Adhyaya 36
Pavitrāropaṇa-vidhāna (The Procedure for Installing the Pavitra)
ഭഗവാൻ അഗ്നി വസിഷ്ഠമുനിയോട് പവിത്ര (പവിത്രക) ആരോപണത്തിന്റെ വാർഷിക പ്രായശ്ചിത്ത‑ശുദ്ധിവിധി വിവരിക്കുന്നു; നിത്യപൂജയിലെ വീഴ്ചകൾ പരിഹരിക്കാനാണ് ഇത്. പ്രാതഃസ്നാനം, ദ്വാരപാലപൂജ, ഏകാന്തസ്ഥലത്തിൽ ഒരുക്കം എന്നിവയ്ക്കുശേഷം മുൻപ് ഉപയോഗിച്ച സംസ്കാരദ്രവ്യങ്ങളും പഴകിയ നൈവേദ്യങ്ങളും നീക്കി ദേവതയെ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജ പുതുക്കുന്നു. പഞ്ചാമൃതം, കഷായക്വാഥങ്ങൾ, സുഗന്ധജലം എന്നിവകൊണ്ട് സ്നാപനം, ഹോമം, നൈമിത്തിക പൂജ; വിഷ്ണു‑കുംഭാവാഹനം, ഹരിയോടുള്ള പ്രാർത്ഥന, ഹൃദാദി മന്ത്രങ്ങളാൽ മന്ത്രസംസ്കാരം നടക്കുന്നു. തുടർന്ന് പവിത്രം ധരിച്ച്/സ്ഥാപിച്ച് ദേവതയ്ക്ക് അർപ്പിക്കുകയും ദ്വാരപാലർ, ആസനം, ഗുരു, പരിചാരകർ എന്നിവർക്കും സമർപ്പണം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പൂർണാഹുതിയാൽ പ്രായശ്ചിത്തം സമാപിക്കുന്നു; 108 എണ്ണത്തിൽ ജപ‑ഹോമങ്ങൾ, സമൃദ്ധ പുഷ്പ‑മാല്യാർപ്പണങ്ങൾ പൂർണത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം ക്ഷമയാചനം, ബലി‑ദക്ഷിണ, ബ്രാഹ്മണസത്കാരം, പവിത്രത്തിന്റെ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്കുള്ള വിസർജനം; ഉപയോഗിച്ച പവിത്രം ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്താൽ തന്തുസംഖ്യാനുസൃത പുണ്യം, വംശോന്നതി, ഒടുവിൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्राधिवासनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः अथ षट्त्रिंशो ऽध्यायः पवित्रारोपणविधानं अग्निर् उवाच प्रातः स्नानं कृत्वा द्वारपालान् प्रपूज्य च प्रविश्य गुप्ते देशे च समाकृष्याथ धारयेत्
ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം ‘പവിത്രാധിവാസനം’ എന്ന പേരിലാണ്. ഇനി മുപ്പത്തിയാറാം അധ്യായം—‘പവിത്രാരോപണവിധാനം’. അഗ്നി പറഞ്ഞു: ‘പ്രാതഃസ്നാനം ചെയ്ത്, ദ്വാരപാലകരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് (ക്ഷേത്രത്തിൽ) പ്രവേശിക്കണം; തുടർന്ന് ഗൂഢസ്ഥാനത്ത് (പവിത്രസാമഗ്രി) സമാഹരിച്ച്/ക്രമപ്പെടുത്തി, പിന്നെ പവിത്രം ധരിക്കണം.’
Verse 2
पूर्वाधिवासितं द्रव्यं वस्त्राभरणगन्धकं निरस्य सर्वनिर्माल्यं देवं संस्थाप्य पूजयेत्
മുൻ അധിവാസനത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച വസ്ത്രം, ആഭരണം, ഗന്ധദ്രവ്യം മുതലായവ നീക്കി, എല്ലാ നിർമ്മാല്യവും (വാടിയ/ഉത്സർജിത അർപ്പണങ്ങൾ) മാറ്റണം. തുടർന്ന് ദേവനെ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച് പൂജിക്കണം.
Verse 3
पञ्चामृतैः कषायैश् च शुद्धगन्धोदकैस्ततः पूर्वाधिवासितं दद्याद्वस्त्रं गन्धं च पुष्पकं
അതിനുശേഷം പഞ്ചാമൃതം, കഷായം, ശുദ്ധ സുഗന്ധജലം എന്നിവകൊണ്ട് (ദേവനെ) ശുദ്ധീകരിച്ച്, മുൻകൂട്ടി അധിവാസിതമായ വസ്ത്രം, ഗന്ധം/ലേപം, പുഷ്പം എന്നിവ സമർപ്പിക്കണം।
Verse 4
अग्नौ हुत्वा नित्यवच्च देवं सम्प्रार्थयेन्नमेत् समर्प्य कर्म देवाय पूजां नैमित्तिकीं चरेत्
അഗ്നിയിൽ ഹോമാഹുതി അർപ്പിച്ച് നിത്യകർമ്മംപോലെ ആചരിച്ച്, ദേവനെ ഹൃദയപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിച്ച് നമസ്കരിക്കണം। കർമ്മം ദേവനു സമർപ്പിച്ച് ശേഷം നൈമിത്തിക പൂജ നടത്തണം।
Verse 5
द्वारपालविष्णुकुम्भवर्धनीः प्रार्थयेद्धरिं अतो देवेति मन्त्रेण मूलमन्त्रेण कुम्भके
കുംഭകത്തിൽ ‘അതോ ദേവേ…’ മന്ത്രവും മൂലമന്ത്രവും ഉപയോഗിച്ച് ദ്വാരപാലകർ, വിഷ്ണു, കുംഭവർധിനീ ദേവതകൾ എന്നിവരെ ആഹ്വാനിച്ച് ഹരിയെ പ്രാർത്ഥിക്കണം।
Verse 6
कृष्ण कृष्ण नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं लोकपालानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रार्थयेन्न्यसेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं
“കൃഷ്ണാ, കൃഷ്ണാ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഈ പവിത്രകം സ്വീകരിക്കണമേ.” (ചില അടയാളപ്പെടുത്തിയ പാഠങ്ങളിൽ ‘ലോകപാലാൻ’ എന്നും, ചിലതിൽ ‘പ്രാർത്ഥിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം’ എന്നും കാണുന്നു.) ഇത് പവിത്രീകരണാർത്ഥവും ഒരു വർഷപൂജയുടെ ഫലം നൽകുന്നതുമാണ്।
Verse 7
पवित्रकं कुरुध्वाद्य यन्मया दुष्कृतं कृतं शुद्धो भवाम्यहं देव त्वत्प्रसादात् सुरेश्वर
ഇന്ന് പവിത്രകവിധി നടത്തണമേ; ഞാൻ ചെയ്ത ഏതൊരു ദുഷ്കൃത്യവും ശുദ്ധിയാകട്ടെ. ഹേ ദേവാ, ഹേ സുരേശ്വരാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ശുദ്ധനാകട്ടെ।
Verse 8
पवित्रञ्च हृदाद्यैस्तु आत्मानमभिषिच्य च विष्णुकुम्भञ्च सम्प्रोक्ष्य व्रजेद्देवसमीपतः
ഹൃദാദി മന്ത്രങ്ങളാൽ പവിത്രം സംസ്കരിച്ചു, സ്വയം അഭിഷേകം/പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത്, വിഷ്ണു-കുംഭവും വിധിപൂർവ്വം സമ്പ്രോക്ഷിച്ച്, ദേവസന്നിധിയിലേക്കു പോകണം।
Verse 9
पवित्रमात्मने दद्याद्रक्षाबन्धं विसृज्य च गृहाण ब्रह्मसूत्रञ्च यन्मया कल्पितं प्रभो
അവൻ പവിത്രം തനിക്കായി ധരിക്കണം; രക്ഷാബന്ധനം നീക്കി, ഹേ പ്രഭോ, ഞാൻ നിർദേശിച്ച ബ്രഹ്മസൂത്രം (യജ്ഞോപവീതം) സ്വീകരിക്കണം।
Verse 10
कर्मणां पूरणार्थाय यथा दोषो न मे भवेत् द्वारपालासनगुरुमुख्यानाञ्च पवित्रकम्
കർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകുന്നതിനായി—എനിക്കൊരു ദോഷവും വരാതിരിക്കുവാൻ—ദ്വാരപാലർ, ആസനം (പൂജാസ്ഥലം), ഗുരു, പ്രധാന സേവകർ/ആചാര്യർ എന്നിവർക്കും പവിത്രകം ഒരുക്കണം।
Verse 11
कनिष्टादि च देवाय वनमालाञ्च मूलतः हृदादिविश्वक्सेनान्ते पवित्राणि समर्पयेत्
കനിഷ്ഠിക (ചെറുവിരൽ) മുതൽ ക്രമമായി ദേവനു പവിത്രം സമർപ്പിച്ച്, അതിന്റെ മൂലത്തിൽ വനമാല സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ഹൃദാദി മുതൽ വിശ്വക്സേനാന്തം വരെ ക്രമത്തിൽ പവിത്രങ്ങൾ നിവേദിക്കണം।
Verse 12
वह्नौ हुत्वाग्निवर्तिभ्यो विष्ण्वादिभ्यः पवित्रकम् प्रार्च्य पूर्णाहुतिं दद्यात् प्रायश्चित्ताय मूलतः
അഗ്നിയിൽ ഹുതി അർപ്പിച്ച്, അഗ്നിവർത്തികൾക്കും വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർക്കും പവിത്രകത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചന നടത്തി; തുടർന്ന് അടിസ്ഥാനപ്രായശ്ചിത്തത്തിനായി പൂർണാഹുതി നൽകണം।
Verse 13
अष्टोत्तरशतं वापि पञ्चोपनिषदैस्ततः मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः
അല്ലെങ്കിൽ നൂറെട്ട് ജപം/ആഹുതികൾ നടത്തണം; തുടർന്ന് അഞ്ചു ഉപനിഷത്തുകളുടെ വിധാനത്തോടെ, മണി–പവിഴമാലകളും മന്ദാരപുഷ്പാദി അർപ്പണങ്ങളുമായി (ഭഗവാനെ) പൂജിക്കണം।
Verse 14
इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु गरुडध्वज वनमाला यथा देव कौस्तुभं सततं हृदि
ഹേ ഗരുഡധ്വജ പ്രഭോ! ഈ വാർഷിക പൂജ നിനക്കായിരിക്കട്ടെ; ഹേ ദേവാ, വനമാലയും കൗസ്തുഭമണിയും നിത്യം നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വിരാജിക്കട്ടെ।
Verse 15
तद्वत् पवित्रतन्तूंश् च पूजां च हृदये वह कामतो ऽकामतो वापि यत्कृतं नियमार्चने
അതുപോലെ പവിത്രതന്തുക്കളെയും പൂജാഭാവത്തെയും ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്ക; നിയമാർചനയിൽ ഇച്ഛാപൂർവമോ അനിച്ഛാപൂർവമോ ചെയ്തതെല്ലാം അന്തഃപൂജയായി അംഗീകരിക്കപ്പെടട്ടെ।
Verse 16
विधिना विघ्नलोपेन परिपूर्णं तदस्तु मे प्रार्थ्य नत्वा क्षमाप्याथ पवित्रं मस्तके ऽर्पयेत्
വിധിപ്രകാരം വിഘ്നനാശത്തോടെ കർമ്മം നിർവഹിച്ചു “ഇത് എനിക്കു പരിപൂർണമാകട്ടെ” എന്നു പ്രാർത്ഥിക്കണം; തുടർന്ന് നമസ്കരിച്ചു ക്ഷമ ചോദിച്ച് പവിത്രം തലയിൽ അർപ്പിക്കണം।
Verse 17
दत्वा बलिं दक्षिणाभिर्वैष्णवन्तोषयेद्गुरुं रक्षाबन्धं विमुच्य चेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रं मूलतो दद्याद्रक्षार्थं तद्विसृज्य चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रकं त्वञ्च पूजायां हृदये वहेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विप्रान् भोजनवस्त्राद्यैर् दिवसं पक्षमेव वा
ബലിയും ദക്ഷിണകളും നൽകി വൈഷ്ണവ ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് രക്ഷാബന്ധം അഴിയണം—ഇത് ഒരു പാഠം. മറ്റൊരു പാഠം—“രക്ഷാർത്ഥം പവിത്രം മൂലത്തിൽ നൽകി പിന്നെ അത് ഉപേക്ഷിക്കണം.” മറ്റൊരു വായന—“പൂജയിൽ പവിത്രകം ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കണം.” കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജന-വസ്ത്രാദികളാൽ ആദരിക്കണം—ഒരു ദിവസം അല്ലെങ്കിൽ പക്ഷകാലം വരെ।
Verse 18
पवित्रं स्नानकाले च अवतार्य समर्पयेत् अनिवारितमन्नाद्यं दद्याद्भुङ्क्तेथ च स्वयं
സ്നാനസമയത്ത് പവിത്രം (കുശ/മോതിരം) താഴ്ത്തി വിധിപൂർവ്വം സമർപ്പിക്കണം. തടസ്സമില്ലാതെ അന്നാദി ദാനം നൽകി, പിന്നെ സ്വയംഭോജനം ചെയ്യണം.
Verse 19
विसर्जने ऽह्नि सम्पूज्य पवित्राणि विसर्जयेत् सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिवन्मम
വിസർജനദിവസം ദേവതയെ സമ്യക് പൂജിച്ച് പവിത്ര-സൂത്രങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം വിസർജിക്കണം. ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഉപദേശിച്ച വാർഷിക പൂജ നിയമപ്രകാരം നിർവഹിക്കണം.
Verse 20
व्रज पवित्रकेदानीं विष्णुलोकं विसर्जितः मध्ये सोमेशयोः प्रार्च्य विष्वक्सेनं हि तस्य च
“ഇപ്പോൾ, ഹേ പവിത്രകാ! വിധിപൂർവ്വം വിസർജിക്കപ്പെട്ടവനായി വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുക. ഇടയിൽ ആദ്യം സോമേശനെ ആരാധിച്ച്, അവന്റെ (വിഷ്ണുവിന്റെ) പ്രധാന സേവകനായ വിഷ്വക്സേനനെയും പൂജിക്കണം.”
Verse 21
पवित्राणि समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय समर्पयेत् यावन्तस्तन्तवस्तस्मिन् पवित्रे परिकल्पिताः
പവിത്ര-സൂത്രങ്ങളെ സമ്യക് അർച്ചിച്ച് ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം. ആ പവിത്രത്തിൽ എത്ര തന്തുക്കൾ ക്രമീകരിച്ചിട്ടുണ്ടോ, ഫലവും അത്രത്തോളം അനുപാതത്തിൽ ലഭിക്കും.
Verse 22
तावद्युगसहस्राणि विष्णुलोके महीयते कुलानां शतमुद्धृत्य दश पूर्वान् दशापरान् विष्णुलोकं तु संस्थाप्य स्वयं मुक्तिमवाप्नुयात्
അത്രയേറെ യുഗസഹസ്രങ്ങൾ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു. കുലത്തിലെ നൂറുപേരെ ഉയർത്തി—പത്ത് പൂർവ്വികരും പത്ത് പിന്ഗാമികളും—അവരെ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠപ്പെടുത്തി, അവസാനം സ്വയം മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
It functions as an annual prāyaścitta (expiatory purification) that corrects faults and omissions in regular worship, explicitly said to grant the fruit of a full year’s pūjā.
Bathing and dvārapāla-pūjā; removal of old adhivāsana materials and nirmālya; re-installation and worship with pañcāmṛta/kaṣāya/gandhodaka; homa and naimittika-pūjā; Viṣṇu-kumbha invocation; hṛdādi-mantra sanctification; offering pavitra to deity and ritual agents; pūrṇāhuti; bali-dakṣiṇā and brāhmaṇa-satkara; concluding visarjana and donation of pavitra.
By framing technical completion (vidhi, obstacle-removal, forgiveness, proper dismissal) as the means to purification, lineage uplift in Viṣṇu-loka, and ultimately personal liberation (mukti).