിർത്തുന്നവൻ.

Verse 20

कव्यवालानलः सोमो यमश् चैवार्यमा तथा अग्निष्वात्ता वर्हिषद आज्यपाः पितृदेवताः

കവ്യവാഹാനലൻ, സോമൻ, യമൻ, ആര്യമൻ; കൂടാതെ അഗ്നിഷ്വാത്തർ, വർഹിഷദർ, ആജ്യപർ—ഇവരാണ് പിതൃദേവതകൾ.

Verse 21

आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षितास्त्विह मदीयाः पितरो ये च मातृमातामहादयः

മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, വരിക; നിങ്ങളാൽ ഇവിടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന എന്റെ പിതൃകൾ—എന്റെ പിതാക്കന്മാരും മാതൃപക്ഷത്തിലെ മാതാമഹാദികളും—എല്ലാവരും വരട്ടെ.

Verse 22

तेषां पिण्डप्रदाताहमागतो ऽस्मि गयामिमां उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देवर्षिगणपूजितं

ഞാൻ അവരുടെ പിണ്ഡദാനദാതാവായി ഈ ഗയയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു—മുണ്ഡപൃഷ്ഠത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത്, ദേവർഷിഗണങ്ങൾ പൂജിക്കുന്ന പുണ്യസ്ഥാനത്ത്।

Verse 23

नाम्ना कनखलं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतं सिद्धानां प्रीतिजननैः पापानाञ्च भयङ्करैः

കനഖലം എന്ന തീർത്ഥം ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധം—സിദ്ധന്മാർക്ക് പ്രീതിജനകം, പാപങ്ങൾക്ക് ഭയങ്കരം (അഥവാ പാപനാശകം) ആകുന്നു।

Verse 24

लेलिहानैर् महानागै रक्ष्यते चैव नित्यशः तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति क्रीडन्ते भुवि मानवाः

അത് നാവു നീട്ടി ലേലിഹാനമായി നില്ക്കുന്ന മഹാനാഗങ്ങൾ നിത്യവും കാക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ജനങ്ങൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ ആനന്ദത്തോടെ ക്രീഡിക്കുന്നു।

Verse 25

फल्गुतीर्थं ततो गच्छेन्महानद्यां स्थितं परं नागाज्जनार्दनात् कूपाद्वटाच्चोत्तरमानसात्

അതിന് ശേഷം മഹാനദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ശ്രേഷ്ഠമായ ഫല്ഗുതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം—അത് നാഗം, ജനാർദനൻ, കിണർ, വടവൃക്ഷം എന്നിവയ്ക്കും മാനസയ്ക്കും ഉത്തരഭാഗത്താണ്।

Verse 26

एतद् गयाशिरः प्रोक्तं फल्गुतीर्थं तदुच्यते मुण्डपृष्ठनागाद्याश् च सारात् सारमथान्तरं

ഇതിനെ ‘ഗയാശിരസ്’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതേ ‘ഫല്ഗുതീർത്ഥം’ എന്നും വിളിക്കുന്നു. മുണ്ഡപൃഷ്ഠം, നാഗം മുതലായ തീർത്ഥങ്ങളും ഇവിടെ സാരത്തിന്റെ സാരമായി, പിന്നീടുള്ള മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളോടുകൂടി, ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 27

करोमि पितृदैवते इति ज भानवे तस्मै इति ङ देवर्षिगणसेवितमिति घ , ज च देवतागणसेवितमिति झ तत्र स्नाता दिवमिति ज फल्गुं गयाशिर इति ख , ङ , छ च यस्मिन् फलति श्रीर्गौर्वा कामधेनुर्जलं मही दृष्टिरम्यादिकं यस्मात् फल्गुतीर्थं न फल्गुवत्

“പിതൃദേവതയ്ക്കായി ഞാൻ ഇത് ചെയ്യുന്നു” എന്നു സംकल्पിച്ച്, ഭാനു (സൂര്യൻ)ക്ക് “അവനേയ്ക്ക്” എന്നു അർപ്പിക്കണം. ദേവഗണങ്ങളും ദേവർഷിഗണങ്ങളും സേവിക്കുന്ന തീർത്ഥമാണിത്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തവൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നു. ഫൽഗു ‘ഗയാശിര’ എന്നും പ്രസിദ്ധം. അവിടെ ശ്രീ-സമൃദ്ധി ഫലിക്കുന്നു, പശുക്കൾ വർധിക്കുന്നു, കാമധേനുവിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു, ജലവും ഭൂമിയും ഫലവത്താകുന്നു, മനോഹര ദർശനാദികൾ ഉദിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് ഇത് ഫൽഗുതീർത്ഥം; സാധാരണ അർത്ഥത്തിലെ ‘ഫൽഗു’ പോലെ നിഷ്ഫലമല്ല।

Verse 28

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरं एतेन किं न पर्याप्तं नृणां सुकृटकारिणां

ഫൽഗുതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഗദാധര ദേവനെ ദർശിച്ച പുണ്യകർമ്മികൾക്ക് പിന്നെ എന്താണ് അപര്യാപ്തമായി ശേഷിക്കുക?

Verse 29

पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रात्सरांसि च फल्गुतीर्थं गमिष्यन्ति वारमेकं दिने दिने

ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, സമുദ്രം വരെയുള്ള സരോവരങ്ങളും കുളങ്ങളും, ദിനംപ്രതി ഒരിക്കൽ ഫൽഗുതീർത്ഥത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നു।

Verse 30

फल्गुतीर्थे तीर्थराजे करोति स्नानमादृतः पितॄणां ब्रह्मलोकाप्त्यै आत्मनो भुक्तिमुक्तये

തീർത്ഥരാജമായ ഫൽഗുതീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും ആദരപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അത് പിതൃകൾക്ക് ബ്രഹ്മലോകപ്രാപ്തിക്കായും, തനിക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കാനുമായി ആ കർമ്മം ആചരിക്കുന്നതാണ്।

Verse 31

स्नात्वा श्राद्धी पिण्डदो ऽथ नमेद्देवं पितामहं कलौ माहेश्वरा लोका अत्र देवी गदाधरः

സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം ശ്രാദ്ധകർതാവ് പിണ്ഡദാനം ചെയ്ത് ദിവ്യ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ നമസ്കരിക്കണം. കലിയുഗത്തിൽ ലോകങ്ങൾ മാഹേശ്വര (മഹേശ്വരാധീന)മാണ്; ഇവിടെ ദേവിയും ഗദാധരൻ (വിഷ്ണു)യും കൂടി ആരാധ്യരാണ്।

Verse 32

पितामहो लिङ्गरूपी तन्नमामि महेश्वरं गदाधरं बलं काममनिरुद्धं नरायणं

ലിംഗരൂപനായ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്), മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ), ഗദാധരൻ (വിഷ്ണു), ബല, കാമ, അനിരുദ്ധ, നാരായണൻ എന്നിവർക്കു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 33

ब्रह्मविष्णुनृसिंहाख्यं वराहादिं नमाम्यहं ततो गदाधरं दृष्ट्वा कुलानां शतमुद्धरेत्

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, നരസിംഹൻ എന്ന നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധനായി, വരാഹാദി രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷനായ അവനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഗദാധരനെ ദർശിച്ചാൽ തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറു തലമുറകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 34

धर्मारण्यं द्वितीये ऽह्नि मतङ्गस्याश्रमे वरे मतङ्गवाप्यां संस्नाय श्राद्धकृत् पिण्डदो भवेत्

രണ്ടാം ദിവസം ധർമാരണ്യത്തിലേക്ക്, മതംഗ മഹർഷിയുടെ ശ്രേഷ്ഠ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകണം. മതംഗവാപിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അവൻ പിണ്ഡദാനദാതാവാകുന്നു।

Verse 35

मतङ्गेशं सुद्धेशं नत्वा चेदमुदीरयेत् प्रमाणं देवताः सन्तु लोकपालाश् च साक्षिणः

മതംഗേശനെയും ശുദ്ധേശനെയും നമസ്കരിച്ച് ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിക്കണം—“ദേവതകൾ പ്രമാണമാകട്ടെ; ലോകപാലകർ സാക്ഷികളാകട്ടെ.”

Verse 36

मयागत्य मतङ्गे ऽस्मिन् पितॄणां निष्कृतिः कृता स्नानतर्पणश्राद्धादिर्ब्रह्मतीर्थे ऽथ कूपके

ഞാൻ ഈ മതംഗ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തി പിതൃകളുടെ നിഷ്കൃതി (പ്രായശ്ചിത്തവും വിമോചനവും) നിർവഹിച്ചു; ബ്രഹ്മതീർത്ഥത്തിലും തുടർന്ന് കൂപകത്തിലും സ്നാനം, തർപ്പണം, ശ്രാദ്ധം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു।

Verse 37

अतो देव इति ख , ग , घ , छ च नारायणमिति ख , ग , ङ च श्राद्धदः पिण्डद इति ख मतङ्गेशञ्च सिद्धेशमिति ज ब्रह्मतीर्थेत्रेति ख तत्कूर्पयूपयोर्मध्ये श्राद्धं कुलशतोद्धृतौ महाबोधतुरुं नत्वा धर्मवान् स्वर्गलोकभाक्

അതിനുശേഷം ‘അതോ ദേവ…’ എന്നും ‘നാരായണം…’ എന്നും പാരായണം ചെയ്യണം. ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ ‘ശ്രാദ്ധദഃ പിണ്ഡദഃ’ എന്നും, മത്തംഗേശൻ, സിദ്ധേശൻ, ബ്രഹ്മതീർത്ഥം എന്നിവയുടെ സൂചനകളും കാണുന്നു. കൂർപ–യൂപങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ കുലത്തിന്റെ നൂറു തലമുറകൾ ഉയർത്തപ്പെടും; മഹാബോധിവൃക്ഷത്തെ നമസ്കരിച്ച ധർമ്മവാൻ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 38

तृतीये ब्रह्मसरसि स्नानं कुर्याद्यतव्रतः स्नानं ब्रह्मसरस्तीर्थे करोमि ब्रह्मभूतये

മൂന്നാം ദിവസം/അവസരത്തിൽ വ്രതനിഷ്ഠൻ ബ്രഹ്മസരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം. (ഇങ്ങനെ ജപിച്ച്:) ‘ബ്രഹ്മസരസ് തീർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മഭാവം/മോക്ഷം പ്രാപിക്കാനായി ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു।’

Verse 39

पितॄणां ब्रह्मलोकाय ब्रह्मर्षिगणसेविते तर्पणं श्राद्धकृत् पिण्डं प्रदद्यात्तु प्रसेचनं कुर्याच्च वाजपेयार्थी ब्रह्मयूपप्रदक्षिणं

ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച—ബ്രഹ്മർഷിഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന—പിതൃകൾക്കായി ശ്രാദ്ധകർതാവ് തർപ്പണം നടത്തണം, പിണ്ഡദാനം നൽകണം, പ്രസേചനം (ജലഛിറ്റിക്കൽ)യും ചെയ്യണം. വാജപേയ യാഗഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മ-യൂപത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 40

एको मुनिः कुम्भकुशाग्रहस्त आम्रस्य मूले सलिलन्ददाति आम्नाय सिक्ताः पितरश् च तृप्ता एका क्रिया द्व्यर्थकरी प्रसिद्धा

ഒരു ഏകാന്ത മുനി, കൈയിൽ കുംഭവും കുശാഗ്രങ്ങളും പിടിച്ച്, മാവിന്റെ വേരിൽ ജലം അർപ്പിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രപരമ്പര പ്രകാരം ഇങ്ങനെ ‘സിഞ്ചിത’രായ പിതൃകൾ തൃപ്തരാകുന്നു. ഈ ഒരേയൊരു കർമ്മം ഇരട്ടഫലം നൽകുന്നതായി പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 41

ब्रह्माणञ्च नमस्कृत्य कुलानां शतमुद्धरेत् फल्गुतीर्थे चतुर्थे ऽह्नि स्नात्वा देवादितर्पणं

ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു (മനുഷ്യൻ) തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറുപേരെ ഉയർത്തണം. തുടർന്ന് നാലാം ദിവസം ഫൽഗു തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവാദികൾക്കായി തർപ്പണം നടത്തണം।

Verse 42

कृत्वा श्राद्धं सपिण्डञ्च गयाशिरसि कारयेत् पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं क्रोशमेकं गयाशिरः

ശ്രാദ്ധവും പിണ്ഡദാനവും നിർവഹിച്ചു അത് ഗയാശിരസിൽ നടത്തിക്കൊള്ളണം. ഗയാക്ഷേത്രം അഞ്ചു ക്രോശം വ്യാപ്തിയുള്ളതും, ഗയാശിരം ഒരു ക്രോശം മാത്രമെന്നും പറയുന്നു.

Verse 43

तत्र पिण्डप्रदानेन कुलानां शतमुधरेत् मुण्डपृष्ठे पदं न्न्यास्तं महादेवेन धीमता

അവിടെ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ കുലത്തിന്റെ നൂറു തലമുറകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു. മുണ്ഡപർവ്വതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ആ പുണ്യപാദമുദ്ര ധീമാനായ മഹാദേവൻ സ്ഥാപിച്ചതാണ്.

Verse 44

मुण्डपृष्ठे शिरः साक्षाद् गयाशिर उदाहृतं इत्य् अन्तः पाठश्छ पुस्तके नास्ति ब्रह्मसदस्तीर्थे इति घ ब्रह्मशिरस्तीर्थे इति ख तर्पणश्राद्धकृत् पिण्डप्रदश्चापि प्रसेचनमिति ख , छ च तर्पणश्राद्धकृत् पिण्डप्रदश्चाम्रप्रसेचनमिति ग , घ , ङ , ज च साक्षाद् गयाशिरस्तत्र फल्गुतीर्थाश्रमं कृतं

മുണ്ഡപർവ്വതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠ-ചരിവിൽ ഉള്ള ‘ശിരസ്’ തന്നെയാണ് പ്രത്യക്ഷമായി ‘ഗയാശിര’ എന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവിടെ ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ബ്രഹ്മസദസ്-തീർഥം’ എന്നും, മറ്റുചിലയിൽ ‘ബ്രഹ്മശിരസ്-തീർഥം’ എന്നും പറയുന്നു. അവിടെ തർപ്പണം, ശ്രാദ്ധം, പിണ്ഡദാനം നടത്തി പ്രസേചനം (തളിക്കൽ) കൂടി ചെയ്യുന്നവൻ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ആമ്ര-പ്രസേചനം’ (മാവിൻജലം/ഇലകളാൽ തളിക്കൽ) എന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതേ ഗയാശിരത്തിലാണ് ഫല്ഗു-തീർഥത്തിലെ ആശ്രമം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്.

Verse 45

अमृतं तत्र वहति पितॄणान्दत्तमक्षयं स्नात्वा दशाश्वमेधे तु दृष्ट्वा देवं पितामहं

അവിടെ (പ്രവാഹം) അമൃതം വഹിക്കുന്നതുപോലെ; പിതൃകൾക്ക് നൽകിയ ദാനം അക്ഷയമാകുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ പുണ്യവും ദേവപിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ) ദർശനവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 46

रुद्रपादं नरः स्पृष्ट्वा नेह भूयो ऽभिजायते शमीपत्रप्रमाणेन पिण्डं दत्वा गयाशिरे

രുദ്രപാദം സ്പർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഇവിടെ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല. കൂടാതെ ഗയാശിരസിൽ ശമീപത്രത്തിന്റെ അളവിലുള്ള പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ, അവൻ അതേ (മോക്ഷദായക) ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 47

नरकस्था दिवं यान्ति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः पायसेनाथ पिष्टेन शक्तुना चरुणा तथा

നരകസ്ഥർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരും; സ്വർഗസ്ഥർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും—പായസം, പിഷ്ടം, ശക്തു, ചരു മുതലായ പവിത്ര ഹവിസ്-അർപ്പണങ്ങളാൽ ഈ ഫലം സിദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 48

पिण्डदानं तण्डुलैश् च गोधूमैस्तिलमिश्रितैः पिण्डं दत्वा रुद्रपदे कुलानां शतमुद्धरेत्

അരി ധാന്യവും ഗോതമ്പും എള്ളുമായി കലർത്തി പിണ്ഡദാനം ചെയ്യണം. രുദ്രപദത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ കുലത്തിന്റെ നൂറു തലമുറകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 49

तथा विष्णुपदे श्राद्धपिण्डदो ह्य् ऋणमुक्तिकृत् पित्रादीनां शतकुलं स्वात्मानं तारयेन्नरः

അതുപോലെ വിഷ്ണുപദത്തിൽ ശ്രാദ്ധ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവൻ തീർച്ചയായും ഋണമുക്തനാകുന്നു. പിതൃമാരെ തുടങ്ങി കുലത്തിന്റെ നൂറു തലമുറകളെയും തന്റെ ആത്മാവിനെയും അവൻ രക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 50

तथा ब्रह्मपदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् दक्षिणाग्निपदे तद्वद्गार्हपत्यपदे तथा

അതുപോലെ ബ്രഹ്മപദത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ പിതൃമാരെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ ദക്ഷിണാഗ്നിപദത്തിലും, ഗാർഹപത്യപദത്തിലും (അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു)।

Verse 51

पदे वाहवनीयस्य श्राद्धी यज्ञफलं लभेत् आवसथ्यस्य चन्द्रस्य सूर्यस्य च गणस्य च

ആഹവനീയ അഗ്നിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പദത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ യജ്ഞഫലം ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ ആവസഥ്യപദത്തിലും, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഗണങ്ങൾ എന്നിവരുടെ പദങ്ങളിലും (അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു)।

Verse 52

अगस्त्यकार्त्तिकेयस्य श्राद्धी तारयते कुलं आदित्यस्य रथं नत्वा कर्णादित्यं नमीन्नरः

അഗസ്ത്യനും കാർത്തികേയനും ഉദ്ദേശിച്ച് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ കുലത്തെ തരിക്കുന്നു. ആദിത്യന്റെ (സൂര്യന്റെ) രഥത്തെ നമസ്കരിച്ച് പിന്നെ കർണാദിത്യനെ വന്ദിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പുണ്യത്തിൽ നിന്ന് പതിതനാകുകയില്ല.

Verse 53

अदः कुलमुक्तिकृदिति ग , ज च पिण्डदो ह्य् अतिमुक्तिकृदिति घ स्वात्मनेति ज ब्रह्मपदे श्राद्धमिति झ वरुणस्याथ चेन्द्रस्येति ङ आवसथ्यस्य चेन्द्रस्येति छ आवसथ्यस्य सेन्द्रस्येति ज रथं दृष्ट्वेति ख , छ च कनकेशपदं नत्वा गयाकेदारकं नमेत् सर्वपापविनिर्मुक्तः पितॄन् ब्रह्मपुरं नयेत्

കനകേശന്റെ പവിത്ര പാദമുദ്രയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ച് ഗയയും കേദാരവും വന്ദിക്കണം. അങ്ങനെ അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി പിതൃകളെ ബ്രഹ്മപുരത്തിലേക്ക് (ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക്) നയിക്കുന്നു.

Verse 54

विशालो ऽपि गयाशीर्षे पिण्डदो ऽभूच्च पुत्रवान् विशालायां विशालो ऽभूद्राजपुत्रो ऽब्रवीद् द्विजान्

വിശാലനും ഗയാശീർഷത്തിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്ത് പുത്രവാനായി. കൂടാതെ വിശാലാ നഗരത്തിൽ ‘വിശാല’ എന്നൊരു രാജകുമാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ദ്വിജന്മാരോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 55

कथं पुत्रादयः स्युर्मे द्विजा ऊचुर्विशालकं गयायां पिण्डदानेन तव सर्वं भविष्यति

“എനിക്ക് പുത്രാദികൾ എങ്ങനെ ലഭിക്കും?” എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ ദ്വിജന്മാർ വിശാലകനോട് പറഞ്ഞു: “ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ നിനക്ക് എല്ലാം സിദ്ധിക്കും.”

Verse 56

विशालो ऽपि गयाशीर्षे पितृपिण्डान्ददौ ततः दृष्ट्वाकाशे सितं रक्तं पुरुषांस्तांश् चपृष्टवान्

അപ്പോൾ വിശാലനും ഗയാശീർഷത്തിൽ പിതൃകൾക്കായി പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ആകാശത്തിൽ വെളുപ്പും ചുവപ്പും നിറമുള്ള പുരുഷന്മാരെ കണ്ടു അവരോട് ചോദിച്ചു.

Verse 57

के युयन्तेषु चैवैकः सितः प्रोचे विशालकं अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकं गतः शुभान्

അവർ ചോദിക്കുമ്പോൾ, സീത മാത്രം വിശാലകനോട് പറഞ്ഞു— “ഞാൻ സീതയാണ്; നിന്റെ പിതാവ് ജനകൻ പുണ്യവാന്മാരോടൊപ്പം ഇന്ദ്രലോകത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.”

Verse 58

मम रक्तः पिता पुत्र कृष्णश् चैव पितामहः अब्रवीत् नरकं प्राप्ता त्वया मुक्तीकृता वयं

എന്റെ പിതാവ് രക്തൻ, എന്റെ പുത്രൻ, എന്റെ പിതാമഹൻ കൃഷ്ണൻ—അവർ പറഞ്ഞു— “ഞങ്ങൾ നരകത്തിൽ പതിച്ചിരുന്നു; നിനാൽ ഞങ്ങൾ മോചിതരായി.”

Verse 59

पिण्डदानाद् ब्रह्मलोकं ब्रजाम इति ते गताः विशालः प्राप्तपुतादी राज्यं कृत्वा हरिं ययौ

“പിണ്ഡദാനത്താൽ ഞങ്ങൾ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകും” എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് വിശാലൻ പുത്രാദി സമൃദ്ധി നേടി രാജ്യം ഭരിച്ചു, അവസാനം ഹരി (വിഷ്ണു)യെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 60

प्रेतराजः स्वमुक्त्यै च वणिजञ्चेदमब्रवीत् प्रेतैः सर्वैः सहार्तः सन् सुकृतं भुज्यते फलं

പ്രേതരാജൻ സ്വന്തം മോക്ഷം ആഗ്രഹിച്ച് ആ വ്യാപാരിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “എല്ലാ പ്രേതങ്ങളോടും കൂടി പീഡിതനായിരിക്കുമ്പോഴും മനുഷ്യൻ തന്റെ സുകൃതകർമ്മഫലം അനുഭവിക്കുന്നു.”

Verse 61

श्रवणद्वादशीयोगे कुम्भः सान्नश् च सोदकः दत्तः पुरा स मध्याह्ने जीवनायोपतिष्ठते

ദ്വാദശി തിഥി ശ്രവണ നക്ഷത്രത്തോടു ചേർന്നാൽ, പാചകഅന്നവും ജലവും സഹിതമുള്ള ജലകുംഭം പുരാതനവിധിപ്രകാരം ദാനം ചെയ്താൽ, അത് മധ്യാഹ്നത്തിൽ ജീവൻ നിലനിർത്താൻ സഹായകരമാകുന്നു.

Verse 62

धनं गृहीत्वा मे गच्छ गयायां पिण्डदो भव वणिग्धनं गृहीत्वा तु गयायां पिण्डदो ऽभवत्

എന്റെ ധനം എടുത്തുകൊണ്ട് ഗയയിലേക്കു പോകുക; അവിടെ പിണ്ഡദാതാവാകുക. വ്യാപാരിയുടെ ധനം എടുത്ത് അവൻ തീർച്ചയായും ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനി ആയി.

Verse 63

ददौ गत इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च सार्थश् च सोदक इति छ प्रेतराजः सह प्रेतैर् मुक्तो नीतो हरेः पुरं गयाशीर्षे पिण्डदानादात्मानं स्वपितॄंस् तथा

“അവൻ നൽകി” എന്നും “അവൻ പോയി” എന്നും—ഇവ ഖ, ഗ, ഘ, ങ, ഛ, ജ എന്നീ വ്യഞ്ജനങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു; “സാർത്ഥ” എന്നും, ഛ-ക്കായി “സോദക” (ജലസഹിതം) എന്നും പറയുന്നു. ഗയാശീർഷത്തിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ പ്രേതരാജൻ പ്രേതങ്ങളോടുകൂടെ മോചിതനായി ഹരിയുടെ പുരത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ കർത്താവ് സ്വയംയും തന്റെ പിതൃന്മാരെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

Verse 64

पितृवंशे सुता ये च मातृवंशे तथैव च गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः

പിതൃവംശത്തിലെ സന്തതികളും, അതുപോലെ മാതൃവംശത്തിലെവരും; ഗുരുവിന്റെയും ശ്വശുരന്റെയും ബന്ധുക്കളിൽ മരിച്ചവരും, മറ്റു ഏതെങ്കിലും മരിച്ച ബന്ധുക്കളും (എല്ലാവരും) ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 65

ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्रदारविवर्जिताः क्रियालोपगता ये च जात्यन्धाः पुङ्गवस् तथा

എന്റെ കുലത്തിൽ പിണ്ഡദാനം മുടങ്ങിയവർ—പുത്രനും ഭാര്യയും ഇല്ലാത്തവർ; നിർദ്ദേശിത ക്രിയകൾ ലോപിച്ചവർ; ജന്മാന്ധർ, അതുപോലെ മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ പുരുഷ പൂർവ്വികരും.

Verse 66

विरूपा आमगर्भा ये ज्ञाताज्ञाताः कुले मम तेषां पिण्डो मया दत्तो ह्य् अक्षय्यमुपतिष्ठतां

എന്റെ കുലത്തിൽ വിരൂപരായവർ, ഗർഭത്തിലേ മരിച്ചവർ, അറിയപ്പെട്ടവരോ അറിയപ്പെടാത്തവരോ—അവർക്കെല്ലാം ഞാൻ നൽകിയ ഈ പിണ്ഡം അക്ഷയമായി എത്തിച്ചേരട്ടെ.

Verse 67

ये केचित् प्रेतरूपेण तिष्ठन्ति पितरो मम ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा

എന്റെ പിതൃക്കൾ ഏതുവിധേനയും പ്രേതരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ എല്ലാവരും പിണ്ഡദാനത്താൽ എപ്പോഴും തൃപ്തി പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 68

पिण्डो देयस्तु सर्वेभ्यः सर्वैर् वै कुलतारकैः आत्मनस्तु तथा देयो ह्य् अक्षयं लोकमिच्छता

പിണ്ഡം എല്ലാ പിതൃക്കൾക്കും, കുലത്തെ രക്ഷിക്കുന്ന എല്ലാവരും നൽകേണ്ടതാണ്; അക്ഷയലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ തനിക്കായും അതുപോലെ അർപ്പിക്കണം।

Verse 69

पञ्चमे ऽह्नि गदालोले स्नायान्मन्त्रेण बुद्धिमान् गदाप्रक्षालने तीर्थे गदालोले ऽतिपावने

അഞ്ചാം ദിവസം ബുദ്ധിമാൻ ഗദാലോലയിൽ, ഗദാപ്രക്ഷാലനം എന്ന അതിപാവന തീർത്ഥത്തിൽ, നിർദ്ദിഷ്ട മന്ത്രത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 70

स्नानं करामि संसारगदशान्त्यै जनार्दन नमो ऽक्षयवटायैव अक्षयस्वर्गदायिने

ഹേ ജനാർദനാ, സംസാരമെന്ന രോഗം ശമിപ്പാൻ ഞാൻ ഈ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. അക്ഷയ സ്വർഗം നൽകുന്ന അക്ഷയവടത്തിന് നമസ്കാരം।

Verse 71

पित्रादीनामक्षयाय सर्वपापक्षयाय च श्राद्धं वटतले कुर्याद् ब्राह्मणानाञ्च भोजनं

പിതൃമാർ മുതലായവരുടെ അക്ഷയഹിതത്തിനും സർവ്വപാപക്ഷയത്തിനുമായി വടവൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തി ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനം നൽകണം।

Verse 72

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता किम्पुनर्बहुभिर्भुक्तैः पितॄणां दत्तमक्षयं

ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജിപ്പിച്ചാൽ കോടിയെ ഭോജിപ്പിച്ചതുപോലെ ഫലം; പലരും ഭക്ഷിക്കുമ്പോൾ പിതൃകൾക്കു നൽകിയ ദാനം അക്ഷയമാകുന്നു।

Verse 73

प्रेतराजेत्यादिः, स्वपितॄंस्तथेत्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति शुभकर्मविवर्जिता इति झ पिण्डेनानेनेति ङ वटतटे इति ज गयायामन्नदाता यः पितरस्तेन पुत्रिणः वटं वटेश्वरं नत्वा पूजयेत् प्रपितामहं

ഗയയിൽ അന്നദാനം ചെയ്യുന്നവൻ പിതൃകൾക്കു പുത്രനെന്നപോലെ ആകുന്നു; അതുകൊണ്ട് വടവൃക്ഷത്തെയും വടേശ്വരനെയും നമസ്കരിച്ചു പ്രപിതാമഹനെ പൂജിക്കണം।

Verse 74

अक्षयांल्लभते लोकान् कुलानां शतमुद्धरेत् क्रमतो ऽक्रमतो वापि गयायत्रा महाफला

അക്ഷയ ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും സ്വന്തം കുലത്തിലെ നൂറു തലമുറകൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും; ക്രമത്തിലായാലും അക്രമത്തിലായാലും ഗയായാത്ര മഹാഫലദായിനിയാണ്।