Adhyaya 290

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वशान्तिर्नामोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गजशान्तिः शालिहोत्र उवाच गजशान्तिं प्रवक्ष्यामि गजरोगविमर्दनीम् विष्णुं श्रियञ्च पञ्चम्यां नागम् ऐरावतं यजेत्

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘അശ്വ-ശാന്തി’ എന്ന ഇരുനൂറ്റിത്തൊണ്ണൂറ്റാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘ഗജ-ശാന്തി’ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ശാലിഹോത്രൻ പറഞ്ഞു—ആനകളുടെ രോഗങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്ന ഗജ-ശാന്തി വിധി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പഞ്ചമി തിഥിയിൽ വിഷ്ണുവിനെയും ശ്രീദേവിയെയും (ലക്ഷ്മി) കൂടാതെ നാഗ ഐരാവതനെയും പൂജിക്കണം.

Verse 2

ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुं शक्रं वैश्नवणंयमं चन्द्रार्कौ वरुणं वायुमग्निं पृथ्वीं तथा च खं

ബ്രഹ്മാവ്, ശങ്കരൻ (ശിവൻ), വിഷ്ണു, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ), യമൻ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, വരുണൻ, വായു, അഗ്നി, ഭൂമി, ആകാശം—ഇവരെ സ്മരിച്ചു ആഹ്വാനം ചെയ്യണം.

Verse 3

शेषं शैलान् कुञ्जरांश् च ये ते ऽष्टौ देवयोनयः विरुपाक्षं महापद्मं भद्रं सुमनसन्तथा

ശേഷൻ, ശൈലൻ, കുഞ്ജരൻ—ഇവരും (ചേർന്ന്) ദേവയോനി, അഥവാ ദിവ്യോത്ഭവമായ എട്ട് നാഗങ്ങൾ: വിരൂപാക്ഷൻ, മഹാപദ്മൻ, ഭദ്രൻ, സുമനസും.

Verse 4

कुमुदैरावणः पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीकोञ्जनो नागा अष्टौ होमो ऽथ दक्षिणां

കുമുദൻ, ഐരാവണൻ, പദ്മൻ, പുഷ്പദന്തൻ, വാമനൻ; കൂടാതെ സുപ്രതീകൻ, അഞ്ജനൻ, നാഗൻ—ഇവയാണ് എട്ട് (നാമങ്ങൾ). തുടർന്ന് ഹോമവും ദക്ഷിണയും (വിധിദാനം) സംബന്ധിച്ച വിധാനം പറയുന്നു.

Verse 5

गजाः शान्त्युदकासिक्ता वृद्धौ नैमित्तिकं सृणु गजानाम्मकरादौ च ऐशान्यां नगराद्वहिः

ശാന്തിജലം തളിച്ചാൽ ആനകൾക്ക് വളർച്ച/ആരോഗ്യവർധനം ഉണ്ടാകും. ഇനി നിമിത്തങ്ങൾ (ശകുനങ്ങൾ)യും അവയുടെ ഫലവും കേൾക്കുക: ആനകളുടെ കാര്യത്തിൽ മകരാരംഭകാലത്ത്, കൂടാതെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ നഗരത്തിന് പുറത്തായി കാണപ്പെടുന്നത് (അശുഭം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 6

स्थण्डिले कमले मध्ये विष्णुं लक्ष्मीञ्च केशरे ब्रह्माणं भास्करं पृथ्वीं यजेत् स्कन्दं ह्य् अनन्तकं

സ്ഥണ്ഡിലത്തിൽ വരച്ച താമരമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കണം; കേശരത്തിൽ ലക്ഷ്മിയെ; കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവ്, ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ), പൃഥ്വി, സ്കന്ദൻ, അനന്തകൻ എന്നിവരെയും യജിക്കണം।

Verse 7

खं शिवं सोममिन्द्रादींस्तदस्त्राणि दले क्रमात् वज्रं शक्तिञ्च दण्डञ्च तोमरं पाशकं गदां

അടുത്തതായി ദളങ്ങളിൽ ക്രമമായി ‘ഖ’, ശിവൻ, സോമൻ, ഇന്ദ്രൻ മുതലായവരെയും അവരുടെ അസ്ത്രങ്ങളെയും സ്ഥാപിക്കണം; കൂടാതെ വജ്രം, ശക്തി, ദണ്ഡം, തോമരം, പാശം, ഗദ എന്നിവയും വയ്ക്കണം।

Verse 8

शूलं पद्मम्बहिर्वृन्ते चक्रे सूर्यन्तथाश्विनौ वसूनष्ठौ तथा साध्यान् याम्ये ऽथ नैरृते दले

താമരയുടെ പുറംവൃന്തത്തിൽ ശൂലം സ്ഥാപിക്കണം. ചക്രത്തിൽ സൂര്യനെയും ഇരട്ട അശ്വിനികളെയും വയ്ക്കണം; എട്ട് വസുക്കളെയും, സാധ്യരെയും—ദക്ഷിണവും നൈഋത്യവും ദളങ്ങളിൽ—വിന്യസിക്കണം।

Verse 9

देवानाङ्गिरसश्चाश्विभृगवो मरुतो ऽनिले विश्वेदेवांस् तथा दक्षे रुद्रा शैद्रे ऽथ मण्डले

അനില-പ്രദേശത്ത് ദേവന്മാർ, ആംഗിരസർ, അശ്വിനികൾ, ഭൃഗുക്കൾ, മരുതുകൾ എന്നിവരെ വിന്യസിക്കണം; ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ വിശ്വേദേവന്മാർ; ഇന്ദ്ര-ദിക്കിൽ രുദ്രന്മാർ—ഇങ്ങനെ മണ്ഡലത്തിൽ ക്രമീകരിക്കണം।

Verse 10

ततो वृत्तया रेखया तु देवान् वै वाह्यतो यजेत् सूत्रकारानृषीन् वाणीं पूर्वादौ सरितो गिरीन्

അതിനുശേഷം വൃത്തരേഖയാൽ പുറംഭാഗത്ത് ദേവന്മാരെ യജിക്കണം; സൂത്രകാരന്മാർ, ഋഷിമാർ, വാണി (സരസ്വതി) എന്നിവരെയും പൂജിക്കണം; കൂടാതെ കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് നദികളും പർവതങ്ങളും കൂടി ആരാധിക്കണം।

Verse 11

महाभूतानि कोणेषु ऐशान्यादिषु संयजेत् पद्मं चक्रं गदां शङ्खं चतुरश्रन्तु मण्डलं

ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) മുതലായ കോണുദിക്കുകളിൽ മഹാഭൂതങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കണം. മണ്ഡലം ചതുരശ്രമായി ഇരിക്കയും അതിൽ പദ്മം, ചക്രം, ഗദ, ശംഖം എന്നിവ അങ്കിതമാക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ വേണം.

Verse 12

चतुर्धारं ततः कुम्भाः अग्न्यादौ च पताकिकाः चत्वारस्तोरणा द्वारि नागान् ऐरवतादिकान्

അതിനുശേഷം നാലു ധാരകളുള്ള (ജലപ്രവാഹമുള്ള) കുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; അഗ്നി-ആദി (കിഴക്ക്) ദിക്കിൽ ചെറിയ പതാകകൾ വെക്കണം. വാതിലിൽ നാലു തോരണങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച്, ഐരാവതാദി നാഗങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ വേണം.

Verse 13

पूर्वादौ चौषधीभिश् च देवानां भाजनं पृथक् पृथक्शताहुतीश्चाज्यैर् गजानर्च्य प्रदक्षिणं

കിഴക്കുദിക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, ഔഷധങ്ങളോടുകൂടി ദേവന്മാർക്കായി വേർതിരിച്ച വേർതിരിച്ച അർപ്പണപാത്രങ്ങൾ വെക്കണം. തുടർന്ന് നെയ്യാൽ ഓരോരുത്തർക്കും നൂറ് നൂറ് ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, ഗജങ്ങളെ പൂജിച്ച് പ്രദക്ഷിണ (ദക്ഷിണാവർത്തം) ചെയ്യണം.

Verse 14

नागं वह्निं देवतादीन् वाह्यैर् जग्मुः स्वकं गृहम् द्विजेभ्यो दिक्षिणां दद्यात् हयवैद्यादिकस् तथा

നാഗനെയും അഗ്നിയെയും മറ്റ് ദേവതകളെയും വിധിപൂർവ്വം വിസർജ്ജിച്ച ശേഷം, അവർ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളോടുകൂടി തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി. തുടർന്ന് ദ്വിജന്മാർക്ക് (ബ്രാഹ്മണർക്കു) നിശ്ചിത ദക്ഷിണ നൽകുകയും, അതുപോലെ അശ്വവൈദ്യാദി വിദഗ്ധർക്കും നൽകുകയും വേണം.

Verse 15

करिणीन्तु समारुह्य वदेत् कर्णन्तु कालवित् मरुतो ऽनल इति ज चतुःकुम्भा इति ञ पताकिन इति ज नागराजे ऽमृते शान्तिं कृत्वामुस्मिन् जपेन्मनुम्

കരിണി (പെൺആന)മേൽ കയറി, കാലവിദ് (സമയജ്ഞൻ) ചെവിയിൽ ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിക്കണം— ‘മരുതഃ, അനല’ (ജ അക്ഷരത്തോടെ), ‘ചതുഃകുംഭാ’ (ഞ അക്ഷരത്തോടെ), ‘പതാകിൻ’ (ജ അക്ഷരത്തോടെ). നാഗരാജൻ അമൃതനുവേണ്ടി ശാന്തികർമ്മം നടത്തി, ആ സന്ദർഭത്തിൽ നിശ്ചിത മന്ത്രം ജപിക്കണം.

Verse 16

श्रीगजस्त्वं कृतो राज्ञा भवानस्य गजाग्रणीः प्रभूर्माल्याग्रभक्तैस्त्वां पूजयिष्पति पार्थिवः

രാജാവ് നിന്നെ ശുഭരാജഗജമായി നിയമിച്ചു; നീ അവന്റെ ഗജങ്ങളിൽ അഗ്രഗണ്യൻ. ആ ഭൂപതി മാലകളും ഉത്തമ നൈവേദ്യങ്ങളും അർപ്പിച്ച് നിന്നെ പൂജിക്കും.

Verse 17

लोकस्तदाज्ञया पूजां करिष्यति तदा तव पालनीयस्त्वया राजा युद्धे ऽध्वनि तथा गृहे

അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ജനങ്ങൾ അപ്പോൾ നിന്റെ പൂജ നടത്തും. അതിനാൽ യുദ്ധത്തിൽ, യാത്രാമാർഗത്തിൽ, ഗൃഹത്തിലും നീ രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കണം.

Verse 18

तिर्यग्भावं समुत्सृज्य दिव्यं भावमनुस्मर देवासुरे पुरा युद्धे श्रीगजस्त्रिदशैः कृतः

മൃഗഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യഭാവം സ്മരിക്ക. ദേവാസുരരുടെ പുരാതന യുദ്ധത്തിൽ ‘ശ്രീഗജൻ’ ത്രിദശദേവന്മാർ സ്ഥാപിച്ചതായിരുന്നു.

Verse 19

ऐरावणसुतः श्रीमानरिष्टो नाम वारणः श्रीगजानान्तु तत् तेजः सर्वमेवोपतिष्ठते

ഐരാവണന്റെ പുത്രനായ ‘അരിഷ്ടൻ’ എന്ന ശ്രീമാൻ ഗജം—ശ്രീഗജങ്ങളിൽ ആ സമസ്ത തേജസ്സും ശക്തിയും പൂർണ്ണമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 20

तत्तेजस्तव नागेन्द्र दिव्यभावसमन्वितं उपतिष्ठतु भद्रन्ते रक्ष राजानमाहवे

ഹേ നാഗേന്ദ്രാ! ദിവ്യഭാവസമന്വിതമായ നിന്റെ ആ തേജസ് നിന്റെ മംഗളത്തിനായി പ്രത്യക്ഷമാകട്ടെ; യുദ്ധത്തിൽ രാജാവിനെ രക്ഷിക്ക.

Verse 21

इत्येवमभिषिक्तैनमारोहेत शुभे नृपः तस्यानुगमनं कुर्युः सशस्त्रनवसद्गजाः

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം അഭിഷിക്തനായ രാജാവ് ശുഭമായ ആസനം/വാഹനം आरोഹിക്കണം. അവന്റെ പിന്നാലെ ആയുധധാരികളായ പരിചാരകരോടുകൂടി ഒമ്പത് ഉത്തമ ഗജങ്ങൾ നീങ്ങണം.

Verse 22

शालास्वसौ स्थण्डिले ऽब्जे दिकपालादीन् यजेद्वहिः केशरेषु बलं नागं भुवञ्चैच सरस्वतीं

യജ്ഞശാലയിലെ സ്ഥണ്ഡിലത്തിൽ വരച്ച പദ്മമണ്ഡലത്തിൽ ദിക്‌പാലാദികളെ പൂജിക്കണം. പിന്നെ പുറത്തായി, കേശര/ദളരേഖകളിൽ ബല, നാഗ, ഭുവ എന്നിവയെയും അതുപോലെ സരസ്വതിയെയും ആരാധിക്കണം.

Verse 23

मध्येषु डिण्डिमं प्रार्च्य गन्धमाल्यानुलेपनैः हुत्वा देयस्तु कलसो रसपूर्णो द्विजाय च

മധ്യഭാഗത്തിൽ ആദ്യം ഗന്ധം, മാല, അനുലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് ഡിണ്ഡിമം (മുരശ്) പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് ഹോമം നടത്തി രസപൂർണ്ണമായ കലശം ബ്രാഹ്മണനിക്കും ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 24

गजाध्यक्षं हस्तिपञ्च गणितज्ञञ्च पूजयेत् गजाध्यक्षाय तन्दद्यात् डिण्डिमं सोपि वादयेत् शुभगम्भीरशब्दैः स्याज्जघनस्थो ऽभिवादयेत्

ഗജാധ്യക്ഷനെയും അഞ്ചു ഹസ്തി-പരിചാരകരെയും ഗണിതജ്ഞനെയും പൂജിച്ച് ആദരിക്കണം. ഗജാധ്യക്ഷന് ഡിണ്ഡിമം (മുരശ്) നൽകണം; അവൻ ശുഭവും ഗംഭീരവുമായ നാദത്തോടെ അത് മുഴക്കി, പിന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം.